Đề tài: Biện pháp phát triển tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt
động làm quen với môi trường xung quanh

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Thế giới quanh ta không ngừng vận động và phát triển, các sự vật hiện
tƣợng trong thế giới luôn có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau. Tuy
nhiên, mỗi thứ trong cái thế giới đó vẫn luôn là nó với đầy đủ những đặc
trƣng của riêng mình. Nhìn nhận đúng với những gì vốn có của sự vật hiện
tƣợng xem nhƣ là điều kiện để con ngƣời tiếp nhận, thích ứng và cải tạo thế
giới này. Quá trình nhận thức cảm tính đóng vai trò quan trọng trong hoạt
động của con ngƣời. Trong đó, tri giác có ý nghĩa vô cùng to lớn. Quá trình tri
giác cho chúng ta có đƣợc nhiều hơn những gì mà tổng các giác quan đem
lại. Trẻ em lứa tuổi mầm non sở hữu một cơ thể với cấu trúc và chức năng rất
đặc biệt. Ở giai đoạn này, trẻ luôn có khát vọng đƣợc khám phá, tìm hiểu, và
chiếm lĩnh mọi thứ xung quanh. Và điều này, chính là cơ hội hấp dẫn cho các
nhà sƣ phạm nghiên cứu và vạch ra đƣợc những con đƣờng để phát triển khả
năng tri giác cho trẻ.
K.Mac đã khẳng định:“ Lồng trong con mắt là những nhà lý luận”, điều
này nhấn mạnh hơn vai trò của tri giác và đặc biệt là tri giác thị giác.
Từ buổi bình minh của loài ngƣời trên trái đất con ngƣời đã có mối quan
hệ mật thiết với môi trƣờng xung quanh. Cho đến ngày nay, dù xã hội loài
ngƣời đã có những đƣợc thành tựu khoa học rực rỡ trên nhiều lĩnh vực, song
mối quan hệ giữa con ngƣời và môi trƣờng không bị phá vỡ mà ngày càng
mật thiết với nhau hơn. Đối với trẻ em, môi trƣờng xung quanh là cơ sở để trẻ
tồn tại và cũng là nguồn gốc cho sự phát triển nhận thức của đứa trẻ..
Sự tuyệt vời và vĩnh hằng của giáo dục nằm ở chỗ đứa trẻ sẽ phát triển một
cách nhanh chóng, toàn diện nếu đƣợc khám phá và học tập dƣới sự tổ chức
có đinh hƣớng, có kế hoạch …của các nhà sƣ phạm. Quá trình tổ chức cho trẻ
làm quen với môi trƣờng xung quanh dƣới sự tổ chức có kế hoạch, có định
hƣớng của giáo viên đƣa đứa trẻ bắt đầu từ quá trình thích ứng đến lĩnh hội và

phát triển khả năng này.
Xuất phát từ lý luận và thực tiễn đó, chúng tôi quyết định nghiên cứu đề
tài: “Biện pháp phát triển tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông
qua hoạt động làm quen với môi trường xung quanh”.
2


Đề tài: Biện pháp phát triển tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt
động làm quen với môi trường xung quanh

2. Mục đích nghiên cứu
Với đề tài nghiên cứu này chúng tôi mong muốn xây dựng một số biện
pháp nhằm phát triển khả năng tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong
hoạt động làm quen với môi trƣờng xung quanh nhằm giúp trẻ hoàn thiện hơn
quá trình nhận thức cảm tính, đồng thời giúp trẻ thuận lợi hơn khi đến trƣờng
phổ thông .
3. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp phát triển khả năng tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi
trong hoạt động làm quen với môi trƣờng xung quanh ở trƣờng mầm non.
3.2. Khách thể nghiên cứu
- Quá trình tổ chức hoạt động làm quen với môi trƣờng xung quanh cho
trẻ 5-6 tuổi ở trƣờng mầm non
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu một số vấn đề lý luận có liên quan đến đề .
- Tìm hiểu thực trạng khả năng tri giác thị giác của trẻ 5-6 tuổi và thực
trạng sử dụng biện pháp phát triển tri giác thị giác ở trƣờng mầm non trong
hoạt động LQVMTXQ.
- Xây dựng và thực nghiệm một số biện pháp phát triển tri giác thị giác
cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi trong hoạt động làm quen với môi trƣờng xung

