TRƢỜNG ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

TRẦN CAO HẢI YẾN

THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ
KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Hà Nội - 2014


TRƢỜNG ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

TRẦN CAO HẢI YẾN

THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ
KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN
THÀNH PHỐ HÀ NỘI HIỆN NAY
Chuyên ngành : Luật Kinh tế
Mã số

: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. DOÃN HỒNG NHUNG


: Sử dụng đất

UBND

: Ủy ban nhân dân

XHCN

: Xã hội chủ nghĩa

TP

: Thành phố

GPMB

: Giải phóng mặt bằng

TĐC

: Tái định cư


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 8
Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁP LUẬT BỒI
THƢỜNG, HỖ TRỢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT. ........................ 17
1.1. Khái niệm về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất. ....................17
1.1.1. Khái niệm về bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. ................ 17
1.1.2. Khái niệm về hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất.Error! Bookmark

2.1.3. Giá đất tính bồi thường và chi phí đầu tư vào đất ............ Error!
Bookmark not defined.
2.1.4. Các trường hợp được Nhà nước bồi thường khi thu hồi đất
Error! Bookmark not defined.
2.1.5. Các quy định pháp luật về bồi thường, hỗ trợ về tài sản .. Error!
Bookmark not defined.
2.2. Các chính sách hỗ trợ ổn định đời sống, ổn định sản xuất, chuyển đổi
nghề nghiệp và tạo việc làm............................Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Hỗ trợ ổn định đời sống, ổn định sản xuất. .... Error! Bookmark
not defined.
2.2.2. Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm. .... Error!
Bookmark not defined.
2.2.3. Một số hỗ trợ khác. .................... Error! Bookmark not defined.
2.3. Thực tiễn thi hành pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi
đất trên địa bàn Thành phố Hà Nội. ................Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của Thành phố
Hà Nội ................................................. Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Tình hình thực hiện bồi thường, hỗ trợ tại Thành phố Hà Nội
Error! Bookmark not defined.
2.3.3. Những kết quả đạt được trong thực hiện bồi thường, hỗ trợ khi
Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Thành phố Hà Nội ............... Error!
Bookmark not defined.


2.3.4. Những tồn tại, vướng mắc trong việc thực hiện bồi thường, hỗ
trợ khi Nhà nước thu hồi đất tại Thành phố Hà Nội . Error! Bookmark
not defined.
KẾT LUẬN CHƢƠNG 2 .................................. Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3 HOÀN THIỆN THỰC THI PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƢỜNG,
HỖ TRỢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT . Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ......... Error! Bookmark not defined.


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Đất đai được coi là “tấc vàng” bởi nó là tài nguyên quốc gia vô cùng quý
giá, là tư liệu sản xuất đặt biệt không gì thay thế nổi của nhiều ngành sản xuất,
thành phần quan trong hàng đầu của môi trường sống và là nền tảng để xây dựng
các cơ sở kinh tế, khu dân cư, công trình văn hóa – xã hội, an ninh quốc phòng của
mỗi quốc gia.
Trước kia, ông cha ta đấu tranh và hy sinh để bảo vệ từng tấc đất của đất
nước, bảo vệ vốn tài sản quốc gia vô cùng quý báu. Ngày nay để phát triển nước
nhà, Đảng và Nhà nước ta cũng chú trọng đến việc khai thác vốn quý này phục vụ
cho công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Để thực hiện mục tiêu
“sớm đưa nước ta ra khỏi tình trạng kém phát triển, tạo nền tảng để đến năm 2020
cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại” như Nghị quyết Đại
hội IX đề ra, hàng vạn ha đất được Nhà nước thu hồi để sử dụng vào xây dựng các
khu công nghiệp, đô thị, cơ sở hạ tầng và phục vụ cho các mục đích quốc phòng,
an ninh. Việc thu hồi đất đã đem lại những kết quả tích cực trong yêu cầu phát
triển cơ sở hạ tầng, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, chuyển dịch cơ cấu lao
động từ ngành nghề nông, lâm nghiệp sang ngành công nghiệp, dịch vụ; chuyển
dịch cơ cấu dân số từ nông thôn ra thành thị và các khu công nghiệp; các dự án thu
hồi đất để xây dựng các công trình an sinh xã hội cũng góp phần đảm bảo hơn
nữa đời sống của nhân dân. Tuy nhiên vấn đề thu hồi đất và những chính sách
hỗ trợ sau khi thu hồi tài sản thuộc sở hữu toàn dân này lại là vấn đề hết sức
nhạy cảm, phức tạp bởi nó đã động chạm đến quyền lợi trực tiếp của người dân
có đất bị thu hồi, nó tác động đến mọi mặt đời sống kinh tế- xã hội của cộng
đồng dân cư nông thôn... Chính vì vậy, vấn đề thu hồi đất hiện nay đang là một



