PGS. TS. NGUYEN D L T C L O
ThS. NGUYEN TH! HAI YEN
T3R RQCr^RQ
cane TQ ran
IT VIET NAM XITA VA NAY
(HOI • DAP)
3.39
Ma so:
CTQG -2013
NHA XUAT B A N CHINH TRj QUOC GIA - SI/THAT
Hd No!-2013
L d l N H A X U A T BAN
T i n ngUdng
t h d c u n g to t i e n la m o t p h o n g
tue
truyen
t h o n g , CO v i t r f h e t stie dae b i e t t r o n g dcii s o n g t i n h t h a n eua
d a n toe V i e t N a m , la m o t t r o n g eae t h a n h to tao n e n b a n
to tien
TS. N g u y e n
d
Dxic
LQ v a T h S . N g u y e n T h i H a i Y e n .
Cuo'n sach dUde t r i n h b a y diJcii d a n g h o i - d a p , c u n g cap
5
nhuing kien thu'c cd ban ve t i n ngUdng thd cung to tien, i\i
viec giai nghia cac khai niem cd ban n h u thd, cung, khan,
v a i . . . den viec di sau phan tich y nghia, each thiic tien hanh
cac nghi thiic thd ciing to tien, gop phan duy t r i va phat t r i e n
t r u y e n thong "Uo'ng nxidc nhd nguon", t i n h co ket cong dong
ngiidi Viet.
L 6 I M6 D A U
X i n t r a n trong gicii thieu cuo'n sach cting ban doc.
Thdng3 nam
2013
N H A X U A T B A N C H I N H T R I QUOC G I A - STJ T H A T
q u a n ben o n g ba. cha me, con c h a u . don ddi m o t
nam
trong
gia
m 6 i a n l a n h va t h i n h vvfdng. K h o n g k h i dau
dinh, t h i t i n n g i i d n g t h d e u n g to t i e n da difde n a n g
len
ap v d i b i e t bao Idi c h i i c t o t dep d a u n a m da tCfng n u o i
de c a o
dao
gia d i n h , g i a toe,
l y l a m n g i X d i v a coi
m o t t a m cao
g i d i l a t r u cot
xuan
diJdng va n h e n n h o m n h i i n g b y v o n g cho bao
vA
t i f n g gia d i n h . l a n g x o m va ca d a n toe.
C u o n sach n h o q u a h i n h t h i l c h o i d a p nay,
GIAO, TIN
ME TIN DI
I
NGl/ClNG
DOAN
dufdc
c h u n g t o i sUu t a m va h i e n soan n h ^ m c u n g cap k i e n
t h i i c cd b a n ve t h d c u n g t o t i e n d V i e t N a m , n h i i n g c h i
gidi h a n c h i i y e u t r d n g q u a n he h u y e t t h o n g cua d a n toe
K i n h . M a t k h a c , c u o n sach dUdc t r i n h b a y d\ia
theo
p h o n g t u c . t a p q u a n t r u y e n t h o n g , cho d i i n g a y n a y da
t h a y doi k h a n h i e u . V 6 i k i e n t h i i e con h a n hep, c u o n
sach chac c h a n k h o t r a n h k h o i t h i e u sot. C h u n g t o i r a t
m o n g b a n doc l U d n g t h i i v a d o n g gop y k i e n de I a n x u a t
b a n sau c u o n sach diJdc h o a n t h i e n h d n .
C a u 1: Ton gido
Tra
v o n g ciia con
h o a n g dUdng, hiJ ao h i e n thiJc k h a c h q u a n . Dieu n a y
nghia
dUdc Ph.Angghen n e u : " N h i i n g
v a o l u c l U d n g s i e u n h i e n , la m o t bo p h a n c a u t h a n h
t a t ca
moi ton
giao
c h i i n g qua c h i la stf p h a n a n h h u ao - vao t r o n g dau
6c
m o t c h i i t h u y e t . m o t liJc l U d n g nao
hep,
ngUdi vao lUc l U d n g s i e u n h i e n .
tin
Theo
g i a n dUdc m o i n g U d i
c h a p n h a n . T h a m c h i cd n g U d i p h i i n h a n t i n n g U d n g
dan g i a n v a goi c h u n g l a t o n g i a o h a y dao. C h i i n g t o i
T r a lofi:
T i n ngUdng la n i e m t i n va sU n g i f d n g mo cua
con
cho
r a n g , t i n n g i i d n g dan
g i a n la m o t l o a i h i n h t i n
n g i f d n g do n h a n dan s a n g t a o ra, da m a n h n h a d i n h
h i n h cd cau v a dUdc t r a i n g h i e m q u a l i c h s i i , p h a n a n h
1. H o a n g Phe ( C h u bien): Tii dien tieng
Viet,
N x b . Da N i n g -
T r u n g t a r n T i f dien hoc, H a N o i - Da N f t n g , 2009, t r . l 2 5 3 .