mầm non.
7.2.2. Phương pháp đàm thoại
Đàm thoại với giáo viên nhằm phát hiện thực trạng sử dụng biện pháp
phát triển khả năng tri giác thị giác cho trẻ trong hoạt động làm quen với môi
trƣờng xung quanh. Trao đổi với giáo viên để nắm đƣợc đặc điểm phát triển
tâm lý (trong đó chú trọng đến khả năng tri giác thị giác) của trẻ.
7.2.3. Phương pháp điều tra bằng anket (phiếu hỏi)
Sử dụng một hệ thống câu hỏi để thu thập thông tin có liên quan đến đề
tài nghiên cứu. Đối tƣợng điều tra là những giáo viên đã và đang dạy trẻ mẫu
giáo 5-6 tuổi ở trƣờng mầm non Hoạ Mi- Thành Phố Hồ Chí Minh và trƣờng
mầm non Sơn Ca- Tỉnh Bình thuận.
4


Đề tài: Biện pháp phát triển tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt
động làm quen với môi trường xung quanh

7.2.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
7.2.5.1.Thực nghiệm phát hiện
Tổ chức khảo sát khả năng tri giác thị giác của trẻ
7.2.5.2. Thực nghiệm tác động
Áp dụng và kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp đề xuất
7.3. Nhóm phương pháp xử lý số liệu
7.3.1. Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng một số công thức toán thống kê để xử lý các số liệu thu thập
đƣợc nhằm giúp cho đề tài có đƣợc kết quả tin cậy.
8. Những đóng góp của đề tài
Nghiên cứu lý luận tri giác thị giác, các vấn đề về hoạt động khám phá
môi trƣờng xung quanh và việc phát triển khả năng tri giác thị giác cho trẻ
mẫu giáo 5-6 tuổi qua hoạt động khám phá môi trƣờng xung quanh ở trƣờng

hành động biến đổi các đối tƣợng xung quanh sao cho tƣơng ứng với hiện thực.
Để hiểu sự phát triển của trẻ em, cần phải xem xét sự tiến hóa của các tri giác
của nó, sau khi nhắc lại cấu trúc và các sơ đồ cảm giác vận động. Tri giác là một
trƣờng hợp riêng của những hoạt động giác động. Nhƣng tính chất riêng biệt của
tri giác là ở chỗ nó cho thấy rõ mặt hình tƣợng của nhận thức về các hiện thực,
còn hành động nói chung ( và đây là hành động cảm giác – vận động) về căn bản
có tính thao tác và làm biến đổi cái hiện thực. Đây là vấn đề quan trọng hàng đầu
do đó phải xác định vai trò của tri giác trong sự tiến hóa trí tuệ của trẻ em, đặt
trong mối quan hệ với vai trò của hành động và của các thao tác bắt nguồn từ
hành động trong tiến trình nhập tâm và cấu trúc sau này.

6


Đề tài: Biện pháp phát triển tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt
động làm quen với môi trường xung quanh

Nhà tâm lý học Liên xô L.X. Vƣgốtxky xuất phát từ quan điểm hệ
thống. Ông cho rằng: Những cấu trúc cảm xúc là sản phẩm của sự phát triển,
các cấu trúc này nằm trong nhân của mối liên hệ trung gian trong não và đƣợc
hình thành trong suốt thời kỳ phát triển của cá thể dƣới ảnh hƣởng của giao
tiếp ngôn ngữ với mọi ngƣời xung quanh và sự tiếp thu kinh nghiệm xã hội
của từng con ngƣời. L.X. Vƣgốtxky đã nhấn mạnh việc hủy bỏ hệ thống tâm
lý cũ và hình thành hệ thống tâm lý mới sẽ xuất hiện sự thay đổi cơ bản trong
sự phát triển tri giác của đứa trẻ. Trong quá trình tri giác hiện tại những sửa
đổi dựa trên cơ sở kinh nghiệm cũ và dựa trên những hình ảnh đã đƣợc hình
thành đƣợc tiến hành. Và kết quả đạt đƣợc là xuất hiện thuộc tính quan trọng
của tri giác nhƣ tính ổn định, tính không đổi tƣơng đối của kích thƣớc, hình
dáng của các vật thể đƣợc tri giác. Ở mức độ phát triển cao bắt đầu có sự tiếp
cận của tri giác với tƣ duy ngôn ngữ, xuất hiện những quá trình tri giác trí tuệ,

