HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

TRỊNH TUẤN KHANG

NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA QUÁ TRÌNH
ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN
TẠI HUYỆN MỸ HÀO, TỈNH HƯNG YÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ

NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2015


HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM
----------

----------

TRỊNH TUẤN KHANG

NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA QUÁ TRÌNH
ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN
TẠI HUYỆN MỸ HÀO, TỈNH HƯNG YÊN

Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số

: 60.62.01.15

Người hướng dẫn khoa học:
PGS.TS. Nguyên Thị Tâm

và biết ơn sâu sắc tới cô giáo PGS.TS. Nguyễn Thị Tâm, giảng viên Khoa kế toán
và QTKD, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều
công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực
hiện đề tài.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo,
Bộ môn Kinh Tế, Khoa Kinh Tế và Phát Triển Nông Thôn - Học viện Nông nghiệp
Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn
thành luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức UBND Huyện
Mỹ Hào, UBND các xã Dị Sử, Nhân Hòa, TT Bần Yên Nhân và 90 hộ nông dân của
3 xã đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi
điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn
thành luận văn.
Hà Nội, ngày

tháng

năm 2015

Tác giả

Trịnh Tuấn Khang

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page iii


MỤC LỤC

1.2

Mục tiêu nghiên cứu

2

1.3

Đối tượng và phạm vị nghiên cứu

2

PHẦN 2 MỘT SỐ VẦN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG
CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN

4

2.1

Cơ sở lý luận về tác động của đô thị hóa đến kinh tế hộ nông dân

4

2.1.1

Một số khái niệm

4

2.1.2


Nội dung nghiên cứu về tác động của quá trình đô thị hóa đến kinh
tế hộ nông dân

17

2.1.8

Các nhân tố ảnh hưởng của đô thị hóa đến kinh tế hộ nông dân

21

2.2

Cơ sở thực tiễn về tác động của đô thị hóa đến kinh tế hộ nông dân

22

2.2.1

Tình hình đô thị hóa và phát triển kinh tế nông thôn của một số
nước trên thế giới

22

2.2.2

Tình hình đô thị hóa ở Việt Nam.

27


Tình hình kinh tế xã hội của huyện Mỹ Hào

37

3.2

Phương pháp nghiên cứu

43

3.2.1

Chọn điểm nghiên cứu và mẫu điều tra

43

3.2.2

Thu thập số liệu

44

3.2.3

Phương pháp xử lý thông tin, số liệu, phân tích

45

3.2.4

huyện Mỹ Hào

4.2.1

50

Tác động của đô thị hóa đến nguồn lực đầu vào trong kinh tế hộ
nông dân tại huyện Mỹ Hào

4.2.2

50

Tác động của đô thị hóa đến kết quả kinh doanh của hộ nông dân
Mỹ Hào, Hưng Yên

66

4.3

Các tác động gián tiếp của đô thị hóa đến phát triển kinh tế hộ

72

4.3.1

Tác động của đô thị hóa đến cơ sở hạ tầng trong huyện Mỹ Hào

72


80

4.5.1

Tác động tích cực

80

4.5.2

Tác động tiêu cực nảy sinh khi đô thị hóa ở huyện Mỹ Hào

81

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page v


4.6

Phân tích ma trận SWOT

83

4.7

Quan điểm, định hướng và giải pháp phát triển kinh tế hộ nông dân
dưới tác động của đô thị hóa ở huyện mỹ hào, tỉnh Hưng Yên



TÀI LIỆU THAM KHẢO

97

PHỤ LỤC

99

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page vi


DANH MỤC BẢNG
Bảng 3.1

Cơ cấu giá trị sản xuất của các ngành trong huyện Mỹ Hào

41

Bảng 3.2

Số lượng mẫu điều tra

44

Bảng 4.1

Tình hình phát triển đô thị hóa ở huyện Mỹ Hào trong giai

Số hộ đi vay vốn sản xuất kinh doanh

55

Bảng 4.7

Cơ cấu hộ sử dụng tiền đền bù đất theo mục đích

56

Bảng 4.8

Cơ cấu sử dụng tiền đền bù của hộ nông dân (Tính bình quân/hộ)