2. PCS. TS. N g u y e n Dilc La ( C h u bien): Ly luan
vd chinh
tr.lO.
T r a Wv.
T o n giao k h a c t i n n g U d n g ci cho, t o n g i a o c6 giao l y
v d i he t h o n g nhCing q u a n d i e m ve t h e g i d i q u a n , n h a n
Cau
ton
7:
Tha
cung
to tien
Id tin
ngitdng
hay
gido?
s i n h q u a n va n h f l n g t i n d i e u p h a n a n h n i e m t i n ay, c6
T r a lofi:
g i a o l u a t v d i n h i J n g d i e u c a m k y , r a n d a y , c6 g i a o le
T h d c u n g to t i e n l a t i n n g U d n g h a y t o n g i a o , d a n g
nha
r i n g : " S u t h d c i i n g to t i e n l a m o t h i n h t h i i c t o n g i a o ,
Wi:
T i n ngUdng va t o n giao l a n h U n g h i e n t U d n g x a h o i
ngitdng
hieu
N x b . Chi'nh t r i
1. Ngo Diic T h i n h ( C h u bien): Tin ngUdng
ngUdng d Viet Nam,
2. X.A. Tocarev: Cdc hinh
trien ciia chung,
vd van hoa
tin
N x b . K h o a hoc xa h o i , H a N o i , 2 0 0 1 , t r . 4 9 .
thiCc ton gido
sO khai
dUa tren
ca sd tU
tudng gi?
t o tien d a p ling n h u c a u t a r n l i n h d a n d a
m a s a u sSc, l i n h dong m a quy c i i , ddn gian m a b e n
viing. K h a c v d i ton giao hien c6, t i n ngUdng nay khdng
CO giao ly cao sieu, khong c6 t o chiic chat che, khong c6
giao luat nghiem ngat, khong c6 t h a n h diidng nguy
nga, ciing khong c6 giao s i , giao c h u d a y quyen u y ,
khong h i i a h e n g i ve thien difdng m a ciing khong trifng
phat a i d d i a nguc. T o tien c h i nhac nhd, dong vien, q u a
T r a lofi:
N g h i t h i i c thd ciing to t i e n t h e h i e n t r o n g t a n g m a ,
le t e t , t r o n g i i n g x i i g i i i a con n g i i d i v a con n g i i d i d t r o n g
gia d i n h , h o toe, x a h o i diJa v a o m o t so cd sd s a u :
Mot
Id, q u a n n i e m t r u y e n t h o n g c u a n g i i d i V i e t ve
" s i i t i i n h i i s i i s i n h , sU v o n g n h i i s i i t o n " .
Hal
Id, t i i t i i d n g h i e u de t r o n g K h o n g giao, n h a t l a
dila vao " T h o m a i gia l i " .
Ba Id, dac d i e m c u a t i n n g i i d n g d a n g i a n V i e t N a m .
T r o n g " T h o m a i g i a l i " c6 t r i c h d i n m o t p h a n cua
t h d Cling t o t i e n v 6 i t h d P h a t m a a i do phe p h a n . T r o n g
" H o T h U d n g t h u g i a l i " . H o T h U d n g t h u ti3c H o
t h d Cling t o t i e n c6 nghi t h i i c ciing ngay soc vong, ciing
D U d n g ( 1 6 2 1 - 1681) c u n g n g i f d i l a n g H o a n H a u ( n a y l a
49 n g a y , l i V u L a n d e u c6 goc til P h a t giao. T o n giao
Q u y n h D o i ) , do t i e n si n a m
t r u y e n t h o n g , t i n n g i f d n g d a n g i a n d V i e t N a m von c6
K h a n h D i i c ) , l a m q u a n d e n c h i i c T h i i d n g t h u Bo H i n h ,
t i n h d a n x e n , hoa d o n g n e n t r o n g t h d c i i n g t o t i e n k h o
tvfcfc D u e Q u a n c6ng\
l o n g m a t a c h b a c h r o r a n g v 6 i cac l o a i h i n h t i n ngUdng,
t o n giao k h a c difdc.
