ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THÙ Y DƢƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC ỨNG DỤNG ICT PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƢỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THÙ Y DƢƠNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC ỨNG DỤNG ICT PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC SINH Ở CÁC TRƢỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60.14.01.14

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. TRẦN THI ̣BÍ CH LIỄU

HÀ NỘI – 2015



CBQL

Cán bộ quản lý

CNTT

Công nghệ thông tin

CSVC

Cơ sở vật chất

ĐHQG

Đa ̣i ho ̣c Quố c gia

GD&ĐT

Giáo dục và Đào tạo

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

ICT

7. Phƣơng pháp nghiên cứu ........................................................................ 7
7.1. Phƣơng pháp khảo cứu lí luâ ̣n... .................................................... 7
7. 2. Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn ............................................... 7
7.2.1. Điề u tra.................................................................................. 7
7.2.2. Phỏng vấn ............................................................................ 8
7.3. Hồ i cƣ́u tƣ liê ̣u ............................................................................... 9
7.4. Quan sát.......................................................................................... 9
7.5. Phƣơng pháp chuyên gia .. ..............................................................9
8. Đóng góp của luâ ̣n văn............................................................................ 9
9. Cấu trúc của luận văn ............................................................................ 10
Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÍ ỨNG DỤNG ICT TRONG
DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC SINH
THPT........................................................................................................... 11
1.1. Tổng quan ....................................................................................... .. 11
1.1.1. Nƣớc ngoài ................................................................................... 11
iii


1.1.2. Trong nƣớc ................................................................................... 14
1.2. Các khái niệm công cụ ....................................................................... 17
1.2.1. Ứng dụng ICT trong hoạt động dạy học ...................................... 17
1.2.2. Biê ̣n pháp quản lý........................................................................ 19
1.2.3. Phát triển năng lực sáng tạo ........................................................ 22
1.3. Các đặc điểm của dạy học ứng dụng ICT trong thế kỷ 21 ................ 25
1.3.1. Mục tiêu, nô ̣i dung ....................................................................... 25
1.3.2. Hình thức, phƣơng pháp .............................................................. 28
1.4. Các phƣơng tiê ̣n ICT trong da ̣y ho ̣c phát triể n năng lƣ̣c sáng ta ̣o ..... 29
1.4.1. Đặc điểm của dạy học phát triển năng lực sáng tạo ................... 29
1.4.2. Giới thiê ̣u các phầ n mề m phát triể n năng lƣ̣c sáng ta ̣o và cách
sƣ̉ du ̣ng ..................................................................................................... 34

phát huy năng lực sáng tạo của học sinh và nguyên nhân .............................. 68
2.5. Đánh giá chung về công tác quản lý hoa ̣t đô ̣ng ứng dụng ICT phát
triể n năng lƣ̣c sáng ta ̣o cho ho ̣c sinh ở các trƣờng THPT tin̉ h Điê ̣n Biên 68
2.5.1. Ƣu điể m và lý do ......................................................................... 68
2.5.2. Hạn chế và lý do .......................................................................... 69
Kết luận Chƣơng 2 ................................................................................. 71
Chƣơng 3 CÁC BIỆN PHÁP THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG ICT
TRONG DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC SINH
THPT Ở CÁC TRƢỜNG THPT TỈNH ĐIỆN BIÊN ................................................. 72
3.1. Nguyên tắ c đề xuấ t biê ̣n pháp ............................................................ 72
3.1.1. Nguyên tắ c đảm bảo tính kế thƣ̀a ................................................... 72
3.1.2. Nguyên tắ c đảm bảo tính thƣ̣c tiễn ................................................. 72
3.1.3. Nguyên tắ c đảm bảo tính hê ̣ thố ng ................................................. 73
3.1.4. Nguyên tắ c phố i hơ ̣p hài hòa các lơ ̣i ích ........................................ 73
3.1.1. Nguyên tắ c đảm bảo tính chấ t lƣơ ̣ng và hiê ̣u quả .......................... 74
3.2. Các biện pháp..................................................................................... 74
3.2.1. Đƣa mu ̣c tiêu phát triể n năng lƣ̣c sáng ta ̣o cho ho ̣c sinh và ƣ́ng du ̣ng
ICT để phát triể n năng lƣ̣c sáng ta ̣o cho ho ̣c sinh vào kế hoa ̣ch giáo du ̣c
của nhà trƣờng ....................................................................................... 74
v


