Sử dụng KTDH khăn phủ bàn và bản đồ tư duy trong môn Công nghệ 6 ở THCS

Trang

MỤC LỤC

1

PHẦN A: ĐẶT VẤN ĐỀ
LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI

2

I. Cơ sở lí luận

3

II. Cơ sở thực tiễn

5

1. Bản đồ tư duy

5

2. KT dạy học khăn phủ bàn

8

III. Nội dung


22

PHẦN D: BÀI HỌC KINH NGHIỆM

23

PHẦN E: NHỮNG VẤN ĐỀ CÒN BỎ NGỎ VÀ ĐIỀU KIỆN THỰC
HIỆN ĐỀ TÀI

23

PHẦN F: KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ KI Ến NGHÞ , ®Ò xuÊt

25

TÀI LIỆU THAM KHẢO VÀ DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

27

GV: Trần Thị Hương Giang

1

Trường THCS Chính Nghĩa


Sử dụng KTDH khăn phủ bàn và bản đồ tư duy trong môn Công nghệ 6 ở THCS

A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI


Sử dụng KTDH khăn phủ bàn và bản đồ tư duy trong môn Công nghệ 6 ở THCS
Vì vậy để khắc phục những hạn chế đó trong dạy học người giáo viên
cần giúp người học phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng
tạo. Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh (HS) có nghĩa
là phải thay đổi cách dạy và cách học. Chuyển cách dạy thụ đ ộng, truyền
thụ một chiều “đọc-chép”, giáo viên làm trung tâm sa ng cách dạy lấy học
sinh làm trung tâm hay còn được gọi là dạy và học tích cực (D&HTC).
Trong cách dạy này học sinh là chủ thể hoạt động, giáo viên là người thiết
kế, tổ chức, hướng dẫn, tạo nên sự tương tác tích cực giữa người dạy và
người học. D&HTC là đ iều kiện tốt khuyến khích sự tham gia chủ động,
sáng tạo và ngày càng độc lập của học sinh vào quá trình học tập để nâng
cao chất lượng trong giáo dục.
Hiện nay tại trường THCS môn Công nghệ vẫn đ ược coi là môn phụ nên
học sinh không chú ý trong học tập. Nhưng thực tế môn Công nghệ lại là
một trong những môn có nội dung định h ướng nghề sau này cho học sinh.
Với những quan điểm đã nêu trên và thực tế giảng dạy, theo dõi quá
trình học tập của học sinh để nâng cao chất lượng dạy và học tôi áp dụng
kĩ thuật dạy học mới: “Sử dụng kĩ thuật dạy học khăn phủ bàn và bản đồ
tư duy trong dạy học môn Công nghệ 6 ở THCS ”.
I. Cơ sở lí luận:
Đặc thù của bộ môn công nghệ 6 gồm 4 với nội dung :
- May mặc
- Trang trí nhà ở
- Nấu ăn trong gia đình
- Thu chi trong gia đình
Mục đích của môn học là góp phần hình thành cho HS tác phong công
nghiệp, thói q uen sống và lao động phù hợp với một xã hội văn minh hiện
đại, một xã hội mà mọi việc từ nhỏ đến lớn như nấu một món ăn hàng
GV: Trần Thị Hương Giang

cách để nâng cao chất lượng dạy và học bằng cách sử dụng kết hợp các
phương pháp dạy học tích cực lấy HS làm chủ thể trung tâm.
Với những đặc thù của bộ môn để gây hứng thú sa y mê học tập của
học sinh tôi quyết định đổi mới PPDH là : Sử dụng linh hoạt kĩ thuật dạy
học khăn phủ bàn và bản đồ tư duy trong dạy học môn Công nghệ 6 .
4
GV: Trần Thị Hương Giang
Trường THCS Chính Nghĩa