C a u 10: "Thg
C a u 12: Me tin di doan
1652
diia vao n h f l n g q u y d i n h cua "Tho m a i gia le". " T h o
do t i n n h a m
n h i ma c6"l
K h o n g t h e c a n cijf d l a p
mai
g i a l i " l a g i a le nUcic t a , c6 d i i a t h e o C h u C o n g
t r i i d n g , q u a n d i e m t r i e t hoc hoac n i e m t i n r i e n g c u a
g i a 16 t i i c g i a l l t h d i x i f a c i i a T r u n g Q u o c , n h i J n g
tijfng n g U d i de xac d i n h l a m e t i n d i d o a n m a p h a i c a n
k h o n g r a p k h u o n m a y moc t h e o k h u o n m a u c u a
ho.
c i i v a o t r i n h do v a I d i i c h x a h o i , l a y do l a m m a t b a n g
D i i cho g i a l i d i i d c b i e n s o a n t i f t r i e u L e d e n n a y c6
x a h o i de xac d i n h : " N h Q n g g i t r a i v 6 i I d i i c h c t i a x a
n h i e u cho da 16i t h d i , n h U n g k h i da t r d t h a n h l u a t
Dieu 247, Bo luat hinh si/ nam 1999. siia doi, bd
sung nam 2009 quy dinh ve toi hanh nghe me t i n , di
doan n h i i sau:
1. NgiJdi nao dung boi toan, dong bong hoac cac h i n h
thiic me t i n , d i doan khac gay hau qua nghiem trong
hoac da bi x i i phat hanh chinh ve hanh vi nay hoac da
bi ket an ve toi nay, chaa dUdc xoa an tich ma con v i
pham, t h i h i phat tien tii nam t r i e u dong den nam mifdi
trieu dong, cai tao khong giam giC( den ba nam hoac
phat t u tii sau thang den ba nam.
Ngay 12-7-2010, C h i n h p h u c6 ban h a n h N g h i d i n h
so 75/2010/ND-CP "Quy d i n h xui phat v i pham h a n h
chinh t r o n g hoat dong van hoa", t r o n g do ci Dieu 18
quy d i n h :
1. Phat canh cao hoac phat tien t i i 500.000 dong den
1.000.000 dong doi vdi mot trong cac hanh v i sau:
...c) Dot do md tai ncfi to chiic le hoi, di tich lich sit van hod, ncfi cong cgng khdc.
2. Phat tien tijf 1.000.000 dong den 3.000.000 dong
do'i vcti mot trong cac hanh v i sau:
a) To chitc hoat dong len dong, xem boi, ggi hon,
xin
nghia V i e t N a m khoa X, k y hop t h i i sau thong qua
xdm, xdc the, yem biia, phu chu, truyen bd sdm trg,ng ud
ngay 21-12-1999, b D i e u 247 c6 quy d i n h ve t o i h a n h
T H d CUNG TO TIEN TRONG GIA DINH,
HO TOG
N h u vay, Dang va Nha nu6c ta da c6 khong i t
nhijfng van ban de cap den viec bai triT te me t i n di
doan. Song, n h i i n g hien tUdng nay gan day khong thay
suy giam, ma ngUdc l a i c6 ndi, c6 luc l a i phat t r i e n v6i
I - M O T SO K H A I N I E M V A D 6 I
CUA
n h i i n g hien the phtic tap va gay nen n h i i n g hau qua
tieu cUc cho xa hoi. Dieu do da lam van due bau khong
k h i van hoa t a m l i n h ciia ca dan toe.
Tl/ONG
THC) C U N G TO T I E N
C a u 15: Thd la gi?
T r a lofi:
"Thd" la hanh vi mang t i n h van hoa, bao
ham
nhiing hanh dong cua eon ngUdi nham the hien sii sung
k i n h , ton v i n h mot dang sieu nhien nhU: t h a n , t h a n h ,
tien, Phat...; dong thdi eiing eo nghia la each ling xtt v6i
be t r e n cho phai dao lam ngiidi n h i i : thd cha me, ong
ba, eu ky, to tong hay mot ngiidi ma ban t h a n va dan
tien khong c6 "hon thieng", khong c6 sufc hap
d a n noi t a i va de t h a n h nhat nheo, v6 v i va hi mai mot
d i n . Su "ciing", tuy chi la h i n h thiic bieu d a t , song n o
ton ve l i n h thieng, huyen hi, md ao, tao nen siic hap
din.
Hanh v i ay
nham thoa man
chinh
niem
la hUdng v i , mau s^c, keo
t i n ton gido va
dap
dinh
nhu c i u
ling
cua chii the thd ciing.
Cau 18: Khan Id gi?