3.2.2. Nâng cao nhâ ̣n thƣ́c ƣ́ng dụng ICT trong dạy học và trong da ̣y ho ̣c phát
triể n năng lƣ̣c sáng ta ̣o ........................................................................... 77
3.2.3. Hƣớng dẫn giáo viên khai thác các phầ n mề m sáng ta ̣o và sƣ̉ du ̣ng
trong da ̣y ho ̣c ............................................................................................ 79
3.2.4. Bồ i dƣỡng các kỹ năng ICT cho GV, cán bộ quản lý trƣờng học . 80
3.2.5. Đảm bảo các điề u kiê ̣n ICT cho da ̣y ho ̣c và da ̣y ho ̣c phát triể n năng
lƣ̣c sáng ta ̣o .............................................................................................. 82
3.2.6. Tiế p tu ̣c khuyế n khić h ƣ́ng du ̣ng ICT trong da ̣y ho ̣c và da ̣y ho ̣c


58

Bảng 3.1: Kết quả khảo sát mức độ cần thiết của các biện pháp

86

Bảng 3.2: Kết quả khảo sát mức độ khả thi của các biện pháp

87

vii


DANH MỤC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1.3. Thể hiện các mối tƣơng thích tầm quan trọng của ICT đối với
việc tích cực hóa, cá nhân hóa và phát triển tiềm năng của ngƣời học.

viii

26


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Tác giả lựa chọn đề tài nghiên cứu “Quản lí hoạt động dạy học ứng
dụng ICT phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh ở các trƣờng THPT
tỉnh Điện Biên” xuất phát từ 03 lí do chính sau đây: vai trò quan trọng của
sáng tạo trong thế kỉ 21 và vai trò của dạy học ứng dụng ICT đối với việc phát
triển năng lực sáng tạo cho HS về mặt lí thuyết; yêu cầu cấp thiết của Đảng,

cho họ có đƣợc các kiến thức và kĩ năng dạy học phát triển năng lực sáng tạo
cho các em.
Với sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), việc dạy
học tích cực hóa và sử dụng ICT để giúp học sinh phát triển năng lực sáng tạo
trở nên dễ dàng hơn. ICT cung cấp thông tin cho việc sáng tạo. Nhiều phần mềm
và các công cụ ICT đƣợc sử dụng để giúp học sinh sáng tạo. Một số công cụ nhƣ
các công cụ giúp học sinh sáng tạo các câu chuyện (công cụ Mixed Reality tool
giúp ngƣời dùng trải nghiệm kinh nghiệm của bản thân và thực tiễn qua các
phƣơng tiện công nghệ - Chinthammit, Thomas, 2012), các phần mềm sáng tạo
(Unleash Creativity; Creative Whack Pack, Mind Tools, every note…) sử dụng
trong các môn học cho phép học sinh làm các thí nghiệm, thử và sai, cho phép
học sinh tạo các sản phẩm, trình bày ý tƣởng một cách dễ dàng kết hợp ngôn từ
với hình ảnh và âm thanh...
Để giáo viên có thể ứng dụng ICT trong dạy học cần có một môi trƣờng
ICT và giáo viên cần có các kiến thức, kĩ năng để sử dụng tốt các phƣơng tiện,
công cụ này trong dạy học nhằm phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh.
Nhiều trƣờng học trên thế giới đã có các chính sách đầu tƣ để trang bị cơ sở vật
chất và phƣơng tiện ICT, đào tạo giáo viên các kiến thức và kĩ năng cũng nhƣ có
các chính sách khuyến khích phục vụ dạy học phát triển năng lực sáng tạo.
1.2. Chủ trƣơng, chính sách về phát triển năng lực sáng tạo cho HS và về
ứng dụng ICT trong dạy học
Ở Việt Nam, việc phát triển nguồn nhân lực có năng lực sáng tạo ngày càng
đƣợc chú trọng và đang trở thành tâm điểm của đổi mới giáo dục Việt Nam.
Chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội 2011-2020 của Chính phủ, (2012) đặt
2


nhiệm vụ phát triển nền kinh tế dựa trên tri thức ở Việt Nam, tăng cƣờng các
đổi mới sáng tạo trong các lĩnh vực kinh tế, điều đó đòi hỏi phải đổi mới nền
giáo dục. NQTW4 khóa VII chỉ rõ giáo dục có trách nhiệm: đào tạo những con