đã có. Tri giác còn phụ thuộc vào đặc điểm của chủ thể tri giác. Tri giác phát
sinh trên cơ sở hành động thực tiễn của con ngƣời và sự lĩnh hội kinh nghiệm
xã hội của họ. Do sự phát triển của xã hội, tri giác ngày càng trở nên đầy đủ
và nhiều mặt hơn, ngày càng phản ánh các thuộc tính và quan hệ muôn màu,
muôn vẻ của sự vật đúng đắn hơn và do đó ngày càng định hƣớng đúng đắn
hơn cho con ngƣời trong thế giới bên ngoài.
Theo giáo sƣ N.Đ. Lê-vi-tôp tác giả của cuốn “ Tâm lý học trẻ em và
tâm lý học sư phạm” thì tri giác của trẻ 2-3 tuổi có liên hệ mật thiết với hành
động thực tế. Quá trình tri giác của trẻ ở lứa tuổi này có tính chất đứt đoạn và
chƣa biết tổ chức tri giác theo một nhiệm vụ đề ra, còn trẻ em ở thời kỳ trƣớc
tuổi đi học có thể tri giác theo kế hoạch nhất định. Cũng trong cuốn sách này
tác giả đã nhấn mạnh ý nghĩa của sự tác động lẫn nhau giữa hệ thống tín hiệu
thứ nhất và hệ thống tín hiệu thứ hai trong quá trình nhận thức cảm tính. Nếu
tri giác sự vật mà không động não có thể dẫn đến tình trạng “ thấy cây mà
không thấy rừng”, làm cho cả quá trình tri giác trở nên hời hợt. Khi phán đoán
về sự vật mà mình tri giác chƣa thật đầy đủ và chính xác sẽ dẫn đến những giả
định sai lầm, tùy tiện. Nhƣ vậy, tác giả đã cho thấy vai trò của quan trọng của
những kinh nghiệm cũ , và ngôn ngữ trong quá trình tri giác.

8


Đề tài: Biện pháp phát triển tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt
động làm quen với môi trường xung quanh

Các nhà tâm lý học A. H. Lêônchiep, X. L. Rubinstein, V.G. Ananhiev
xuất phát từ quan điểm lịch sử khi nghiên cứu sự phát triển tâm lý đã khẳng
định vai trò và ý nghĩa của việc nắm vững kinh nghiệm lịch sử - xã hội trong
việc phát triển tâm lý con ngƣời nói chung và trong việc phát triển các quá trình
tri giác nói riêng. Nhóm tác giả này luôn nhấn mạnh vai trò của hoạt động

với cảm giác. Sự tri giác sự vật nhƣ là đối tƣợng phức tạp đòi hỏi chức năng
phân tích tổng hợp của võ não.
1.1.2.Các nghiên cứu về ở Việt Nam.
Các nhà tâm lý học Việt Nam đã vận dụng và phát triển các thành tựu
nghiên cứu của các nhà tâm lý học trên thế giới trong công tác giáo dục nhằm
phát triển các hoạt động nhận thức cho ngƣời học.
Tri giác là nguồn tƣ liệu dồi dào để thực hiện các hoạt động nhận thức
cấp cao tiếp theo. Ở Việt Nam cũng có rất nhiều công trình nghiên cứu về vấn
đề tri giác. Điển hình nhƣ luận án thạc sỹ của Nguyễn Thị Kế “ Nghiên cứu
một số biểu hiện tri giác không gian của trẻ tuổi mẫu giáo”, Luận án phó tiến
sĩ của Lê Thanh Thủy “Ảnh hưởng của tri giác tới tưởng tượng sáng tạo
trong hoạt động vẽ của trẻ 5-6 tuổi”… Những công trình nghiên cứu này đã
đóng góp phần nào vào kho tang lý luận của tâm lý học cũng nhƣ mang lại giá
trị ứng dụng thực tiễn cao.
Tâm lý học ứng dụng trong mọi mặt của đời sống của con ngƣời. Chất
lƣợng hoạt động của con ngƣời phần lớn phụ thuộc vào quá trình nhận thức.vì
vậy mà các nhà tâm lý – giáo dục đã không ngừng nghiên cứu nắm vững
những đặc điểm, quy luật, những yêu cầu về phẩm chất các quá trình nhận
thức để nâng cao chất lƣợng hoạt động của con ngƣời trên mọi lĩnh vực của
đời sống. Có rất định nghĩa về tri giác của các nhà tâm lý Việt Nam nhƣ:
“ Tri giác là sự phản ánh các sự vật, hiện tượng của hiện thực khách
quan vào ý thức con người thành một thể thống nhất, một hình ảnh trọn vẹn
khi chúng trực tiếp tác động lên các giác quan.”[Tr104. Khoa tâm lý học và
giáo dục học quân sự -học viện chính trị quân sự ]
Khái niệm trên cho thấy: tri giác không phải là phép cộng của những
cảm giác đem lại. Tri giác là sự phản ánh tổng quát các thuộc tính của đối
tƣợng dựa trên sự tổng hợp, liên hệ chặt chẽ của nhữngtrung khu tƣơng ứng
10



