MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ....................................................................................................................1
1. Tính cấp thiết của đề tài luận án..............................................................................1
2. Mục đích và nhiệm vụ của luận án .........................................................................2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án .......................................................3
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu..............................................................3
5. Đóng góp mới về mặt khoa học của luận án ...........................................................4
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án .................................................................4
7. Kết cấu của luận án .................................................................................................4
Chương 1 ....................................................................................................................5
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI ..........5
1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đạo đức, giáo dục đạo đức, giáo dục đạo
đức cho trẻ em trong gia đình, gia đình nông dân .......................................................5
1.2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến thực trạng giáo dục đạo đức, giáo dục đạo
đức cho trẻ em trong gia đình, gia đình nông dân .......................................................9
1.3. Tình hình nghiên cứu liên quan đến các giải pháp giáo dục đạo đức cho trẻ em
trong gia đình, gia đình nông dân..............................................................................16
1.4. Tình hình nghiên cứu về giáo dục đạo đức cho trẻ em ở các gia đình nông dân
Ninh Bình ..................................................................................................................19
1.5. Một số vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án ..............................23
Tiểu kết chương 1 ....................................................................................................23
Chương 2 ..................................................................................................................25
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO TRẺ EM
TRONG GIA ĐÌNH NÔNG DÂN .........................................................................25
2.1. Giáo dục đạo đức cho trẻ em..............................................................................25
2.2. Giáo dục đạo đức cho trẻ em trong gia đình nông dân ......................................54
Tiểu kết chương 2 ....................................................................................................61
Chương 3 ..................................................................................................................62


GIÁO DỤC ĐẠO ĐỨC CHO TRẺ EM TRONG CÁC GIA ĐÌNH NÔNG DÂN

triển từ tổng hòa các yếu tố như tự nhiên - xã hội, truyền thống - hiện đại, hiểu biết - ý
thức - hành vi… Giáo dục đạo đức cho trẻ em trong gia đình là một môi trường đặc
biệt, bởi lẽ gia đình không chỉ là tổ ấm, là trường học đầu tiên, là cái nôi nuôi dưỡng
của mỗi người mà còn là tế bào của xã hội. Gần đây, gia đình không chỉ nổi lên như
một vấn đề quan trọng và cấp thiết của riêng Việt Nam mà nó còn đang được đặt ra với
các dân tộc trên toàn thế giới. Ở mọi nơi, mọi lúc, gia đình đều chứng tỏ sức mạnh của
nó. Nó không chỉ mang tính cấp thiết của hiện tại mà còn gắn liền với quá khứ và góp
phần quyết định đối với tương lai.
Ở nước ta hiện nay, hơn 70% dân số là nông dân. Bởi vậy, gia đình nông dân có
vai trò là cầu nối cung cấp cho xã hội những thế hệ công dân tương lai. Do đó, việc
giáo dục trẻ em trong các gia đình nông dân có tầm quan trọng đặc biệt, ảnh hưởng tới
chất lượng nguồn nhân lực cho đất nước mai sau.
Tuy nhiên, trong các gia đình nông dân hiện nay đang nổi lên nhiều vấn đề đáng
báo động. Nhiều bậc cha mẹ suốt ngày bận bịu với công việc đồng áng mà cuộc sống
vẫn khó khăn, không ít người phải lao vào kiếm tiền nên buông lỏng việc giáo dục con
cái. Họ ỉ lại vào ông bà, nhà trường và xã hội nên trẻ em trong các gia đình này có
nhiều biểu hiện lệch lạc về đạo đức, ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình hình thành
nhân cách như: không tôn trọng ông bà, cha mẹ, những người lớn tuổi; tự ý bỏ học mà
cha mẹ không hay biết; vô ý thức, không tôn trọng kỷ luật, nhiều em có hành vi nguy
hiểm cho xã hội, sa ngã vào các tệ nạn như ma túy, cờ bạc, giết người, cướp của...
Nhiều ổ nhóm tội phạm bị bắt giữ khi độ tuổi của các “thành viên” chưa tròn 16. Dư
luận không khỏi bàng hoàng trước những vụ giết người man rợ mà tội phạm là “trẻ
con” như vụ án Lê Văn Luyện giết người ở tiệm vàng Ngọc Bích… Thậm chí, nhiều
người còn cho rằng tội phạm ngày nay đang “trẻ hóa”, trẻ em đang trở thành “mồi
ngon” của tội phạm. Theo báo cáo thống kê tình hình phạm tội trong lứa tuổi chưa
thành niên trong 5 năm, giai đoạn từ (2006 đến 2010) cả nước có gần 500.000 vụ