T r a Idi:
Trong sinh boat t i n ngiTdng, tdn giad bao gid ciing
1,
tr.
24
2.
1184,
Hoang
291.
Phe
( C h i i bien):
TO
dien
tieng
Viet,
Sdd,
Trong Truyen
Kiiu,
" L a y " la hanh vi bay to sU ton ki'nh chan thanh
he huyet thong triic tiep vdi n h i i n g ngxibi con song xet
do'i vdi ngiidi tren hay ngiidi da qua c6 vao bac tren
ve mat sinh hoc ma con la n h i i n g ngiidi c6 cong vdi cong
cua minh. Co hai the lay: the lay cua dan ong va the
lay cua dan ba. Co bo'n triJdng hdp lay: 2 lay, 3 lay, 4
lay, va 5 lay.
M o i trUdng hdp deu c6 mang y nghia khac nhau.
C a u 21: Ai Id doi titcfng dUOc tha cung trong tin
ngudng tha cung totien?
dong va coi nguon dan toe, sang lap quoc gia.
C a u 22: Nhiing
tha cung?
ai cung
huyet thong
ditgc
T r a Idi:
Do'i tiidng thd cung eiang huyet thong ciing khong
ve do, trong bai v i , thiJc sii cU ngu t r o n g do mot each
C a u 23: Cao, tang, to, khao Id the ndo?
T r a lofi:
nhiem m a u ' " .
I I - THC) C U N G TO T I E N TRONG G I A D I N H
Bon the he (nam gicti) da qua ddi trong mot gia dinh,
do la ky (cao), cu (tSng), ong noi (to) va cha de (khao).
Con cao, tang, to, ty la bon the he (n\i gi6i) da qua
ddi trong mot gia d i n h , do la ky ba (cao), cu ba (tang),
ba noi (to) va me de (ty).
ai?
T r a Wv.
To tien la t i i chi chung nhiing bac ky, cu, ong ba, bo'
me... trong dong ho da qua ddi.
Day la nhutng tii difdc dung pho bien trong viee thd
cung gia tien cua ngiidi Viet va ngUdi T r u n g Quoc.
C a u 24: Thuy told
C a u 25: To tien trong gia dinh Id nhUng
ai?
Cao (ky), tang (cu), to (ong), khao (ho) la nhiing t i i
Nxb. T h u a n Hoa,
Hue, 2000, tr. 169.
29
t r u y e n t h i i a t h e o d o n g cha v a liu t i e n d o n g d i c h ( c h i n h
m o t b a i v i q u a bac t h i i n a m {cao
t h a t , t r i i d n g n a m con c h i n h t h a t ) .
d e m cat d i , ngUdi t a n o i "ngu
Cao. t a n g , to, t y : B o n the' he (niJ gidi) da q u a d d i
dai
to) t h i t h a n c h u dUdc
mai
than
n g h i a la: d u n a m ddi roi t h i chon t h a n chu. V i to t i e n xa
t r o n g m o t gia d i n h , do l a k y ba (cao), cu ba (tSng), ba
h d n n a m d d i do da hoa vao cac bac t i e n to n o i
mdu,
mat
ty); t r e n cha me c6 o n g ba {to phu
ba CO c u {tdng
to phu
mdu);
roi
thi ggi
Id
t r e n ong
mdu);
t r e n cu l a k y {cao
to
phu
con t r e n n i i a t h i goi c h u n g l a cao cao to, m a i d e n
to l a khcii t o . Con t i n h t r U c i n g n a m (dUdng
dqi mai
than
chu"
Id
thendo?
d a n d e n n d i do l a p l a n g , d i i n g a p , p h a t t r i e n c o n g
d o n g t a i v u n g d a t m d i k h a i p h a ; c6 t h e l a n h i i n g v i
hanh
do
dat,
lam
quan
tan tuy, khang
khai
thanh liem...
hap
do
d i c i i d e n m o t v u n g d a t mcti, k h a i s d n p h a t h a c h , d i i a
tritdng
C a u 2 6 : "Ngu
trong
t r o n g s i i p h a t t r i e n d o n g h o c i i n g n h u c6 c o n g l a o do'i
C a u 2 7 : Tha ciing
c h i n t h e he.
ehu)
to), t e n t u o i k h o n g con h i e n d i e n m o t each cu
t h e n d i d i e n t h d nijta m a c h i c6 t h e t i m t h a y t e n t r o n g
hoc
to d e n
ton).
cao
chung
Thanh
r ' cf •
mong 5 t h a n g 5 am lich la ngay an
boa q u a , g i e t sau bo, a n r U d u nep, h a i la p h d i k h o u o n g
phong dich benh...