ngƣời học, thúc đẩy cuộc cách mạng về phƣơng pháp dạy và học.
Hằng năm, ở Việt Nam, Bộ Giáo dục và Đào tạo vận động, tổ chức các
cuộc thi với quy mô lớn, đƣợc phổ biến hầu khắp trên cả nƣớc, nhƣ: Thiết kế Đồ
dùng dạy học, Thiết kế bài giảng E-learning, sử dụng kiến thức liên môn giải
quyết vấn đề nhằm phát triển năng lực sáng tạo và kỹ năng ứng dụng ICT trong
việc dạy – học của giáo viên, học sinh và đem lại những hiệu quả tích cực.
Mặc dù các trƣờng học đã có nhiều cố gắng trong việc triển khai ứng dụng
ICT vào dạy học nhƣng thành tích đạt đƣợc còn khá khiêm tốn. Nền giáo dục
nƣớc ta vẫn chủ yếu là nền giáo dục thi cử, học sinh bị nhồi nhét kiến thức hơn là
đƣợc phát triển các tiềm năng của bản thân; phƣơng pháp giảng dạy của giáo viên
chƣa có nhiều đổi mới; cơ sở vật chất trƣờng học nhất là ICT còn hạn chế
(BCHTW, 2013).
Ở các trƣờng học vùng khó nhƣ Điện Biên thì thực trạng đó còn hạn
chế hơn nữa.
1.3. Thực trạng quản lí ứng dụng ICT cho dạy học phát triển năng lực
sáng tạo cho HS ở các trƣờng THPT Điện Biên
Ở các trƣờng THPT trên địa bàn tỉnh Điện Biên, việc ứng dụng ICT
vào công tác giảng dạy ở các môn học nhằm phát triển năng lực sáng tạo của
học sinh mới chỉ tập trung ở một số trƣờng trung tâm thành phố Điện Biên
Phủ. Tại các huyện xa, do điều kiện kinh tế, xã hội, cơ sở vật chất chƣa đáp
ứng đầy đủ nên việc ứng dụng chƣa đƣợc rộng rãi. Mặc dù tất cả các giáo
viên đã đƣợc Sở Giáo dục và Đào tạo cùng trƣờng sở tại thƣờng xuyên bồi
dƣỡng về một số kỹ năng cơ bản về ICT nhƣ: thiết kế bài giảng điện tử, sử
dụng các ứng dụng của mạng Internet,... nhƣng một số giáo viên (đặc biệt là
các giáo viên lớn tuổi) còn “ngại” trong việc đổi mới các phƣơng pháp, ứng
dụng ICT vào trong dạy học. Giáo viên trẻ nhiệt tình, tìm tòi, khám phá khoa
học am hiểu về ICT thì kinh nghiệm giảng dạy chƣa nhiều, chƣa có đủ kỹ
năng vận dụng nhuần nhuyễn các phƣơng pháp dạy học.
4


2. Mục tiêu
Đề tài nghiên cứu cơ sở lí luận và đánh giá thực trạng công tác quản lí
hoạt động dạy học nhằm đề xuất các biện pháp thúc đẩy việc ứng dụng ICT
trong dạy học phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh ở các trƣờng THPT
tỉnh Điện Biên.
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Khách thể: Hoạt động dạy học phát triển năng lực sáng tạo cho HS
3.2. Đối tƣợng: Quản lí hoạt động dạy học ứng dụng ICT phát triển
năng lực sáng tạo cho học sinh ở các trƣờng THPT tỉnh Điện Biên.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
4.1. Nghiên cứu cơ sở lí luận của công tác quản lí hoạt động dạy
học ứng dụng ICT phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh THPT.
4.2. Đánh giá thực trạng công tác quản lí hoạt động dạy học ứng
dụng ICT phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh THPT ở các trƣờng
THPT tỉnh Điện Biên
4.3. Đề xuất các biện pháp quản lí thúc đẩy ứng dụng ICT trong dạy
học phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh ở các trƣờng THPT tỉnh Điện
Biên.
5. Giả thuyết nghiên cứu
Tất cả các học sinh đều có năng lực sáng tạo và cần đƣợc phát triển.
Dạy học là con đƣờng tốt nhất để phát triển năng lực sáng tạo cho các em.
Ứng dụng ICT trong dạy học giúp học sinh phát triển năng lực này một cách
dễ dàng hơn. Ở các trƣờng THPT tỉnh Điện Biên, dù đã cố gắng để sử dụng
ICT trong dạy học và chú ý phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh thì các
hạn chế về ICT (CSVC ICT, năng lực ICT của giáo viên, học sinh, cán bộ
quản lí, môi trƣờng ICT)... đang là rào cản đối với việc phát triển năng lực

