MỘT VÀI BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 HỌC TỐT VỀ YẾU TỐ HÌNH HỌC

MỘT VÀI BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 HỌC TỐT
VỀ YẾU TỐ HÌNH HỌC
A. PHẦN MỞ ĐẦU:
1. Lí do chọn đề tài:
Một học sinh đạt học sinh giỏi môn này hay môn kia không phải ngẫu nhiên mà
có chắc chắn em đó phải trải qua nhiều năm khổ công học tập, cùng với sự chăm sóc
của bố mẹ, thầy cô, sự động viên cổ vũ của bạn bè.
Nền móng của việc học tập cũng như phẩm hạnh của một học sinh phải được rèn
giũa, phát triển từ những lớp dưới. Tạo cho trẻ một thói quen suy luận hợp lí, thành
thạo những phép tính từ lớp dưới là giúp trẻ có một nền móng vững chắc để phát triển
sau này.
Những thế hệ trước phải truyền lại những kinh nghiệm đã tích lũy được, khái quát
hóa và hệ thống hóa được qua các hoạt động thực tiễn cho những thế hệ trẻ để họ có
thể kế thừa, phát triển và tiếp tục đưa xã hội không ngừng vận động đi lên, mang lại
loài người ngày càng nhiều phúc lợi, làm cho chất lượng cuộc sống ngày càng được
nâng cao. Cũng như môn Toán lớp 3 nó bổ sung hoàn thiện toàn bộ kiến thức, kĩ năng
trong chương trình Toán của bậc tiểu học.
Chương trình Toán 3 khẳng định tính khả thi trong thực tế đối với người học và
người dạy ở tiểu học các bài toán có nội dung hình học được rất nhiều người quan
tâm. Nhiều bài toán phân chia hình rất hay và lý thú nhưng nhiều em chưa hiểu được
cách giải. Thấy rõ được điều đó, tôi xin đưa ra “Một vài biện pháp giúp học sinh lớp 3
học tốt về yếu tố hình học” hy vọng phần nào giúp các em đỡ khó khăn khi gặp các
bài toán dạng đó.
2. Mục đích nghiên cứu:
Với nhu cầu của một xã hội hóa giáo dục đòi hỏi ngành giáo dục phải đổi mới
phương pháp dạy học để tạo ra những thế hệ con người nhận thức sâu sắc, biết tự giác
chủ động sáng tạo trong công việc. Nhìn lại việc học của con em ở địa phương, tôi
nhận thấy nhận thức của các em còn nhiều hạn chế, ý thức tự học, tự rèn luyện rất ít,
điều kiện học tập còn nhiều khó khăn. Vì vậy tôi nghiên cứu đề tài này với mục đích

học sinh hiểu và tiếp thu dễ dàng.
h. Phương pháp đàm thoại: Là phương pháp giảng dạy, trong đó giáo viên nêu vấn
đề, đặt câu hỏi cho học sinh trả lời, trên cơ sở ấy giáo viên giúp học sinh rút ra kết
luận.
i. Phương pháp trực quan: Là phương pháp giảng dạy dựa trên cơ sở những hình
ảnh cụ thể: hình vẽ, đồ vật và thực tế xung quanh để hình thành kiến thức cho học
sinh.
k. Phương pháp thực hành – luyện tập: Là phương pháp dạy học thông qua các
hoạt động thực hành – luyện tập của học sinh để giúp các em nắm được các kiến thức
và kĩ năng mới.Phương pháp này có ưu thế là phát huy được tốt nhất tính độc lập của
học sinh là phương tiện tốt để thực hiện nguyên lí giáo dục.
Ngoài các phương pháp trên tôi còn sử dụng một số phương pháp khác nữa trong
quá trình nghiên cứu.