yếu tố khác. Tri giác bao gồm quá trình xử lý, liên kết các trung khu thần
11


Đề tài: Biện pháp phát triển tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt
động làm quen với môi trường xung quanh

kinh tƣơng trên võ não để xây dựng nên một hình ảnh trọn vẹn, đồng thời kết
hợp với chính hoạt động của cơ thể, với cảm cúc, kinh nghiệm. Vậy tri giác
vừa là sản phẩm của quá trình sinh lý, vừa là sản phẩm của quá trình tâm lý.
- Con ngƣời phải tri giác từ những đối tƣợng của thế giới khách quan
thông qua quá trình vận động của chính cơ thể mình. Những hình ảnh thu
đƣợc từ quá trình tri giác giúp chúng ta có đƣợc những biểu tƣợng chân thực
về thế giới xung quanh, mặc khác còn chúng con ngƣời thích nghi với môi
trƣờng bên ngoài. Đó là điều kiện quan trọng để chúng ta thích ứng và cải tạo
thế giới này.
1.2. Lý luận về tri giác thị giác của trẻ 5-6 tuổi.
1.2.1. Khái niềm về tri giác thị giác
Tri giác có nhiều loại, trong các loại tri giác thì tri giác thị giác có ý
nghĩa cao trong việc nhận biết và phân biệt các sự vật, hiện tƣợng trong thế
giới quanh ta. Tri giác thị giác góp phần định hƣớng cho mọi hoạt động của
con ngƣời trở nên nhanh chóng và chính xác.
Dựa trên những nghiên cứu về tri giác chúng ta có thể định nghĩa về tri
giác thị giác nhƣ sau: “ Tri giác thị giác hay còn gọi là tri giác nhìn là loại tri
giác đặc biệt, nó sử dụng cơ quan thị giác để tiếp nhận những thông tin từ thế
giới khách quan, và thông qua cơ quan thị giác để tổ chức có ý thức những
thông tin trong mối liên hệ trọn vẹn của sự vật- hiện tượng”
Trong các kênh thu nhận thông tin phong phú, sinh động từ thế giới bên
ngoài nhằm cung cấp dữ liệu cho các quá trình nhận thức cao hơn thì kênh
thông tin thị giác cung cấp đến hơn 80% dữ liệu. Và vì thế, đã có rất nhiều

đƣợc những thuộc tính của sự vật xung quanh. Có thể nói, thông qua tri giác
thị giác mà chúng ta có những biểu tƣợng về hình dạng, kích thƣớc, màu
sắc,vị trí, và tính chất của sự vật, hiện tƣợng. Nhƣ vậy, những thông tin từ sự
thụ cảm này của cơ quan thị giác đã đóng vai trò quan trọng đối với sự thích
ứng của chủ thể tri giác đối với môi trƣờng xung quanh.
Tri giác thị giác là sản phẩm của quá trình tâm sinh lý phức hợp. Trong
đó, để có đƣợc sản phẩm tri giác thị giác trƣớc hết chủ thể phải sử dụng chính
cơ thể của mình để nhận thức chính mình và sự vật hiện tƣợng xung quanh.