57

Bảng 4.9

Biến động lao động – ngành nghề của huyện Mỹ Hào trong
quá trình ĐTH

60

Bảng 4.10 Tình hình chuyển dịch lao động- việc làm trong hộ nông dân
sau ĐTH

62

Bảng 4.11 Tình hình đầu tư công lao động cho sản xuất nông nghiệp ở các
hộ nông dân


Bảng 4.18 Phân tích ma trận SWOT trong phát triển kinh tế hộ trong bối
cảnh đô thị hóa tại huyện Mỹ Hào tỉnh Hưng Yên

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

84

Page vii


DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HỘP
Bản đồ 3.1 Bản đồ hành chính huyện Mỹ Hào tỉnh Hưng Yên

36

Hộp 4.1

Ý kiến của người dân về thay đổi đất đai do tác động của đô thị hóa

53

Hộp 4.2

Ý kiến của người dân về việc làm của lao động trong hộ

63

Hộp 4.3


vấn đề cần giải quyết như: vấn đề việc làm cho nông dân bị mất đất, phương
pháp đền bù khi giải phóng mặt bằng, cách thức di dân, dãn dân…
Là một nước đang phát triển, Việt Nam cũng không nằm ngoài xu thế đó.
Quá trình đô thị hóa đang diễn ra sôi động trên khắp cả nước, điều này đang gây
ra áp lực ngày càng lớn đối với việc mất đất đai sản xuất, áp lực về việc làm, áp
lực về phát triển kinh tế… Đô thị hóa góp phần chuyển hướng phát triển kinh tế
và là động lực dịch chuyển cơ cấu kinh tế ở cả khu vực đô thị và nông thôn. Nó
kích thích và tạo cơ hội để con người năng động sáng tạo hơn trong tìm kiếm và
lựa chọn các phương thức, hình thức tổ chức sản xuất, kinh doanh, vươn lên làm
giàu chính đáng. Bên cạnh đó, nó cũng còn một số khía cạnh còn tồn tại như
người nông dân bị mất đất sản xuất, các tệ nạn xã hội phát sinh do thiếu việc
làm… Đô thị hóa phát triển đặc biệt ở khu vực nông thôn, hộ nông dân sẽ bị mất
đất sản xuất, lao động thiếu việc làm, thu nhập cả các hộ gia đình thay đổi, đời
sống vật chất và tinh thần thay đổi. Như vậy, đô thị hóa có ảnh hưởng không nhỏ
đến cơ cấu kinh tế của các hộ nông dân.
Huyện Mỹ Hào là 1 trong 9 huyện của tỉnh Hưng Yên, nằm tại vị trí phía
Đông Bắc của tỉnh, có lợi thế đặc thù là nằm trên vành đai công nghiệp vùng Bắc
Bộ, trên hành lang kinh - tế kỹ thuật - đô thị và giáp đô thị lõi của vùng thủ đô
Hà Nội. Đây là những nhân tố động lực, đang được phát huy tích cực cho sự
nghiệp phát triển kinh tế xã hội của huyện Mỹ Hào nói riêng và tỉnh Hưng Yên
nói chung. Huyện Mỹ Hào là một địa bàn phát triển Công nghiệp - Dịch vụ và đô
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 1


thị của tỉnh Hưng Yên và vùng phía Đông Hà Nội, trên hành lang kinh tế - kỹ
thuật - đô thị; là nhân tố quan trọng đưa Tỉnh Hưng Yên gia nhập vùng kinh tế
trọng điểm Bắc Bộ. Trong những năm qua, cùng với sự phát triển của công
nghiệp hóa, tình hình đô thị hóa ở Mỹ Hào cũng gia tăng và đầu tư mạnh mẽ, gây


