Những hạn chế trong các quy định của pháp luật Việt nam hiện hành
về bảo hộ quyền tác giả đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật dân
gian

Trong suốt tiến trình lịch sử dựng nước và giữ nước, dân tộc Việt nam đã tạo lập
được một nền văn hóa phong phú, đa dạng, giàu bản sắc dân tộc. Trong đó có văn
học, nghệ thuật dân gian. Vì thế, để bảo tồn và phát huy nền văn hóa này, em xin
lựa chọn đề tài: “: Phân tích những hạn chế trong các quy định của pháp luật Việt
nam hiện hành về bảo hộ quyền tác giả đối với các tác phẩm văn học, nghệ thuật
dân gian.”

NỘI DUNG
I.Khái quát chung pháp luật Việt nam về bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn
học nghệ thuật dân gian.
1. Khái niệm “Tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian”.
Khái niệm tác văn học nghệ thuật dân gian đã được pháp luật quy định tại khoản 1
điều 23 Luật sở hữu trí tuệ. Theo đó: “Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian là
sáng tạo tập thể trên nền tảng truyền thống của một nhóm hoặc các cá nhân nhằm
phản ánh khát vọng của cộng đồng, thể hiện tương xứng đặc điểm văn hoá và xã hội
của họ, các tiêu chuẩn và giá trị được lưu truyền bằng cách mô phỏng hoặc bằng
cách khác. Tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian bao gồm:
i. Truyện, thơ, câu đố;
ii. Điệu hát, làn điệu âm nhạc;


iii. Điệu múa, vở diễn, nghi lễ và các trò chơi;
iv. Sản phẩm nghệ thuật đồ hoạ, hội hoạ, điêu khắc, nhạc cụ, hình mẫu kiến trúc và
các loại hình nghệ thuật khác được thể hiện dưới bất kỳ hình thức vật chất nào.”
Tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian do cộng đồng sáng tạo, cho nên thời gian ra
đời và tồn tại của nó thường không xác định và thường vận động theo sự sáng tạo
không ngừng nghỉ của đời sống dân cư. Nhiều tác phẩm văn học được lưu truyền

thuật dân gian được sáng tạo trên nền tảng tập thể. Văn học dân gian là sáng tác của
nhân dân trên nền tảng tập thể nhưng không phải tất cả nhân dân đều là tác giả của
văn học dân gian.
Thứ ba, không phải tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian nào cũng bắt buộc phải
thể hiện dưới hình thức vật chất nhất định (không bắt buộc phải định hình). Đối với
các đối tượng như truyện, thơ, câu đố thì không bắt buộc phải thể hiện dưới bất kỳ
phương thức vật chất nào. Nhưng một số đối tượng khác như bức vẽ, tượng, trang
phục, nhạc cụ lại cần phải thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định.
2.2. Nội dung bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian.
a. Quyền nhân thân của tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian.
Được quy định tại Khoản 2 điều 23 luật sở hữu trí tuệ năm 2005. Quyền này thể
hiện vai trò của chủ sở hữu của chính cộng đồng đã sáng tạo ra tác phẩm. Họ phải
có quyền xác nhận là nguồn gốc của tác phẩm mỗi khi tác phẩm được sử dụng hoặc
dẫn chiếu. Bên cạnh đó, một quyền nhân thân nữa của tác phẩm văn học nghệ thuật
dân gian cũng cần được bảo hộ là quyền tương tự như quyền: “bảo vệ sự toàn vẹn
của tác phẩm không cho người khác sửa chữa, cắt xén hoặc xuyên tạc tác phẩm
dưới bất kỳ hình thức nào gây phương hại đến danh dự và sự uy tín của quốc gia”
được quy định cho quyền tác giả thông thường.


b. Quyền tài sản của tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian.
Luật sở hữu trí tuệ Việt nam chỉ bảo hộ quyền nhân thân chứ không bảo hộ quyền
tài sản đối vói tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian. Quyền tài sản được hiểu là
các quyền độc quyền cho chủ sở hữu thực hiện hoặc cho phép người khác khai thác,
sử dụng hoặc chuyển giao.
II. Một số hạn chế trong các quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành về bảo hộ
quyền tác giả đối với tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian.
Bảo hộ tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian đang là vấn đề gây tranh cãi không
chỉ ở Việt nam mà còn trong phạm vi thế giới. Do đặc điểm của tác phẩm văn học
nghệ thuật dân gian nên không thể áp dụng tương tự các quy định như các đối tượng