đất trên địa bàn Thành phố Hà Nội. Việc thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ khi Nhà
nước thu hồi đất có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của Thủ đô và tác động
lớn đến đời sống của hàng nghìn hộ gia đình. Chính vì vậy, Đảng ủy và UBND
Thành phố Hà Nội cần có sự chuẩn bị đồng bộ về cơ chế, chính sách hợp lý, xây
dựng được phương án bồi thường, hỗ trợ và tái định cư thích hợp nhằm giải quyết
thấu đáo, tránh vướng mắc, gây kiện các vấn đề liên quan đến bồi thường, hỗ trợ
khi Nhà nước thu hồi đất, hạn chế tình trạng mất ổn định về an ninh chính trị, trật
tự an toàn xã hội.
Với ý nghĩa trên, tôi lựa chọn đề tài: “Thực thi pháp luật về bồi thƣờng,
hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất trên địa bàn Thành phố Hà Nội hiện nay” để
nghiên cứu làm Luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ Luật học, qua những kiến thức lý luận
và thực tiễn, tìm hiểu nguyên nhân và đóng góp ý kiến nhằm thực thi có hiệu quả
pháp luật về bồi thường thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn Thành phố
Hà Nội.
2.

Tình hình nghiên cứu

Bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là một trong những chế định quan
trọng của pháp luật đất đai. Chế định này khi đi vào cuộc sống trực tiếp đụng chạm
đến lợi ích của người bị thu hồi đất, lợi ích của cộng đồng và lợi ích của nhà đầu tư
nên đã nhận được sự quan tâm nghiên cứu của giới khoa học pháp lý.

Thời gian vừa qua đã có một số công trình, sách báo pháp lý nghiên cứu về
lĩnh vực này dưới góc độ lý luận và thực tiễn; tiêu biểu là các công trình
nghiên cứu của các tác giả: Trịnh Thị Hằng Nga, “Chế định pháp luật về đền
bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, 1999;
Nguyễn Vĩnh Diện, “Pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi
đất (qua thực tiễn thi hành tại Thành phố Hà Nội), Luận văn Thạc sĩ (2012);


sung, hoàn thiện những quy định mới về vấn đề này trong Luật Đất đai năm
2013 để có thể đạt được hiệu quả cao trong thực tiễn áp dụng.
3.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
3.1.

Đối tượng nghiên cứu.

Đề tài tập trung nghiên cứu đánh giá thực thi pháp luật về bồi thường, hỗ trợ
khi Nhà nước thu hồi đất qua thực tiễn thi hành trên địa bàn Thành phố Hà Nội.
Đề tài nghiên cứu thực trạng áp dụng các quy định pháp luật về bồi thường,
hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để làm rõ những kết quả đạt được và đưa ra khó
khăn, vướng mắc trong quá trình Nhà nước thu hồi đất. Nghiên cứu để tìm ra
những nguyên nhân, những khó khăn tồn tại và đề xuất những giải pháp nâng cao
hiệu quả thực thi pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất.
3.2.

Phạm vi nghiên cứu

Trong khuôn khổ có hạn của một bản luận văn thạc sỹ luật học, đề tài tập
trung nghiên cứ hệ thống pháp luật thực định, các nguyên tắc pháp lý cũng như các
quy định pháp luật của Việt Nam hiện hnàh trong lĩnh vực bồi thường, hỗ trợ khi
Nhà nước thu hồi đất.
Luận văn đã tiếp cận và phân tích, bình luận các quy định của Luật Đất đai
năm 2013và các văn bản hướng dẫn thi hành như: Nghị định số 43/NĐ-CP ngày
15/05/2014 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai; Nghị định số
47/NĐ-CP ngày 15/05/2014 về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu
hồi đất, Nghị định số 44/NĐ-CP ngày 15/05/2014 quy định về giá đất…Bên cạnh
đó, Luận văn cũng tìm hiểu các quy định khác của pháp luật có liên quan đến bồi

hợp giữa quy định pháp luật với thực tiễn thi hành.
- Phương pháp tổng - phân - hợp, quy nạp, diễn dịch: Phương pháp này
được sử dụng khi nghiên cứu một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về vấn đề này.
Luận văn đã tiếp cập, thu thập kế thừa các thông tin, tài liệu tổng kết thi hành Luật
Đất đai năm 2013 của Bộ Tài nguyên và Môi trường, các số liệu của các công trình
khoa học đã công bố để trên cơ sở đó phân tích, đánh giá pháp luật về bồi thường,


hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất, đồng thời nhận diện những tồn tại, bất cập của
pháp luật về vấn đề này để đề xuất các giải pháp phù hợp theo mục tiêu đặt ra.