1.3.2 Phạm vi nghiên cứu
a, Phạm vi không gian
Đề tài nghiên cứu trên địa bàn huyện Mỹ Hào, tỉnh Hưng Yên. Tập trung
nghiên cứu ở 3 xã: Di Sử, Nhân Hòa, Thị trấn Bần Yên Nhân.
b, Phạm vi nội dung
Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn về tác động
của đô thị hóa đến kinh tế hộ nông dân, tìm hiểu thực trạng đô thị hóa và các tác
động của đô thị hóa đến kinh tế hộ nông dân ở huyện Mỹ Hào, các giải pháp phát
triển kinh tế hộ nông dân ở huyện Mỹ Hào trong bối cảnh đô thị hóa..
c, Phạm vi thời gian
Đề tài tiến hành điều tra nghiên cứu thực trạng vấn đề đô thị hóa và tác
động của nó tới kinh tế của hộ nông dân tại huyện Mỹ Hào trong 3 năm từ năm
2012 đến năm 2014, từ đó đưa ra những định hướng, giải pháp cho những năm
tiếp theo.
Số liệu sơ cấp được thu thập qua các hộ nông dân, các cơ quan, đơn vị
chức năng liên quan thuộc huyện trong các năm từ 2012 - 2014.Thời gian thực
hiện đề tài: Từ tháng 10/2014 đến tháng 10/2015.

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 3


PHẦN 2
MỘT SỐ VẦN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ TÁC ĐỘNG
CỦA ĐÔ THỊ HÓA ĐẾN KINH TẾ HỘ NÔNG DÂN
2.1. Cơ sở lý luận về tác động của đô thị hóa đến kinh tế hộ nông dân
2.1.1. Một số khái niệm
2.1.1.1 Khái niệm về đô thị

không gian gắn liền với những tiến bộ khoa học kĩ thuật trong đó diễn ra sự
phát triển nghề nghiệp mới, sự chuyển dịch cơ cấu lao động, sự phát triển đời
sống văn hóa, sự chuyển dịch lối sống và sự mở rộng phát triển không gian
thành hệ thống đô thị, song song với tổ chức bộ máy hành chính, quân sự (Đàm
Trung Phường, 2005).
Đô thị hóa là quá trình tập trung dân số vào các đô thị, là sự hình thành
nhanh chóng các điểm dân cư đô thị trên cơ sở phát triển sản xuất và đời sống…
Qúa trình đô thị hóa cũng là quá trình biến đổi sâu sắc về cơ cấu sản xuất, nghề
nghiệp, cơ cấu tổ chức sinh hoạt xã hội, cơ cấu tổ chức không gian kiến trúc xây
dựng từ nông thôn sang thành thị (Nguyễn Thế Bá, 2004).
Như vậy đô thị hóa là một phạm trù kinh tế - xã hội, là quá trình chuyển
hóa vận động phức tạp mang tình quy luật, phổ quát diễn ra trên quy mô toàn
càu, mang tính chất đặc trưng của sự phát triển kinh tế xã hội trong thời hiện đại.
Quá trình này bao gồm sự thay đổi trong nhiều kĩnh vực như cơ cấu kinh tế, cơ
sở hạ tầng, phân bổ lực lượng sản xuất, phân bổ dân cư, dân số, cơ cấu nghề
nghiệp, lối sống văn hóa…
2.1.1.3 Một số khái niệm về kinh tế hộ nông dân
Hộ nông dân là những hộ hoạt động nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao
gồm cả nghề rừng, nghề cá và những hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn
(Chu Văn Cấp, 2005)
Hộ nông dân là đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là đơn vị sản xuất, vừa là đơn vị
tiêu dùng.
Kinh tế hộ nông dân là kinh tế của những hộ gia đình có quyền sinh sống
trên các mảnh đất đai, sử dụng chủ yếu sức lao động gia đình, sản xuất của hộ
thường nằm trong hệ thống sản xuất lớn hơn và tham gia ở mức độ không hoàn
hảo vào hoạt động của thị trường.
Kinh tế hộ nông dân là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở của nền sản xuất
xã hội, trong đó các nguồn lực như đất đai, lao động, tiền vốn và tư liệu sản
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế


thức của chủ hộ về luật pháp, về kinh doanh, cũng như về kinh tế thị trường rất
hạn chế.
Tại Việt Nam, kinh tế hộ chủ yếu là kinh tế của các hộ gia đình nông dân
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 6


tại khu vực nông thôn. Xét theo cơ cấu ngành nghề, kinh tế hộ được phân chia
thành các loại: hộ thuần nông (hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp
và ngư nghiệp); hộ kiêm nghề (vừa làm nông nghiệp, vừa hoạt động tiểu thủ
công nghiệp); hộ chuyên nghề (hoạt động trong các lĩnh vực ngành nghề và dịch
vụ); và hộ kinh doanh tổng hợp (hoạt động cả trong lĩnh vực nông nghiệp, công
nghiệp và dịch vụ). Đến nay, kinh tế hộ gia đình đã trở thành một bộ phận quan
trọng trong nền kinh tế nhiều thành phần ở nước ta.
Cơ cấu kinh tế là một tổng thể hợp thành bởi nhiều yếu tố kinh tế của nền
kinh tế quốc dân, giữa chúng có mối liên hệ hữu cơ, nhưng tương tác qua lại cả
về số lượng và chất lượng , trong những không gian và điều kiện kinh tế xã hội
cụ thể, chúng vận dộng hướng vào những mục tiêu nhất định. Như vậy, cơ cấu
kinh tế hộ gia đình là sự hợp thành bởi các yếu tố kinh tế do các thành viên trong
hộ gia đình tham gia vào làm việc, sản xuất, kinh doanh, chúng vận động theo sự
cố gắng, phát triển của từng cá nhân trong hộ gia đình.
Ảnh hưởng của đô thị hóa đến kinh tế hộ nông dân chính là sự tác động
của quá trình đô thị hóa đến các yếu tố kinh tế của hộ dẫn tới kinh tế của hộ thay
đổi sang trạng thái khác.
2.1.2 Đặc điểm của đô thị hóa
a, Dân số đô thị ngày càng tập trung đông vào các đô thị
Để đánh giá mức độ ĐTH, người ta dựa vào tỷ lệ số đô thị và tốc độ tăng
dân số đô thị. Những nước có tỉ lệ dân số đô thị cao thì mức ĐTH cao và ngược
lại. Tuy nhiên, tỉ lệ dân số đô thị không phản ánh đầy đủ mức độ ĐTH cũng như

thành thị . từ đó làm cho lối sống người dân nông thôn nhích lại gần lối sống
người dân thành thị.
2.1.3 Phân loại đô thị hóa
Quá trình đô thị hoá, dưới góc độ là quá trình di cư của dân, chuyển từ
vùng nông thôn sang đô thị. Quá trình này có thể phân loại ra nhiều giai đoạn, có
khi có di cư dân vào thành thị, mà tính chất đô thị hoá lại khác với quá trình có
hình thức tương tự. Quá trình đô thị hoá trong lịch sử có thể phân loại như sau:
a) Đô thị hoá thay thế: Là khái niệm để chỉ quá trình đô thị hoá diễn ra
ngay chính trong đô thị. Ở đây cũng có sự di dân nhưng từ trung tâm ra ngoại
thành hoặc vùng ven đô. Đô thị hoá thường vẫn mang tính chủ quan thông qua
quy hoạch. Quy hoạch đô thị cho phép con người tạo ra những đô thị tối ưu theo
ý muốn. Tuy nhiên, đô thị được quy hoạch là tối ưu đến mấy vẫn chắc chắn lạc
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 8


