SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY
BÀI CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG

Sáng kiến kinh nghiệm
SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP ĐỂ DẠY BÀI
CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG

----------˜«™----------

I. Phần mở đầu:
I.1. Lí do chọn đề tài:
Đổi mới phương pháp dạy học là khắc phục phương pháp truyền thụ một chiều,
rèn luyện thói quen, nếp sống tư duy sáng tạo của người học. Để thực hiện nhiệm vụ
này cần phải bồi dưỡng được cho học sinh phương pháp học tập để phát triển tư duy
nhận thức và kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tế. Muốn nâng cao chất lượng học
tập bộ môn vật lý phải có nhiều yếu tố song hành, trong đó việc áp dụng các phương
pháp đổi mới chất lượng dạy học: dạy học tích hợp, liên môn.
Dạy học tích hợp, liên môn xuất phát từ yêu cầu của mục tiêu dạy học phát
triển năng lực học sinh, đòi hỏi phải tăng cường yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức
vào giải quyết những vấn đề thực tiễn.
Khi giải quyết một vấn đề trong thực tiễn, bao gồm cả tự nhiên và xã hội, đòi hỏi học
sinh phải vận dụng kiến thức tổng hợp, liên quan đến nhiều môn học. Vì vậy, dạy học
cần phải tăng cường theo hướng tích hợp, liên môn.
Dạy học tích hợp có nghĩa là đưa những nội dung giáo dục có liên quan vào quá
trình dạy học các môn học như: tích hợp giáo dục đạo đức, lối sống; giáo dục pháp luật;
Giáo viên: Ngô Thị Mỹ Hiệp – Trường THCS Dur Kmăn
-1-


SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY
BÀI CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG

không được đào tạo các phương pháp dạy học tích hợp nên không làm được hoặc làm
nhưng hiệu quả không cao.
Qua thực tế giảng dạy, suy nghĩ trăn trở tôi mạnh dạn nghĩ ra một vài hướng phát
huy theo ý chủ quan của mình thông qua đề tài “ Sử dụng phương pháp dạy học tích
hợp, liên môn ở bài các tác dụng của ánh sáng”.
I.2. Mục tiêu, nhiệm vụ của đề tài:
Thông qua phương pháp dạy học tích hợp liên môn nêu lên các tác dụng của ánh
sáng: tác dụng nhiệt, tác dụng sinh học, tác dụng quang điện của ánh sáng.
Nêu lên được ý nghĩa của dạy học tích hợp, liên môn trong dạy học vật lý, học đi
đôi với hành, chú trọng năng lực hoạt động khuyến khích người học học một cách toàn
diện hơn ( không chỉ là kiến thức chuyên môn mà còn học năng lực từ ứng dụng các
kiến thức đó).
Người học tích cực, chủ động, độc lập hơn…để tìm hiểu những điều chưa biết,
khám phá thế giới khoa học tự nhiên.
I.3. Đối tượng nghiên cứu:
Các phương pháp, các cách tổ chức dạy học tích hợp, liên môn.
Một số định hướng, cải tiến mới trong công tác giảng dạy theo phương pháp mới.
Nhu cầu mới về thành tích và hiệu quả trong công tác giảng dạy.
I.4. Giới hạn, phạm vi nghiên cứu:
Quá trình vận dụng các giải pháp làm công tác giảng dạy tích hợp, liên môn ở
trường Trung học cơ sở Dur Kmăn.

Giáo viên: Ngô Thị Mỹ Hiệp – Trường THCS Dur Kmăn
-3-


SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY
BÀI CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG

I.5. Phương pháp nghiên cứu:

a/ Thuận lợi – khó khăn:
• Thuận lợi:
Được sự quan tâm của lãnh đạo nhà trường đến việc đổi mới phương pháp
giáo dục trong nhiều năm trường THCS Dur Kmăn đã đưa phương pháp dạy học tích
hợp và liên môn vào công tác giảng dạy.
Giáo viên được đi tập huấn phương pháp dạy học mới thêm vào đó trường
đang thực hiện mô hình dạy học mới VNEN đó cũng là sự thuận lợi lớn cho giáo viên
trong quá trình tiếp cận phương pháp mới.
Các bộ phận trong nhà trường luôn quan tâm đến công tác dạy học, luôn có
tinh thần giúp đỡ với các giáo viên như thư viện trường, thiết bị dạy và học...
Gia đình học sinh phần lớn đã có sự quan tâm đến việc học tập và rèn luyện ở
trường, nên sự phối kết hợp giữa giáo viên với phụ huynh học sinh có nhiều thuận lợi.
• Khó khăn:
Học sinh trong trường đa số là học sinh người dân tộc thiểu số chất lượng đầu
vào của trường rất thấp cho nên khả năng tự học, tự tìm tòi, tự tìm ra kiến thức của
các em còn rất yếu.
Sự hợp tác giữa người học với người học còn nhiều hạn chế đòi hỏi ở giáo
viên rất nhiều sự định hướng và phải phù hợp với đối tượng học sinh.
b/ Thành công – hạn chế:
• Thành công:
Qua quá trình vận dụng những kinh nghiệm, những giải pháp trong đổi mới
phương pháp dạy học, bản thân tôi đã đạt được nhiều kết quả tốt, luôn hoàn thành xuất

