PHẦN I. MỞ ĐẦU
1 - Lý do chọn đề tài:
Giáo dục pháp luật cho học sinh ở các trường phổ thông là một
trong những vấn đề có ý nghĩa rất quan trọng của chương trình giáo dục
của Việt Nam.
Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ VIII (tháng 6
năm 1996) đã ghi nhận:"Tăng cường giáo dục công dân, giáo dục lòng
yêu nước, chủ nghĩa Mác Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đẩy mạnh
giáo dục pháp luật, đạo đức, thẩm mĩ, môi trường, dân số, rèn luyện thể
chất cho học sinh”.
Trong thời gian qua, công tác giáo dục pháp luật trong hệ thống
giáo dục quốc dân đã có những chuyển biến tích cực về cả nội dung,
phương pháp và hình thức tiến hành.
Tuy nhiên, trong một thời gian khá dài, công tác tuyên truyền,
phổ biến, giáo dục pháp luật cho học sinh trong các nhà trường nói
riêng chưa thực sự được chú trọng đúng mức, cho nên sự hiểu biết pháp
luật của học sinh còn nhiều hạn chế, dẫn đến tình trạng vi phạm pháp
luật xảy ra khá nhiều, với mức độ ngày càng gia tăng.
Trong thời gian tới, chúng ta phải thực hiện những biện pháp gì
để nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật trong các trường trung học
phổ thông, từ đó nâng cao ý thức pháp luật của học sinh, góp phần
giảm thiểu những vi phạm pháp luật của học sinh phổ thông ?
Để góp phần làm rõ vấn đề trên cũng như để nghiên cứu lý luận
và khảo sát thực tế, trao đổi kinh nghiệm và đề xuất các biện pháp
thích hợp, chúng tôi lựa chọn đề tài“ Một số biện pháp của Hiệu
trưởng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục pháp luật trong các
trường trung học phổ thông.”.
2. Mục đích nghiên cứu.
1




+ Trường THPT Hồng Thái, Đan Phượng, tỉnh Hà Tây,
+ Trường THPT Bắc Lý, Lí Nhân, tỉnh Hà Nam ;
+ 100 em học sinh của các trường đã kể trên.
7. Những đóng góp mới của đề tài nghiên cứu.
- Tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực trạng về chất lượng giáo dục
pháp luật trong một số trường trung học phổ thông.
- Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục
pháp luật trong các trường trung học phổ thông.
- Đưa ra một số kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng giáo dục
pháp luật trong các trường trung học phổ thông.

3


PHẦN II. NỘI DUNG
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT Ở
CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.
1.1- Một số khái niệm.
Pháp luật là hệ thống các quy tắc xử sự do nhà nước ban hành
và bảo đảm thực hiện, thể hiện ý chí của giai cấp thống trị trong xã hội,
là nhân tố điều chỉnh về mặt giai cấp các quan hệ xã hội.
Văn bản quy phạm pháp luật là văn bản do cơ quan nhà nước
có thẩm quyền ban hành theo thủ tục, trình tự luật định, trong đó các
quy tắc xử sự chung, được Nhà nước bảo đảm thực hiện nhằm điều
chỉnh các quan hệ xã hội theo định hướng xã hội chủ nghĩa.
Tuyên truyền pháp luật là sự chuyển tải những thông tin về
pháp luật tới mọi thành viên trong xã hội nhằm đạt được một mục đích
cụ thể của Nhà nước .
Phổ biến pháp luật là sự chuyển tải những thông tin cụ thể của

Nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân mà đặt ra ở đây
là: Công dân VN phải có những kiến thức cần thiết về Nhà nước, pháp
luật, góp phần hình thành và phát triển thói quen tuân thủ pháp luật.
Công dân Việt Nam, khi ở độ tuổi học sinh phổ thông phải được
giáo dục một cách cơ bản những kiến thức về Nhà nước và pháp luật.
Quốc hội khoá X đã thông qua Nghị quyết số: 40/2000/NQ-QHX
(09/12/2000,)về đổi mới chương trình giáo dục phổ thông.
Ngày 17/01/2003 Thủ tướng Chính phủ đã ra Quyết định số
13/2003/QĐ-TTg, phê duyệt Chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật
từ năm 2003 đến năm 2007;
5


