Có nên giữ nguyên chế độ sở hữu toàn dân về đất đai hay thay đổi bằng chế độ sở
hữu tư nhân trong những bản Hiến pháp sắp tới?

Khái niệm :
-

-

Sở hữu toàn dân về đất đai : Là khái niệm dung để chỉ một hình thức sở hữu đối
với đất đai trong đó toàn dân là chủ thể nhưng không thể đứng ra thực hiện những
quyền và nghĩa vụ cụ thể thuộc chủ sở hữu như quyền chiếm hữu , định đoạt, sử
dụng mà phải thông qua chủ thể đại diện cho mình, chủ thể đó chỉ có thể là Nhà
nước bởi vì Nhà nước ta là Nhà nước của dân, do dân và vì dân
Sở hữu tư nhân về đất đai : Điều 211 BLDS 2005 đưa ra khái niệm về sở hữu tư
nhân như sau: “ Sở hữu tư nhân là sở hữu của cá nhân đối với tài sản hợp pháp
của mình” . Vì vậy ta có thể suy ra sở hữu tư nhân về đất đai là việc cá nhân có
quyền trực tiếp sở hữu hợp pháp đối với đất đai (bao gồm chiếm hữu, sử dụng,
định đoạt ) mà không cần thông qua cơ quan đại diện là Nhà nước.

Quy định của hiến pháp về quyền sở hữu đối với đất đai:
-

Hiến pháp 1946 và Hiến pháp 1959 đều thừa nhận sở hữu tư nhân về đất đai. Cụ
thể:
+ Điều 12 Hiến pháp năm 1946 của nước Việt Nam dân chủ cộng hòa quy định:
“Quyền tư hữu tài sản của công dân Việt Nam được bảo đảm”. Tài sản được quan
niệm gồm động sản và bất động sản. Như vậy, quyền tư hữu về tài sản như một
quyền tự nhiên của con người, được Nhà nước công nhận và bảo vệ bằng Hiến
pháp.
+ Hiến pháp nước Việt Nam dân chủ cộng hòa năm 1959 quy định: “Nhà nước
công nhận và bảo hộ quyền sở hữu ruộng đất và tư liệu sản xuất của nông dân”.

quản lý theo pháp luật” (khoản 1 Điều 54), đồng thời, Hiến pháp năm 2013 đã bổ
sung quy định: “quyền sử dụng đất được Nhà nước bảo hộ” (khoản 2 Điều 54).

Chế độ sở hữu toàn dân về đất đai
- Ưu điểm:
+ Thể hiện đúng bản chất của đất đai là tặng vật của tự nhiên – không của riêng ai.
+ Phù hợp quan điểm chính trị của quốc gia: Quan điểm của nước ta là “Tất cả
quyền lực thuộc về nhân dân” nên nhân dân phải là chủ sở hữu của đất đai. Đất đai
là thành quả của công cuộc giữ nước và dựng nước lâu dài của dân tộc, không thể
chỉ thuộc quyền sở hữu, độc chiếm của một số người.
+ Phù hợp với quá trình phát triển kinh tế xã hội theo hướng công nghiệp hóa và
đô thị hóa. Quá trình này đòi hỏi chuyển một diện tích đất nông nghiệp sang sử
dụng vào mục đích phi nông nghiệp và cần chủ thể đại diện cho nhân dân là Nhà
nước đứng ra thực hiện. Nhà nước phải đứng ra mới có thể dễ dàng làm việc với
người dân.
+ Tạo điều kiện để những người lao động có điều kiện tiếp cận đất đai tự do.
Người lao động được hưởng lợi ích từ đất đai một cách có lợi hơn, công bằng hơn
và bình đẳng hơn. Vì quyền sở hữu là của toàn dân, nên ai ai cũng có khả năng
nhận được lợi ích từ đất đai.
-

Nhược điểm:
+ Người sử dụng không có động lực để đầu tư và phát triển đất một cách tốt nhất
vì đó suy cho cùng thì vẫn không phải hoàn toàn là tài sản riêng của họ.
+ Dễ dẫn đến tham nhũng, lạm quyền: Quyền định đoạt đất đai hiện nay được trao
cho các cơ quan nhà nước, chính quyền địa phương nên dễ dẫn đến việc lạm


quyền, can thiệp quá mức vào giá đất, quyền sử dụng đất của người dân (thu hồi
đất với lý do không hợp lý, bồi thường sau khi thu hồi với giá rẻ mạt…).

việc gì liên quan đến phần đất là tài sản của họ).
+ Giảm sự lạm dụng của quan chức nhà nước trong vấn đề này, giảm tham nhũng.
+ Phù hợp với thực tế hiện nay người dân cũng tự do sử dụng và định đoạt những
mảnh đất mà họ được giao quyền sử dụng, đất của ai thì đứng tên người đó, và
người đứng tên có toàn quyền sở hữu với đất của mình

-

Nhược điểm:


+ Nếu thừa nhận sở hữu tư nhân về đất đai và đồng thời cho phép người nước
ngoài mua đất từ tư nhân thì dễ dẫn đến nguy cơ mất nước do việc mua bán đất đai
với người nước ngoài. Vì đất đai hình thành nên lãnh thổ quốc gia. Mặt khác, nguy
cơ ly khai cũng cao hơn, do đất sở hữu tư nhân thì Nhà nước khó có thể kiểm soát
được những hoạt động bên trong phần đất của chủ sở hữu.
+ Tình trạng đầu cơ đất: Có thể dẫn đến việc hình thành giai cấp chủ đất mới (do
áp dụng sở hữu tư nhân về đất đai), tình trạng một số người có nhiều tiền thực hiện
đầu cơ đất. Với chế độ sở hữu tư nhân về đất đai, người sở hữu đất có quyền đối xử
với đất như đối với tài sản riêng, có quyền mua bán, chuyển nhượng, bỏ hoang
không sử dụng, cũng như chuyển mục đích sử dụng. Không ai có quyền thu hồi, sử
dụng đất của người khác nếu không được chủ đất cho phép. Do đất là tài sản riêng
nên người dân có quyền định đoạt nó như hàng hóa trên thị trường bất động sản.
Người càng có nhiều đất thì sẽ có thể đẩy giá đất lên cao.
+ Thiếu công bằng xã hội: Lợi dụng khó khăn hoặc kém hiểu biết của nông dân,
một bộ phận người có nhiều tiền có thể thu gom đất đai để trở thành địa chủ. Người
giàu sẽ ngày càng sở hữu nhiều đất hơn, người nghèo sẽ càng ít cơ hội có đất đai.
+ Không phù hợp với chế độ kinh tế, chính trị của đất nước. Sở hữu tư nhân tức là
quyền sở hữu đất đai của chủ sở hữu là tuyệt đối nên việc thu hồi đất để đầu tư vào
các dự án xây dựng, giao thong vận tải, phát triển kinh tế sẽ khó khăn hơn.

chế độ này sang chế độ khác không phải chỉ đơn thuần là thay đổi Hiến pháp, mà
phải thay đổi những văn bản pháp luật dưới nó nữa. Chúng ta sẽ phải mất bao
nhiêu thời gian và tiền của để nghiên cứu, ban hành và thực hiện quy định về chế
độ sở hữu mới khi mà không có sự chắc chắn nào về chế độ ấy?
Cuối cùng, thực chất, chế độ sở hữu đất đai ở Việt Nam hiện nay mang tính chất
chính trị nhiều hơn pháp lý, nên nếu muốn thay đổi chế độ sở hữu này khi mà chế
độ chính trị vẫn giữ nguyên là điều không khả thi.