Giáo viên: Ngô Thị Mỹ Hiệp – Trường THCS Dur Kmăn
-5-


SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY
BÀI CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG


Tuy nhiên, đó chỉ là những nguyên nhân từ phía học sinh, còn để làm tốt công tác
giảng dạy thì chính người giáo viên làm công tác giảng dạy ấy mới thật sự là yếu tố có
tính tác động quyết định nhất đén sự thành công hay thất bại của công tác giảng dạy cho
học sinh. Vì thế, người làm công tác giảng dạy phải là những người luôn nhiệt huyết,
năng động, chuyên cần và luôn có những thay đổi trong quá trình giảng dạy để có thể
đạt được những kết quả tốt, hoàn thành xuất sắc công tác đổi mới phương pháp giảng
dạy cho học sinh.
e/ Phân tích các vấn đề về thực trạng mà đề tài đặt ra:
Với đối tượng học sinh ở trường chúng tôi thì việc đổi mới phương pháp để yêu
cầu người học phải tự tìm kiếm kiến thức là một vấn đề trăn trở bởi với chất lượng đầu
vào của các em từ cấp 1 lên rất thấp thậm chí có em học sinh lớp 6 mà đọc không được
chúng tôi thật sự thấy khó khăn.
Phương pháp dạy học tích hợp- liên môn đòi hỏi các em phải có chiều sâu trong
học tập, khả năng nhìn nhận về thế giới và thực tế phải tốt với học sinh chung tôi đây
cũng là vấn đề khó
II.3. Giải pháp, biện pháp:
a/ Mục tiêu của giải pháp, biện pháp:
Dạy học tích hợp nhằm hướng đến mục đích phát triển năng lực học phải đi đôi
với hành, chú trọng năng lực hoạt động khuyến khích người học học một cách toàn diện
hơn (không chỉ là kiến thức chuyên môn mà còn học năng lực ứng dụng từ các kiến
thức đó) cải tiến chương trình dạy học truyền thống phần lớn là theo quan điểm tiếp cận
nội dung.

Giáo viên: Ngô Thị Mỹ Hiệp – Trường THCS Dur Kmăn
-7-


SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY
BÀI CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG


duy còn rất cụ thể do đó trong tiết dạy việc sử dụng đồ dùng dạy học đã thực sự góp
phần nâng cao chất lượng tiết dạy, giúp các em nắm vững kiến thức một cách kĩ lưỡng
hơn cũng như gây hứng thú học tập cho học sinh trong tiết dạy. Chú ý bố trí bàn ghế
phù hợp với hình thức tiết dạy.
+ Chọn phương pháp đặc trưng của bộ môn: Vận dụng và phối hợp các phương
pháp truyền thống với phương pháp “Lấy học sinh làm trung tâm” luôn phải hết sức
linh hoạt, uyển chuyển, nhẹ nhàng để nâng cao chất lượng dạy và học, nâng cao hiệu
quả đào tạo học sinh.
Từ việc phân loại học sinh yếu kém theo những nguyên nhân trên, người giáo
viên cần đề ra những phương pháp cho phù hợp để nâng dần chất lượng.
Bên cạnh một số phương pháp trên, giáo viên cần kết hợp làm một số việc như
sau:
+ Tích cực đổi mới phương pháp, sử dụng triệt để và có hiệu quả các thiết bị dạy
học.

Giáo viên: Ngô Thị Mỹ Hiệp – Trường THCS Dur Kmăn
-9-


SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY
BÀI CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG

+ Đảm bảo liên tục, kiên trì, bồi dưỡng học sinh yếu kém.
+ Xây dựng bầu không khí học tập tích cực.
+ Tổ chức “Đôi bạn cùng tiến” để các em theo dõi, nhắc nhở nhau trong học tập
ở lớp cũng như ở nhà.
+ Đối với các học sinh yếu kém, cần quan tâm nhiều hơn các em khác, giáo viên
thường xuyên kiểm tra vở sách và bài cũ của các em, thường xuyên cho các em trả lời
và động viên khích lệ kịp thời.
+ Có thể xin phép nhà trường tổ chức phụ đạo để nâng cao kiến thức cho các em.