hậu trong tương lai. Do cư dân tăng lên, kết cấu hạ tầng, kiến trúc đô thị... lần
lượt lạc hậu. Đặc biệt các công trình công nghiệp, dịch vụ... theo thời gian trở
nên lạc hậu và gây ô nhiễm nặng nề, phải di dời xa thành phố. Quá trình này
cũng có thể là quá trình chỉnh trang, nâng cấp đô thị, đáp ứng yêu cầu mới. Đô
thị hoá thay thế được quan niệm ở đây bao gồm cả sự mở rộng không gian đô
thị ấy bằng cách phát triển đô thị ra vùng ven và ngoại thành. Để dễ hình dung
ta có thể xem đô thị hoá có hai phần, một là, đô thị hoá ngay trong đô thị đã
có và đô thị hoá mở rộng ra vùng ven (Nguyễn Vương Cường, 2008).
b) Đô thị hoá cưỡng bức: Là khái niệm dùng để chỉ sự di chuyển dân cư từ
nông thôn về thành thị , lý do ngoài kinh tế, tức là không phải trước hết tìm việc làm
hay tìm dịch vụ tốt hơn. Quá trình cưỡng bức xảy ra có thể nông dân chạy vào thành
phố chủ yếu là lánh nạn. Trong quy hoạch thiết kế ban đầu, không tính đến khả năng
này. Do vậy khi dân số tăng lên không phải do yêu cầu phát triển của đô thị, đứng về

Từ nhiều thế kỷ trước các nước trên thế giới nhất là các nước phát triển đã
diễn quá trình đô thị hóa nhanh chóng, xu hướng phát triển đô thị hóa gắn liền
với biến đổi sâu sắc về phát triển kinh tế xã hôi trên cơ sở phát triển công nghiệp
hóa hiện đại hóa đất nước. Trong sự phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội của quốc
gia thì đô thị hóa đóng vai trò như những trung tâm hạt nhân quan trọng, là đầu
mối của giao lưu phát triển kinh tế, là trung tâm văn hóa chính trị trong khu vưc.
Theo dự báo của các nhà xã hội học đô thị thì thế kỷ 21 là thế kỷ của đô thị. Đô
thị sẽ phát triển cực nhanh cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, đặc biệt sẽ bùng phát ở
khu vực Châu Á và Châu Phi. Vào năm 2025, dân số thế giới sống ở vùng đô thị
sẽ xấp xỉ 6 tỷ người, chiếm 2/3 dân số thế giới. Hiện nay tỷ lệ gia tăng dân số đô
thị đã nhiều hơn gấp 4 lần tỷ lệ gia tăng dân số nông thôn. Qua thực tế phát triển
của các nước người ta kết luận: đô thị hóa và công nghiệp hóa là con đường duy
nhất để trở thành một quốc gia hùng mạnh (Hoàng Thị Thu Tâm, 2009).
Ở nước ta qua 20 năm tỷ lệ dân cư đô thị cũng không ngừng tăng lên.
Năm 1980 tỷ lệ dân cư đô thị là 19,1%, năm 1985 là 19,3%, năm 1990 là 20,3%
và đến năm 2010 là trên 35% (Trương Hoàng Trương, 2011).
Hưng yên nói chung và huyện Mỹ Hào nói riêng, trong những năm gần
đây tốc độ đô thị hóa diễn ra tương đối nhanh, huyện Mỹ Hào đã quy hoạch trên
600ha cho các khu đô thị như khu đô thị Hòa Phát, khu đô thị Phúc
Thành…Huyện đã và đang xây dựng các khu công nghiệp như Phố Nối A, Phố
Nối B, khu công nghiệp Minh Đức, và đặc biệt là khu công nghiệp Thăng Long
2… do vậy tốc độ phát triển công nghiệp của huyện luôn đứng đầu toàn tỉnh. Với
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 10


tốc độ xây dựng và quy hoạch các khu đô thị và khu công nghiệp của huyện mà
năm 2014 huyện đã được chính phủ công nhân huyên đạt khu đô thị loại 4, và
theo lộ trình đến cuối năm 2015 sẽ được công nhân là thị xã công nghiệp Mỹ Hào



