Vướng mắc, hạn chế và những giải pháp nâng cao việc thực hiện nguyên tắc
tôn trọng và bảo vệ các quyền cơ bản của công dân trong tố tụng hình sự
1. Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả việc thực hiện nguyên tắc này

Nguyên tắc tôn trọng và bảo vệ các quyền cơ bản của công dân là một nguyên tắc
có tính khái quát cao, có ý nghĩa rất quan trọng trong việc đảm bảo các quyền cơ
bản của công dân. Tuy nhiên, việc thực hiện nguyên tắc này trên thực tế vẫn còn có
một số bất cập cần phải hoàn thiện. Nhóm chúng em xin đưa ra một số vướng mắc,
đồng thời đóng góp giải pháp để nâng cao hiệu quả việc thực hiện nguyên tắc này
như sau:

1.1. Vướng mắc, hạn chế
Thứ nhất: Về việc bảo đảm quyền bình đẳng của mọi công dân trước pháp luật
(Điều 5) và quyền bất khả xâm phạm về thân thể của công dân (Điều 6 BLTTHS).
Theo quy định của hai nguyên tắc trên, mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật
và không ai bị bắt trừ trường hợp phạm tội quả tang. Trong BLTTHS Việt Nam
năm 2003 đã quy định khá là chi tiết những trường hợp bắt người, những đối tượng
bắt người. Tuy nhiên, những đối tượng phạm tội có những đặc điểm riêng, đặc biệt
là về nhân thân như: Đại biểu quốc hội, Đại biểu hội đồng nhân dân, người nước
ngoài phạm tội; đảng viên; cán bộ, chiến sĩ Công an nhân dân; người có chức sắc
trong các tôn giáo; người thủ lĩnh, người có danh tiếng, có uy tín lớn trong các dân
tộc ít người; tri thức, nhân sĩ có tên tuổi, văn nghệ sĩ có tiếng tăm được trong nước
và thế giới chú ý … lại chưa được BLTTHS đề cập đến. Trong khi đó việc bắt
những “đối tượng đặc biệt” này được quy định trong một số văn bản pháp luật của
Nhà nước, văn bản của Đảng và Bộ Công an, như: Luật Tổ chức Quốc hội, luật Tổ
chức Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân; Công văn số 318/CV-BNV(V11)


ngày 29/3/1992 của Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an) về việc xin ý kiến trước khi bắt,
giam, giữ một số đối tượng đặc biệt,…Theo đó, việc bắt những đối tượng này phải
tuân theo cả quy định của BLTTHS và những quy định riêng trong các văn bản

trong trường hợp nào thì giao cho thân nhân và trong trường hợp nào thì giao cho
chủ tài sản. Ngoài ra, nếu người có tài sản bị kê biên không muốn giao tài sản cho
người thân giữ mà muốn giao cho người khác vì tin cẩn hơn thì có được không?
Thậm chí, Điều luật còn chưa làm rõ nếu trong trường hợp cơ quan có thẩm quyền
kê biên tài sản mà kê biên sai hoặc trong lúc kê biên làm hỏng, thất thoát tài sản kê
biên gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của công dân, nhất là đối
với các doanh nghiệp thì sẽ chịu trách nhiệm ra sao?
Thứ ba: Về bảo đảm quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở, an toàn và bí mật thư tín,
điện thoại, điện tín của công dân (Điều 8 BLTTHS).
Rõ ràng, vấn đề giữ bí mật điều tra và việc công bố các thông tin điều tra vụ án
trước khi có kết luận điều tra, trước khi xét xử cũng là một điều đáng bàn (Điều 124
BLTTHS). Bởi tôn trọng và bảo vệ các quyền cơ bản của công dân là một nguyên
tắc quan trọng trong tố tụng Hình sự của Nhà nước ta. Do vậy, những bí mật về thư
tín, điện thoại, điện tín, bí mật đời tư, bí mật trong kinh doanh cũng cần phải được
đảm bảo trong suốt quá trình các cơ quan tiến hành tố tụng khởi tố, điều tra, truy tố
và xét xử và chỉ được công bố khi thật cần thiết. Sự cần thiết ở đây phải được hiểu
là chỉ được công bố khi những bí mật này có liên quan đến việc định tội, hay gỡ tội
cho bị can, bị cáo. Riêng đối với doanh nghiệp, những bí mật trong sản xuất, kinh
doanh cũng giữ một vai trò hết sức quan trọng. Nếu những bí mật của doanh nghiệp
bị tiết lộ sẽ làm mất đi ưu thế cạnh tranh của doanh nghiệp trên thương trường. Tuy
nhiên vấn đề này lại không được Điều luật quy định. Như vậy, sẽ khiến cho doanh
nghiệp không thấy được sự bảo đảm quyền lợi trong việc kinh doanh khi mà các
hoạt động của các cơ quan tiến hành tố tụng có thể gây ra cho mình.


1.2. Giải pháp hoàn thiện
Để nâng cao hiệu quả việc thực hiện nguyên tắc này thì trước tiên chúng ta phải
nhìn nhận được những vướng mắc, bất cấp của nó trong cả quy định của pháp luật
và thực tiễn. Qua việc phân tích ở trên, chúng ta nhận thấy nguyên tắc tôn trọng và
bảo vệ các quyền cơ bản của công dân bao trùm lên rất nhiều phần của BLTTHS.

- Phải tăng cường ý thức pháp luật của nhân dân để họ nhận thức rõ và thực hiện tốt
hơn các quyền của mình.
- Phải hoàn thiện cơ chế tổ chức thực hiện đồng bộ và có hiệu quả.