MỘT SỐ KINH NGHIỆM TRONG VIỆC TỔ CHỨC
CHO TRẺ LÀM QUEN VỚI VĂN HỌC
I.Phần mở đầu:
I.1.Lý do chọn đề tài:
Có lẽ trong chúng ta, không ai không biết đến câu ca dao :

“Uốn cây từ thuở còn non
Dạy con từ thuở con còn thơ ngây”
Từ bao đời nay, đến bây giờ và mãi mãi, câu ca dao ấy vẫn là bài học kinh
nghiệm vô giá cho mỗi chúng ta, những người làm công tác giáo dục, đặc biệt là Giáo
dục Mầm Non: “Mẫu giáo tốt mở đầu cho nền giáo dục tốt”.
Với quan điểm ấy, bằng nhiều hình thức, thông qua các môn học và các hoạt
động, giáo dục mầm non đã góp phần xây dựng và giáo dục con người mới ở lứa tuổi
thơ.
Mà trong đó làm quen với văn học (LQVVH) là một môn học chiếm một vị trí
vô cùng quan trọng. Nó góp phần tích cực giúp trẻ hình thành và phát triển kỹ năng lời
nói trong các hoạt động đời sống, mở rộng hiểu biết của trẻ về thế giới xung quanh,
giáo dục đạo đức thẩm mỹ thông qua các tác phẩm văn học. Mặt khác thực hiện gỉảng
dạy tốt bộ môn làm quen với văn học còn là điều kện thuận lợi, tạo tiền đề cho trẻ học
tốt môn văn học sau này khi học phổ thông.
Chính vì lý do đó tôi lựa chọn đề tài này để nghiên cứu.
I.2.Mục tiêu nhiệm vụ của đề tài:
Đề tài được thực hiện với mục tiêu đặt ra là muốn đem lại những vần thơ ngọt
ngào đầy cảm xúc, những câu chuyện cảm động đi vào lòng người, những bài đồng
dao, ca dao gần gũi với cuộc sống hằng ngày. Từ đó muốn truyền tải được đến với các

1


cháu người giáo viên phải tự tìm ra cách truyền đạt hay nhất, ấn tượng và lôi cuốn trẻ
bằng nhiều cách riêng của mình để trẻ tiếp thu một cách hứng thú.

a.Thuận lợi, khó khăn:
+ Thuận lợi:
- Bản thân là người rất thích môn văn học, luôn nhiệt tình, chịu khó tìm tòi,
lắng nghe góp ý của Ban Giám Hiệu học hỏi chuyên môn và các đồng nghiệp trên thực
tế cũng như lý thuyết.
- Qua thực hiện chuyên đề, cùng nhiều năm trong nghề, tôi đã tích góp được
nhiều kinh nghiệm, nắm chắc phương pháp bộ môn, yêu cầu đối với từng thể loại, từng
độ tuổi.
- Các cháu cùng độ tuổi đã có thói quen trong học tập và các hoạt động .
- Có sự quan tâm của Ban Giám Hiệu, sự nhiệt tình giúp đỡ của chuyên môn,
đồng nghiệp và phụ huynh học sinh.
- Có đầy đủ cơ sở vật chất, tài liệu hướng dẫn và đồ dùng phục vụ môn học .
+ Khó khăn:
- Trong cùng độ tuổi nhưng khả năng tiếp thu, cảm thụ văn học của trẻ không
đồng đều .
- Vốn từ của trẻ còn nghèo, khả năng chú ý, ghi nhớ và khả năng diễn đạt
của trẻ còn hạn chế.
- Bản thân còn hạn chế về âm giọng khi diễn đạt, thiếu linh hoạt, sáng tạo khi
tổ chức giờ dạy.
- Từ những thuận lợi, khó khăn trên, bản thân đã cố gắng tìm tòi và sử dụng
những biện pháp, phương pháp thiết thực nhằm đem lại hiệu quả cao nhất khi thực
hiện giảng dạy trẻ “Làm quen với Văn học”.
b. Thành công, hạn chế:
+ Thành công:
Từ những gì tích lũy, học hỏi được tôi đã tổ chức thành công các tác phẩm văn học
trong chương trình giáo dục mầm non mới.
+ Hạn chế: Bên cạnh đó cũng còn một số hạn chế như đồ dùng cho tác phẩm chưa đẹp,
còn sơ sài…