Ngày 14/3/2003 Bộ Tư pháp đã ra Thông tư số 01/2003/TT-BTP
hướng dẫn thực hiện Quyết định số 13/2003/QĐ-TTg ngày 17/01/2003
của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình phổ biến, giáo dục
pháp luật từ năm 2003 đến năm 2007;
Căn cứ vào Chương trình giáo dục pháp luật đối với các nhà
trường, năm 1989 Bộ GD&ĐT đã chỉ đạo việc biên soạn sách giáo
khoa bộ môn Giáo dục công dân. Sách giáo khoa môn Giáo dục công
dân lớp 12 (năm 1989) gồm những bài sau:
Bài 1. Nhà nước quản lý xã hội pháp luật
1. Pháp luật là gì ?
2. Vì sao Nhà nước cần quản lý xã hội pháp luật ?
3. Làm thế nào để Nhà nước quản lý xã hội pháp luật?
4. Hệ thống pháp luật của Việt Nam.
5. Các văn bản pháp luật Việt Nam.
Bài 2. Luật Nhà nước và Hiến pháp năm 1992
1. Khái niệm về Luật Nhà nước và Hiến pháp
2. Nội dung chủ yếu của Hiến pháp năm 1992 (SĐ 2001)

3. Hình phạt và các biện pháp tư pháp
Bài 9. Bộ luật tố tung dân sự (Ngày 15/6/2004)
1. Khái niệm:
2. Trình tự, thủ tục để giải quyết các vụ án dân sự tại Toà án.
3. Quyền, nghĩa vụ của công dân trong tố tụng dân sự.
Bài 10. Bộ luật tố tụng hình sự
.

1. Khái niệm:
2. Các giai đoạn tố tụng hình sự: Khởi tố vụ án hình sự ; Điều tra

vụ án hình sự; Truy tố bị can trước Toà án bằng bản cáo trạng; Xét
xử vụ án hình sự ; Thi hành án
Bài 11. Pháp luật về khiếu nại, tố cáo
1. Khái niệm (Điều 2, Luật khiếu nại, tố cáo ):
7


2. Thẩm quyền giải quyết khiếu nại.
3. Thẩm quyền giải quyết tố cáo.
4. Các quyền, nghĩa vụ của người khiếu nại, tố cáo:

8


Chương II
THỰC TRẠNG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG MỘT SỐ
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.
2.1. Thực trạng về công tác giáo dục pháp luật và quản lý
công tác đó của đội ngũ cán bộ quản lý trong một số trường trung

Như vậy, phần lớn các trường đã tổ chức nhiều hình thức tuyên
truyền, giáo dục pháp luật cho cán bộ, giáo viên, học sinh, trong đó huy
động cả Công đoàn, Đoàn TNCS HCM....để phối hợp tổ chức cho cán
bộ, giáo viên, học sinh ở các trường THPT học tập pháp luật.
Kết quả tìm hiểu về việc chấp hành các quy định pháp luật về về
hành vi, ngôn ngữ ứng xử, trang phục của giáo viên:

9


Bảng 2
Hành vi, ngôn ngữ ứng xử, trang phục của
giáo viên ở trường của mình
1. Hành vi, ngôn ngữ ứng xử của GV phải

Bạn tự cho điểm
1
2 3 4 5
1

mẫu mực, có tác dụng giáo dục đối với HS.
2. Trang phục của giáo viên phải chỉnh tề,

13 52 32
11 35 44

giản dị, phù hợp với hoạt động sư phạm.
Mức độ nhận biết của cán bộ quản lý về nội dung Điều lệ Trường
trung học ban hành ngày 11/7/2000,điều tra ở 90 CBQL GD, 10/2004:
Mức độ nắm được nội dung Điều lệ Trường

của cán bộ, giáo viên, nhân viên và học
sinh;
3. Tổ chức tốt việc thi hành pháp luật, xây
dựng thói quen sống và làm việc theo pháp
luật
4. Tổ chức tốt việc soạn thảo, ban hành các
văn bản nội bộ và lấy ý kiến đóng góp của
toàn thể GV, NV, học sinh đối với văn bản
đó ;
5. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát,
xử lí nghiêm minh những hành vi vi phạm
pháp luật về giáo dục;
6. Xây dựng nề nếp, kỷ luật, kỷ cương trong
nhà trường.
7. Phối hợp các hoạt động của chính quyền
với các tổ chức CT-XH nhằm tăng cường
pháp chế trong trường
8. Hiệu trưởng quản lý nhà trường bằng
pháp luật
9. Kết hợp phát huy quyền tự chủ với thực
hiện dân chủ trong quản lý nhà trường ;
10. Hiệu trưởng cần thực hiện công khai,
dân chủ trong quản lý nhà trường

Đ/c hãy tự lựa chọn :
Quan
Quan
Ít quan
trọng
trọng


77

6

33

55

12

42

54

2

60

40

Phần lớn các trường đã coi trọng công tác tổ chức lấy ý kiến
đóng góp của toàn thể giáo viên, cán bộ, học sinh khi soan thảo các văn

