ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN VĂN HÒA

THỰC TRẠNG, GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN
SẢN XUẤT NGÀNH TRỒNG TRỌT THEO HƯỚNG
HÀNG HÓA Ở HUYỆN CHIÊM HÓA,
TỈNH TUYÊN QUANG

LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

THÁI NGUYÊN - 2015


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

NGUYỄN VĂN HÒA

THỰC TRẠNG, GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN
SẢN XUẤT NGÀNH TRỒNG TRỌT THEO HƯỚNG
HÀNG HÓA Ở HUYỆN CHIÊM HÓA,
TỈNH TUYÊN QUANG
Ngành: PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
Mã số: 60.62.01.16

LUẬN VĂN THẠC SĨ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN

Người hướng dẫn khoa học: GS.TS. TRẦN NGỌC NGOẠN


Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn cơ quan, gia đình, bạn bè, đồng
nghiệp đã tạo mọi điều kiện và động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này.

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2015
Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Hòa


iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ....................................................................... vi
DANH MỤC CÁC BẢNG.............................................................................. vii
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................... 1
2. Mục tiêu, nhiệm vụ nghiên cứu..................................................................... 2
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài ...................................................... 3
Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU ............................................................ 4
1.1. Cơ sở lý luận về phát triển trồng trọt theo hướng sản xuất hàng hoá ........ 4
1.1.1. Một số khái niệm................................................................................. 4
1.1.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển trồng trọt theo hướng
hàng hóa .......................................................................................................... 14
1.2. Cơ sơ thực tiễn về phát triển trồng trọt theo hướng sản xuất hàng hoá
ở một số nước trên thế giới và ở Việt Nam..................................................... 17
1.2.1. Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp và trồng trọt theo hướng
sản xuất hàng hoá ở một số nước trên thế giới ............................................... 17
1.2.2. Kinh nghiệm của một số địa phương trong nước ............................. 19

3.3. Những thuận lợi, khó khăn trong phát triển ngành trồng trọt huyện
Chiêm Hóa giai đoạn 2012 – 2014.................................................................. 53
3.3.1. Thuận lợi ........................................................................................... 53
3.3.2. Khó khăn và nguyên nhân ................................................................. 55
3.4. Định hướng, mục tiêu và giải pháp về phát triển ngành trồng trọt
theo hướng sản xuất hàng hóa ở huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang ........ 57
3.4.1. Định hướng phát triển ngành trồng trọt ở huyện Chiêm Hóa,
tỉnh Tuyên Quang đến năm 2020 .................................................................... 57


i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là
trung thực và chưa được sử dụng để bảo vệ học hàm, học vị nào.
Tôi xin cam đoan: Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã
được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đã đều được chỉ rõ
nguồn gốc./.
Thái Nguyên, tháng 10 năm 2015
Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Hòa


vi
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Chữ viết tắt

Nguyên nghĩa

AFTA


HTX

: Hợp tác xã

KHKT

: Khoa học kỹ thuật

KTQD

: Kinh tế quốc dân

NN&PTNT

: Nông nghiệp và phát triển nông thôn

TB

: Trung bình

UBND

: Uỷ ban nhân dân

WTO

: Tổ chức thương mại thế giới

XHCN

2020 ................................................................................................. 58


1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Sản xuất nông lâm nghiệp nói chung và sản xuất trồng trọt nói riêng có
vai trò đặc biệt quan trọng đối với xã hội, là ngành sản xuất để cung cấp nhu
cầu tối cần thiết về lương thực, thực phẩm cho toàn xã hội; cung cấp nguyên
liệu để phát triển công nghiệp nhẹ và công nghiệp chế biến; cung cấp hàng
hoá xuất khẩu; cung cấp lao động và một phần vốn để công nghiệp hoá. Sau
hơn 20 năm đổi mới, nền nông nghiệp nước ta đã đạt được những thành tựu
hết sức quan trọng, trong đó nổi bật nhất là đảm bảo được an ninh lương thực,
từng bước trở thành một trong những quốc gia dẫn đầu về xuất khẩu gạo và
đang chiếm lĩnh thị trường thế giới về cà phê, hồ tiêu, hạt điều, chè...; sản
xuất nông nghiệp bước đầu chuyển dịch sản xuất theo hướng hàng hóa tập
trung, là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công
nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp nông thôn. Song kết quả đạt được còn
nhiều hạn chế, sản xuất hàng hóa với quy mô, năng suất chất lượng, hiệu quả
chưa cao. Đảng và nhà nước đã có nhiều chủ trương và giải pháp nhằm thúc
đẩy chuyển dịch kinh tế nông nghiệp theo hướng kinh tế thị trường hiện đại
đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế khu vực và thế giới, đặc biệt khi chúng ta
thực hiện hội nhập AFTA, tham gia APEC và gia nhập WTO, đây là thuận lợi
những cũng là khó khăn, thách thức đối với sản xuất nông nghiệp của nước ta.
Nông nghiệp nước ta có thế mạnh về đất đai, lao động, sản phẩm hàng hóa đa
dạng nhưng chúng ta có nhiều hạn chế: Khoa học công nghệ, cơ sở vật chất
kỹ thuật, chế biến, bảo quản, kinh nghiệm thương trường, trình độ tổ chức
quản lý, chất lượng sản phẩm thiếu ổn định, tính cạnh tranh trên thị trường
không cao, để hội nhập với thị trường khu vực và quốc tế, chúng ta phải đẩy
mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung.