điểm của tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian:
- Quy định quyền tương tự như quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm để ngăn cản
các hành vi sửa chữa, căt xén, xuyên tạc tác phẩm dưới bất kỳ hình thức nào đi
ngược lại giá trị văn hóa nghệ thuật dân gian mà tác phẩm chứa đựng.
- Xác định bảo hộ tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian không phải là độc quyền
sử dụng và cho phép sử dụng tác phẩm mà mọi người dân đều được tiếp cận một
cách dễ dàng để duy trì, nâng cao giá trị văn hóa của cả cộng động thông qua việc
sử dụng tác phẩm.Tuy nhiên, khi muốn sử dụng cá tác phẩm phải nộp một khoản
phí nhất định được dùng để bảo tồn và phát huy các tác phẩm văn học nghệ thuật


dân gian. Mức phí này không phải là sự thỏa thuận giữa đại diện chủ sở hữu quyền
tác giả và người sử dụng mà di nhà nước quy định phù hợp với điều kiện Việt nam.
3. Mục đích bảo hộ các tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian.
Mục đích của việc bảo hộ quyền tác giả đối với một tác phẩm văn học nghệ thuật
thông thường, ngoài việc công nhận về nguồn gốc sáng tạo ra tác phẩm còn là sự bù
đắp xứng đáng cho tác giả và người sở hữu quyền tác giả vì những công sức sáng
tạo họ đã bỏ ra.
Tác giả của các tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian là những cộng đồng dân cư
theo sắc tộc hay địa lí, Đó không phải là cá nhân hay tổ chức nào cụ thể. Vì thế sẽ
không phù hợp nếu như xác định cần phải bù đắp về vật chất công sức sáng tạo cho
tác giả như đối với một tác phẩm thông thường. theo khoản 2 điều 20 nghị định
100/2006/NĐ-CP quy định chi tiêt: “Sử dụng tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian
quy định tại khoản 2 Điều 23 của Luật Sở hữu trí tuệ là việc nghiên cứu sưu tầm,
giới thiệu giá trị đích thực của tác phẩm văn học, nghệ thuật dân gian” điều này
chưa xác định rõ rang mục đích của bảo hộ quyền tác giả đối với tác phẩm văn học
nghệ thuật dân gian là gi? Mục đích cao nhất của việc bảo hộ quyền tác giả đối với
các tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian đó phải là làm sao bảo tồn và phát huy tối
đa những giá trị truyền thống trong các tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian. Mục
này đã làm cho việc cấp phép sử dụng theo cách bảo hộ quyền tác giả thông thường,

Các hành vi gây tổn hại khác, có hại cho các lợi ích liên quan tới việc sử dụng các
hình thức thể hiện dân gian, và tùy theo mức độ lỗi và hậu quả thiệt hại mà bị chế
tài hành chính hay hình sự.


Tuy nhiên cũng cần xác định thế nào là hành vi hợp pháp. Sử dụng được phép: Quy
định này cho phép bất kỳ thành viên nào trong cộng đồng được tự do nhân bản hoặc
trình diễn các hình thức thể hiện dân gian của cộng đồng mình trong phạm vi truyền
thống và tập quán của họ, bất kể họ làm việc đó nhằm hoặc không nhằm mục đích
thu lợi. Ngoài ra, cần phải loại trừ các trường hợp ngọai lệ đặc biệt mà không cần
xin phép, kể cả khi việc khai thác hình thức thể hiện dân gian được thực hiện để lấy
tiền và ngoài phạm vi truyền thống hay tập quán
Như một nguyên tắc, Việc không tuân thủ yêu cầu chỉ dẫn về nguồn sẽ bị xử phạt.
Việc sử dụng không xin phép đối với các hình thức thể hiện dân gian khi việc xin
phép là bắt buộc cũng cấu thành hành vi xâm phạm. Việc sử dụng nhằm mục đích
công "làm méo mó" hình thức thể hiện dân gian, với bất kỳ cách thức trực tiếp hay
gián tiếp nào gây tổn hại tới các lợi ích văn hoá của "cộng đồng liên quan", đều là
hành vi xâm phạm…vì vậy cần có một cơ quan nhà nước đứng ra bảo vệ quyền tác
giả đối với các tác phẩm văn học nghệ thuật dân gian. Sau đây là một số ý kiến về
việc cấp phép sử dụng và cơ chế giám sát:
Một vấn đề được đặt ra là ai có thẩm quyền cấp? Theo quy định của WIPO thì đưa
ra hai chủ thể đó là "cơ quan có thẩm quyền" và "cộng đồng có liên quan".. Cộng
đồng cấp phép cho người sử dụng theo cách tương tự như các tác giả cấp phép. Ở
các nước khác, nơi di sản VHNTDG của cộng đồng về cơ bản được xem như một
phần của di sản văn hóa dân tộc, hoặc nơi mà các cộng đồng liên quan không thể tự
quản lý một cách có hiệu quả việc sử dụng các hình thức thể hiện dân gian của
mình, thì "các cơ quan có thẩm quyền" có thể được chỉ định để tiến hành cấp phép
dưới hình thức các quyết định theo luật công. Ở Việt Nam di sản VHNTDG được
xem là nột tài sản quốc gia, là một phần của di sản văn hóa dân tộc được thể hiện rất
phong phú và đa dạng trải rộng trên khắp 54 dân tộc thế nhưng gần như chưa có cơ