13


Đề tài: Biện pháp phát triển tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt
động làm quen với môi trường xung quanh

Sự phong phú, đa dạng, và biến đổi không ngừng của môi trƣờng xung
quanh có thể làm cho chúng ta không nhìn thấy đầy đủ, nhanh chóng và chính
xác ngay bản chất của sự vật. Sự thay đổi về tọa độ không gian , hoặc sự
tƣơng đồng của sự vật, cũng nhƣ kinh nghiệm của chủ thể tri giác đều chi
phối đến sự chính xác của tri giác thị giác. Nhƣ vậy, chất lƣợng của tri giác
thị giác nằm ở sự chính xác. Chủ thể tri giác khi tiếp xúc với sự vật phải nhận
và phân biệt đƣợc chúng trong số nhiều đối tƣợng giống hoặc tƣơng tự nhau.
1.2.2. Đặc điểm tri giác thị giác của trẻ 5-6 tuổi.
Chỉ trong mấy ngày sau khi sinh trẻ đã có những phản xạ về thị giác.
Chẳng hạn nhƣ trẻ nheo mắt lại khi có ánh sáng lóe lên trƣớc mặt, trẻ biết
quay đầu về hƣớng có nguồn sáng mạnh, hoặc trẻ biết nhìn theo nguồn sáng
nhấp nháy, có chuyển động chậm. Ở giai đoạn sơ sinh này khuôn mặt của
ngƣời mẹ là loại kích thích thị giác đầu tiên của trẻ. Trong khi bú, trẻ thƣờng
nhìn vào mẹ cho đến lúc ngủ.
Các cơ quan của trẻ còn non nớt và chƣa hoàn thiện, nhƣng điều đặc

nhật, tam giác) và tám màu ( đỏ, da cam, vàng, lục, xanh, tím, trắng và đen)[
tr118, Tâm lý học trẻ em lứa tuổi mầm non].
Suốt giai đoạn ấu nhi hành động bằng mắt đƣợc phát triển mạnh mẽ.
Trẻ đã biết so sánh đối chiếu thuộc tính của các đối tƣợng bằng mắt. Trẻ dùng
mắt để định hƣớng hành động chứ không còn ƣớm thử nữa. Hành động định
hƣớng bằng mắt giúp trẻ lĩnh hội đƣợc biểu tƣợng về các đối tƣợng. Các biểu
tƣợng này đƣợc trẻ tích lũy và ghi lại thành kinh nghiệm của mình. Sau đó trẻ
sử dụng kinh nghiệm này vào cuộc sống để đối chiếu với các vật khác trong
tri giác. Chẳn hạn, khi tri giác hình tròn thì trẻ thấy giống quả cam, giống
bánh xe, hay giống quả bóng…
Đến lƣa tuổi mẫu giáo tất cả các loại tri giác của trẻ sự phát triển mạnh.
“ Tri giác của trẻ 5-6 tuổi khác biệt rõ rệt về mặt chất lượng so với tri giác
của trẻ ở độ tuổi nhỏ hơn. Sự khác biệt đó thể hiện ở mức độ phong phú của
các kiểu, loại tri giác, ở mức độ chủ định của quá trình tri giác, ở độ nhạy
cảm của các giác quan và tính mục đích của hoạt động”. [Ngô Công Hoàn,
Tâm lý học và Giáo dục học. Nhà Xuất bản Hà Nội. 1996]

15


Đề tài: Biện pháp phát triển tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt
động làm quen với môi trường xung quanh

Các nhà nghiên cứu Xô Viết đã chỉ ra vai trò chủ chốt của hình dạng và
màu sắc trong sự tri giác của trẻ mẫu giáo.Theo Z.M.Bôgulapxkai thì trong
quá trình tri giác đôi khi trẻ hƣớng đồng thời vào cả hai dấu hiệu màu sắc và
hình dạng của đối tƣợng. Còn S.N. Salabin đã chỉ ra rằng trẻ ở tuổi mẫu giáo
nhỏ đã hƣớng hoàn toàn đúng vào hình dạng của đối tƣợng dƣới dạng hình lờ
mờ hay ngay cả hình viền. Nhƣ vậy, trẻ tri giác hình dạng của đối tƣợng dựa
trên sự vận động của cơ quan thị giác. Chính sự vận động này của thị giác đã