chính là sự tác động của quá trình đô thị hóa làm tăng cơ cấu ngành công nghiệp,
dịch vụ và giảm cơ cấu ngành nông nghiệp trong cơ cấu kinh tế hộ nông dân (Vũ
Hào Quang, 2005).
Đô thị hóa là quá trình mang lại một khoản thu nhập lớn cho các hộ nông
dân do bồi thường đất, như vậy hộ gia đình cần có kế hoạch thực hiện nguồn vốn
này hiệu quả. Đây cũng là một yếu tố giúp tác động đến quá trình chuyển dịch
kinh tế của hộ gia đình (Vũ Hào Quang, 2005).
Đô thị hóa diễn ra đồng nghĩa với sự phát triển cả về kinh tế và bộ mặt
xã hội, chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong hộ gia đình đòi hỏi người lao động
phải có trình độ, thay đổi tư duy trong sản xuất kinh doanh và thay đổi phong
cách sinh hoạt (Vũ Hào Quang, 2005)
b) Bên cạnh sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong quá trình đô thị hóa thì vấn đề
cơ sở hạ tầng luôn được gắn liền với phát triển đô thị.
Xây dựng củng cố cơ sở hạ tầng vững chắc, tạo thuận lợi về giao thông đi
lại, giao lưu buôn bán. Đô thị hóa thúc đẩy gắn liền với quá trình hình thành
nhanh chóng kết cấu cơ sở hạ tầng kỹ thuật tiên tiến như hệ thống giao thông,
điện, trường ,trạm, hệ thống cấp thoát nước,hệ thống thông tin liên lạc, hệ thống
chợ búa, khu dân cư… các hệ thống cơ sở hạ tầng trên thường được phát triển
nhanh chóng trong quá trình đô thị hóa, hệ thống giao thông phát triển là điều
kiện thuận lợi cho phát triển sản xuất và lưu thông các sản phẩm công nghiệp
cũng như hàng nông sản. Quá trình đô thị hóa đã thúc đẩy đầu tư xây dựng các
tuyến đường liên thôn, xã, huyện và liên tỉnh, vì hệ thống giao thông luôn đóng
một vai trò quan trọng tạo đầu mối giao lưu sản xuất và tiêu thụ sản phẩm, thúc
đẩy nhanh quá trình cơ giới hóa, hiện đại hóa khu vực nông thôn. Bên cạnh đó đô
thị hóa tạo điều kiện phát triển nhanh mạng lưới điện cho sản xuất góp phần làm
tăng năng suất lao động, cũng như điện cho sinh hoạt ở các vùng ngoại vi, từ chỗ
chất lượng điện thắp sáng và sinh hoạt thấp đã dần được tu sửa nâng cấp đủ để
phục vụ đời sống nhân dân khu vực đô thị hóa. Cùng với hệ thống giao thông,

mới đông đúc, ít phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp. Nơi đó có nhiều nhà máy,
xí nghiệp, có chất lượng cuộc sống cao hơn… đã làm làn sóng di cư từ nông thôn
lên thành thị càng nhiều. Từ đó, dân số, nguồn lao động sẽ tăng lên, kết cấu dân
số theo độ tuổi, giới tính , nghề nghiệp đa dạng hơn (Vũ Hào Quang, 2005).
e)Môi trường
Môi trường sinh thái đô thị là môi trường nhân tạo, nằm trong mối tương
tác liên tục với môi trường tự nhiên xung quanh, Đặc biệt thông qua hoạt động
Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 13