3

nhiều hình thức, có khi dẫn dắt bằng lời nhưng cũng có thể dùng câu đố, ca dao, tục
ngữ, bài hát có nội dung gần gũi liên quan đến chuyện kể. Hoặc bằng hình ảnh, vật thật
4


đại diện cho nhân vật chính nào đó trong truyện, tạo sự bất ngờ và gây sự chú ý đặc
biệt đối với trẻ .
Ví dụ: Với câu truyện “Ai đáng khen nhiều hơn”, cô có thể sử dụng câu đố: “Mắt hồng
lông trắng, tai dài, bạn ăn cà rốt đó là con chi”. Hay với chuyện “Chàng rùa” cô có thể
dẫn dắt: “Chúng ta ai cũng có mẹ, có cha. Cha mẹ là người đã sinh ra, nuôi dạy chúng
ta khôn lớn, trưởng thành. Biết ơn cha mẹ, nhiều người đã biết sống yêu thương, hiếu
thảo với cha mẹ, chàng Rùa là một người con sống như thế đó. Để hiểu rõ về chàng
Rùa, hôm nay cô sẽ kể cho các cháu nghe câu chuyện “Chàng Rùa” nhé.

Hoặc với

chuyện “Tấm Cám”, cô có thể đọc: “Bống bống bang bang, lên ăn cơm vàng cơm bạc
nhà ta, chớ ăn cơm hẩm cháo hoa nhà người”. Đó là lời của ai? Trong chuyện gì ?...Có
rất nhiều hình thức giới thiệu. Song, giáo viên cũng phải khéo léo lựa chọn sao cho phù
hợp với từng tác phẩm, lôi cuốn được sự tập trung chú ý và hứng thú của trẻ ngay từ
những phút giây đầu tiên của tiết học .
* Kể truyện:
-Để các cháu hiểu được nội dung câu chuyện, giáo viên không chỉ nắm vững
phương pháp mà còn phải biết sử dụng các thủ thuật của giọng điệu. Đó là việc sử
dụng đúng :
+ Cường độ: âm thanh phù hợp với ngưỡng thính giác của trẻ.
+ Tốc độ (nhịp điệu trong giọng đọc lời kể): cường độ và tốc độ đi đôi với nhau, nếu
cường độ to thì nhịp điệu nhanh và ngược lại cường độ nhỏ thì nhịp điệu chậm.
+Ngắt giọng: Ở mỗi đoạn truyện thì có 1 cách ngắt giọng riêng nếu không sử dụng thì
ý nghĩa của tác phẩm văn học sẽ bị phá vỡ.

khắc sâu, in đậm trong trí nhớ của trẻ. Trẻ sẽ biết nhận xét, phân biệt, đánh giá đúng
tính cách của từng nhân vật, tiết học trở nên sinh động, hấp dẫn và không tẻ nhạt.
Sau khi kể lần 1 cô có thể tóm tắt nội dung truyện một cách ngắn gọn, chọn những
nét chính làm toát lên nội dung, không diễn giải dài dòng, có thể kết hợp giảng giải từ
khó có trong tác phẩm, nhưng cũng có thể kết hợp gỉảng từ, giảng ý khi cô kể lần 2. Ở
lần 2, cô kể tuyện kết hợp minh hoạ bằng tranh ảnh, mô hình. Tranh minh hoạ, mô
hình hay vật thật, với màu sắc đẹp, hài hoà sẽ làm cho câu chuyện trở nên sinh động,