2




3

- Nhiệm vụ
Để đạt được mục đích trên, luận án thực hiện những nhiệm vụ sau:
+ Phân tích tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức cho trẻ em
+ Phân tích khái quát về gia đình và chức năng giáo dục đạo đức cho trẻ em của
gia đình
+ Phân tích những yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục đạo đức cho trẻ em trong các
gia đình nông dân ở tỉnh Ninh Bình
+ Phân tích thực trạng, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra trong giáo dục đạo
đức cho trẻ em tại các gia đình nông dân trên địa bản nghiên cứu
+ Phân tích yêu cầu và đề xuất một số giải pháp cơ bản nâng cao hiệu quả giáo
dục đạo đức cho trẻ em của các gia đình nông dân ở Ninh Bình.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
- Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là giáo dục đạo đức cho trẻ em trong các gia
đình nông dân ở tỉnh Ninh Bình hiện nay.
- Phạm vi nghiên cứu
+ Phạm vi nội dung: Luận án tập trung nghiên cứu về việc giáo dục đạo đức cho
trẻ Việt Nam dưới 16 tuổi, chủ yếu là học sinh trung học cơ sở và lớp 10 trung học phổ
thông, đang sống trong các gia đình nông dân tại tỉnh Ninh Bình hiện nay.
+ Phạm vi không gian: Luận án tập trung nghiên cứu về việc giáo dục đạo đức
cho trẻ em trong các gia đình nông dân trên địa bàn tỉnh Ninh Bình.
+ Phạm vi thời gian: Luận án tập trung nghiên cứu từ năm 1986 đến nay.
4. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
- Cơ sở lý luận
Luận án nghiên cứu, giải quyết các nhiệm vụ đề ra dựa trên quan điểm của triết
học và đạo đức học Mác - Lênin, tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng

gia đình nông dân Ninh Bình hiện nay.
7. Kết cấu của luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các công trình đã công bố của tác
giả có liên quan đến luận án, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của luận án
gồm 4 chương với 14 tiết.


5

Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
1.1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đạo đức, giáo dục đạo đức, giáo dục đạo
đức cho trẻ em trong gia đình, gia đình nông dân
Trên thế giới, nhiều nhà khoa học đã quan tâm nghiên cứu các vấn đề có liên
quan đến đạo đức, giáo dục đạo đức, giáo dục đạo đức cho trẻ em trong gia đình.

Ở Liên Xô trước kia, các nhà khoa học đã quan tâm đến đạo đức, giáo dục
đạo đức cho trẻ em trong gia đình với những tác phẩm tiêu biểu như: “Nguyên lý
đạo đức cộng sản” của A. Siskin, “Giáo dục đạo đức cho học sinh trong lao động
công ích” của Busơlya, 2 tác phẩm “Giáo dục trong gia đình Mác” và “Dạy con
yêu lao động” của tác giả I.A. Pê-trec-nhi-cô-va, “Đạo đức học” - 2 tập của
Bandzeladze…
Một trong những tác phẩm tiêu biểu là “Nguyên lý đạo đức cộng sản” của A.
Siskin (Nhà xuất bản Sự thật, Hà Nội, 1961). Tác giả cuốn sách đã xuất phát từ
quan niệm về thực chất của đạo đức theo chủ nghĩa Mác - Lênin để từ đó đi sâu
phân tích những khía cạnh cụ thể của giáo dục đạo đức. Ông cho rằng đạo đức là
một hình thái ý thức xã hội, nó phản ánh một lĩnh vực riêng biệt. Nói đến đạo đức là
nói đến những lề thói, tập tục biểu hiện mối quan hệ nhất định giữa người với người
trong sự giao tiếp với nhau hàng ngày và nó đã trở thành khuôn phép, quy tắc điều
chỉnh hành vi của mỗi con người sống trong xã hội. Với xuất phát điểm như vậy,

tương đối rõ nét trong ấn phẩm: “Những vấn đề đạo đức trong điều kiện kinh tế thị
trường” (Thông tin khoa học xã hội - chuyên đề, 1996) của tập thể tác giả Zhao
Xiuyi, Dong Fangshuo, Ren Jiantao … [142]. Đáng chú ý là các tác giả cho rằng
trong xây dựng hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc hiện nay, xây dựng đạo
đức là một nhiệm vụ quan trọng vì nó liên quan mật thiết đến đời sống tinh thần của
con người, không những thế giáo dục đạo đức cho con người mà nó còn là một
trong những nội dung hạt nhân của quá trình xây dựng nền văn minh tinh thần ở
một nước đang đi theo con đường xã hội chủ nghĩa như Trung Quốc. Đồng thời,
giáo dục đạo đức cho con người là một trong những vấn đề mà đông đảo quần
chúng nhân dân ở Trung Quốc quan tâm nhất. Nó không chỉ bó hẹp trong phạm vi