hàng hóa huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang.
- Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển sản xuất ngành trồng
trọt theo hướng hàng hóa huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang.


3
- Đề xuất giải pháp chủ yếu có tính khả thi nhằm phát triển sản xuất ngành
trồng trọt theo hướng hàng hóa ở huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang.
3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
3.1. Ý nghĩa khoa học
- Cung cấp các luận cứ khoa học và thực tiễn về chuyển dịch sản xuất
nông nghiệp nói chung và ngành trồng trọt nói riêng của huyện theo hướng
sản xuất hàng hoá có hiệu hiệu quả kinh tế cao, các lợi thế so sánh của huyện
góp phần xây dựng nông thôn mới.
3.2. Ý nghĩa thực tiễn
- Đề xuất các giải pháp khả thi giúp địa phương có cơ sở để triển khai
các hoạt động từ công tác tổ chức đến ứng dụng các tiến bộ khoa học công
nghệ trong hình thành mạng lưới liên kết nông dân và doanh nghiệp sản xuất
một số sản phẩm hàng hoá của huyện góp phần thực hiện có hiệu quả về tiêu
chí nâng cao thu nhập cho người dân của huyện Chiêm Hoá.


4
Chương 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. Cơ sở lý luận về phát triển trồng trọt theo hướng sản xuất hàng hoá
1.1.1. Một số khái niệm
1.1.1.1. Nông nghiệp và phát triển nông nghiệp
Nông nghiệp là một trong những ngành kinh tế quan trọng của nền kinh
tế quốc dân. Nó không chỉ là một ngành kinh tế đơn thuần mà còn là hệ thống

đã trực tiếp hướng dẫn, chỉ bảo tận tình và đóng góp nhiều ý kiến quý báu,
giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn tốt nghiệp.
Tôi xin chân thành cảm ơn các cán bộ, lãnh đạo Huyện uỷ, UBND
huyện, Phòng Nông nghiệp & PTNT, Chi cục Thống kê, Phòng Tài nguyên và
Môi trường, cán bộ và nhân dân huyện Chiêm Hóa, tỉnh Tuyên Quang đã tạo
mọi điều kiện giúp đỡ tôi khi điều tra, thu thập các tài liệu và số liệu thực hiện
đề tài luận văn.
Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn cơ quan, gia đình, bạn bè, đồng
nghiệp đã tạo mọi điều kiện và động viên, giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này.

Thái Nguyên, tháng 10 năm 2015
Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Hòa


6
Nông nghiệp và nông thôn còn là thị trường tiêu thụ lớn của công
nghiệp và dịch vụ. Ở hầu hết các nước đang phát triển, sản phẩm công nghiệp
bao gồm tư liệu tiêu dùng và tư liệu sản xuất được tiêu thụ chủ yếu dựa vào
thị trường trong nước mà trước hết là khu vực nông nghiệp và nông thôn. Sự
thay đổi về cầu trong khu vực nông nghiệp nông thôn sẽ có tác động trực tiếp
đến sản lượng ở khu vực phi nông nghiệp. Phát triển mạnh mẽ nông nghiệp,
nâng cao thu nhập cho dân cư nông nghiệp, làm tăng sức mua từ khu vực
nông thôn sẽ làm cho cầu về sản phẩm công nghiệp và dịch vụ tăng, thúc đẩy
công nghiệp và dịch vụ phát triển.
Nông nghiệp còn là ngành đem lại nguồn thu nhập ngoại tệ lớn. Các
loại nông lâm thuỷ sản dễ dàng gia nhập thị trường quốc tế hơn so với các sản
phẩm công nghiệp. Vì thế ở các nước đang phát triển, nguồn xuất khẩu để có
ngoại tệ chủ yếu dựa vào các loại nông lâm thuỷ sản. Xu hướng chung ở các