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY
BÀI CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG

-

Tác dụng sinh học của ánh sáng lên các sinh vật.

-

Tìm hiểu về tác dụng quang điện của ánh sáng.

Cũng tương tự như sách giáo khoa tôi chia bài học thành các tiểu kĩ năng:
* Tiểu kĩ năng 1: Tìm hiểu về tác dụng nhiệt của ánh sáng:
Ở kĩ năng này giáo viên cần liên kết với môn địa lí 6 để dạy bài 18: thời tiết, khí hậu và
nhiệt độ không khí. Hệ thống các câu hỏi:
Câu hỏi 1( tạo tình huống có vấn đề): Em hãy nêu một số hiện tượng chứng tỏ
ánh sáng chiếu vào các vật làm nóng các vật?
Đối với học sinh khá giỏi thì việc trả lời câu hỏi này rất dễ dàng tuy nhiên giáo
viên phải định hướng để tất cả các học sinh trong lớp đều có thể trả lời được.
Cho học sinh quan sát một số bức ảnh về sử dụng tác dụng nhiệt của ánh sáng
mặt trời để phục vụ đời sống và sản xuất. Giúp học sinh hình thành kiến thức nhiệt độ
không khí do đâu mà có: Nguồn năng lượng tạo nhiệt cho không khí là năng lượng mặt
trời, ban ngày năng lượng mặt trời chiếu xuống trái đất làm trái đất và các vật trên trái
đất nóng lên, nhiệt độ mặt đất tỏa vào lớp khí quyển tiếp xúc mặt đất làm cho lớp khí
này nóng lên, chính vì vậy trong ngày thời gian chiếu sáng mạnh nhất là 12 giờ trưa
nhưng nhiệt độ tỏa xuống cao nhất là 13 giờ. Do phụ thuộc vào độ chiếu sáng của mặt
trời lên bề mặt nên trong một ngày nhiệt độ không khí luôn thay đổi theo thời gian.
Ở mục tiểu kĩ năng này giáo viên có thể giúp học sinh hiểu rõ về nhiệt độ không
khí thay đổi dựa vào sự thay đổi lượng chiếu sáng của mặt trời và có thể tính được nhiệt
trung bình trong ngày và vận dụng nó vào các công việc của cuộc sống hằng ngày

học sinh đã
0
0
C
C
nghiên cứu SGK ở nhà nên việc làm thí nghiệm rất dễ dàng.

Giáo viên: Ngô Thị Mỹ Hiệp – Trường THCS Dur Kmăn
- 12 -


SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY
BÀI CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG

Giáo viên yêu cầu các nhóm:
Mô tả các bước làm thí nghiệm.

46

Cách bố trí dụng cụ thí nghiệm.
40

39

35
32

30
2
5

30

35

40

Với mặt đen

25

32

39

46

Học sinh rút ra kết luận.
Từ đó giáo viên nhận xét về tác dụng nhiệt của ánh sáng: các vật màu tối hấp thụ
ánh sáng mạnh hơn các vật màu sáng.
• Tiểu kĩ năng 2: Tác dụng sinh học của ánh sáng
Đối với tiểu kĩ năng 2 ta liên môn sinh học 9 với bài học ảnh hưởng của ánh sáng
lên đời sống sinh vật.
Câu hỏi 1: Em hãy nêu một ví dụ về tác dụng của ánh sáng đối với cây cối.
Từ ví dụ của học sinh giáo viên lấy thêm vài ví dụ về tác dụng của ánh sáng đới
với đời sống thực vật
Giáo viên cho học sinh quan sát các cây ưa sáng và các cây ưa bóng để học sinh
tự hình thành kiến thức so sánh các cây ưa ánh sáng mạnh và các cây ưa ánh sáng
yếu.
So sánh thân



SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY
BÀI CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG

- Thân

- Thân cây thấp, số cành - Chiều cao của cây bị hạn
cây nhiều.

chế bởi chiều cao của cây
phía trên.

Những đặc điểm sinh lý
- Quang hợp

- Cường độ quang hợp cao - Cây có khả năng quang
trong điều kiện ánh sáng hợp trong điều kiện ánh
mạnh

sáng yếu. Quang hợp yếu
trong điều kiện ánh sáng
mạnh.

- Thoát hơi nước

- Điều tiết thoát hơi nước Thoát hơi nước kém

linh hoạt.
Từ đó yêu cầu học sinh rút ra kết luận tác dụng của ánh sáng tới đời sống thực
vật.

