MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU ......................................................................................................................

1. Lí do chọn đề tài ..........................................................................................................
2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ................................................................................
3. Lịch sử vấn đề .............................................................................................................
4. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................................
5. Mục đích nghiên cứu ....................................................................................................
6. Đóng góp cụ thể của luận văn ......................................................................................
7. Cấu trúc luận văn ..........................................................................................................
PHẦN NỘI DUNG ....................................................................................................................
Chƣơng 1. CHƢƠNG TRÌNH VĂN HỌC VIỆT NAM HIỆN ĐẠI TRONG SÁCH GIÁO KHOA NGỮ
VĂN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG – MỘT CÁI NHÌN KHÁI QUÁT
.......................................................................... 10
1.1.

Bộ phận văn học Việt Nam hiện đại trong SGK Ngữ văn THPT ............................

1.2.

Chương trình văn học Việt Nam hiện đại trong SGK Ngữ văn THCS ...................

1.3.

Chương trình văn học Việt Nam hiện đại trong SGK Ngữ văn THPT .....................
1.3.1.

Chương trình văn học Việt Nam hiện đại trong SGK Văn học 11,12 ...........

1.3.2.


HỌC VIỆT NAM HIỆN ĐẠI MỚI ĐƢA VÀO CHƢƠNG TRÌNH VÀ SÁCH GIÁO KHOA NGỮ VĂN
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO ĐỊNH HƢỚNG ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP GIẢNG DẠY
3.1. Tiếp cận tác phẩm văn học Việt Nam hiện đại theo tinh thần đổi mới..........................................
3.2. Hướng tiếp cận một số tác phẩm mới và khó trong chương trình văn học Việt Nam hiện đại ở SGK Ngữ
văn THPT
3.2.1. Một cách hiểu “Hầu Trời” của Tản Đà trong Ngữ văn 11 và Ngữ văn 11 nâng cao .......


3.2.2. Hồn quê và dấu ấn văn hóa truyền thống ở “ Tương tư” của Nguyễn Bính trong Ngữ văn 11 và
Ngữ văn 11 nâng cao
3.2.3. Đoạn trích “Hồn Trương Ba, da hàng thịt” của Lưu Quang Vũ trong Ngữ văn 12 và Ngữ văn 12
nâng cao
3.3. Quan điểm “động” và “mở” trong tiếp cận “ Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu trong trong
Ngữ văn 12 và Ngữ văn 12 nâng cao
3.3.1. Quan điểm nghệ thuật của Nguyễn Minh Châu và hệ thống điểm nhìn từ “Chiếc thuyền ngoài
xa” của Nguyễn Minh Châu
3.3.2. Thời gian – Không gian nghệ thuật trong “Chiếc thuyền ngoài xa” của Nguyễn Minh Châu

KẾT LUẬN
DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ ..........................................
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................................................
PHỤ LỤC .............................................................................................................................
1. Phiếu thăm dò ý kiến giáo viên về việc giảng dạy văn học Việt Nam hiện đại trong SGK Ngữ văn 11, 12
THPT
2. Các thể loại văn học Việt Nam hiện đại được đưa vào giảng dạy trong chương trình Ngữ văn THPT..

DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU, CHỮ CÁI VIẾT TẮT

1.



9.

PPCT: Phân phối chương trình.

10. PPDH: Phương pháp dạy học.
11. PPGD: Phương pháp giảng dạy.
12. SGK: Sách giáo khoa.
13. SGV: Sách giáo viên.
14. THCS: Trung học cơ sở.
15. THPT: Trung học phổ thông.
16. VHVN: Văn học Việt Nam.

PHẦN MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Năm học 2008 – 2009 là năm học hoàn thành chương trình thay sách giáo khoa bậc trung học phổ
thông (THPT) sau một thời gian dài từ 2003 - 2004 tiến hành thí điểm và giảng dạy chính thức sách giáo khoa


(SGK) THPT từ 2006 - 2007. Cùng với tất cả các bộ mơn khác được giảng dạy trong nhà trường, SGK Ngữ
văn 10 và SGK Ngữ văn 10 nâng cao được giảng dạy chính thức trong nhà trường phổ thơng từ năm học 2006
– 2007 trên tồn quốc sau đó tiếp tục lộ trình thay sách ở lớp 11, 12. Chương trình và SGK phổ thơng nói
chung, chương trình và SGK Ngữ văn nói riêng đang là vấn đề thu hút sự quan tâm của đơng đảo các tầng lớp
trong xã hội, được bàn bạc khá nhiều trên các phương tiện thơng tin đại chúng. Nhận xét, đánh giá chương
trình và SGK Ngữ văn thật sự là vấn đề có ý nghĩa đối với những người trực tiếp giảng dạy Ngữ văn ở nhà
trường phổ thơng.
So với phần văn học dân gian và văn học trung đại, phần văn học Việt Nam hiện đại chiếm một tỉ lệ
lớn trong chương trình đọc hiểu Ngữ văn ở cả hai bậc học trung học cơ sở (THCS) và THPT. Khái niệm đọc
hiểu trong nhà trường được giải thích là “hành vi ngơn ngữ, sử dụng một loạt thủ pháp và thao tác bằng cơ