6


thu hút sự tập trung chú ý cao độ của trẻ. Trẻ dễ thuộc, dễ nhớ nội dung tác phẩm.
Điều đó sẽ thuận lợi rất nhiều khi tiến hành đàm thoại cùng với trẻ.
Đàm thoại sẽ giúp trẻ đồng cảm với tác giả, và nếu muốn trẻ đồng cảm với tác giả
thì ở phía cô phải hiểu được nội dung của tác phẩm, phải hiểu và nói lại được những
điều mà tác giả muốn gởi đến trẻ.
Đàm thoại có thể tiến hành dưới nhiều hình thức: Đặt câu hỏi để trẻ suy nghĩ trả lời,
hoặc dùng tranh ảnh, mô hình để cùng đàm thoại về nội dung cốt truyện. Cô chú ý đặt
câu hỏi ngắn gọn, rõ ràng đảm bảo tính hệ thống và lôgic từ đầu đến cuối, không dùng
câu hỏi mà trẻ chỉ trả lời có hoặc không.
Ví dụ: Với câu chuyện “Quả bầu tiên”, nội dung câu hỏi đàm thoại có thể là :
+ Trong truyện quả bầu tiên có những nhân vật nào ?
+ Chú bé là người như thế nào?
+ Chú bé đã làm gì khi chim én bị thương
+ Khi mùa xuân đến, én đã mang gì về cho chú bé ?
+ Vì sao chú bé được hưởng quả bầu tiên đầy vàng bạc ?......
Quá trình đàm thoại, cô có thể yêu cầu trẻ thể hiện tính cách nhân vật bằng ngữ
điệu, cử chỉ giống như thể hiện một vai diễn. Như vậy đã góp phần giảm bớt sự gò bó,
căng thẳng, tạo không khí sôi nổi, nhẹ nhàng, thoải mái cho phần đàm thoại.
Khi trẻ đã cảm nhận được truyện, sau phần kể chuyện, để tạo cơ hội cho trẻ được

chuyện, đọc thơ mà còn tích hợp được các môn học khác dưới hình thức tổ chức trò
chơi. Qua trò chơi giáo viên có thể đánh giá được kiến thức mà trẻ thu lượm được ở
mức độ nào, cao hay thấp. Đưa trò chơi vào lớp học là một sự lồng ghép khéo léo, làm
sao cho giờ học thêm sinh động. Nên chú ý phối hợp giữa trò chơi động và tĩnh. Lựa
chọn những trò chơi có thể tích hợp được nhiều môn học khác, tuy vậy, cũng cần nhớ:
Trò chơi dù tổ chức dưới hình thức nào cũng phải đảm bảo tính vừa sức và hứng thú
đối vởi trẻ, không lạm dụng, ôm đồm thái quá làm lu mờ nội dung chính của đề tài tiết
học.
Ví dụ: Với câu truyện “Chàng Rùa”, cô tổ chức trò chơi “Ai nhanh hơn”. Bằng cách:
Chia trẻ thành 2 đội có số lượng người bằng nhau, cùng thi đua chuyển những cây gỗ
(đồ chơi) về làm nhà cho Vua .
Đếm số lượng gỗ mà mỗi đội chuyển được ,so sánh số lượng nhiều hơn, ít hơn và gắn,
đọc chữ số tương ứng với kết quả của đội mình phát âm các chữ cái có trên từng cây
gỗ. Với bài tập đi theo đường hẹp cùng động tác của người vác gỗ. Sau 3 phút chơi,
đội nào có kết quả cao hơn mà không phạm luật là thắng cuộc.

Hình: trẻ chơi trò chơi chuyển gỗ

9


Hoặc giáo viên có thể cho trẻ chơi: Chọn những nhân vật gắn đúng vị trí; đoán
tên nhân vật; gắn từ phù hợp với tranh; gắn chữ cái đúng với từ trong tranh.v.v…Các
trò chơi đều được tổ chức mang tính thi đua giữa các tổ, nhóm với nhau.Trẻ chơi một
cách tự nguyện, hứng thú và thoải mái.
Ngoài ra cô có thể tổ chức các trò chơi mang tính tích hợp tạo hình như: nặn,
tô, vẽ hoặc ghép tranh các nhân vật chính trong truyện .
Ví dụ: Nặn thỏ Mẹ, thỏ anh, thỏ em trong truyện “Ai đáng khen nhiều hơn”
- Vẽ hình: cậu bé ,quả bầu đối với truyện “ Quả bầu tiên”
- Ghép các mảng tranh thành bức tranh hoàn chỉnh về nhân vật . Thỏ, Gấu, quả táo đối