Tet Trung
nguyen
rkm t h a n g b a y l a m l i V u L a n bao
h i e u cha me, la n g a y xa t o i v o n g n h a n , c u n g te c6 h o n .
L l V u L a n c6 n g u o n goc t t f n h a P h a t .
tit nao trong nam c6 lien
Tet Trung
quan
thu n g a y rkm
t h a n g 8 l a t e t cua t r e n h o :
t r o n g t r a n g , p h a co, rudc den, m u a s q t\i...
n h i i n g le t i e t n h u s a u :
L 6 n n h a t l a Tet Nguyen
dan,
con goi l a t e t Ca,
don
m o n g 10 t h a n g 10 p h o b i e n d n h i i n g
t a n , le c u n g C d m m 6 i .
t r o n g c g n g d o n g . Tac
Ke
thap
gia d i n h l a m n g h e y. N g a y n a y con l a n g a y l l T h U d n g
t r i n h bao
Phan
m o n g 9 t h a n g 9 thUcing t h i i c r U d u
cue, t h U d n g l a l l cua g i 6 i n h a N h o v a n n h a n .
V i e t C O n h i e u l i t e t diidc t i e n h a n h t r o n g g i a d i n h v a
la
Tet a m l i c h theo t r u y e n t h o n g T r u n g Quoc, goi la Tet
n g a y t r a n g t r o n d a u t i e n t r o n g n a m , thUdng diidc t i e n
Nguyen
h a n h d c h u a P h a t v a t r o n g gia d i n h .
Ngu
M o n g 3 t h a n g 3 a m l i c h l a Tet Han
tet an d o n g u o i .
32
thUc,
nghia la
dan. Nguon
De,
Tarn
goc
Vudng.
tring,
lay t h a n g siiu (con
t r a u ) , t h a n g chap lam
t h a n g dku nam. Den nha Chu (1050 - 256 trxidc Cong
nguyen), xia skc do, chon t h a n g t y (con chuot), t h a n g
mUdi mot l a m t h a n g tet.
Cac vua chiia noi tren, theo ngay gid, luc m6i tao
thien lap dia: nghia la gid t y t h i c6 t r d i , gid siiu t h i c6
dat, gid dan sinh loai ngUdi ma dat ra ngay tet khac
nhau. Den ddi Dong Chu, Khong Phu T\i ra ddi, sau do
doi ngay tet vao mot thang nhat d i n h : thang dan.
C a u 30: Tet Tat nien la gi?
T r a 16?i:
Tat n i e n la i\i Han - Vict, c6 nghia la het nam. Tet
Tat nien l a 23 Tet. Ngiidi xUa cho r^ng, ngay 23 thang
chap, Tao quan len chau Ngoc Hoang bao cao cong viec
trong n a m ; cong chiic trong cac phii. huyen tam gac
nghien b u t de nghi Tet, v i vay, ngay 23 thang chap am
lich dUdc coi la ngay Tat nien (cung c6 ngiidi cho Tet 30
thang chap m6i la tet Tat nien).
M a i den ddi T^n (the ky I I I trU6c Cong nguyen),
Tin
thang tet lifla.
goi la tet Ca. No md d a u cho mot chu k y thdi gian 12
D e n ddi L o n g PhiJdng S6c, ong cho rSng ngay tao
t h i e n lap dia c6 t h e m giong ga, ngay t h i l h a i c6 them
thang, bon mua: xuan, h a , t h u , dong. Tet nay la tet Idn
hdn ca v i la tet md d a u cho mot nam.
cho, ngay t h i l ba c6 Idn, ngay t h i i t i i sinh de, ngay
Tet Nguyen dan la dip trong nam c6 sU sum hop day
t h i i n a m s i n h t r a u , ngay thvi sau sinh ngUa, ngay
du moi t h a n h vien trong gia dinh. Con chau dii di lam
t h i i bay s i n h loai ngUdi va ngay t h i i t a m m6i sinh ra
an xa cung co g^ng t h u xep ve nha cung gia dinh don
ngu co'c.
xuan m6i. To tien cung difdc t r a n trong mdi ve v u i
V i the, ngay Tet thUdng difdc ke tvf ngay mong mot
cho den het ngay mong hay\
Chung v6i chau con. Cac v i than phii ho cho gia dinh
phut giao thijfa la luc ban giao, cac quan quan quan
viec thien ac trong dan gian.