- 2 -

Gv: Traàn Thò Kim Tieán


MỘT VÀI BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 HỌC TỐT VỀ YẾU TỐ HÌNH HỌC

5. Kế hoạch thực hiện
Đầu năm học 2011 – 2012 đến cuối năm học 2012 - 2013
B. PHẦN NỘI DUNG:
I. Cơ sở pháp lí và lí luận:
1. Mục đích của việc dạy các yếu tố hình học là:
a. Làm cho học sinh có được những biểu tượng chính xác về một số hình học đơn
giản và một số đại lượng hình học thông dụng.
b. Rèn luyện một số kĩ năng thực hành, phát triển một số năng lực trí tuệ.
c. Tích lũy những hiểu biết cần thiết cho đời sống sinh hoạt và học tập



MỘT VÀI BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 HỌC TỐT VỀ YẾU TỐ HÌNH HỌC

Các kiến thức hình học ở tiểu học được dùng thông qua các hoạt động thực hành
để tích lũy những hiểu biết cần thiết cho học sinh. Song những kiến thức, kĩ năng
hình học được thu lượm như vậy qua con đường thực nghiệm lại rất cần thiết trong
cuộc sống, rất hữu ích cho việc học tập các tuyến kiến thức khác trong môn Toán tiểu
học như: số học, đo đại lượng, giải toán, cũng như cho việc học tập các môn vẽ, viết
tập, tìm hiểu tự nhiên và xã hội, thủ công.
- Ngoài ra các yếu tố hình học giúp học sinh phát triển được nhiều năng lực trí tuệ,
rèn luyện được nhiều đức tính và phẩm chất tốt như: cẩn thận, cần cù, chu đáo, khéo
léo, chính xác, làm việc có kế hoạch… Nhờ đó mà học sinh có thêm tiền đề để học
các môn khác ở tiểu học, để dần dần tiếp cận các giáo trình toán học có hệ thống ở
bậc trung học cơ sở và thích ứng tốt hơn với môi trường tự nhiên và xã hội xung
quanh.
- Toán 3 quán triệt theo 2 quan điểm. Phổ cập và dạy học phát triển được thể hiện
trong chương trình SGK:
- Dạy phát huy tính tích cực của học sinh.
- Dạy hướng học sinh vào trung tâm.
2. Nội dung dạy các yếu tố hình học lớp 3 :
- Hình chữ nhật, hình vuông.
- Điểm ở giữa, trung điểm của đoạn thẳng.
- Compa, hình tròn, tâm, bán hính, đường kính.
- Diện tích của một hình
- Chu vi và diện tích hình chữ nhật, hình vuông
- Dùng chữ để ghi hình
- Đỉnh, cạnh, góc của một hình.
- Góc vuông, góc không vuông.
- Sử dụng ê –ke

1dm = 100mm

1m = 1000mm

1cm = 10mm

- Biết đổi đơn vị đối với các số đo độ dài trong những trường hợp đơn giản.
- Biết thực hành đo
- Dùng thước dây đo kích thước của phòng học, sân trường( dài không quá
100m), dùng thước có vạch milimet để đo bề dày của một tấm kính hoặc bề dày một
miếng ván ép.
- Biết ước lượng các độ dài 5dm, 1m, 1m5dm…sau đó biết dùng thước kẻ để
kiểm tra kết quả ước lượng.
- Biết cộng, trừ hai số đo độ dài, biết nhân, chia một số đo độ dài với một số.
- Biết giải các bài toán có liên quan đến số đo độ dài.
II.

Thực trạng hiện nay:
Qua 32 năm trong nghề tôi nhận thấy:
- Độ tuổi học sinh tiểu học còn thấp, năng lực chú ý và trí nhớ chưa ổn định, do

đó không nên kéo dài nội dung bài học từ giờ này sang giờ khác. Vì như vậy, học
sinh sẽ dễ mệt mỏi chán nản, không lĩnh hội được đầy đủ và chính xác nội dung bài
học.
- Ở nhà trường tiểu học, thời gian và bài tập bao giờ cũng ngắn gọn, vừa đủ với
lượng nội dung bài học được giải quyết. Như vậy, không nên sử dụng nội dung
phương pháp dạy học duy nhất trong giờ lên lớp mà giáo viên phải biết kết hợp đan

- 5 -


33,3%
16,7%

6
8
8

Trung bình
20%
26,7%
26,7%

7
8
10

III. Những biện pháp dạy yếu tố hình học lớp 3 đạt hiệu quả cao là:
1. Biện pháp thứ nhất: Giảng dạy cách dùng chữ để ghi hình:
Việc dạy học sinh lớp 3 dùng chữ để ghi hình là sự nối tiếp hợp lí cách dùng chữ
để ghi âm ở lớp 1, cách dùng chữ thay số ở lớp 2. Thực chất của cách dùng chữ để ghi
hình là cách dùng chữ để ghi các điểm quan trọng của hình đó, chẳng hạn:
-

Đối với đoạn thẳng thì ta ghi hai điểm đầu mút của nó.