11


bản nội bộ như: Nội quy, quy định, thể lệ.. trong nội bộ nhà trường
(84%), tuy vậy vẫn còn 10 % số trường chưa tổ chức lấy ý kiến.
Hầu hết các trường đã đặc biệt quan tâm đến biện pháp kiểm tra,

Khi được hỏi về công tác xây dựng các văn bản nội bộ (nội quy,
quy định, kế hoạch... trong trường), nhà trường đã lấy ý kiến của giáo
viên, cán bộ, học sinh trong nhà trường hay không;
Số GV chọn phương án “Đã lấy ý kiến” là: 52, chiếm 52%;
Chọn phương án “Thỉnh thoảng” là: 36, chiếm: 36 % ; Phương án
“Chưa bao giờ” là: 8, chiếm: 8 % ; Có 04 GV không cho biết ý kiến.
Công tác phối hợp, tổ chức các hoạt động tuyên truyền, giáo dục
pháp luật của nhà trường với các tổ chức quần chúng trong đơn vị
(Công đoàn, Đoàn TNCSHCM....) cho cán bộ, giáo viên, học sinh :
Số GV chọn phương án “Thường xuyên” là: 28, chiếm 28 %;
Chọn phương án “Thỉnh thoảng” là: 44, chiếm: 46 %; Chọn phương án
”Chưa làm” là: 14, chiếm: 14%; Có 14 GV không cho biết ý kiến gì.
Về công tác tập huấn hàng năm về đổi mới chương trình, sách
giáo khoa, phương pháp giáo dục cho GV của trường THPT: GVchọn
phương án “Đã tập huấn”là: 76, chiếm 76 % ; Chọn phương án “Chưa
tập huấn” là: 16, chiếm: 16 % . Có 8 GV không cho biết ý kiến gì.
Giáo viên trong các trường đã thường xuyên áp dụng các phương
pháp dạy học tích cực vào giảng dạy pháp luật cho HS hay chưa:
Số GV chọn phương án “Thường xuyên” là: 36, chiếm 36 %;
Chọn phương án “Thỉnh thoảng” là: 54, chiếm: 54%; Chọn phương án ”
Chưa làm” là: 8, chiếm 8 %. Có 10 giáo viên không cho biết ý kiến gì.
Các phương tiện phục vụ cho việc tuyên truyền, giáo dục pháp
luật, giảng dạy môn giáo dục công dân mà các trường THPT hiện có;
Chọn phương án “Đầy đủ” là: 2, chiếm 2%; Chọn phương án
“Tạm đủ” là: 6, chiếm: 6%; Chọn phương án “Thiếu ít” là: 4, chiếm 4
%; Chọn phương án “Thiéu nhiều” là: 78, chiếm 78 %; Có 10 giáo viên
không cho biết ý kiến gì.
13



93 %
76 %
Chưa tập huấn
7%
16 %
Không cho ý kiến
0%
8%
Độ chênh lệch đáng kể giữa hai bộ Phiếu điều tra đặt ra cho chúng
ta những vấn đề cần suy nghĩ, cần nghiên cứu?....
Các hình thức tổ chức tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho cán
bộ, giáo viên, học sinh trong trường mà Nhà trường, Công đoàn, Đoàn
TNCSHCM.... đã thực hiện:
Bảng 4
Các hình thức tổ chức tuyên truyền, giáo Đã làm Chưa
1

dục pháp luật
Tổ chức học tập pháp luật 1 cách tập 26

làm
42

2
3

trung ;
Các hình thức “Thi tìm hiểu pháp luật»
58
Lồng ghép các nội dung tìm hiểu PL vào 58

1. Tổ chức học tập pháp luật 1 cách

26

làm
42

69

làm
19

tập trung ;
2. Các hình thức “Thi tìm hiểu pháp

58

26

86

10

luật ”
3. Lồng ghép các nội dung tìm hiểu

58

22


giản dị, phù hợp với hoạt động sư phạm.
Việc chấp hành các quy định cấm đoán đối với giáo viên được
quy định trong Điều lệ TTH:
Bảng 6
Số

Việc chấp hành các quy định pháp
16

Đã vi phạm
Một vài
Nhiều

Chưa


TT

luật cấm đoán đối với giáo viên ở

lần

lần

mắc

1

trường bạn.
Xúc phạm danh dự, nhân phẩm, xâm

16

6

68

5

Bộ GD &ĐT;
Hút thuốc, uống rượu, bia khi lên lớp

24

2

62

và hoạt động giáo dục .
Riêng quy định: Cấm gian lận trong kiểm tra, đánh giá, thi cử, tuyển
sinh; Số giáo viên tự nhận là ”Đã mắc 1 vài lần”chiếm 32%; Số giáo
viên tự ghi nhận là ”Đã mắc nhiều lần ”chiếm 16 %;
Việc chấp hành các quy định pháp luật cấm đoán đối với học
sinh các trường trung học phổ thông (được quy định trong Điều lệ
trường trung học) nơi chúng tôi điều tra, đã cho các số liệu như sau;