ha gidi het han keo ve t r d i va quan quan mdi dUdc c\i
Ngay 30 t h a n g chap la ngay Tr\i tich (chii H a n ,
i\i t r d i ao at keo xuong ha gidi tiep quan t h i e n ha v6i
TrCr tich nghia la: chieu hom tru: het nam cu ma sang
t r a n g t h a i tap nap, voi va ( n h u n g mat t r ^ n t a k h o n g
nam m6i) la liic ngUdi ta dem t r a u cau di t h i n h tao
n h i n thay dUdc).
tien phan (tiic la don dep phan mo to tien va t h i n h mdi
V i vay. cac gia dinh diia xoi ga, banh chUng, hoa
cac vi ve an tet). Sau do m6i ve nha ciing giao t h i i a
tiidi. qua chin, toan do an nguoi ra ngoai trdi cung vdi
( t i i n nam cu don nam m6i). Dem giao ihxXa mam c6
long t h a n h tien dula ngUdi nha t r d i da cai quan m i n h
khan
ngoai
trdi
dim
thita?
T r a Wv.
D a n toe nao cung coi p h u t giao thvfa la t h i e n g
lieng. Dan ta xiia k i a quan n i e m : moi nam T h i e n
d i n h l a i t h a y toan bo quan quan t r o n g nom cong viec
nha ma bay cung d ngoai san (hay gac thiidng) la do c6
sU "ban giao" qua gap gap, voi va giuta quan quan nha
trdi cii va mdi. ThUc te, c6 gia d i n h van cung le ngay
trong nha.
C a u 33: Ngitdi chet vao ngay 30 hay mung
Tit Nguyin
dan phdi lam
mot
thi'nao?
m:
cho quang, dat khuyet t h i dSp cho day..., sau do ve nha
dan lang ma chifa lam l i nay t h i khong ai diidc dpng
lam CO cung gia tien.
cuo'c xeng vao dat.
C a u 35: Tqi sao co cdu
khong hang ngay ram thdng
C a u 37: Tqi sao co Tet Hdn
"Le Phat
quanh
nam
gieng"?
thuc?
T r a Idi:
Theo phong tuc co t r u y e n , ngay mong 3 t h a n g 3
T r a Ic^i:
tlic Tet H a n thiic, ngifdi ta t h i i d n g l a m banh chay,
Tet r a m thang gieng hay con goi la Tet ThUdng
Nguyen
d a n . V i vay,
vao
cac
cu
t h U d n g n o i " m o n g 5 n g a y t e t " , hoc t r o t e t t h a y , con r e
t e t bo' me vd..., q u a n h n a m c u n g c h i t a p t r u n g vao h a i
le t e t do.
Tet
T r u n g nguyen,
t i i c l a n g a y ram
t h a n g 7, c6
n g u o n goc tu: K i n h V u L a n B o n k e c h u y e n M u c
Kien
L i e n c i i u me, v 6 i n o i d u n g n h U sau:
M u c K i e n L i e n l a de t\l g i o i cua Dt(c P h a t .
Ngai
t a i c u n g c h q n n g a y n a y m a x a u . N g U d i 16n t h i g i e t s a u
n g a y r a m t h a n g 7 l a n g a y T u t i i ( n g a y n g h i ngdi s a u
bo b a n g each uo'ng r i i d u (hoa i t t a m t h a n ddn) hdac a n
d i p a n cU k i e t h a ba t h a n g he c u a t a n g doan), o n g da
r U d u nep. V i la d o a n ngo n e n le c u n g gia t i e n p h a i c u n g
c a u x i n c h u t a n g . Silc m a n h c h u n g u y e n c u a c h i i t a n g
vao g i d ngo ( b u o i t r U a ) . T u c h a i t h u o c m o n g n a m c i i n g
da c a m hoa dUdc v o n g l i n h ba T h a n h De. B a t i n h ngo,
b a t d a u t\X g i d ngo, do l a gid c6 d i i d n g k h i t o t n h a t t r o n g
t a m t h a n h h u 6 n g t h i e n , n e n da t h o a t k h o i h i n h p h a t
ca n a m , l a cay c6 t h u h a i dUdc t r o n g g i d do c6 tac d u n g
q u y d o i . C i i a n g u c mci, b a T h a n h D e c u n g v 6 i cac t o i
chijia b e n h r a t t o t , n h a t l a cac chufng n g o a i c a m ,
p h a m k h a c diidc g i a i t h o a t .
cac
t r e , l a biicii, c a m , c h a n h , q u y t , m i t , m u o m , h a n h , t o i ,
t h U d n g t i n r ^ n g horn ay c i i n g l a n g a y x a t o i
gifng, che, 6i, t r a u k h o n g , sai d a t , song ddi, bo
nhan, nghia la ngay ma mqi l i n h h o n da6i am p h i i deu
a n h , sen, v o n g , lac t i e n , n h q noi...