5.

Mục đích nghiên cứu

Luận văn đặt ra những mục đích nghiên cứu cơ bản sau đây:
-

Phân tích để làm rõ các vấn đề liên quan đến vấn đề thực thi pháp luật về bồi

thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất;
-

Tìm hiểu tình hình thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước

thu hồi đất tại Thành phố Hà Nội, đưa ra những kết quả đạt được và những tồn tại,
khó khăn, tìm ra nguyên nhân của những tồn tại đó;
-

Nghiên cứu, đánh giá thực trạng pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà

bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất để có thể phân biệt được với bồi
thường trong các trách nhiệm pháp lý như: trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài
hợp đồng trong pháp luật dân sự; trách nhiệm hình sự; đánh giá ý nghĩa, tác động
của việc bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất…
Thứ hai, đi sâu phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật về bồi thường, hỗ trợ
khi Nhà nước thu hồi đất và thực trạng áp dụng mảng pháp luật này trên địa thành
phố Hà Nội; đồng thời, Luận văn cũng chỉ ra được những đặc điểm riêng có của
Hà Nội khác so với các địa phương khác, nhằm tìm ra được đặc trưng trong vấn đề
bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất. Trên cơ sở đó chỉ ra những tồn tại, bất
cập và nguyên nhân của những hạn chế này trong các quy định hiện hành về bồi
thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn TP Hà Nội.
Thứ ba, đề xuất những định hướng và các giải pháp cụ thể góp phần tiếp tục
hoàn thiện hệ thống pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất nói
chung và trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng.
7.

Bố cục

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của
luận văn được bố cục gồm 3 chương:
Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về pháp luật bồi thƣờng, hỗ trợ
khi Nhà nƣớc thu hồi đất.
Chương 2: Thực trạng pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ khi nhà nƣớc thu
hồi đất qua thực thi tại thành phố Hà Nội.


Chương 3: Hoàn thiện thực thi pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ khi Nhà
nƣớc thu hồi đất.





thay thế bằng thuật ngữ “đền bù”. Thuật ngữ này tiếp tục được sử dụng trong Luật
Đất đai năm 1993, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 1998
và các nghị định hướng dẫn thi hành, có thể kể đến như Nghị định số 90/CP ngày
17/08/1994 của Chính phủ ban hành quy định về việc đền bù thiệt hại khi NN thu
hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công
cộng; Nghị định số 22/1998/NĐ-CP ngày 22/04/1998 của Chính phủ về đền bù
thiệt hại khi NN thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích
quốc gia, lợi ích công cộng… Mặc dù pháp luật không đưa ra giải thích chính thức
xong có thể hiểu “đền bù thiệt hại” khi NN thu hồi đất là việc trả lại những thiệt
hại do việc thu hồi đất gây ra, tương xứng với giá trị hoặc công lao mà người SDĐ
đã đầu tư vào đất trong quá trình sử dụng. Khi đề cập đến thuật ngữ “đền bù” thiệt
hại người ta hay nghĩ đến việc đền bù 100% giá trị của mảnh đất bị thu hồi. Trong
khi đó, thuật ngữ “bồi thường” lại cho thấy rằng NN chỉ bồi thường những giá trị,
thiệt hại hợp lý về đất và tài sản trên đất cho người SDĐ khi bị NN thu hồi đất.
Mặt khác, nội hàm của thuật ngữ “đền bù” chỉ là việc NN đền bù thiệt hại do hành
vi thu hồi đất gây ra cho người SDĐ mà không đi liền sau đó việc thực hiện các
chính sách hỗ trợ, tái định cư. Do đó, khi Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của
Luật đất đai năm 2001 được Quốc hội ban hành, thuật ngữ “bồi thường” được sử
dụng trở lại và tiếp tục xuất hiện trong Luật Đất đai năm 2003 và các văn bản đi
kèm. Tiếp tục kế thừa Luật Đất đai 2003, thuật ngữ “bồi thường” cũng được sử
dụng tại các văn bản luật đất đai hiện hành: Luật Đất đai năm 2013, Nghị định số
47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước
thu hồi đất; Nghị định số 43/2014/ NĐ-CP ngày 15/05/2014 quy định chi tiết thi
hành một số điều của Luật Đất đai; Nghị định số 44/2014/ NĐ-CP ngày
15/05/2014 quy định về giá đất, Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày
30/06/2014 Quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu
hồi đất…