7

nghiên cứu của giới lý luận như nhiều người từng quan niệm. Tác phẩm đã tập
trung vào mối quan hệ giữa việc phát triển kinh tế thị trường với các ảnh hưởng của
nó tới các vấn đề thuộc về lĩnh vực đạo đức, thông qua đó, tập thể tác giả đưa ra
những nhận định về tầm quan trọng của giáo dục đạo đức cho con người nói chung,
đặc biệt là trong bối cảnh hiện nay ở đất nước Trung Quốc là hết sức cần thiết.
Như vậy, các nhà khoa học đã đi sâu nghiên cứu ở Trung Quốc, trong quá
trình cải cách cũng xuất hiện mối quan hệ phức tạp giữa kinh tế thị trường với luân
lý đạo đức, giữa mặt truyền thống và mặt hiện đại trong giáo dục đạo đức. Mặc dù
phức tạp và đa dạng như vậy nhưng tập thể tác giả cho rằng việc thực hiện các
chuẩn mực và quy phạm đạo đức diễn ra một cách tự giác, tự nguyện sau khi các
thành viên xã hội đã nhận thức đúng đắn về một nền đạo đức xã hội nhất định. Vì
thế, những người tham gia vào quá trình giáo dục đạo đức cần lưu tâm một điều là
không nên ép buộc người khác thực hiện hành vi đạo đức mà nên làm cho họ hiểu
những giá trị đạo đức để họ thực hiện hành vi đạo đức một cách tự nguyện. Có thể
nói, đấy là đóng góp quan trọng mà cuốn sách mang lại cho người đọc quan tâm tới
vấn đề giáo dục đạo đức.

Nội) [77] các tác giả đi sâu phân tích hệ thống các phạm trù cơ bản của đạo đức học
như vấn đề lẽ sống, hạnh phúc, danh dự, lương tâm, thiện, ác… với tư cách là những
phạm trù luôn được thể hiện rõ nét ở cách hành xử của mỗi cá nhân trong cuộc sống
thường ngày.
“Đạo đức và phương pháp giáo dục đạo đức” do Nguyễn Hữu Hợp chủ biên
(Nhà xuất bản Giáo dục, 2010) [68] tập trung nghiên cứu sâu các phương pháp giáo
dục đạo đức cho từng nội dung cụ thể.
Tác giả Thích Minh Hòa (2011) trong cuốn sách: “Ý nghĩa giáo dục đạo đức”
(Nhà xuất bản Văn hóa nghệ thuật, Thành phố Hồ Chí Minh) [60] tiếp cận và trình bày
những ý nghĩa của việc giáo dục đạo đức theo tinh thần của các pháp thế gian và theo
tinh thần của giáo lý Phật Đà.
Trên đây là những tài liệu có liên quan đến đạo đức, giáo dục đạo đức, giáo dục
đạo đức cho trẻ em trong gia đình, gia đình nông dân. Nhìn chung, các nghiên cứu đã
bàn luận xung quanh những vấn đề lý luận là chủ yếu. Tuy nhiên, tiếp cận vấn đề dưới
góc độ nghiên cứu ứng dụng vẫn còn cần tiếp tục khai thác và bổ sung.


9

1.2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến thực trạng giáo dục đạo đức, giáo
dục đạo đức cho trẻ em trong gia đình, gia đình nông dân
Ở nước ta, do đòi hỏi của thực tiễn, các công trình nghiên cứu về thực trạng giáo
dục đạo đức, giáo dục đạo đức cho trẻ em trong gia đình, gia đình nông dân ngày càng
trở nên phong phú.
Một trong những đề tài cấp Nhà nước tiêu biểu là KX 07 - 09: “Vai trò của gia
đình trong sự hình thành phát triển nhân cách con người Việt Nam” của Trung tâm
nghiên cứu về gia đình và phụ nữ do GS. Lê Thi làm chủ nhiệm [118], được in ấn
thành sách: “Gia đình và vấn đề giáo dục gia đình”, do Nhà xuất bản Khoa học xã hội,
phát hành năm 1994. Phần thứ nhất, các tác giả tập trung vào những vấn đề lý luận
chung về gia đình. Phần hai, các tác giả đi sâu phân tích chức năng giáo dục của gia