-

Ví dụ: Đoạn thẳng AB

-



MỘT VÀI BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 HỌC TỐT VỀ YẾU TỐ HÌNH HỌC

Thước và ê – ke phải còn tốt, vuông thành, sắc cạnh. Cạnh thước và ê–ke không
được gồ ghề, răng cưa, lởm chởm, các góc ê – ke không bị mòn vẹt, các vạch
xentimet trên thước phải rõ ràng, bút chì phải nhọn.
b. Một học sinh đọc đề toán, một em khác nhắc lại.
c.Giáo viên vẽ phác một hình chữ nhật và dựa vào đó nhắc lại rõ ràng công việc
phải làm, rồi có thể hướng dẫn học sinh theo các bước sau:
Bước 1: Dùng ê – ke vẽ một góc vuông đỉnh A
Bước 2 : Trên 2 cạnh góc vuông đó, dùng thước có vạch xentimet để xác định các
đoạn thẳng AB= 6cm và AD= 4cm.
Bước 3: Dùng ê – ke vẽ thêm một cạnh góc vuông đỉnh B. Trên cạnh đó dùng
thước để xác định đoạn thẳng BC = 4cm
DC
4cm
A B
6cm
3. Biện pháp thứ ba: Giảng dạy về góc vuông, góc không vuông và ê–ke:
Cùng với việc nắm bắt kiến thức sơ giản về góc thì học sinh lớp 3 còn
học được về góc vuông, góc không vuông. Đây là sự chuẩn bị trước cho
việc học chi tiết hơn về góc và các loại góc, về đặc điểm của hình vuông và hình chữ
nhật ở lớp 4. Đồng thời ở lớp 3, học sinh bắt đầu được học cách sử dụng một dụng cụ
vẽ hình rất quan trọng là cái ê – ke để kiểm tra góc vuông và vẽ góc vuông.
Ví dụ:
Có thể dạy về góc vuông, góc không vuông và ê – ke qua các bước:
- Giới thiệu góc vuông, góc không vuông và ê – ke (Xem kỹ cách nhận dạng)
- Giáo viên cầm cái ê –ke , nói: “ Đây là cái ê – ke” ( Học sinh quan sát)
- Giáo viên chỉ vào góc vuông của cái ê – ke, nói “ Đây là góc vuông (Học sinh theo

- Tương tự, học sinh lấy đầu bút chì dò theo các cạnh của tam giác ABC, nói “
Tam giác ABC có 3 cạnh là cạnh AB, cạnh BC, cạnh CA”
- Học sinh điền từ vào ý “ 3 đỉnh là …, 3 cạnh là…”
Giáo viên nêu tiếp: “Hình tam giác ABC có 3 góc là : Góc đỉnh A (Giáo viên lấy
đầu thước kẻ dò theo các cạnh AB, AC, góc đỉnh B…, góc đỉnh C…)
- Học sinh vẫn dùng VBT điền từ vào ý “ 3 góc là …”
5. Biện pháp thứ năm: Dạy giải các bài tập về phân tích, tổng hợp hình và xác
định yếu tố chung của các hình:
a.Cách dạy giải các bài tập về phân tích, tổng hợp hình ở lớp 3 cũng tương tự như
lớp 2, lấy việc “ghi số và ghép hình theo số” là chính. Tuy nhiên các bài tập ở lớp 3
phức tạp hơn.
Vd 1: Trên hình P có bao nhiêu…
a. Hình tam giác?
b. Hình vuông?
c. Hình tứ giác?
M

N
3

- 8 -

Gv: Traàn Thò Kim Tieán


MỘT VÀI BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 HỌC TỐT VỀ YẾU TỐ HÌNH HỌC

1

2

b. Cùng với việc học các yếu tố: đỉnh, cạnh, góc của hình thì ở lớp 3, học sinh
được luyện tập giải các bài tập tìm yếu tố chung của các hình.
Vd 2: Đoạn thẳng AB ở hình Q là cạnh của những hình tam giác, hình tứ giác
nào?
A

B

D

M

C

Hình Q
Giáo viên có thể gợi ý cho học sinh suy nghĩ, chẳng hạn:

- 9 -

Gv: Traàn Thò Kim Tieán


MỘT VÀI BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 HỌC TỐT VỀ YẾU TỐ HÌNH HỌC

- Mỗi tứ giác có 4 đỉnh. Đã biết 2 đỉnh A và B rồi. Cứ ghép thêm vào A, B 2 đỉnh
nữa là được một tứ giác có cạnh là AB.
- Nếu ghép thêm M, D ta được tứ giác ABMD.
- Nếu ghép thêm M, C ta được tứ giác ABCD.
- Nếu ghép C, D ta được tứ giác ABCD.
Vậy AB là cạnh chung của 3 tứ giác: ABMD, ABCM và ABCD


do đó “milimét” tức là

“Một phần nghìn mét”
1km = 1/ 1000m hay 1m = 1000mm.
b. Khi giới thiệu về kilômét hoặc milimét giáo viên cần chỉ cho học sinh thấy rằng
trong thực tế người ta luôn phải chọn những đơn vị đo lường, phù hợp với các vật
cần đo. Người ta không nên đo bề dày của một tấm thép bằng mét, cũng như
không thể đo khoảng cách từ Hồ Chí Minh đến Hà Nội bằng đơn vị xentimét…
Cần sử dụng thước 2dm có vạch xentimét, milimét, để giúp học sinh hình dung được
10 đơn vị milimét và thấy rõ mối quan hệ giữa xentimét và milimét, giữa đềximét và
milimét.

- 10 -

Gv: Traàn Thò Kim Tieán


MỘT VÀI BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 HỌC TỐT VỀ YẾU TỐ HÌNH HỌC

Ví dụ: 1cm = 10 mm

1dm = 100mm

Ngoài ra cũng cần cho học sinh tập đo bề dày của một số vật thể chẳng hạn một
tấm ván ép, một tấm thép, một tấm gỗ…….và ghi lại kết quả theo đơn vị milimét.
c. Kilômét là đơn vị khá trừu tượng đối với học sinh lớp 3, giáo viên cần giúp học
sinh hình dung được đơn vị đo bằng cách nêu những quãng đường quen thuộc như:
Quãng đường từ trường em đến Ủy ban nhân dân xã dài 2km, quãng đường từ xã lên
huyện dài 10km, hoặc cầu Sài Gòn dài 1km, cầu Long Biên dài 2km…


dm cm mm mm
7
0
9
Vậy 7dm 0cm 9mm bằng 709mm

- 11 -

Gv: Traàn Thò Kim Tieán


MỘT VÀI BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 HỌC TỐT VỀ YẾU TỐ HÌNH HỌC

 Ngoài ra cũng có thể cho học sinh so sánh với cách viết số:
- Nếu coi milimét giống như “đơn vị”.
- Thì xentimét cũng giống như “chục”.
- Còn đềximét cũng giống như “trăm”.
- Và “mét” cũng giống như “ngàn”.
Vì thế: 8dm 0cm 9mm = 809mm
8trăm 0chục 9đơn vị = 809 đơn vị
Việc giải các bài tập về so sánh, sắp xếp thứ tự các số đo độ dài cũng tương tự
như ở lớp 2. Học sinh đổi các số đo ra cùng một đơn vị rồi so sánh:
Vd:

7m 9dm 2cm

790cm

Nghĩa là 7m 9dm 2cm = 792cm


Gv: Traàn Thò Kim Tieán


MỘT VÀI BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 HỌC TỐT VỀ YẾU TỐ HÌNH HỌC

phải là số tự nhiên thì phải ước lượng thêm chiều dài phần đường chưa đủ bước rồi
cộng với chiều dài tính được ở trên. Cuối cùng dùng thước đo lại để kiểm tra và báo
cáo kết quả.
7. Biện pháp thứ bảy: Dạy tạo hình:
- Các bài tập về cắt, gấp, xếp…hình ở lớp 3 đa dạng và phức tạp nhiều so với lớp
2. Do đó muốn giải chúng học sinh thường phải suy luận nhiều hơn, mò mẫm nhiều
hơn.
vd 1:
a. Lấy 17 que diêm xếp thành 6 hình vuông bằng nhau.
b. Bỏ 5 que diêm trên hình đó để còn lại 3 hình vuông bằng nhau.
GV có thể gợi ý cho học sinh suy nghĩ như sau:
a. Nếu xếp 6 hình vuông rời nhau thì ta cần:
4 x 6 = 24 (que diêm)
Nhưng ta chỉ có 17 que diêm nên số que là cạnh chung của hai hình vuông:
24 – 17 = 7 ( que diêm)
Có thể xếp 7 que diêm đó như hình sau để được 6 hình vuông bằng nhau