13.K53B - Khoa Kinh tế phát triển – Đại Học Kinh tế Quốc dân (2013), Tỉ lệ thất
nghiệp ở các đô thị lớn hiện nay, Nghiên cứu khoa học, Hà Nội, 2013.
14.Lê Thị Yến (2011), Pháp luật về bồi thường khi nhà nước thu hồi đất (qua thực
tiễn thi hành tại Quận Tây Hồ, Thành phố Hà Nội, Luận văn thạc sĩ, Hà Nội;
15.Luận văn Tiến sĩ, Phạm Thu Thủy (2013), “Pháp luật về Bồi thường khi Nhà
nước thu hồi đất nông nghiệp ở Việt Nam”, Hà Nội, 2013;
16.Ngân hàng thế giới (2011), Cơ chế Nhà nước thu hồi đất và chuyển dịch đất đai
tự nguyên ở Việt Nam, Hà Nội.
17.Nguyễn Duy Thạch (2007), Pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi
nhà nước thu hồi đất (qua thực tiễn thi hành tại thành phố Hà Nội), Luận văn
Thạc sĩ, Hà Nội;
18.Nguyễn Như Ý (chủ biên), Từ điển Tiếng Việt thông dụng, Nxb. Giáo dục Hà
Nội, 2001.
19.Nguyễn Thị Tâm (2013), Pháp luật về thu hồi đất trong việc giải quyết mối
quan hệ giữa nhà nước – nhà đầu tư và người có đất bị thu hồi, Luận văn thạc
sĩ, Hà Nội.
20.Phạm Thành Luân (2010), Đánh giá tình hình thực hiện chính sách về bồi
thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại một số địa phương,
Chuyên đề thực tập tốt nghiệp, Đại học Kinh tế Quốc Dân, Hà Nội.
21. Quốc Hội (1987), Luật đất đai năm 1987, ngày 29 tháng 12 năm 1987, Hà Nội;
22. Quốc Hội (1993), Luật Đất đai năm 1993, ngày 14 tháng 07 năm 1993, Hà Nội;
23.Quốc Hội (1998), Luật sửa đổi bổ sung Luật Đất đai nước Cộng hòa xã hội chủ
nghĩa Việt Nam 1998, ngày 02/12/1998, Hà Nội;
24.Quốc Hội (2001), Hiến pháp năm 1992 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam, sửa đổi bổ sung năm 2001, Hà Nội.
25.Quốc Hội (2003), Luật Đất đai năm 2003, ngày 26/11/2003, Hà Nội
26.Quốc Hội (2009), Luật Quy hoạch đô thị, ngày 21/06/2009, Hà Nội
27.Quốc Hội (2012), Luật Thủ đô, ngày 21/11/2012, Hà Nội.


điểm, />42.Hương Nguyên (2014), Tham nhũng trong lĩnh vực đất đai: Bài toán chưa có
lời giải , />43.Linh Vân (2013), Hà Nội dự kiến thu hồi 34000m2 đất, />44.Luật Minh Khuê (2014), Chính sách đền bù khi thu hồi đất của một số nước
trong khu vực và Việt Nam, (1h16p
Ngày 21/09/2014)
45.Minh Hạnh (2014), Dự án thoát nước ì ạch về đích,
/>46.Minh Nghĩa (2013), Hà Nội thu hồi gần 948ha đất sử dụng không hiệu quả,
/>47.Minh Tuấn (2013), Bất động sản trầm lắng, giải phóng mặt bằng sôi động,
/>48.Như Thái (2011), Những việc làm khó hiểu của UBND xã Tân Triều,
/>

49.Quang Hiệu (2014), Khu xử lý chất thải chậm tiến độ: Công ty môi trường đô
thị Hà Nội thừa nhận do sức ép tiến độ, />50.Quý Thủy (2014), Hà Nội: Hơn 100 hộ dân mất nhà vì đường…cánh cung,
/>51.Thanh Hà (2014), Không có quyết định vẫn “đè” dân để thu hồi đất,
/>52.Theo báo pháp luật Việt Nam (2011)
/>53.Theo Công an nhân dân (2014), Nhiều dự án trên địa bàn Thành phố Hà Nội sẽ
bị thu hồi đất, />54.Thông tấn xã Việt Nam, Tình hình thu hồi đất của nông dân để thực hiện công
nghiệp hóa – hiện đại hóa và các giải pháp phát triển,
/>55.VTC news, (2014),

Đối tượng tham nhũng ở Hà Nội liều lĩnh, tinh vi

, />56.Wikipedia, Danh sách đơn vị hành chính cấp huyện của Hà Nội,
/>BB%8B_h%C3%A0nh_ch%C3%ADnh_c%E1%BA%A5p_huy%E1%BB%87
n_c%E1%BB%A7a_H%C3%A0_N%E1%BB%99i
57.Xuân Long (2012), Hà Nội: Điều chỉnh giá đất bồi thường cho dân,
/>