6



ICT trong giáo dục phát triển năng lực sáng tạo của học sinh.
7.2.1.3. Đối tượng điều tra
06 Cán bộ quản lý của 03 trƣờng (Hiệu trƣởng, Phó Hiệu trƣởng), 60 giáo
viên các bộ môn ở 03 trƣờng, 150 Học sinh đại diện cho các khối lớp của 3 trƣờng
THPT
7.2.1.4. Xử lí kết quả
Sử dụng phần mềm SPSS để tổng hợp thông tin, tính tỉ lệ phần trăm các
câu trả lời và phân tích kết quả.
7.2.2. Phỏng vấn
7.2.2.1. Mục tiêu: Tìm hiểu sâu thực trạng công tác quản lí hoạt động
dạy học ứng dụng ICT phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh THPT ở các
trƣờng THPT tỉnh Điện Biên
7.2.2.2. Nội dung phỏng vấn
- Khả năng sáng tạo là gì?
- Vì sao khả năng sáng tạo của học sinh chƣa đƣợc phát huy trong quá
trình học tập?
- Hoạt động ứng dụng ICT phát triển năng lực sáng tạo của học sinh
trong các trƣờng THPT diễn ra nhƣ thế nào?
- Những hạn chế trong công tác quản lý hoạt động dạy học ứng dụng
ICT phát huy năng lực sáng tạo của học sinh và nguyên nhân?
7.2.2.3. Đối tượng phỏng vấn:
03 Hiệu trƣởng, 06 giáo viên, 30 số học sinh đại diện các khối lớp ở 03
trƣờng

8


7.2.2.4. Xử lí kết quả
Ghi chép lại các ý kiến trả lời để phân tích và đƣa ra minh chứng cho
các nhận định về thực trạng quản lý hoạt động dạy học ứng dụng ICT phát

8.2. Phản ánh đƣợc thực trạng công tác quản lí hoạt động dạy học
ứng dụng ICT phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh THPT ở các
trƣờng THPT tỉnh Điện Biên
8.3. Đề xuất các biện pháp quản lí thúc đẩy ứng dụng ICT trong dạy
học phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh ở các trƣờng THPT tỉnh Điện
Biên.
9. Cấu trúc của luận văn:
Ngoài phần mở đầu, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận của quản lý ứng dụng ICT trong hoạt động
dạy học phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh THPT.
Chƣơng 2: Thực trạng công tác quản lí hoạt động dạy học ứng dụng ICT
phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh THPT ở các trƣờng THPT tỉnh Điện Biên
Chƣơng 3. Biện pháp thúc đẩy ứng dụng ICT trong dạy học phát triển
năng lực sáng tạo cho học sinh ở các trƣờng THPT tỉnh Điện Biên.

10


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÍ ỨNG DỤNG ICT TRONG DẠY
HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC SÁNG TẠO CHO HỌC SINH
THPT
1.1 Tổng quan
1.1.1. Nước ngoài
Ứng dụng ICT trong dạy học để phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh
đƣợc nhiều quốc gia quan tâm, đầu tƣ và đã mang lại những kết quả cụ thể.
Nhiều nƣớc, nhiều tổ chức và cá nhân đã phát triển các dự án cung cấp các
nguồn tài liệu số, các phần mềm phát triển năng lực sáng tạo cho học sinh (ví
dụ, các phần mềm Pocket Generator of Ideas, CPS Cheat Sheet, The 100
What’s of Creativity, 100 câu hỏi giả tƣởng “if, Second life, phần mềm viết

giải bài toán khác nhau...Bakhshi và Rarh, (2012) cho thấy các tác dụng của
ICT trong dạy học môn hóa học giúp các em củng cố nắm chắc kiến thức một
cách dễ dàng, phát triển năng lực tƣởng tƣợng và giải quyết vấn đề.
Tác giả Loveless, (2002) đã đánh giá những tác động của ICT đối với phát
triển năng lực sáng tạo cho học sinh qua các môn học trong chƣơng trình cho
thấy ICT đã giúp học sinh phát triển đƣợc các tiềm năng sáng tạo trong tất cả
các môn học nhờ có ứng dụng ICT. Bà cũng chỉ ra sự cần thiết phải sử dụng
ICT trong dạy học cho tất cả các môn học. Các tác giả (Margaret Cox và các
đồng nghiệp, 2003; Ainley, Jarvis, McKeo..., 2012; Loveless, 2006 và một số
tác giả khác) cũng chỉ ra mối quan hệ mật thiết giữa thành tích học tập của học
sinh, sự phát triển các kĩ năng sáng tạo của các em trong mối quan hệ với khả
năng sử dụng ICT của các em và của giáo viên, các chỉ dẫn của giáo viên hỗ trợ
cho học sinh, cho rằng khi việc sử dụng ICT gắn với mục tiêu dạy học sẽ cho
những kết quả tốt nhất. Theo Loveless, (2006), những ngƣời có năng lực sử
dụng ICT có nhiều kĩ năng sử dụng các loại phƣơng tiện số khác nhau và quan
trọng hơn là họ hiểu các lí do vì sao các phƣơng tiện kĩ thuật đó phù hợp với
những thao tác và tình huống cụ thể giúp họ có đƣợc những lựa chọn có cơ sở,
đánh giá đƣợc các tác động của chúng và đón nhận những khả năng, những sự
phát triển mới. Trong nghiên cứu của Margaret Cox (2003) ở các trƣờng học
12