Sử dụng KTDH khăn phủ bàn và bản đồ tư duy trong môn Công nghệ 6 ở THCS
Đây là hai PPDH đang được chú trọng sử dụng trong dạy học bởi vì nó
mang tính học tập hoạt động nhóm kết hợp giữa cá nhân và tập thể (nhóm)
giải quyết một vấn đề (kĩ thuật khăn p hủ bàn) và tổng kết sâu chuỗi hệ
thống kiến thức giúp HS dễ dàng lĩnh hội kiến thức bài học. Tổ chức dạy
học theo phương pháp này sẽ giúp mỗi cá nhân trong nhóm phát huy được
tính chủ động, tích cực hoạt động tìm kiế m thông tin theo chủ đề yêu cầu.
II. Cơ sở thực tiễn:
2.1 Bản đồ tư duy
2.1.1 Vai trò của bản đồ tư duy :
Bản đồ tư duy là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi, đào sâu, mở rộng
một ý tưởng, tóm tắt những ý chính của một nội dung, hệ thống hóa một
chủ đề... bằng cách kết hợp việc sử dụng h ình ảnh, đường nét, màu sắc,
chữ viết. Nghĩa của cụm từ BĐTD không hiểu theo nghĩa của bản đồ địa lí
mà BĐTD được hiểu là một hình thức ghi chép theo mạch tư duy của mỗi
người bằng việc kết hợp nét vẽ, màu sắc, chữ viết. Đặc biệt đây là một sơ
đồ mở, việc thiết kế bản đồ tư duy theo mạch tư duy của mỗi người, không
yêu cầu tỉ lệ, chi tiết khắt khe như bản đồ địa lí, có thể vẽ thêm hoặc bớt
các nhánh, mỗi người vẽ một kiểu khác nhau, dùng màu sắc, hình ảnh, các
cụm từ diễn đạt khác nhau, cùng một nội dung nh ưng mỗi người có thể “

em phát triển khả năng thẩm mĩ, do việc thiết kế nó phải bố cục màu sắc,
các đường nét, các nhánh sao cho đẹp, sắp xếp các ý tưởng một cách khoa
học, xúc tích, hợp lí, trực quan, dễ hiểu, dễ đọc, dễ tiếp thu.
2.1.3 Vận dụng BĐTD trong dạy học:
a. Đối với HS trung bình: Tập cho HS thói quen tự ghi chép hay tổng
kết một vấn đề, một chủ đề đã học theo cách hiểu của các em dưới dạng
BĐTD.
Cho HS tập đọc hiểu và tự vẽ BĐTD sau từng bài học. Ban đầu GV
cho các em làm quen với một số BĐTD có sẵn, sau đó tập cho các em vẽ
BĐTD bằng cách cho các từ trung tâm ( tên chủ đề hoặc một hình ảnh,
hình vẽ của chủ đề chính) vào vị trí trung tâm rồi đặt các câu hỏi gợi ý để
các em tiếp tục vẽ ra các nhánh cấp 1, cấp 2.... Hướng dẫn gợi ý để các em
6
GV: Trần Thị Hương Giang
Trường THCS Chính Nghĩa


Sử dụng KTDH khăn phủ bàn và bản đồ tư duy trong môn Công nghệ 6 ở THCS
tự hệ thống kiến thức trọng tâm, kiến thức cần nhớ của mỗi bài học vào
một trang giấy hoặc có thể vẽ chung trên một cuốn vở hoặc để thành các
trang giấy rời và kẹp thành một tập. Mỗi bài học được vẽ kiến thức trọng
tâm trên một trang giấy sẽ giúp các em nhanh chóng ôn lại kiến thức một
cách dễ dàng.
Với cách làm này rèn luyện cho bộ óc các em hướng dần tới cách suy
nghĩ logic, mạch lạc và cũng là cách giúp các em hiểu bài, ghi nhớ kiến
thức vào não chứ không phải là học thuộc lòng, học vẹt .
b.Với HS khá, giỏi:
Sử dụng BĐTD để tìm chiến lược giải quyết một vấn đề, hay tìm
nhiều hướng giải cho một bài toán, hệ thống hóa kiến thức,... Việc vẽ
BĐTD theo nhóm nên thực hiện trước khi nghiên cứu tài liệu mới để cả