nhà trường quan trọng đặc biệt, với điều kiện phát triển kinh tế như hiện nay, những
mặt tích cực, tiêu cực của xã hội đang dội vào cuộc sống của từng gia đình. Việc coi
trọng chức năng kinh tế của gia đình là rất cần thiết để tạo điều kiện cho việc thực
hiện các chức năng khác nhưng nhiều gia đình không chú trọng đến việc giáo dục,
tự giáo dục của các thành viên trong gia đình hoặc họ chú ý trí dục hơn đức dục.
Tác giả cũng đưa ra kết quả nghiên cứu có gia đình quan tâm đến giáo dục đạo đức
thì tỏ ra lúng túng trong triển khai nội dung, phương pháp giáo dục đạo đức. Như
vậy, tác giả Nguyễn Văn Lý trong luận án tiến sĩ của mình đã tiếp cận, nghiên cứu
đề tài từ góc độ triết học, khẳng định trong bối cảnh hiện nay, đạo đức truyền thống
vẫn luôn là nền tảng để xây dựng đạo đức mới.
Trong luận án Tiến sĩ Triết học “Vai trò của đạo đức với sự hình thành nhân
cách con người Việt Nam trong điều kiện đổi mới hiện nay” (2000) tác giả Lê Thị
Thủy [122] cho rằng đạo đức với chức năng điều chỉnh hành vi của con người, chức
năng nhận thức, chức năng giáo dục, nó có vai trò quan trọng đối với sự hình thành
nhân cách con người Việt Nam. Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn,
tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao vai trò của đạo đức với quá trình
hình thành nhân cách của con người trong thời kỳ đổi mới ở nước ta.

Bài viết: “Kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay và những
biến động trong lĩnh vực đạo đức” của tác giả Nguyễn Trọng Chuẩn [25], đăng trên
Tạp chí Triết học số 9, tháng 12 - 2001. Tác giả đã phân tích mối quan hệ tác động
đan xem giữa những yếu tố thuộc về nền kinh tế thị trường với những vấn đề thuộc


11

về lĩnh vực đạo đức. Trên cơ sở đó, tác giả cho rằng tất cả những biến động trong
lĩnh vực đạo đức ở các mức độ khác nhau đều liên quan tới sự biến động trong chế
độ kinh tế - xã hội. Vì vậy, để xây dựng một cách vững chắc các mối quan hệ đạo
đức và phẩm chất đạo đức lành mạnh trong điều kiện hiện nay ở nước ta thì phải kết

hóa, có đạo lý cho con người. Gia giáo bao giờ cũng đi trước giáo dục xã hội. Vinh dự
và trách nhiệm của gia đình là cung cấp cho xã hội những công dân ưu tú cả về tài năng
lẫn đạo đức [6; tr. 20].
Bài viết: “Đạo đức gia đình trong nền kinh tế thị trường” của tác giả Nguyễn
Thị Khoa (2002) [76] đăng trên Tạp chí Triết học, số 4, tháng 4 - 2002 đề cập đến một
thực trạng đáng buồn là trong xã hội xuất hiện những hiện tượng coi thường giáo dục
gia đình xảy ra ngày càng nhiều. Hiện tượng buông lỏng giáo dục phẩm chất đạo đức,
cách ứng xử đúng đắn, tình nghĩa đã gây ra nhiều hậu quả tiêu cực, làm phá vỡ dần dần
những mối liên kết tinh thần của tổ ấm gia đình. Trước tình hình đó, tác giả nhận thấy
Nhà nước, cộng đồng, gia đình và mỗi cá nhân cần coi trọng việc xây dựng đạo đức gia
đình trên cơ sở kế thừa những quy tắc truyền thống như tôn kính, phụng dưỡng ông bà
cha mẹ, đề cao việc tu dưỡng bản thân… để góp phần xây dựng đạo đức xã hội [76; tr.
23].
Nguyễn Đức Mạnh (2002) trong luận án Tiến sĩ Xã hội học, đề tài: “Vai trò của
gia đình đối với việc giáo dục trẻ em hư ở thành phố: qua nghiên cứu ở thành phố Hà
Nội” [89] tập trung vào đối tượng là trẻ em hư ở thành phố. Giáo dục trẻ em hư là việc
làm khó khăn đối với nhiều gia đình. Tác giả đã nghiên cứu tìm tòi, điều tra xã hội học
và đi đến kết luận văn hóa gia đình có ý nghĩa to lớn. Những tính cách của các thành
viên trong gia đình chính là sản phẩm văn hóa trong gia đình mà họ đã tồn tại. Vì vậy,
một gia đình có môi trường văn hóa lành mạnh chắc chắn sẽ có ảnh hưởng rất tốt đến
tính cách sau này của con cháu.
Tác giả Lê Thị Hoài Thanh với công trình luận án Tiến sĩ Triết học (2003), đề
tài: “Quan hệ biện chứng giữa truyền thống và hiện đại trong giáo dục đạo đức cho
thanh niên Việt Nam hiện nay” [112] đã làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa các yếu
tố truyền thống với các yếu tố hiện đại trong giáo dục đạo đức, tác giả chú ý phân tích
đặc điểm, xu hướng biến đổi về đạo đức của thanh niên nước ta hiện nay để tìm tòi ra
những vấn đề cần giải quyết. Tác giả đặc biệt chú ý đến việc chuyển tải các nội dung
chủ yếu thuộc về giá trị đạo đức truyền thống đến với thế hệ trẻ như: chủ nghĩa yêu