cực lên đối tƣợng. Những thực nghiệm của N.LPhigurin, M.P. Đennhisova,
T.I.Đanhiusepxkaia, A.A. Prexman…chỉ ra rằng lúc 2 tuổi , trẻ nhận biết độ
xa và địa thế đối tƣợng dựa vào cảm giác cơ cùng với cảm giác thị giác.Đến
ba bốn tuổi chƣc năng của bộ máy phân tích vận động là chủ đạo. Chỉ sau
năm sáu tuổi, trẻ có thể định hƣớng về khoảng cách dựa vào tri giác thị giác.
Tuy nhiên, phƣơng hƣớng và vị trí của các đối tƣợng là những thuộc tính
tƣơng đối khó xác định đối với trẻ. Khả năng tri giác không gian của trẻ còn
non nớt và gặp rất nhiều trở ngại. Giai đoạn mẫu giáo là giai đoạn đầu tiên trẻ
làm quen với hƣớng và vị trí của các đối tƣợng trong không gian. Những
nghiên cứu của A. Ia Kôlotna, Ph.N. Seminakin, A.E. kôzureva,
K.N.Kornhinlop đã chỉ ra rằng: “chừng nào trẻ chưa nắm vững sự gọi tên
không gian, trẻ trong thực tế có thể định hướng có kết quả chỉ trong hoàn
cảnh quen thuộc” [A.A Liublinxkaia, tr 229 , Tâm lý học trẻ em tập 1]. Có
nghĩa là, trẻ thƣờng sử dụng những từ nhƣ “ ở đó”, “ở kia”, “xa”, “gần”, “kia
kìa”…để diễn tả về sự định hƣớng của đối tƣợng. Và đây chính là bƣớc đầu
trong sự thông hiểu không gian của mình.
Khó nhất đối với trẻ mẫu giáo là việc nắm vững quan hệ bên phải và bên
trái, điều này liên quan với đặc điểm tri giác và sự đánh giá vị trí thân thể của
trẻ. Để định hƣớng đƣợc vị trí, phƣơng hƣớng của đối tƣợng trong không gian
đứa trẻ phải dựa vào cơ thể mình, lấy cơ thể mình làm mốc rồi từ điểm mốc
đó trẻ mới xác định đƣợc phƣơng hƣớng của đối tƣợng. Sau một quá trình lâu
dài bằng cách lấy mình làm mốc để ƣớm, xoay và đối chiếu để xác định vị trí,
phƣơng hƣớng của đối tƣợng thì đứa trẻ mới dần dần thoát khỏi cơ thể trong
sự định hƣớng này. Trẻ bắt đầu tìm kiếm điểm mốc ở các sự vật, hiện tƣợng
xung quanh nó. Đến cuối tuổi mẫu giáo trẻ đã có thể phân biệt chính xác các
17


Đề tài: Biện pháp phát triển tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt
động làm quen với môi trường xung quanh



Đề tài: Biện pháp phát triển tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt
động làm quen với môi trường xung quanh

phát triển tri giác thị giác cho trẻ có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Vào lớp một
trẻ không chỉ làm quen với các chữ viết hay con số mà còn đòi hỏi trẻ phải
đọc, phải viết, phải hiểu và ứng dụng đƣợc nó.Tri giác thị giác chuẩn sẽ giúp
trẻ nhận biết và phân biệt chính xác các thông tin của đối tƣợng.
Tri giác thị giác là khả năng diễn giải những gì trẻ thấy đê sử dụng thông
tin đó một cách phù hợp. Sự diễn giải thông tin của mắt đúng với sự vật, hiện
tƣợng khách quan sẽ tạo tâm thế tốt cho hoạt động học tập của trẻ ở lớp một.
Nhờ có khả năng tri giác thị giác trẻ không những nhận biết, phân biệt đƣợc
những ngƣời xunh quanh mà trẻ còn nhận nhận ra chính cơ thể mình.
Tri giác thị giác giữ vai trò định hƣớng cho các vận động của bản thân
trẻ và các sự vật hiện tƣợng xung quanh trẻ. Đồng thời, tri giác thị giác còn
giúp trẻ nhận ra sự biến đổi không ngừng của các đối tƣợng trong môi trƣờng
xung quanh này. Sự đinh hƣớng của tri giác thị giác đƣợc thể hiện ở tất cả các
hoạt động trong cuộc sống của trẻ. Chẳng hạn nhƣ hoạt động học tập, hoạt
đông chơi, và cả trong lao động.
Đối với hoạt động học tiếng việt và toán ở lớp một trẻ sẽ gặp một số
khó khăn trong việc phân biệt nhanh và đúng nếu nhƣ các số và chữ đó tƣơng
tự gần giống nhau nhƣ: chữ “ O” và chữ “Q”, chữ “p” và chữ ”b”, chữ “I” và
chữ “L”, chữ “p” và chữ “q”… Số “6” với số “9”, số “3” với số “5”, số “8”
với số “3”…Nhờ có khả năng tri giác thị giác mà trẻ phân biệt đƣợc số và chữ
cái trong tập hợp của chúng, nhận ra đƣợc chữ in thƣờng hay in hoa, dù các số
và chữ đó có những nét tƣơng tự nhau. Vậy tri giác thị giác giúp cho trẻ có
vốn biểu tƣợng đúng và ổn định về sự vật xung quanh. Bởi lẽ chỉ cần tri giác
thị giác sai lệch về vị trí của một số nét đơn giản thì biểu tƣợng đó đã không
còn đúng nữa.