Sản xuất hàng hoá đánh dấu một mốc quan trọng trong tiến trình phát
triển kinh tế của mỗi nước. So với nền kinh tế tự nhiên, tự cung tự cấp, kinh tế
hàng hoá có nhữg ưu thế nổi bật. Vì trong nền sản xuất hàng hoá, sản phẩm
sản xuất ra là để bán nên nó chịu sự chi phối của các quy luật giá trị, quy luật
cung cầu và quy luật cạnh tranh, buộc các tập thể sản xuất, người sản xuất
phải tổ chức lại sản xuất, cải tiến kỹ thuật, tăng năng suất và chất lượng sản
phẩm, hạ giá thành, thay đổi mẫu mã cho phù hợp với nhu cầu tiêu dùng của
xã hội. Từ đó thúc đẩy lực lượng sản xuất phát triển, đẩy nhanh quá trình xã
hội hoá sản xuất và càng tạo điều kiện cho nền sản xuất công nghiệp hoá, hiện
đại hoá ra đời.
Kinh tế hàng hoá ra đời và tồn tại trong nhiều hình thái kinh tế - xã hội
gắn liền với hai điều kiện: Sự phân công lao động xã hội và các hình thức sở
hữu. Phân công lao động xã hội không mất đi mà ngày càng phát triển về
chiều rộng lẫn chiều sâu (Hợp tác quốc tế và khu vực, thị trường chung, hội
nhập kinh tế, WTO...). Hình thức sở hữu cũng được thay đổi để phù hợp với
quá trình phát triển của lực lượng sản xuất.


8
Sự chuyên môn hoá và phân công hợp tác quốc tế đã trở thành một yêu
cầu tất yếu ngay cả trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp. Ở nước ta, kinh tế
hàng hoá đã ra đời nhưng đang trong dạng sản xuât hàng hoá nhỏ và đang
từng bước thúc đẩy kinh tế hàng hoá phát triển theo chiến lược kinh tế mở:
Đưa nhanh cách mạng khoa học kỹ thuật hiện đại làm cho trình độ xã hội hoá
sản xuất ngày càng được mở rộng. Sản xuất hàng hoá không chỉ dựa trên cơ
sở điều kiện tự nhiên, kinh tế kỹ thuật mà đã tính đến khả năng liên kết quốc
tế. Chính sự giao lưu và hợp tác quốc tế đã làm cho nền kinh tế hàng hoá
nước ta có những bước phát triển mới.
1.1.1.3. Trồng trọt và phát triển trồng trọt theo hướng sản xuất hàng hoá
Ngành trồng trọt nước ta xuất hiện rất sớm và trải qua nhiều giai đoạn

khí hậu, thời tiết, mỗi loại cây trồng có sự thích ứng nhất định với điều kiện
đó dẫn đến những thời vụ khác nhau.
Sản xuất nông nghiệp thường có chu kì dài và phần lớn tiến hành ngoài
trời trên không gian ruộng đất rộng lớn, lao động và tư liệu lao động luôn
luôn bị di động và thay đổi theo thời gian, không gian. Từ những đặc điểm
trên của sản xuất ngành trồng trọt có những đặc điểm chính sau:
Sản xuất kinh doanh trồng trọt vừa gắn liền với cây trồng, vừa gắn liền
với ruộng đất (hoặc với dung dịch): Trong sản xuất kinh doanh trồng trọt con
người tác động vào cây trồng để tạo ra sản phẩm trồng trọt, đồng thời tác
động vào ruộng đất để thông qua ruộng đất (hoặc dung dịch) tác động lên cây
trồng. Do đó trong sản xuất kinh doanh trồng trọt chúng ta phải có những biện
pháp tác động vào cây trồng hợp lý để có thể tạo ra được một số lượng sản
phẩm trồng trọt lớn, giá thành sản phẩm trồng trọt giảm, chất lượng sản phẩm
trồng trọt cao để có thể tồn tại và phát triển trong môi trường cạnh tranh sản
xuất hàng hóa như hiện nay. Đồng thời cũng phải có những biện pháp đầu tư
cải tạo ruộng đất để nâng cao độ phì của đất, cũng như đầu tư mua sắm các
công nghệ sạch đảm bảo sự phát triển bền vững của các cơ sở sản xuất kinh
doanh nông nghiệp.