hiểu rõ mục tiêu giảng dạy, từ đó, định hướng đúng phương pháp giảng dạy là vấn đề mang tính cấp thiết về
đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn trong nhà trường THPT hiện nay nhằm thực hiện tốt các giải pháp phát
triển giáo dục giai đoạn 2001 – 2010, đối với giáo dục phổ thông mà Đảng đã chỉ đạo “đổi mới và hiện đại hóa
phương pháp giáo dục, chuyển từ việc truyền đạt tri thức thụ động: thầy giảng, trò ghi sang hướng dẫn người
học chủ động tư duy trong quá trình tiếp cận tri thức, dạy cho người học phương pháp tự học, tự thu nhận
thông tin một cách hệ thống và có tư duy phân tích, tổng hợp…” [97, 108].
Từ những nội dung kiến thức của chương trình Ngữ văn THPT nói chung, giáo viên xác định những
nội dung thật cần thiết để giảng dạy tốt hơn những vấn đề văn học Việt Nam hiện đại trong chương trình Ngữ
văn THPT trong tương quan với văn học Việt Nam hiện đại, đặc biệt là bộ phận văn học Việt Nam sau 1975
mới được đưa vào chương trình Ngữ văn THPT.
Đề tài “Nhận xét chƣơng trình văn học Việt Nam hiện đại trong sách giáo khoa Ngữ văn THPT”
xuất phát từ nhu cầu cần thiết trong thực tiễn giảng dạy của những giáo viên Ngữ văn THPT trước công cuộc
đổi mới PPGD và chương trình, SGK Ngữ văn hiện nay nhằm góp phần đổi mới phương pháp dạy học (PPDH)
Ngữ văn trong nhà trường THPT từ đó phần nào nâng cao hiệu quả của việc giảng dạy văn học Việt Nam hiện
đại nói riêng và giảng dạy Ngữ văn nói chung.
Luận văn còn thể hiện tính thời sự vì nó xuất phát từ việc tổ chức đánh giá chương trình, SGK phổ
thông mà Bộ GD & ĐT đã có công văn số 1678/BGDĐT ngày 4.3.2008 hướng dẫn các Sở GD& ĐT Tổ chức
đánh giá chương trình, SGK PT tiến hành.
2. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
Tiến hành tìm hiểu chương trình văn học Việt Nam hiện đại trong SGK Ngữ văn, chúng tôi bắt đầu từ
chương trình văn học Việt Nam hiện đại trong các bộ SGK Ngữ văn THCS, Văn học, Ngữ văn thí điểm cả bộ
1 và bộ 2 đến SGK Ngữ văn 10, 11, 12 và Ngữ văn 10, 11, 12 nâng cao để có một cái nhìn toàn diện về
chương trình văn học Việt Nam hiện đại trong nhà trường phổ thông. Để có được những đánh giá chính xác,
chúng tôi tiến hành tìm hiểu và khảo sát toàn bộ chương trình văn học Việt Nam hiện đại trong các tài liệu sau:


- Chương trình Trung học cơ sở môn Ngữ văn. (Bộ Giáo dục và đào tạo, NXB GD, 2002)
- 14 bộ sách giáo khoa, sách giáo viên, sách bài tập sau:




phân chia tiết cho từng bài dạy, mà chỉ có một khung chương trình chung cho toàn năm học và giáo viên dựa
vào thực tế giảng dạy tự điều chỉnh dung lượng thời gian cho từng đơn vị bài học. Trên cơ sở đó, từng Sở giáo
dục có định hướng chung về thời gian cho từng bài thống nhất trong toàn tỉnh, thành phố. Do đó, thực hiện
luận văn này, chúng tôi không tiến hành khảo sát thời lượng với số tiết cụ thể và tỉ lệ phần trăm số giờ văn học
Việt Nam hiện đại trong các bộ sách để đưa ra nhận xét về thời lượng văn học Việt Nam hiện đại trong nhà
trường THPT cũng như thời lượng dành cho mỗi thể loại văn học Việt Nam hiện đại trong PPCT Ngữ văn
THPT.
Việc thay sách giáo khoa Ngữ văn lần này có nhiều sự thay đổi. Một số tác phẩm từ đọc thêm trước đây
được chuyển sang học chính thức và ngược lại, đồng thời một số tác giả, tác phẩm mới được đưa vào chương
trình. Do đó, trong chương ba luận văn, chúng tôi mạnh dạn đưa ra định hướng giảng dạy một số tác phẩm văn
học Việt Nam hiện đại mới được đưa vào giảng dạy với hướng tiếp cận tác phẩm theo định hướng đổi mới
phương pháp dạy học Ngữ văn hiện nay.
Phần văn học Việt Nam hiện đại trong chương trình và SGK Ngữ văn THPT mới không chỉ chọn các
sáng tác văn chương nghệ thuật mà còn tăng cường phần nghị luận xã hội, nghị luận văn học và văn bản nhật
dụng. Nhưng trong điều kiện thời gian hạn hẹp, luận văn này chỉ dừng lại tìm hiểu những tác phẩm văn
chương Việt Nam hiện đại trong chương trình và SGK Ngữ văn THPT ở SGK Ngữ văn 11,12 cơ bản và nâng
cao ở các thể loại tự sự, trữ tình và kịch.
3. Lịch sử vấn đề
Bàn đến vấn đề dạy học Ngữ văn trong nhà trường THPT, đến chương trình và SGK Ngữ văn THPT