Cách đọc diễn cảm đó là: Biết ngắt giọng đúng chỗ, thể hiện sắc thái, âm điệu của mỗi
bài thơ.
Ví dụ: Bài thơ “Làm anh”cô đọc với giọng vui hóm hỉnh .
Bài thơ “Cô giáo” cô đọc hơi chậm, thể hiện tình cảm tha thiết, dịu dàng .
Còn đối với bài thơ “Ảnh Bác” cô phải đọc với nhịp điệu chậm rãi vừa phải, thể hiện
sự trang trọng, tình cảm yêu quý. Biết ngắt giọng ở các câu :
Cháu ơi/đừng có chơi bời đâu xa
Trồng rau /quét bếp đuổi gà
Thấy tàu bay mỹ/ nhớ ra hầm ngồi .v.v…
Hoặc những bài thơ mang âm hưởng đồng dao như: “con công hay múa” cô đọc theo
nhịp 2/2
“ Con công/hay múa
Nó múa/làm sao
Nó rụt /cổ vào
Nó xòe/cánh ra”…
Hay bài “rau xanh” cô phải đọc theo cách đối đáp, (đọc nhẹ ở cuối câu, chữ rau đọc
nhẹ và đọc mạnh ở 2 chữ cuối)
“Che mưa che nắng
Là rau tần ô
bỏ vô nồi kho
Là rau diếp cá

11


Cho vô cối giã
Là rau càng cuo
Chỉ đường lên chù
Hành hương thơm ngát
Mực tím ngan ngát

rõ ràng bằng ngôn ngữ, thể hiện chưa trọn câu, trọn nghĩa. Do vậy, đòi hỏi cô giáo phải
hiểu được đặc điểm tâm lý từng trẻ. Từ đó lựa chọn những biện pháp hướng dẫn, rèn
luyện sao cho phù hợp với từng đối tượng.
Ví dụ : Với những trẻ thông minh nhanh nhẹn, chỉ bằng lời nói, câu đố, câu hỏi
gợi mở hoặc hình ảnh trên màn hình trẻ đã hiểu ra. Nhưng đối với trẻ chậm chạp, nhút
nhát, e dè cô cần chuẩn bị những câu hỏi ngắn gọn, đơn giản, dễ hiểu và dành nhiều
thời gian quan tâm đến trẻ hơn. Đặc biệt chú ý đến việc sửa sai đối với những trẻ nói
ngọng, nói lắp.
Ví dụ: Có trẻ hay sai dấu ngã nói thành dấu hỏi (Mũ nói thành mủ - cái mủ ).
Sữa trẻ nói thành sửa – ( uống sửa). Lại có trẻ hay ngọng nguyên âm: L phát âm thành
N, S phát âm thành X v. v…. Cô có thể sửa tật của trẻ bằng cách: cô phát âm câu mẫu
nhiều lần những câu có chứa thanh nguyên âm hay phụ âm đầu mà trẻ hay sai, trẻ thực
hành nói theo mẫu của cô. Cho trẻ phát âm những từ nói về đồ vật, cảnh vật, con vật
v.v….có chứa những âm liên quan đến lỗi của trẻ như: cái mũ, bé ngã, lá xanh, con
sâu.
Với những trẻ hay e dè, nói năng không lưu loát, một phần do đặc điểm cá tính,
nhưng một phần có lẽ cũng vì vốn từ của trẻ còn nghèo. Với những trẻ này, cô nên rèn
luyện và cung cấp vốn từ cho trẻ bằng cách tạo cơ hội cho trẻ được giao tiếp nhiều với
cô, với bạn như: Thường xuyên cho trẻ được trả lời những câu hỏi từ đơn giản đến
phức tạp của cô trong giờ học, giờ chơi. Bên cạnh đó cần tạo tình huống và điều kiện
cho trẻ được giao tiếp với bạn thông qua hoạt động vui chơi, học tập, qua trò chơi
phân vai, vận động, dân gian … từ đây trẻ sẽ nghe bạn đọc, cô đọc và đọc theo. Như
vậy sẽ giảm đi phần nào những lời nói đớt, nói ngọng

13


Bé chơi “thả đỉa ba ba”