10
Sản xuất kinh doanh trồng trọt mang tính thời vụ rất cao: Tính thời vụ
là đặc điểm của sản xuất nông nghiệp, nhưng trong sản xuất trồng trọt tính
thời vụ cao nhất, thể hiện rõ nhất. Nó được quy định bởi quy luật sinh trưởng
và phát triển của cây trồng và các điều kiện tự nhiên, chủ yếu là các yếu tố về
khí hậu và thời tiết. Vì vậy trong sản xuất kinh doanh trồng trọt phải có những
biện pháp tích cực để giảm bớt tính thời vụ. Để giảm bớt tính thời vụ các cơ
sở sản xuất kinh doanh cần xây dựng cơ cấu cây trồng đa dạng hợp lý, ứng
dụng công nghệ cao. Xây dựng hệ thống luân canh hợp lý với nhiều công thức
luân canh hiệu quả, tăng cường trồng xen, trồng gối, tăng vụ.

dạng, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng tại chỗ và sử dụng lao động, tài nguyên tại
chỗ, phải là sản phẩm sạch đảm bảo các tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực
phẩm, không gây ô nhiễm môi trường, phá hoại môi trường, môi sinh.
Gắn được sản xuất, chế biến với môi sinh môi trường nông thôn mới,
tạo điều kiện xây dựng một cơ cấu kinh tế mới phù hợp, bền vững: Gắn được
sản xuất với chế biến để vừa sử dụng được nguyên liệu tại chỗ, giảm được chi
phí vận chuyển, thu hút được lao động tại chỗ, tạo thêm được việc làm. Đa
dạng hoá sản phẩm nhằm sử dụng tiềm năng đa dạng của điều kiện tự nhiên,
đất đai và lao động của từng địa phương, tăng thu nhập cho hộ gia đình, tạo
điều kiện để sản phẩm hàng hoá phát triển thuận lợi, hiệu quả.
Ở một nền sản xuất nông nghiệp như nước ta phát triển trồng trọt theo
hướng sản xuất hàng hoá phải đi từng bước vững chắc, không chủ quan nóng
vội, duy ý chí nhưng không thể ngồi chờ, phải tạo ra thế và lực để phát triển.
Đi từng bước vững chắc, trước hết phải giải quyết tốt nhu cầu tiêu dùng
tại chỗ bằng cách đa dạng hoá sản xuất, đa dạng hoá sản phẩm cây trồng. Phát
huy nội lực của mình, bằng thâm canh tăng năng suất, bằng các biện pháp kỹ
thuật tiên tiến tăng nhanh sản phẩm vừa đáp ứng tiêu dùng vừa có sản phẩm
trao đổi. Khi đã tạo được thế đứng vươn lên làm giàu, lựa chọn các loại cây
trồng vừa có nhu cầu trên thị trường, vừa có lợi thế của địa phương để sản
xuất hàng hoá. Khi đã có hàng hoá, có chỗ đứng của hàng hoá rồi mở rộng


iii
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT ....................................................................... vi
DANH MỤC CÁC BẢNG.............................................................................. vii
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1