7/ Ghi chép nguồn gốc thông tin để dễ tra cứu lại.
8/ Sử dụng màu sắc để ghi.
2.1.5. Một số điều cần tránh khi thiết kế BĐTD :
1/ Không ghi lại nguyên cả đoạn văn dài.
2/ Ghi chép quá nhiều ý không cần thiết.
3/ Dành quá nhiều thời gian để vẽ, viết, tô màu... Chỉ nên vẽ những hình
ảnh có liên quan đến chủ đề của kiến thức, tránh vẽ và đưa vào những
hình ảnh không liên quan đến bài học làm mất nhiều thời gian vẽ viết và
khi sử dụng lại phân tán sự tập trung.
Khi thiết kế BĐTD cần chọn lọc những ý cơ bản, kiến thức cần thiết,
ví dụ minh họa để có nhiều thông tin cho bài học. Thiết kế BĐTD của một
bài học phải được thể hiện kiến thức trọng tâm,cơ bản cần chốt lại của bài
học đó. Tránh khuynh hướng vẽ cầu kì những hình ảnh không cần thiết
hoặc quá sơ sài không có thông tin.
2.2 Kĩ thuật dạy học khăn phủ bàn
2.2.1. Vai trò của kĩ thuật khăn phủ bàn
Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính hợp tác kết hợp giữa
hoạt động của cá nhân và nhóm nhằm:
- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực.
- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân học sinh
- Phát triển mô hình có sự hợp tác giữa học sinh với học sinh.
2.2.2 Nội dung của kĩ thuật khăn phủ bàn
Theo mô hình sau:

GV: Trần Thị Hương Giang

8

Trường THCS Chính Nghĩa



Trường THCS Chính Nghĩa


Sử dụng KTDH khăn phủ bàn và bản đồ tư duy trong môn Công nghệ 6 ở THCS

III. Nội dung
1. Mục tiêu:
- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực của HS ;
- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của cá nhân HS ;
- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa HS với HS, giữa GV với HS;
- Hệ thống, sâu chuỗi kiến thức.
2. Tác dụng của kĩ thuật dạy học khăn phủ bàn và sơ đồ tư duy trong
dạy học:
*Tác dụng của kĩ thuật dạy học khăn phủ bàn trong dạy học:
- HS được tiếp cận với nhiều giải pháp và chiến lược khác nhau.
- Rèn luyện kĩ năng suy nghĩ, quyết định và giải quyết vấn đề.
- HS đạt được mục tiêu học tập cá nhân cũng như tập thể
- Sự phối hợp làm việc cá nhân và làm việc theo nhóm nhỏ tạo cơ hội
nhiều hơn cho học tập có sự phân hóa
- Nâng cao mối quan hệ giữa HS với HS. Tăng cường sự hợp tác, giao
tiếp, học cách chia sẻ kinh nghiệm và tôn trọng lẫn nhau
- Nâng cao hiệu quả học tập.
*Tác dụng của kĩ thuật dạy học bản đồ tư duy trong dạy học:
- Rèn luyện kĩ năng phân tích, khai thác nội dung vấn đề của Gv đưa
ra.
- Giúp người học hệ thống hóa tất cả các thông tin liê n quan đến chủ
đề của GV đưa ra
- Bản đồ tư duy giúp người học có cái nhìn tổng quát( hỗ trợ giải
quyết vấn đề)

V. PHƯƠNG PHÁP NHIÊN CỨU
Trong đề tài này tôi đã vận dụng các phương pháp nghiên cứu khoa
học :
1. Nghiên cứu lí thuyết :
- Phân tích nội dung SGK phần kiến thức của các bài
- Nghiên cứu các tài liệu tham khảo liên quan đến kiến thức đó
- Nghiên cứu tài liệu liên quan đến việc thiết kế các phiếu học
tập và tài liệu đổi mới phương pháp giảng day môn sinh.
2. Điều tra :
- Điều tra thực trạng xây dựng và sử dụng KTDH trong nhà
trường.
- Tổ chức lấy ý kiến của các giáo viên trong nhóm chuyên môn
về hệ thống KTDH khăn phủ bàn và bản đồ tư duy đã thiết kế , từ đó phân
tích chỉnh lí các hoạt động học tập để đưa vào thực nghiệm chính thức.
3. Thực nghiệm sư phạm :
- Thực nghiệm thăm dò
- Thực nghiệm chính thức