b. Nếu bỏ bớt 5 que diêm thì chỉ còn lại: 17 – 5 = 12 (que diêm)
Với 12 que diêm muốn xếp được 3 hình vuông nhỏ bằng thì ta phải xếp mỗi hình
vuông bằng: 12 : 3 = 4 (que diêm)
Vậy ta phải bỏ bớt làm sao để còn lại 3 hình vuông “ rời nhau” (Không có cạnh
chung)
Các que diêm nằm ở vị trí các nét đứt ở hình C là 5 que diêm cần bỏ bớt.


P
H

Hình 20

Hình 21

- Cắt hình chữ nhật thành 5 mảnh theo các đường AQ, BM, CN, và DP.
- Ghép 4 tam giác nhỏ vào các vị trí 1, 2, 3, 4, ta được một hình vuông.
vd 3: Cắt rồi ghép các hình 1, 2, 3, 4 ở hình 22 thành 1 tam giác.
- Để giải bài này, giáo viên có thể hướng dẫn học sinh vẽ hình vuông sau đó vẽ các
hình 1, 2, 3, 4, và cắt rời ra.
Tiếp theo là mò mẫm thử ghép theo các cách này không được thì ghép theo cách
khác cho đến khi có một tam giác hình N:

4

1

3

2
1

3
4

2
- 14 -


7
2

Trung bình
23.3
6,7

5

Yếu
16,7

So sánh chất lượng đột xuất với giữa kỳ I chất lượng môn Toán ở lớp 3/3 của tôi
có phần đi lên. Cụ Thể:
Học sinh giỏi tăng 13,4%
Học sinh khá tăng 20%
Học sinh trung bình giảm 16,6%
Học sinh yếu giảm 16,7%
C. PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ:
1. Khi dạy các yếu tố hình học ở lớp 3, giáo viên cũng phải quan tâm đến các
vấn đề chung trong phương pháp giảng dạy các yếu tố hình học ở lớp 2.
+ Quan tâm đến việc tổ chức các hoạt động thực hành trong các tiết về yếu tố hình
học.
+ Tăng cường so sánh đối chiếu để hệ thống hóa các quy tắc và công thức tính
toán, giúp học sinh hiểu và nhớ lâu.
2. Lưu ý đúng mức đến việc nâng cao năng lực tư duy của học sinh:
+ Coi trọng việc làm rõ mối quan hệ giữa các công thức tính toán.
+ Coi trọng việc giúp học sinh áp dụng các kiến thức đã học vào thực tế.
Xác định rõ mục đích, yêu cầu, nội dung bài để xây dựng một hệ thống câu hỏi
chính và những câu hỏi phụ có tính chất gợi ý.

11. Dùng ê – ke và một số mô hình tam giác, chữ nhật, hình vuông để xác định
góc vuông, góc không vuông. Giáo viên giúp học sinh biết về góc vuông bằng Ê-ke
và thước thẳng. Dùng mô hình chữ nhật, hình vuông để dạy một số đặc điểm của
những hình đó kết hợp tranh vẽ các hình.
Trên đây là một số suy nghĩ và kinh nghiệm tôi đã dạy cho học sinh lớp 3/3 đạt
nhiều hiệu quả.
Hòa Châu, ngày

tháng

năm 2013

Người thực hiện

Trần Thị Kim Tiến

- 16 -

Gv: Traàn Thò Kim Tieán


MỘT VÀI BIỆN PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 3 HỌC TỐT VỀ YẾU TỐ HÌNH HỌC

Mục lục:
Trang
1
1
2
2
2

C. Phần kết luận và kiến nghị

* Tài liệu tham khảo:
-

Phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học ( Trường ĐHSP Hà Nội)

-

100 câu hỏi và đáp về việc dạy Toán ở Tiểu học ( Phạm Đình Thực)

-

Giảng dạy các yếu tố hình học ở Tiểu học ( Phạm Đình Thực)

- 17 -

Gv: Traàn Thò Kim Tieán