- Cây trồng được lựa chọn trước mắt lợi dụng những cơ sở hạ tầng sẵn có
như cơ sở chế biến, đường giao thông, đường điện... để giảm chi phí sản xuất và
tiêu thụ nhưng về lâu dài phải tiếp thu được kỹ thuật mới và cơ sở hạ tầng mới,
nguồn nhân lực mới để tăng được năng lực cạnh tranh trên thị trường.
Quá trình hình thành và phát triển nông nghiệp nói chúng và ngành trồng
trọt nói riêng theo hướng hàng hóa bền vững là quá trình thực hiện mục đích tối
đa hóa lợi nhuận và cũng là quá trình tái sản xuất hàng hoá mở rộng, ổn định.
Hiện nay trên thế giới, tùy điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của mỗi
nước, mà nền nông nghiệp đang ở các giai đoạn phát triển khác nhau; ở nước
ta hiện nay về căn bản vẫn là một nước nông nghiệp, hàng hóa nhỏ với một
trình độ sản xuất nông nghiệp hàng hóa lạc hậu, chuyên môn hóa thấp, khối
lượng nông sản hàng hóa được sản xuất ra chưa tương xứng với tiềm năng.
Do vậy, đẩy nhanh sự phát triển nông nghiệp nói chung và trồng trọt theo
hướng sản xuất hàng hóa ở nước ta trong thời gian tới không chỉ là một tất
yếu khách quan mà còn là một thuộc tính bền vững lâu dài của chính sự phát
triển nền kinh tế - xã hội theo hướng XHCN.
Đối với sản xuất trồng trọt ở nước ta hiện nay, một số vùng, địa
phương, bên cạnh sản xuất tự cung tự cấp cũng đã có một số sản phẩm trở
thành hàng hóa với những quy mô và trình độ phát triển khác nhau như lúa
gạo, chè, cà phê, cao su,... Các chính sách của Nhà nước cần có những thay
đổi, điều chỉnh cho phù hợp với điều kiện phát triển của mỗi vùng thì có thể
đẩy mạnh phát triển nông nghiệp hàng hoá bền vững.


14
1.1.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển trồng trọt theo hướng hàng hóa
Phát triển Nông nghiệp nói chung và ngành trồng trọt nói riêng theo
hướng sản xuất hàng hóa có vai trò cực kỳ quan trọng trong đời sống kinh tế xã hội của một quốc gia, nó tạo cơ sở cho các ngành trong nền KTQD phát
triển, làm tăng khả năng tích lũy và làm biến đổi sâu sắc trong đời sống kinh
tế - xã hội nông thôn. Chính vì vậy việc phát triển nông nghiệp hàng hóa là

nông nghiệp của mình. Mặt khác, quá trình mua - bán, luân chuyển, chuyển
nhượng quyền sử dụng đất sẽ dẫn đến đất đai vận động theo hướng tập trung,
hình thành nên các trang trại, đồn điền, có quy mô sản xuất hàng hóa phù hợp,
đem lại lợi nhuận cao. Người nông dân làm chủ sử dụng đất là điểm khởi đầu
cho sự phát triển nông nghiệp hàng hóa.
- Cũng như đất đai, sức lao động là một trong hai yếu tố cơ bản cấu
thành quá trình sản xuất và tái sản xuất trồng trọt. Mở rộng thị trường lao
động chính là môi trường tạo nên sự chuyển dịch người lao động từ nơi thừa
đến nơi thiếu, từ việc làm không hiệu quả sang việc làm có hiệu quả hơn, tạo
điều kiện để phân bố sức lao động hợp lý, phù hợp với khả năng, trình độ của
người lao động. Chính sự phân công lao động và chuyên môn hóa lao động
trong nông nghiệp là cơ sở và là điều kiện để hình thành và phát triển nông
nghiệp trồng trọt theo hướng hàng hóa.
Mặt khác, thị trường lao động có được phát triển hay không, nhanh hay
chậm phụ thuộc nhiều vào một mặt là trình độ dân trí, khả năng lao động, kỹ
năng nghề nghiệp, tính chất cần cù, thông minh... Trên trực tế, trình độ của
người sản xuất kinh doanh trong trồng trọt hàng hóa phải cao hơn người sản
xuất kinh doanh trong nền kinh tế tự nhiên, biểu hiện họ là những người dám
kinh doanh làm giàu cho mình và cho xã hội. Họ dám bỏ sức lực và tiền của
vào sản xuất cây trồng có hiệu quả nhất. Để thực hiện điều đó, đòi hỏi người
sản xuất cần phải có những kiến thức cơ bản về khoa học - công nghệ, về
quản trị kinh doanh, biết tiếp cận và nghiên cứu thị trường, nhận biết nhu cầu
của thị trường, từ đó biết lựa chọn những cây trồng được người tiêu dùng
đánh giá cao và có sức mua lớn.


16
Một mặt khác là sản xuất có được mở rộng hay không, có được chuyển
đổi từ tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hoá hay không, điều này lại phụ
thuộc vào thị trường đầu vào, phụ thuộc vào trình độ phát triển của khoa học