của nƣớc Anh cho rằng, khi giáo viên kết hợp các kiến thức về môn học với kĩ
năng sử dụng ICT một cách thành thạo thì sẽ giúp học sinh đạt đƣợc thành tích
học tập cao nhất. Dunmill and Arslanagic, (2006) chỉ ra các đặc trƣng của dạy
học ứng dụng ICT để phát triển năng lực sáng tạo cho ngƣời học.
Bàn về khía cạnh quản lí, các tác giả (Loveless, 2006; Dunmill and
Arslanagic, 2006) cho rằng, yếu tố quan trọng nhất giúp các trƣờng học phát
triển đƣợc năng lực sáng tạo cho học sinh là tầm nhìn của ngƣời lãnh đạo nhà
trƣờng. Theo các tác giả, muốn sử dụng ICT trong dạy học để phát triển năng

phủ Úc (6 May 2004) công bố đầu tƣ 308 triệu đô la Úc để phát triển các sáng
kiến trong lĩnh vực ICT, trong đó tổng số 5,3 tỉ đô la Úc dùng để thực hiện kế
hoạch “Xây dựng năng lực cơ sở cho tƣơng lai của nƣớc Úc thông qua khoa học
và sáng kiến”. Chuyển sang giáo dục phát triển sự sáng tạo cho học sinh, các nhà
lãnh đạo Nhật Bản nhấn mạnh: “Thay cho việc dạy các công dân cách làm việc
trong các bộ trang phục của các nhà máy, chúng tôi cần trong tƣơng lai Nhật Bản
có thể hoàn toàn phát triển sự sáng tạo của cá nhân mỗi học sinh và với cách định
hƣớng này chúng tôi đảm bảo sự phát triển bền vững của nƣớc Nhật” (Videoclip,
How Japan Introduced 21st-century Global Skills); Singapore: Đầu tƣ ICT là cơ
sở để giao lƣu, truy cập thông tin và phát triển sáng tạo. Lãnh đạo các trƣờng học
thiết lập các chính sách và cơ chế, xây dựng nền văn hóa khuyến khích sự sáng
tạo trong trƣờng học.
1.1.2. Trong nƣớc
Ở Việt Nam, nhiều công trình nghiên cứu, dự án đều đã nhấn mạnh tầm
quan trọng của sử dụng ICT trong dạy học và sử dụng ICT trong dạy học trở
thành chiến lƣợc, chủ trƣờng quốc gia đƣợc Bộ Giáo dục và Đào tạo triển
khai trong nhiều năm qua. Nhiều bài viết, ấn phẩm của các tác giả Ngô Quang
Sơn, Phó Đức Hòa (Phó Đức Hoà – Ngô Quang Sơn (2008), Ứng dụng CNTT
trong dạy học tích cực, Nxb Giáo dục Hà Nội; Trần Thị Bích Liễu, 2013, Một
số minh chứng về tác động của một số phương tiện ICT đối với kiến thức và kĩ
năng của giáo viên và học sinh ở các trường THPT Hà Nội, Tạp chí Thiết bị
giáo dục; Công nghệ thông tin truyền thông với việc hiện thực hóa phƣơng
14


châm”Lấy ngƣời học làm trung tâm”, Tạp chí giáo dục, 2011...); các đề tài
nghiên cứu khoa học của các nhóm nghiên cứu Viện Khoa học Giáo dục (Đào
Thái Lai (2007), Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở trường phổ
thông Việt Nam, Viện chiến lƣợc và chƣơng trình giáo dục) của Đại học Quốc
gia Hà Nội (Trần Thị Bích Liễu (2012) (chủ nhiệm), Đánh giá tác động của