động của kinh tế thị trường đến đạo đức gia đình ở Việt Nam hiện nay. Tác giả nhấn


14

mạnh khía cạnh giáo dục đạo đức, giáo dục nề nếp gia phong, gia lễ là quan trọng nhất
trong giáo dục gia đình, vì đạo đức là thành phần cốt lõi của nhân cách… giáo dục đạo
đức trong gia đình tạo nền tảng nhân cách cho con người vào đời, ở đời và làm người
[121; tr. 22]. Có thể nói, dưới góc độ triết học, đạo đức học, tác giả đã đưa ra được cái
nhìn tổng quát về đạo đức gia đình trong điều kiện kinh tế thị trường ở nước ta, tìm ra
những giải pháp mang tính định hướng trong việc xây dựng đạo đức gia đình.
Nguyễn Thị Tố Quyên trong luận án Tiến sĩ Xã hội học (2010), đề tài: “Vai trò
của gia đình trong giáo dục đạo đức cho trẻ em lứa tuổi Trung học cơ sở ở Hà Nội
hiện nay” [110] đưa ra quan niệm giáo dục đạo đức gồm bốn nội dung cơ bản là giáo
dục giá trị đạo đức, giáo dục chuẩn mực đạo đức, giáo dục hành vi đạo đức và giáo dục
lý tưởng đạo đức. Tác giả luận án cũng đã phân tích đến các yếu tố ảnh hưởng như mức
sống của gia đình, tình trạng hôn nhân, số thành viên, số thế hệ trong gia đình, nghề
nghiệp, trình độ học vấn của cha mẹ, vị thế xã hội, tuổi tác… đến việc giáo dục đạo
đức cho học sinh Trung học cơ sở và địa bàn nghiên cứu mà tác giả thực hiện là thành
phố Hà Nội. Với sự phân tích của mình, tác giả đi đến khẳng định gia đình là môi
trường quan trọng bậc nhất của giáo dục đạo đức, là nơi bảo tồn những giá trị đạo đức
truyền thống của dân tộc. Một xã hội muốn vững mạnh, một dân tộc muốn phát huy và
giữ gìn bản sắc của mình trước hết phải chăm lo xây dựng gia đình lành mạnh, trong đó
các giá trị đạo đức được nuôi dưỡng và phát triển [110; tr. 47]
Trên cơ sở phân tích, nghiên cứu, tác giả đi đến nhận định về tầm quan trọng
của giáo dục gia đình là 15 năm đầu tiên trong cuộc đời một con người, gia đình chịu
trách nhiệm về con em mình 90.000 giờ, trong đó nhà trường phổ thông chỉ quản lý
con em chúng ta khoảng 15.000 giờ [110; tr. 32]
Tác giả Nguyễn Thị Tố Quyên đi sâu nghiên cứu vai trò của gia đình trong giáo
dục đạo đức cho trẻ em theo hướng tiếp cận xã hội học. Điểm đặc biệt của công trình

đức nói riêng.
Tóm lại, những công trình nghiên cứu về thực trạng giáo dục đạo đức, giáo
dục đạo đức cho trẻ em trong gia đình, gia đình nông dân trên đây đã giúp chúng ta
hình dung được một bức tranh tương đối đa dạng với nhiều nội dung, phương pháp
giáo dục khác nhau cho những thành viên của gia đình nói chung và trẻ em nói riêng.
Tuy nhiên, số lượng công trình nghiên cứu chuyên sâu về thực trạng giáo dục đạo đức
cho trẻ em trong gia đình nông dân còn khá khiêm tốn, trong khi thực tế đang đặt ra
nhiều vấn đề bức xúc cần được sự quan tâm, sự chung tay góp sức của toàn xã hội.