Bé chơi “kéo cưa lừa xẻ”

hình ảnh, đồ dùng có màu sắc hài hoà. Kích cỡ hợp lý, mang tính khoa học, sáng tạo,
tính giáo dục, tính thực tiễn, phù hợp với bài thơ, câu chuyện, có thể sử dụng trong tiết
dạy một cách có hệ thống và logic .
Có thể tận dụng những vật liệu như vải vụn, bông, len, xốp, lon bia, bìa bịch ….để
tạo nên những đồ dùng đẹp như: Rối, tranh minh hoạ, mô hình, tranh động … những
trang phục văn nghệ để trẻ thể hiện tái tạo lại tác phẩm thông qua trò chơi đóng kịch.
Vòng thể dục, các chướng ngại vật hoa, lá, cỏ, cây bằng xốp …Giấy màu, hồ dán, bút
màu …để trẻ sử dụng khi tích hợp các môn học khác với văn học .

15


Hình: con nhện, 1 nhân vật trong truyện “ba cô gái”
- Những đồ dùng, đồ chơi ngộ nghĩnh được tạo ra bởi sự chịu khó nhiệt tình và
sáng tạo của cô chắc chắn sẽ gây được sự chú ý của trẻ .
Đó là những nhân vật rối, con rối dược cắt may bằng vải vụn, có mái tóc
được bện bằng những sợi len màu đen, vàng óng ả, đôi mắt đen tròn là những hột nút
nhỏ xinh. Những miếng xốp màu, bìa cứng, các hột hạt có thể dán thành những con
vật, cây xanh, hoa lá làm bức tranh thêm sống động, phù hợp với nội dung của từng tác
phẩm .
+Biện pháp 3: Phối hợp , đan xen , tích hợp văn học với các môn học khác và các
hoạt động .
* Phối hợp giữa các môn học:
- Do đặc điểm tâm, sinh lý cuả trẻ phát triển chưa hoàn thiện, vốn từ còn nghèo,
trí nhớ có chủ định, khả năng phát âm, khả năng diễn đạt còn hạn chế. Vì vậy, trong
quá trình hướng dẫn các môn học khá , cô cần biết lồng ghép kiến thức văn học vào,
nhằm cũng cố kiến thức đã học, đồng thời luyện khả năng phát âm, cách diễn đạt cho
trẻ. Hơn nữa, tích hợp với các môn học khác sẽ làm cho tiết học trở nên sôi động, hấp
dẫn và tránh đi sự nhàm chán, tẻ nhạt đối với trẻ .
Ví dụ: Với môn : “Khám phá khoa học”

đọc các bài thơ đã học. Như vậy, vừa là để ổn định lớp học, vừa có tác động cũng cố
kiến thức cho trẻ. Hoặc cho trẻ đọc thơ, ca dao ,đồng dao trong quá trình tổ chức tiết
học. Chẳng hạn: Khi chuyển tiếp giữa phần này với phần khác của tiết học. Bằng cách
đó, vừa làm thay đổi bầu không khí, vừa có tác dụng luyện kỹ năng đọc thơ, luyện phát
âm.
Các môn học trong chương trình luôn có sự tương hỗ lẫn nhau “Làm quen với Văn
học” được lồng ghép với các môn học khác và ngược lại, quá trình tổ chức tiết học văn
học, các môn học khác cũng được tích hợp, đan xen một cách hợp lý và chặt chẽ dưới
nhiều hình thức phong phú, đa dạng và hấp dẫn. Chẳng hạn với bài thơ “Bó hoa tặng

17


cô”. Phần cũng cố luyện tập, cô có thể tổ chức thi đua giữa các đội với nhau dưới
nhiều hình thức các bài tập “Thể dục kỹ năng”; “Toán” ; “Làm quen chữ cái” và đôi
khi kết hợp cả tạo hình vào giờ học. Từ đó tạo nên bầu không khí vui tươi, thoải mái
và hưng phấn cho trẻ, giáo dục tinh thần tập thể, tính mạnh dạn tự tin và sự cố gắng hết
mình vì thành tích của đội mình ở mỗi trẻ.
Ví dụ: Với bài thơ “Bó hoa tặng cô”cho trẻ thi đua bật qua vòng, dán những
bông hoa mang các chữ cái đã học, đếm số hoa của mỗi đội dán được sau mỗi lần chơi,
gắn và đọc chữ số tương ứng với số lượng hoa, phát âm các chữ cái có trên mỗi bông
hoa .