là bàn đến vấn đề được nhiều người quan tâm, từ những nhà lãnh đạo, các nhà biên soạn sách, các giáo sư, tiến
sĩ, các nhà giáo có tên tuổi đến những giáo viên trực tiếp giảng dạy Ngữ văn ở nhà trường phổ thơng.
Có thể kể đến bài viết “Dạy Văn là một q trình rèn luyện tồn diện”của cố Thủ tướng Phạm Văn
Đồng đăng trên tạp chí Nghiên cứu Giáo dục vào năm 1973. Hay một loạt các cơng trình nghiên cứu đáng
quan tâm của GS.Phan Trọng Luận như “Con đường nâng cao hiệu quả dạy Văn”, “Phương pháp dạy học
Văn”, “Phương pháp giảng dạy Văn học”, “Thiết kế bài học tác phẩm văn chương ở nhà trường phổ thông”
…
Khi SGK Văn học được đưa vào giảng dạy ở nhà trường phổ thơng , Sở Giáo dục – Đào tạo Thanh

thiệu những đổi mới trong chương trình và SGK Ngữ văn hiện hành. Những tài liệu đó, dù nhiều, dù ít, hoặc ở
góc độ này, hoặc ở góc độ khác đã đề cập đến một vấn đề nào đó về chương trình, về SGK Văn học và SGK
Ngữ văn hiện hành trong đó có phần văn học Việt Nam hiện đại.
Những tài liệu này thật sự là tư liệu quí để giáo viên giảng dạy Ngữ văn ở nhà trường phổ thông tham
khảo phục vụ cho công việc giảng dạy của mình. Đặc biệt, với tác giả luận văn, những tài liệu đó vừa là tư liệu
học tập để giảng dạy vừa giúp chúng tôi tiếp thu, kế thừa và phát triển để viết luận văn này.
4. Phƣơng pháp nghiên cứu
Thực hiện luận văn này, chúng tôi chọn và phối hợp sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học
sau:


Phöông phaùp thống kê để thống kê về toàn bộ chương trình văn học hiện đại trong các bộ SGK Ngữ
văn THCS, SGK Văn học, SGK Ngữ văn thí điểm và SGK Ngữ văn hiện hành nhằm đưa ra những kết
quả cụ thể, chính xác từ đó thấy rõ tính kế thừa và những vấn đề đổi mới của SGK Ngữ văn.



Phöông phaùp heä thoáng và phương pháp loại hình để khảo sát toàn bộ các thể loại văn học, các tác giả,
tác phẩm văn học Việt Nam hiện đại được chọn đưa vào giảng dạy trong SGK Ngữ văn hiện hành
nhằm chỉ rõ tính hiện đại, khoa học của SGK Ngữ văn THPT.



Phöông phaùp so sánh để đối chiếu toàn bộ chương trình văn học Việt Nam trong Chương trình Ngữ
văn THCS, SGK Văn học, SGK Ngữ văn thí điểm và SGK Ngữ văn hiện hành, từ đó làm rõ sự cải
tiến, những vấn đề đổi mới và đưa ra kết luận về thành tựu và hạn chế của SGK Ngữ văn hiện hành.



Phương pháp điều tra, thăm dò để tìm hiểu ý kiến giáo viên về việc giảng dạy phần văn học Việt Nam



Luận văn có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho chính GV THPT, đặc biệt là việc định hướng giảng
dạy những tác phẩm mới đưa vào chương trình Ngữ văn THPT.

7. Cấu trúc của luận văn
Ngoài các phần “Mở đầu”, “Kết luận”, “Danh mục các công trình của tác giả”, “Tài liệu tham
khảo” và “Phụ lục”, luận văn gồm 3 chương:


Chương 1. Chương trình văn học Việt Nam hiện đại trong SGK Ngữ văn THPT – Một cái nhìn khái
quát (33 trang).



Chương 2. Chương trình văn học Việt Nam hiện đại trong SGK Ngữ văn THPT – Những vấn đề cụ
thể (56 trang).



Chương 3. Vài vấn đề trong nội dung và cách tiếp cận một số tác phẩm văn học Việt Nam hiện đại
mới đưa vào chương trình và SGK Ngữ văn THPT theo định hướng đổi mới phương pháp giảng dạy
(31 trang).