16

1.3. Tình hình nghiên cứu liên quan đến các giải pháp giáo dục đạo đức cho trẻ
em trong gia đình, gia đình nông dân
Trong tác phẩm “Nguyên lý đạo đức cộng sản”, tác giả A. Siskin không chỉ
dừng lại ở việc nêu, phân tích một số nội dung chủ yếu khi giáo dục đạo đức cho trẻ em
ở trong gia đình, còn đề cập đến phương pháp giáo dục như thế nào thì hiệu quả và như
thế nào là sai lầm. Tác giả đưa ra dẫn chứng về phương pháp dạy con theo kiểu nuông
chiều, đòi sao nghe vậy, mặc ý nghịch ngợm, không theo dõi, bảo ban, tha thứ đối với
những sai lầm nghiêm trọng của con cái, những thái độ đó rất dễ dẫn đến sai lầm. Nó
tiềm ẩn những nhân tố có thể làm hư hỏng trẻ em, làm cho chúng trở thành kẻ vị kỷ, trở
thành đứa trẻ lệch lạc về đạo đức. Ngược lại, lối giáo dục trẻ em chỉ dựa vào trừng
phạt, dọa nạt, roi vọt đánh mắng có nguy cơ tiềm ẩn là vùi dập trẻ em, biến các em
thành những người nhút nhát, sợ sệt, giả dối, a dua xu nịnh, lì lợm... Nguyên tắc tôn
trọng con người tới mức cao nhất là một trong những nguyên tắc rất quan trọng mà gia
đình Xô - viết dựa vào đó để tiến hành giáo dục đạo đức đúng đắn cho trẻ em [111; tr.
271]. Có thể nói, tác giả đã cung cấp cho người đọc một số điểm đáng lưu ý khi giáo
dục đạo đức phải căn cứ vào đối tượng giáo dục để có phương pháp hợp lý, mang lại
hiệu quả như mong muốn.
Cũng trong tác phẩm “Nguyên lý đạo đức cộng sản” tác giả còn đề cập đến

Giáo dục, Hà Nội, 1985) [11], Bandzeladze tập trung đề cập đến phương pháp nêu
gương của những người làm cha làm mẹ và tác dụng của phương pháp này. Trên cơ sở
phân tích cả về mặt lý thuyết lẫn những ví dụ thực tế, ông đưa ra nhận định rằng giáo
dục được những người có đức hạnh là một sự bảo đảm cho sự tiến bộ xã hội, đồng thời
đây cũng là một nguồn hạnh phúc cá nhân. Lớp trẻ được giáo dục tốt, đó là một sự đền
bù xứng đáng cho công lao của bố mẹ. Không phải chỉ có bố mẹ có nghĩa vụ với con,
ngược lại, con cũng có nghĩa vụ đối với bố mẹ [11; tr. 224]. Những quan niệm trên góp
phần vào việc giáo dục đạo đức đối với các thành viên trong gia đình đều phải quan
tâm chăm sóc lẫn nhau, tình cảm, trách nhiệm, nghĩa vụ đạo đức luôn đi liền với nhau,
biểu hiện ở nhiều góc độ với những chủ thể khác nhau, tránh tình trạng cha mẹ luôn là
người áp đặt việc thực hiện những hành vi đạo đức cho con cái và ngược lại.
Cuốn sách: “Những tình huống ứng xử trong gia đình” do Lê Minh chủ biên
(Nhà xuất bản Giáo dục, Hà Nội, 1998) [95] đưa ra quan niệm đứa trẻ là thành viên
non nớt nhất, như một cái mầm cây vừa mới nhú, chưa thể một mình chống đỡ trước
bão táp, nhưng trẻ lại có một cơ thể đầy nhựa sống tiềm ẩn để phát triển. Tạo nhân cách
cho trẻ nhân cách cho trẻ ngay từ khi lọt lòng mẹ đến sau này là một khoa học và đòi