Giáo viên đặt các câu hỏi tình huống nhằm tạo được tình huống có vấn đề
Câu hỏi 1: Pin mặt trời có thể tạo ra
điện. Muốn pin phát điện phải có điều kiện
gì?
Cho học sinh làm thí nghiệm đối với
pin mặt trời để có thể trả lời câu hỏi 2.
Học sinh làm thí nghiệm đối với pin
mặt trời làm cánh quạt quay:
Giáo viên: Ngô Thị Mỹ Hiệp – Trường THCS Dur Kmăn
- 18 -


SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY
BÀI CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG

Câu hỏi 2: Khi pin hoạt động nó có nóng lên không?
Câu hỏi 3: Tại sao pin mặt trời gọi là pin quang điện?
Giáo viên yêu cầu học sinh tìm ra các vật đang sử dụng pin mặt trời.
Học sinh có thể lấy được ở các vật dụng gần gũi với bản thân như máy tính bỏ
túi...
Cho học sinh xem video mô hình ngôi nhà sử dụng năng lượng mặt trời. Từ video
học sinh sẽ thấy con người đã ứng dụng tác dụng của ánh sáng mặt trời tạo thành điện
năng phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt và sản xuất. Giáo viên xây dựng giáo dục học sinh
ý thức tìm tòi sáng tạo các nguồn năng lượng mới và giáo dục học sinh yêu thiên nhiên
bảo vệ môi trường
c/ Điều kiện thực hiện giải pháp, biện pháp:
* Đối với giáo viên chủ nhiệm: Luôn quan tâm, theo dõi và gần gũi với các đối
tượng học sinh. Đánh giá được khả năng tư duy, nhận thức về học tập và ý thức tham
gia các hoạt động của học sinh. Tìm hiểu được điều kiện sống, sự quan tâm của gia đình
đối với học sinh. Nhìn thấy được sự thay đổi trong tâm, sinh lí của các em học sinh để

Có hình thức phối hợp chặt chẽ, hiệu quả đối với các đối tượng phối hợp khác
như: Thư viện; Thiết bị; Giáo viên bộ môn và gia đình học sinh…
e/ Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu:
Mang lại nhiều kết quả khả quan hơn trong công tác dạy và học ở trường THCS
Durkmăn
KẾT QỦA

Giáo viên: Ngô Thị Mỹ Hiệp – Trường THCS Dur Kmăn
- 20 -


SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY
BÀI CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG

Tôi đã thực hiện đề tài trong quá trình dạy lớp 9A, 9B, 9C năm học 2013 – 2014.
Kết quả, tôi nhận thấy đa số học sinh nắm vững kiến thức cơ bản, từng bước biết cách
giải bài tập vật lý. Kết quả cụ thể được thể hiện ở điểm kiểm tra giữa học kì II năm học
2013 – 2014như sau:

Lớp
Sĩ số
Giỏi
Khá
TB
Yếu
Kém
Lớp 9A
33
15
10

III. Phần kết luận, kiến nghị:
III.1 Kết luận:

Giáo viên: Ngô Thị Mỹ Hiệp – Trường THCS Dur Kmăn
- 21 -


SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY
BÀI CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG

Đây là đề tài dựa trên kinh nghiệm của bản thân tôi trong thực tế giảng dạy, dựa
trên liên môn học với môn vật lý và phương pháp giảng dạy để nâng cao khả năng tự
tìm kiếm kiến thức cho học sinh thông qua hệ thống các câu hỏi “ Các tác dụng của ánh
sáng”.
Trong quá trình nghiên cứu; tôi đã vận dụng những cơ sở dạy học, quan điểm quá
trình tư duy bắt đầu từ sự phân tích tình huống có vấn đề, quan điểm vùng phát triển
gần nhất để nêu những ý kiến trong quá trình giảng dạy các tác dụng của ánh sáng.
Trên cơ sở nghiên cứu nhiều tài liệu như sách giáo khoa, các sách bài tập của các
tác dụng của ánh sáng, tôi đã chọn ra hệ thống câu hỏi theo từng nội dung.
Tôi đã phân tích, đưa ra các câu hỏi định hướng và hướng dẫn học sinh tự tìm ra
kiến thức liên môn học.
III.2 Kiến nghị:
Đây là phương pháp dạy học mới đòi hỏi nhiều ở người học sự tự học nên để
phương pháp này có thể thành công cần cơ sở thiết bị nhiều để các em có thể tự khám
phá.
Phương pháp này còn khá mới đối với cả giáo viên và họa sinh nên cần sự quan
tâm nhiều của chuyên môn
Rất mong nhận được nhiều đóng góp từ các bạn đồng nghiệp.
DurKmăn, ngày 25/12/2014
Người viết sáng kiến

- 23 -


SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH HỢP LIÊN MÔN DẠY
BÀI CÁC TÁC DỤNG CỦA ÁNH SÁNG

……………………………………………………………………………………………
………….
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………

Giáo viên: Ngô Thị Mỹ Hiệp – Trường THCS Dur Kmăn
- 24 -