40
cong
dUdc x a t q i . D a n t a n o i : " T h a n g b a y n g a y ram
vong
xa t q i
41
vong n h a n " nen cut t6i ngay ay ngutdi ta deu lam co ban
cung cho ngUdi t h a n da k h u a t , roi lai bay chao, khoai
lang, bong ngo... d cac nga ba, nga t u dUdng de
cac
l i n h hon c6 ddn, cd nhd, nhiJng ma doi dUdc cung
hildng. Phong tuc day long txX hi cua nha Phat nay da
C O tu: k h i ngUdi Viet biet den Phat giao va ton t a i mai
cho den ngay nay.
t h i i d n g difdc dat t a i v i t r i t r u n g tarn, t r a n g t r o n g
n h a t t r o n g ngoi nha. O v i i n g que, ban t h d gia t i e n
bad gid cung dudc dat d gian g i i i a cua nha t r e n . D i e u
Ngiidi ta thifdng noi: "Trdn sao dm udy". L i n h hon cung
C O n h i i n g n h u cku n h i i ngiidi ndi diidng the. O n\i6c ta,
ta thdi H u n g Viidng da c6 tuc chia t a i san cho ngUdi
chet mang theo dxidi dang do vat thUc hoac do vat
tUdng trifng (do t u y tang) ma cac nha khao c6 hoc da
do the h i e n long t h a n h ki'nh cua h a u the do'i v6i cong
t i m thay r a t nhieu trong cac di chi k h a i quat trong
dn s i n h t h a n h , difdng due cua cac bac t i e n n h a n . T u y
quan t a i , mo tang... Nha mo ciia dong bao
n h i e n , hien nay d t h a n h pho', do t h i c6 the bo' t r i ban
Nguyen ciing tiidng tU. Tuc dot vang ma dien ra cl
thd b t r e n t a n g cao n h a t , c6 gia d i n h v i qua chat
nhieu trifdng hdp, nhU dong tho nha, dong mo, dong
hep, k h o n g the c6 mot ban t h d n h u y dudc danh p h a i
ma, cat tien duyen,... nhUng pho bien nhat van la sau
T r a lofi:
t h i e n g , la diem tUa t i n h t h a n de ong ba, to t i e n dong
Phan Ke B i n h da viet ve vang ma xiia trong tang le:
vien, v6 ve an u i cho con chau Mc gap may cung nhU
trong khoang tieu, dai tUdng (tieu tUdng la k y gio dau,
k h i van ban.
dai tiXdng la ky gio het) c6 hai ky dot ma. Ky ma dau goi
42
43
la md bieu, ky ma sau mdi thiJc la md dang cho ngiicfi
th^p hUdng da gay ra bao vu hoa hoan d cac nha dan,
mat dung. Tuc nay l a i hay dot ve t u a n T r u n g nguyen
cxia hang, chd biia... lam 6 nhiem moi triidng, mat my
thang 7, cung nhieu nha dot ve ngay gio d^u va ngay
quan ndi cong cong ma tuc le nay con bien hang t r a m t i
dieu
gi can
chu y khi
dot
vangmd?
T r a Wv.
toe. Co nha sii cho rSng, nguon goc cua tue le dot vang
Trii6c kia va mot so gia dinh hien nay moi k h i c6 dip
ma mang y nghia nhan van sau sSc va neu de cho t a m
n h i i gio ong ba, cha me, tet ong tao, rSm thang 7...,
m i n h t h a n h t h a n , an v u i t h i do cung la viec c6 the
ngifdi ta l a i dot vang ma cho gia tien va tho cong. Vang
lam. NhUng dang c6 siJ t h a i qua t r o n g hanh v i dot
ma mua ve sau k h i cung xong gia chu dem dot n h i i n g
vang ma k h i e n cho h a n h v i van hoa l a i trci t h a n h p h i
nhu c^u cua con ngiidi d ca hai the gi6i: dUdng the va
sai. V i neu mua va k h i dot k h o n g nhe tay can t h a n
am phii.
nia bi rach t h i g\l\g cho ong ba to t i e n khong
N h i i n g dvfng tiiSng vang ma lam bang giay ma
khong ton kem tien cua. Khong ke viec dot vang ma,
44
dung dUdc niia va neu k h a n sai to t i e n k h o n g the tiep
'^han diidc.