1.3.1.Khái niệm về hoạt động LQMTXQ ở trường mầm non.
Thuật ngữ MTXQ xuất hiện cùng lúc với sự ra đời sinh quyển của trái
đất. MTXQ đó là tất cả những gì bao quanh cuộc sống con ngƣời, là tất cả
những gì con ngƣời đang nhận thức và tìm kiếm trong tƣơng lại. Quá trình
hình thành, biến đổi và phát triển không ngừng của MTXQ ta có vô vàn
những điều kỳ thú mà con ngƣời phải hiểu, phải “nhìn” để sống cùng với môi
trƣờng đó.
20


Đề tài: Biện pháp phát triển tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt
động làm quen với môi trường xung quanh

Khái niệm làm quen với môi trƣờng xung quanh đƣợc định nghĩa nhƣ
sau: “ Làm quen với môi trường xung quanh là quá trình phát triển trẻ em
như một nhân cách được bắt đầu từ thích ứng đến lĩnh hội và cải tạo môi
trường”.[ Tr9,Hoàng Thị Phƣơng, Giáo trình lý luận và phƣơng pháp hƣớng
dẫn trẻ làm quen với môi trƣờng xung quanh, Nhà xuất bản sƣ phạm Hà nội].
Khái niệm này có thể hiểu: Con ngƣời và môi trƣờng luôn có quan hệ mật
thiết với nhau. Quá trình cá nhân trở thành “ ngƣời” là một quá trình cá nhân
thích ứng với môi trƣờng, nhận thức về môi trƣờng và cải tạo nó để đáp ứng
nhu cầu phát triển bản thân.
Trẻ luôn có nhu cầu khám phá thế giới xung quanh, đó chính là động
lƣc tự nhiên để trẻ nhận thức thế giới và phát triển chính mình. Mỗi một đứa
trẻ chính là một nhà thám hiểm bẩm sinh. Trong vòng sáu năm đầu đời trẻ học
đƣợc rất nhiều trong tổng kiến thức của đời ngƣời. Vậy Ngay từ khi sinh ra
đời, trẻ đã gắn bó mật thiết với môi trƣờng xung quanh.
Nhiệm vụ phát triển nhận thức cho trẻ ở trƣờng mầm non đã trở thành
một bộ phận quan trọng trong chƣơng trình của giáo dục mầm non. Sự bùng
nổ của khoa học công nghệ thông tin, đòi hỏi con ngƣời phải không ngừng tƣ

đƣợc tham gia lao động cùng với những ngƣời lớn trong nhà. Trẻ rất thích
hoạt động trong thiên nhiên, trong sự giao tiếp với bạn bè, với ngƣời lớn,
trong sự tiếp xúc với đồ vật xung quanh. Trẻ có thể dành tất cả thời gian của
mình để tiếp xúc với thiên nhiên,cây cỏ, nƣớc, đất đá…Trẻ mẫu giáo đã bắt
đầu có những suy luận, thắc mắc khi bắt gặp những hiện tƣợng tự nhiên nhƣ
mƣa, gió, sự tan chảy của nƣớc đá…Những lúc ấy trong đầu óc trẻ xuất hiện
hàng loạt câu hỏi tại sao. Khi ngƣời lớn đón nhận và giải đáp đƣợc những câu
hỏi bất tận của trẻ thì trẻ rất sung sƣớng.
Về mặt tâm lý, các hoạt động tham gia quá trình nhận biết môi trƣờng
xung quanh của trẻ ( cảm giác, tri giác, trí nhớ, tƣ duy…) còn chƣa hoàn
thiện. vì vậy mà những tri thức mà trẻ lĩnh hội đƣợc còn hời hợt, thiếu chính
xác. Trẻ chỉ nắm đƣợc dấu hiệu bên ngoài, chứ chƣa phải bản chất bên trong
của các sự vật hiện tƣợng. Những đối tƣợng rực rỡ sẽ nhanh thu hút trẻ, trẻ dễ
ấn tƣợng nhƣng lại mau quên. Trẻ có đƣợc biểu tƣợng về môi trƣờng xung
quanh thông qua sự tiếp xúc trực tiếp với đối tƣợng. Sự nhận biết của trẻ về
22