18

hỏi phải có nghệ thuật, trong đó, muốn giáo dục con có hiệu quả thì các thành viên phải
cùng nhau vun đắp tình yêu thương. Giáo dục đạo đức cho con cái trong gia đình bằng
tình cảm thương yêu của những người lớn tuổi, nhất là bố mẹ, dành cho con là một
trong những phương pháp được tác giả cho rằng có hiệu quả.
“Dạy con nên người” của Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam - Thành phố Hà Nội
(2000) [62] cũng là một cuốn sách hay mà ở đó, các tác giả cung cấp những kiến thức
hết sức cần thiết về nội dung (trong đó có nội dung giáo dục đạo đức), phương pháp,
trách nhiệm của những người làm cha, làm mẹ khi giáo dục con cái trong gia đình của
mình, ở đó có những ví dụ minh họa cụ thể giúp các bậc cha mẹ dễ dàng hình dung và
đó là những tài liệu tham khảo hữu ích cho quá trình giáo dục con em mình.

Tuy nhiên, nghiên cứu sâu về các phương hướng, giải pháp giáo dục đạo đức
cho trẻ em trong một loại gia đình nào đó như gia đình công nhân, gia đình nông dân,
gia đình trí thức… thì đây còn là mảng trống của lý luận và thực tiễn. Tìm hiểu việc
thực hiện chức năng giáo dục đạo đức cho trẻ em của gia đình nông dân tại một tỉnh là
Ninh Bình hiện nay vẫn là vấn đề cần được quan tâm nghiên cứu.
1.4. Tình hình nghiên cứu về giáo dục đạo đức cho trẻ em ở các gia đình nông dân
Ninh Bình
“Trẻ em hôm nay - Thế giới ngày mai”. Vì vậy, trẻ em phải được chăm sóc
trong điều kiện tốt nhất, đó không phải là nhiệm vụ của riêng các cấp hay các ngành
nào, mà chính là nhiệm vụ của toàn xã hội.
Công tác bảo vệ, chăm sóc trẻ được xem là một trong những chính sách ưu
tiên hàng đầu của Đảng, Nhà nước và địa phương trong việc đảm bảo an sinh xã
hội, vì mục tiêu phát triển ổn định, lâu dài của đất nước. Vì vậy, đã có nhiều văn
bản được đưa ra, đi vào thực tiễn cuộc sống để bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em,
tiêu biểu như:
Chỉ thị 20 - CT/TW ngày 5/11/2012 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh
đạo của Đảng đối với công tác chăm sóc, giáo dục và bảo vệ trẻ em trong tình hình
mới; Chương trình hành động Quốc gia vì trẻ em giai đoạn 2012 - 2020; Công văn
số 1271/LĐTBXH-BVCSTE ngày 12/4/2013 của Bộ Lao động Thương binh và Xã
hội về việc triển khai Tháng hành động vì trẻ em năm 2013, nhiều địa phương trên
cả nước đã xây dựng kế hoạch triển khai "Tháng hành động vì trẻ em" (1/6/2013 -


20

30/6/2013) với chủ đề: “Tạo cơ hội phát triển bình đẳng cho trẻ em nghèo và trẻ em
dân tộc thiểu số". Chỉ thị 38/CT-TW của Ban Bí thư Trung ương Đảng (khoá VII)
và Thông tri 04/TT-TW của Thường vụ Bộ chính trị về tăng cường lãnh đạo công
tác Bảo vệ chăm sóc, giáo dục trẻ em; Chỉ thị 06/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ
về công tác bảo vệ chăm sóc trẻ em; Thông tư liên tịch 121 giữa Uỷ ban Trung