45
Ba Id, triidc k h i dot vang ma, ngiidi ta chia ra tifng
Hoa thUdng K i m Cudng T\i da tvtng phe phan: " A i noi
CO, moi v i mot c6 sao cho deu nhau va dung doi taong.
thuyet vang ma la cua dao Phat la sai. Nen biet trong
Neu t h i e u se gap dieu bat ldi cho gia chii va con chau
k i n h Nhat Tung con c6 cau: "Dot vang ma giet hai chiing
sau nay.
ba't hdp phap; t h a m gia cac to chile do ton giao lap ra
nhieu ngUdi c6 quan niem nhif vay, nhung thUc ra tuc
chUa dUdc cap c6 t h a m quyen cho phep. L d i dung t i n
dot vang ma hoan toan khong xuat phat tijf dao Phat.
ngiidng de true ldi"\
1. Nguyen Q u a n g K h a i : Phong tuc tap qudn cua ngUdi Viet Tap
tuc vd kieng ky, Nxb. L a o dong - X a hoi, H a Noi, 2006,
tr.l74.
46
1
1. D a n g Cong s a n V i e t N a m : Quy dinh vi nhUng dieu
dang
Mn khong dMc lam, Sdd, t r . l 2 .
47
gia
dieu gi cam ky_ d ban
thd
phat t i i quan niem cua ngUdi ddi xiJa. V i con cho la
tien?
loai vat an n h i i n g do ue tap, hien nay d v i i n g que
T r a Idi:
nhieu ndi van lam c6 t h i t cho, n h i i n g dat len ban t h d
NgUdi xUa kieng n h i n thang vao ban thd, nen mot so'
t h i khong the ma phai thay bang t h i t ga hay t h u Idn.
gia dinh tren ban thd gia tien c6 y mon de che phia
Con kieng t h i t meo, v i day la loai vat gSn v6i eon
trifdc, kieng ke giiidng ngu gian gii3a doi dien v6i ban
ngiidi va la ban cua nha nong k h i diet chuot. V i vay,
thd, kieng khong de n h i i n g do gia dung, non mu, quan
nhUng CO mot so' kieng ky nhif: khong eiing t h i t cho,
Quoc mang diidc ngo, ke va khoai lang bang each giSi'u
t h i t meo, do den, eua, oc, bun... Gao de eiing eiing phai
vao "ch6 k i n " ngo va ke, con day khoai lang t h i v i quan
la gao thdm ngon, khong ciing ngo, ke va khoai lang.
Co ban ciing kieng khong de phu n i i "khong sach"
48
quan quanh m i n h lam that liing.
49
Nhflng t h i i tren bi coi la khong t i n h khiet, nen
khong diidc phep thd ciing to tien.
C a u 49: Tqi sao tren ban thd gia tien
den hom nay ban thd vong l a i kha pho bien. V i chuyen
thudng
bai tri nhvCng do thd la so chdn ma cam hilOng Id
sole'?
di dich cif theo ke hoach va t u do; k h i c6 sU xao tron
dan c\i ra t h a n h pho', vao Nam ra B i c t i m ke sinh nhai,
k h i C O sU dieu dong can bo, cong nhan, vien chtlc di
bat ctf giau ngheo, sang hen the nao, neu ci
gin canh ciia t r u 6 n g t r e n dat to p h u lUu l a i , t h i den
ngay gio, ngay tet, con thU p h a i c6 phan siJ hoac gop
l i , hoac dUa l i den nha t h d hay nha con t r i f d n g l a m
l i , cho du ciia trifcing chi thuoc hang chau, t h i c h i i
hoac ong chii van p h a i t h d cung ong ba t a i nha ciia
trUcing. Do do khong c6 le lap ban t h d vong doi v6i
ciia t h i i ngay ci que nha. Neu ciia trifcing k h u y e t hoac
xa que, t h i ngifdi cdn t h i i h a i the t r u d n g dUdc lap ban
thd c h i n h , con ban t h d d nha ngifdi anh ca ci xa que
lai la ban t h d vong.
Nhifng ngay nay, ci nhieu vung que, con t h i i ciing c6
ban thd de ciing vai to tien.
lap ban thd cha me, ong ba, to tien n h i m hUdng khoi
trong nhflng ngay gio, tet.
Ngay xifa, v6i nen k i n h te nong nghiep t i i cung, t i i
C a u 51: Tren ban thd gia tien bdi tri nhitng
thd cung gi?
do
cap, ngUdi nong dan suo't ddi g i n bo v6i que cha, dat to,
T r a Ic^i:
chuyen cif sang lang ben canh cung da goi la biet quan,