Đề tài: Biện pháp phát triển tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt
động làm quen với môi trường xung quanh

môi trƣờng xung quanh còn mang nặng cảm tính và tính trực quan hành động.
Vì thế, trong quá trình hƣớng dẫn trẻ làm quen với môi trƣờng xung quanh
ngƣời lớn phải sử dụng những phƣơng tiện trực quan, cho trẻ thao tác, hành
động với đối tƣợng xung quanh một cách trực tiếp thì sự nhận biết của trẻ về
môi trƣờng xung quanh sẽ sâu sắc, ghi nhớ lâu bền hơn.
Nhƣ vậy, việc nghiên cứu đặc điểm làm quen với môi trƣờng xung
quanh ở trẻ có vai trò quan trọng đối với việc vạch ra những phƣơng thức phát
triển các quá trình nhận thức cho trẻ.
1.4.Ảnh hƣởng của hoạt động LQMTXQ đối với sự phát triển của trẻ

Bodođop vận dụng và phát triển mạnh mẽ trong hệ thống giáo dục trẻ em ở
các vƣờn trẻ.
Nhà tâm lý lỗi lạc Jean Piagie đã giải thích tính ham hiểu biết của trẻ và
khát vọng hành động của trẻ trong môi trƣờng xung quanh sẽ đẩy nhanh quá
trình phát triển của trẻ. Khi gặp điều gì đó trong môi trƣờng không phù hợp
với những kinh nghiệm và hiểu biết của trẻ, trẻ tự tìm hiểu trong trạng thái
không cân bằng về tinh thần . Để trở lại trạng thái cân bằng tinh thần, trẻ đƣợc
thúc đẩy hành động trong môi trƣờng. Trẻ có thể thăm dò các đối tƣợng hoặc
các ý tƣởng bằng cách tìm ra cái gì đó phù hợp với khung khái niệm hiện có
của trẻ - quá trình này gọi là đồng hóa . Và nghiên cứu này của ông đã có ảnh
hƣởng to lớn đến việc dạy học và đặc biệt là phƣơng pháp hƣớng dẫn trẻ học,
trẻ khám phá môi trƣờng xung quanh ở các trƣờng mầm non.
Nhƣ vậy, vấn đề cho trẻ làm quen với môi trƣờng xung quanh đã đƣợc
đặt ra từ rất lâu và đƣợc phát triển dựa trên nhiều thành tựu của tâm lý, giáo
dục…đặc biệt là dƣới ánh sáng của triết học Mác – Lênin. Môi trƣờng xung
quanh là một thực thể đa dạng, phong phú và luôn luôn biến động. Trong đó,
con ngƣời là kết quả của quá trình phát triển lâu dài và liên tục của giới tự
nhiên. Bản chất của con ngƣời là tổng hòa các mối quan hệ. Con ngƣời khác
với sinh vật ở chỗ chúng ta có tính xã hội, biết sáng tạo ra văn hóa, và không
ngừng hoạt động tác động vào thế giới xung quanh ta. Nhà giáo dục học Nga
K.D.Usinxki đã nhấn mạnh vai trò của môi trƣờng xã hội trong việc dạy tiếng
mẹ đẻ cho trẻ em. Hai nhà nữ giáo dục Xô Viết nổi tiếng E.I.Tikheeva và
E.N.Vodovodova cũng đã nhấn mạnh vai trò của cuộc sống xã hội, thế giới đồ
24


Đề tài: Biện pháp phát triển tri giác thị giác cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi thông qua hoạt
động làm quen với môi trường xung quanh

vật đối với sự phát triển toàn diện của trẻ em trƣớc tuổi đi học và đã đi sâu