Ở tỉnh Ninh Bình, chưa có văn bản cụ thể về công tác giáo dục đạo đức cho
trẻ em trong gia đình nông dân. Những văn bản có liên quan đến vấn đề này là 102/
UBND - VP6 (18/5/2013) của Ủy ban nhân dân tỉnh về việc hoạt động nhân ngày
gia đình Việt Nam 28/6; văn bản 19/ BC - UBND (1/3/2012) báo cáo tình hình đầu
tư cho nông nghiệp, nông dân, nông thôn trên địa bàn tỉnh Ninh Bình, giai đoạn
2006 - 2011. Chỉ thị của Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình số 13/2002 về việc triển
khai thực hiện nghị định 134/1999/ QĐ - TTg của Thủ tướng chính phủ phê duyệt
chương trình hành động bảo vệ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, giai đoạn 1999 - 2002.
Thông qua văn bản 20/ BC - UBND năm 2012, báo cáo tình hình thực hiện chương
trình hành động quốc gia vì trẻ em, Uỷ ban Bảo vệ chăm sóc trẻ em Tỉnh phối hợp
với các ban, ngành, đoàn thể, Đài phát thanh truyền hình, Báo Ninh Bình tổ chức
tuyên truyền các quy định trong quyết định 134, các mục tiêu của chương trình hành
động góp phần đẩy mạnh sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành, các lực
lượng xã hội, các gia đình và mọi công dân đối với công tác bảo vệ chăm sóc trẻ
em.
Những năm qua, với sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy Đảng, chính quyền,
sự phối hợp chặt chẽ của các ban, ngành, đoàn thể và sự ủng hộ của các tầng lớp
nhân dân, Luật Bảo vệ chăm sóc và giáo dục trẻ em trên địa bàn tỉnh đã thực sự đi
vào cuộc sống. Công tác tuyên truyền được triển khai sâu rộng, đạt hiệu quả cao.
Thực hiện sự chỉ đạo của các cấp, các ngành, các phong trào thi đua diễn ra
sôi nổi, rộng khắp, tiêu biểu là: “Phụ nữ tích cực học tập, lao động, sáng tạo, xây
dựng gia đình hạnh phúc”, “Nuôi con khoẻ, dạy con ngoan”, “xây dựng làng, xã, gia
đình văn hoá”, “Ông bà mẫu mực, con cháu thảo hiền”… được đẩy mạnh, có sự
phối hợp tích cực giữa Hội Phụ nữ với ngành văn hoá, Mặt trận Tổ quốc và các
đoàn thể quần chúng nhân dân.


22

Nhìn chung, công tác bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em là trách nhiệm của


các tác giả đã được công bố với giá trị nhiều mặt của nó là tài liệu hết sức quý báu giúp
tác giả tham khảo, kế thừa trong quá trình nghiên cứu của mình.
1.5. Một số vấn đề đặt ra cần tiếp tục nghiên cứu trong luận án
Trong quá trình nghiên cứu, tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy có một số vấn đề đặt
ra như sau:
Một là, cho đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên biệt về giáo dục
đạo đức cho trẻ em trong các gia đình nông dân ở Ninh Bình.
Hai là, về phương diện lý luận, giáo dục đạo đức cho trẻ em có tầm quan trọng
đặc biệt, được cả nhân loại quan tâm. Điều này được thể hiện thông qua hoạt động của
các tổ chức quốc tế, nhưng ở mỗi nước, vấn đề trên được quan tâm ở nhiều mức độ
khác nhau. Vậy, làm thế nào để những tri thức lý luận về giáo dục đạo đức cho trẻ em
được đi vào thực tiễn cuộc sống là vấn đề được đặt ra, đòi hỏi sự quan tâm giải quyết
của các cấp, các ngành, các địa phương và sự chung tay của toàn xã hội.
Ba là, những đặc thù về kinh tế xã hội của các gia đình nông dân cũng như
những đặc thù của quá trình giáo dục đạo đức cho trẻ em trong các gia đình đó cũng
đang là mảng trống, cần được tiếp tục khai thác, nghiên cứu sâu.
Bốn là, quá trình giáo dục đạo đức cho trẻ em ở các gia đình nông dân tỉnh Ninh
Bình chịu tác động của những yếu tố nào, trong đó, yếu tố nào là chủ đạo? Đây cũng là
một vấn đề được đặt ra để giải quyết.
Năm là, Ninh Bình đã nỗ lực xây dựng và triển khai thực hiện nhiều chương
trình hành động để giáo dục đạo đức cho trẻ em. Vậy phương hướng cơ bản và những
giải pháp cụ thể nào được đưa ra để giáo dục đạo đức cho trẻ em trong các gia đình
nông dân ở Ninh Bình mang lại hiệu quả cao?
Vì vậy, chúng tôi mong muốn làm sáng tỏ hơn những vấn đề này trong luận án.
Tiểu kết chương 1
Vấn đề gia đình nói chung, giáo dục đạo đức trong gia đình nói riêng đã và đang
được rất nhiều tác giả quan tâm nghiên cứu dưới nhiều góc độ tiếp cận khác nhau.
Thông qua việc đánh giá các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài ở bốn nhóm
chính: Những nghiên cứu về giáo dục đạo đức; những nghiên cứu về gia đình và giáo