sản xuất, sinh hoạt, nghỉ ngơi, giải trí của con người, môi trường đô thị được mở
rộng và vận động, chuyển hóa không ngừng. Môi trường đô thị biểu hiện bằng
các khu chức năng của đô thị như: các khu ở, các khu công nghiệp, các trung tâm
dịch vụ, thương mại, các công viên, các khu thể thao, nhà hát… Sự tương tác
giữa môi trường sinh thái đô thị và môi trường tự nhiên luôn vận động phức tạp.
Như vậy, đô thị hóa đã từng bước nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho
người dân, làm cho người dân có điều kiện tiếp xúc với tiến bộ khoa học kỹ thuật
mới để học hỏi nâng cao trình độ nhận thức của mình góp phần phát triển xã hội
theo xu hướng văn minh lịch sự (Vũ Hào Quang, 2005).
Tóm lại: Với những tác động ích cực của quá trình đô thị hóa, sẽ làm cho
kinh tế hộ nông dân, nhất là những hộ nông dân bị mất đất, ở gần khu đô thị sẽ có
sự thay đổi lớn và phát triển mạnh mẽ. Khi đó họ sẽ có nhiều việc làm với thu
nhập cao hơn, giao thông đi lại thuận tiện hơn sẽ là điều kiện để hộ thuận tiện
trong việc giao lưu buôn bán, cơ sở hạ tầng được nâng cấp sẽ tạo điều kiện thuận
lợi cho hộ đầu tư phát triển kinh tế có hiệu quả hơn, trình độ dân trí được nâng
lên sẽ giúp người dân lắm bắt nhanh hơn về các chính sách của Đảng, nhà nước
cũng như lắm bắt cơ hội làm ăn kinh tế nhanh hơn.
2.1.5.2 Tác động tiêu cực

nhiễm môi trường không khí, tăng hiệu ứng nhà kính, làm thủng tầng ozon. Đồng
thời các chất thải lỏng từ các khu công nghiệp, khu dân cư còn làm ô nhiễm tới
môi trường nước, bên cạnh đó nhu cầu sử dụng nước của dân cư đô thị làm cạn
nguồn tài nguyên nước, ô nhiễm nước ngầm.
Tóm lại: Những tác động tiêu cực của đô thị hóa cũng có ảnh hưởng
không nhỏ đến kinh tế hộ nông dân nhất là những hộ nông dân không bị thu hồi
đất hoặc bị thu hồi một phần nhỏ diện tích đất nông nghiệp. Vì khi đô thị hóa thì
kinh tế nông nghiệp sẽ không được quan tâm và chú trọng nhiều như trước,
những hộ nông dân không bị thu hồi đất sẽ vẫn còn nhiều đất nông nghiệp để
canh tác khi đó những hộ này vẫn cần nhiều lao động cho sản xuất nông nghiệp,
do vậy sẽ khiến những hộ này ít có cơ hội chuyển đổi ngành nghề cũng như tiếp
xúc được với những công việc phi nông nghiệp có thu nhập cao hơn. Sự ô nhiễm
môi trường của quá trình đô thị hóa sẽ khiến nguồn nước, hệ thống tưới tiêu cũng
như năng suất cây trồng bị giảm, nhà ở đất đai bị thu hẹp khiến điều kiện sản
xuất nông nghiệp gặp khó khăn khiến các hộ phải đầu tư nhiều công sức cũng
như kinh phí cho việc sản xuất. Từ đó khiến kinh tế hộ trở lên khó khăn hơn.

Học viện Nông nghiệp Việt Nam – Luận văn Thạc sỹ Khoa học Kinh tế

Page 15


2.1.6. Mối quan hệ giữa đô thị hóa với kinh tế hộ nông dân
Đô thị hóa và kinh tế hộ nông dân có mối quan hệ biện chứng với nhau.
Khi nền kinh tế chưa đủ mạnh, kinh tế chưa phát triển hay kém phát triển, thì quá
trình đô thị hóa hầu như phụ thuộc vào những điều kiện tự nhiên và các nguồn
lực sẵn có. Khi kinh tế phát triển, đô thị hóa phụ thuộc nhiều vào trình độ quản
lý, khả năng tài chính. Đến lượt mình, đô thị hóa góp phần to lớn vào việc phát
triển kinh tế xã hội ở bất kỳ giai đoạn nào (Lê Hồng Kế, 2006).
Nhìn lại quá trình phát triển các nước trên thế giới, hầu như các nước có