Hình: Trẻ đang chơi trò gắn hoa mang chữ cái đã học
*Phối kết hợp với các hoạt động:

18


+ Hoạt động ngoài trời:

biết phối kết hợp với phụ huynh học sinh để bồi dưỡng, rèn luyện kiến thức văn học và
phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Thông báo với phụ huynh chương trình học hàng ngày của
trẻ, gợi ý phụ huynh giúp trẻ cũng cố các bài thơ, câu chuyện đã học trên lớp dưới hình
thức biểu diễn lại cho ông bà, cha mẹ nghe với sự động viên khích lệ của gia đình. Giờ
đón trẻ, trả trẻ, cô có thể trao đổi với phụ huynh về cách đọc thơ, kể chuyện, cách thể
hiện cảm xúc phù hợp với từng nhân vật trong tác phẩm. Qua đó hình thành nét tính
cách, phẩm chất đạo đức tốt cho trẻ.
c. Điều kiện để thực hiện giải pháp, biện pháp:
Để thực hiện tốt đề tài trên cần đảm bảo các điều kiện

21


Phù hợp với điều kiện, hòa cảnh, địa phương, tâm sinh lý từng lứa tuổi, đảm bảo tính
sư phạm, khoa học, tính thực tiễn…
d. Mối quan hệ giữa các giải pháp và biện pháp:
Các giải pháp và biện pháp có mối quan hệ chặt chẽ bổ sung cho nhau để khi cô truyền
thụ tác phẩm và trẻ cảm nhận tác phẩm nhẹ nhàng, gần gũi, không vược quá sự hiểu
biết của trẻ.
e. Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học:
- Kết quả khảo nghiệm: Bằng các hình thức trên tôi hoàn toàn bằng lòng với kết quả
mà trẻ tiếp thu tác phẩm văn học qua các hoạt động hàng ngày của trẻ.
- Giá trị khoa học: Mong rằng từ những kinh nghiệm trên sẽ giúp ích cho các giáo viên
mới ra trường có được cách truyền thụ tác phẩm văn học cho trẻ ngày càng hay, hấp
dẫn và lôi cuốn trẻ và xem ngư một bộ môn nghệ thuật cần được pháp huy.
Bằng những biện pháp và giải pháp trên, bản thân đã thu được một số kết quả
sau.
II.4.Kết quả thu được qua khảo nghiệm giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu
+ Đầu năm học :
- Các cháu đọc thơ còn ê a, đọc chưa đúng vần, đúng nhịp .

pháp mới.
III.2.Kiến nghị:
“Làm quen với Văn học”- Một môn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong trường
Mầm Non. Nó giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, làm giàu vốn hiểu biết và vốn từ, hình
thành và phát triển khả năng cảm thụ văn học, giáo dục tình cảm đạo đức thẩm mỹ
….Có thể nói văn học đã góp phần không nhỏ trong việc hình thành nhân cách , xây
dựng con người mới ở lứa tuổi mầm non, mà trọng trách lớn lao và đầy vinh quang ấy
trước hết thuộc về cô giáo mẫu giáo - người gieo hạ, ươm mầm. Giảng dạy tốt bộ môn
Văn học cũng đồng nghĩa với việc chuẩn bị hành trang cho trẻ bước tới tương lai, đào
tạo trẻ trở thành những công dân có ích cho đất nước, cho xã hội .
Trên đây là một số kinh nghiệm nhỏ của bản thân đã áp dụng trong việc tổ chức cho
trẻ làm quen với tác phẩm văn học. Qua đây tôi rất mong chị em đồng nghiệp và các
cấp lãnh đạo đóng góp ý kiến, xây dựng bổ sung thêm, giúp tôi có được bài học kinh

23


nghiệm tốt hơn nữa để áp dụng trong quá trình công tác của bản thân đặc biệt nâng cao
chất lượng giáo dục nói chung, bộ môn làm quen tác phẩm văn học nói riêng.

Người Viết

Phan Trương Mỹ Linh

NHẬN XÉT CỦA HỘI ĐỒNG SÁNG KIẾN
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………..