VI. Cách tiến hành.
1. Đối với kĩ thuật khăn phủ bàn cần:
- Chia HS thành các nhóm và phát cho mỗi nhóm 1 tờ giấy A0
- Trên giấy A0 chia thành các phần: Gồm phần chính giữa và các phần
xung quanh, phần xung quanh được chia theo số thành viên trong nhóm(
VD: nhóm 4 người). Mỗi người ngồi vào vị trí tương ứng với từng phần
xung quanh.
- Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng thời gian quy định, tập
trung suy nghĩ trả lời câu hỏi/ nhiệm vụ theo cách nghĩ cách hiểu riêng
của mỗi cá nhân và viết vào phần giấy của mình trên giấy A0.

GV: Trần Thị Hương Giang


GIẢI QUYẾT VÂN ĐỀ
B. NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
I. Đối với kĩ thuật khăn phủ bàn:
- Câu hỏi câu thảo luận là câu hỏi mở.
- Trong trường hợp số HS trong nhóm quá đông, không đủ chỗ trên khăn phủ bàn
có thể phát cho HS những mảnh giấy nhỏ để HS ghi ý kiến cá nhân, sau đó đính vào
phần xung quanh khăn phủ bàn.
- Trong quá trình thảo luận thống nhất ý kiến vào giữa khăn phủ bàn, những ý
kiến trùng nhau có thể đính chồng lên nhau.
- Những ý kiến không thống nhất, cá nhân có quyền bảo lưu và giữ lại ở phần
xung quanh của khăn phủ bàn.
II. Đối với kĩ thuật dạy học bản đồ tư duy:
- Nội dung (tiêu đề) cần hoàn thành (yêu cầu triển khai) phải rõ ràng, chính xác,
tránh gây rối loạn kiến thức cho HS.
- Chuẩn bị giấy A0 và bút viết cho HS
- Không đòi hỏi, áp đặt HS thể hiện BĐTD chính xác theo tỉ lệ như thể hiện bản
đồ địa lí hay toán học.
- Tránh ghi lại nguyên cả đoạn văn dài dòng.
- Ghi chép quá nhiều ý vụn vặt không cần thiết.
- Dành quá nhiều thời gian để ghi chép.

GV: Trần Thị Hương Giang

13

Trường THCS Chính Nghĩa


Sử dụng KTDH khăn phủ bàn và bản đồ tư duy trong môn Công nghệ 6 ở THCS

Rau muống luộc

Đậu rán

Thực đơn
thường ngày

Nộm
dưa
chuột

Thịt bò xào

GV: Trần Thị Hương Giang

15

Trường THCS Chính Nghĩa


Sử dụng KTDH khăn phủ bàn và bản đồ tư duy trong môn Công nghệ 6 ở THCS
Bài 23- Thực hành: xây dựng thực đơn
1. Sử dụng bản đồ tư duy

.2. Sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn
Thịt gà luộc

Giò

Thực đơn dùng

cửa

Mành

GV: Trần Thị Hương Giang

17

Trường THCS Chính Nghĩa


Sử dụng KTDH khăn phủ bàn và bản đồ tư duy trong môn Công nghệ 6 ở THCS
 Bài 12 – Trang trí nhà ở bằng cây cảnh và hoa.
1. Sử dụng bản đồ tư duy trong bài này trong phần tổng kết nội dung bài học để củng
cố kiến thức cho HS:

2. Sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn
Em hãy kể tên các loại hoa dùng trong trang trí nhà ở?
Từ gợi ý của GV và hiểu biết từ thực tế cuộc sống, HS hoạt động độc lập và nêu
được ý kiến cá nhân.

Hoa hồng, hoa cúc,
hoa lưu li

Hoa
huệ,
hoa
đào

Em hãy kể tên


Nấu

Kho
Gv sử dụng bản đồ tư duy bài này trong phần nêu quy trình thực hiện các phương p
2. Sử dụng bản đồ tư duy

GV: Trần Thị Hương Giang

19

Trường THCS Chính Nghĩa


Sử dụng KTDH khăn phủ bàn và bản đồ tư duy trong môn Công nghệ 6 ở THCS
*Bài 25: Thu nhập của gia đình
1. Sử dụng bản đồ tư duy

2. Hình thức khăn phủ bàn
GV cho HS thảo luận nhóm trong phần II: Các nguồn thu nhập của gia đình. GV nêu
vần đề: Em hãy nêu các nguồn thu nhập bằng tiền và hiện vật của gia đình em?
Tiền bán hàng, ngô, khoai

Tiền
làm
thuê,
rau,
thóc

Em hãy nêu các nguồn


Quy trình tổ chức bữa
ăn

Bày
bàn và
thu
dọn
sau
khi ăn

Chế biến món ăn

2. Sử dụng bản đồ tư duy

GV: Trần Thị Hương Giang

21

Trường THCS Chính Nghĩa


Sử dụng KTDH khăn phủ bàn và bản đồ tư duy trong môn Công nghệ 6 ở THCS
C. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
Sau khi sử dụng để dạy các bài môn công nghệ, tôi đã tiến hành ở các lớp 6A,
6B (năm học 2011 - 2012) của trường THCS Chính Nghĩa - huyện Kim Động - tỉnh
Hưng Yên với phương pháp chọn:
- 1 lớp làm thực nghiệm (6B) với các nội dung để học sinh hoạt động
- 1 lớp đối chứng, chỉ sử dụng các bảng biểu theo hướng dẫn của sách giáo khoa.
Các lớp này có số học sinh tương đương nhau, trình độ và năng lực tư duy đồng

28/40(70%)

26/40(65%)

Bảng 2: Số lượng bài đạt điểm khá giỏi ở các lớp đạt được như sau:
Lớp
Thực nghiệm
( 6A - 41 HS )
Đối chứng
(6B– 40 HS)

Bài 11

Bài 12

Bài 18

Bài 25

10/41(24.4%) 12/41(29.3%)

13/41(32%)

18/41(44%)

1/40(2.5%)

5/40(12.5%)

5/40(12.5%)

nhóm còn gặp nhiều khó khăn, nhiều em chưa dám ghi ý kiến của riêng mình khi tham
gia thảo luận.
- Nội dung ghi trên tờ giấy thảo luận ở một số chỗ khi treo lên bảng sẽ bị ngược
khó quan sát.
- Một số HS chưa hợp tác nghiêm túc khi làm sơ đồ tư duy.
2. Điều kiện thực hiện đề tài :
GV: Trần Thị Hương Giang

23

Trường THCS Chính Nghĩa


Sử dụng KTDH khăn phủ bàn và bản đồ tư duy trong môn Công nghệ 6 ở THCS
Trong thực tế dạy học và áp dụng sáng kiến này vào các bài học tôi nhận thấy
để áp dụng được đề tài này vào trong các bài học thì việc đầu tiên là GV phải hiểu cơ
sở lí thuyết, sau đó nghiên cứu các nội dung trong bài học để xem trong đơn vị kiến
thức cần khai thác có những đặc điểm gì để xây dựng được chúng dưới dạng các bảng
sơ đồ thông tin.

GV: Trần Thị Hương Giang

24

Trường THCS Chính Nghĩa


Sử dụng KTDH khăn phủ bàn và bản đồ tư duy trong môn Công nghệ 6 ở THCS
F. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
Kĩ thuật khăn phủ bàn và sơ đồ tư duy là kĩ thuật dạy học đơn giản, dễ