17


Bảng 7
Số

23

4

trong, ngoài nhà trường
Học thêm trái với các quy định của Bộ

10

4

56

5

GD &ĐT;
Đánh bạc, vận chuyển, tàng trữ và sử

14

6

66

dụng ma tuý, vũ khí, chất nổ, chất gây
6

cháy, các loại chất độc hại;
Hút thuốc, uống rượu, bia.
30

giáo dục pháp luật khác:
Bảng 8
A, Lí do các bạn học sinh

B. Lí do các bạn học sinh lại

không có hứng thú…..
hứng thú…
1. Nội dung của giáo dục 24 1. Nội dung của giáo dục 62
pháp luật khó hiểu, xa lạ,

pháp luật dễ hiểu, sát với cuộc

trừu tượng với HS
sống của HS
2. Hình thức, phương pháp 26 2. Hình thức, phương pháp 38
dạy học pháp luật không lôi

giáo dục pháp luật của GV

cuốn, hấp dẫn
lôi cuốn, hấp dẫn
3. Phương tiện dạy học pháp 44 3. Phương tiện dạy học pháp 18
luật thiếu thốn, đơn điệu;
luật đầy đủ, thích hợp;
4. Các lí do khác……..
2 4. Các lí do khác……..
6
Khá nhiều HS không hứng thú là do: phương tiện dạy học pháp
luật thiếu thốn, đơn điệu ( 44 %).

lần
lần

Tụ tập xem và cổ vũ cho những người
đua xe
Tàng trữ chất gây cháy để nghịch ngợm
Vượt đèn đỏ vì đang vội đến lớp
Quay cóp trong giờ kiểm tra
Thử hút thuốc lá, bắt chước các anh chị
lớn tuổi
Thử uống rượu, bia.
Tàng trữ vũ khí (Côn, dao nhọn..)để tự
vệ, hoặc chỉ để chơi cho oai ;
Sử dụng thử ma tuý 1 hoặc 2 lần ;
Nói chuyện riêng trong giờ học ở lớp
Sử dụng băng, đĩa hình khiêu dâm, có thể
vì tò mò hoặc do bạn bè xui khiến;
Đánh nhau vì bênh vực bạn mình
Che dấu hành vi ăn cắp vặt của bạn mình
Đi chơi với “Nhóm bạn“, trong khi mình
chưa học bài và làm bài tập;
Những vi phạm khác …

Chưa
mắc
84

4
34
74


46
68
48

Một số HS vi phạm pháp luật như: Tàng trữ chất gây cháy để
nghịch ngợm; Tàng trữ vũ khí (Côn, dao nhọn..)để tự vệ, hoặc chỉ để
chơi cho oai (10 %); Sử dụng thử ma tuý một vài lần (8 %); Che dấu
hành vi ăn cắp vặt của bạn mình (10 %).
Hầu hết các em cho rằng: công tác giáo dục pháp luật trong nhà
trường đã góp phần làm giảm bớt các vụ việc tiêu cực, vi phạm pháp
luật (82 %); Chỉ có 18 % số em ghi nhận là “ít giảm”

20


Mức độ hiểu biết của học sinh trong trường về những kiến thức
về pháp luật, thì phần lớn các em tự nhận là chỉ hiểu pháp luật một cách
chung chung: 84%; Số HS nhận là “Rất hiểu biết”chỉ chiếm 12%.
Các hình thức tổ chức tuyên truyền, giáo dục pháp luật mà Nhà
trường, Công đoàn, Đoàn TNCSHCM..... đã thực hiện:
Bảng 10
Các hình thức tổ chức tuyên truyền, giáo dục Đã làm
1
2
3
4

pháp luật trong nhà trường;
Tổ chức học tập pháp luật 1 cách tập trung ;


1

Xúc phạm nhân phẩm, danh dự,

định pháp luật
Không
Mức Mức Mức
vi
độ
trung độ
phạm
nặng bình thấp
8
4
14
64

xâm phạm thân thể của giáo viên,
2

nhân viên nhà trường ;
Xúc phạm nhân phẩm, danh dự,

2

22

48


6

72

10

10

30

34

sử dụng ma tuý, vũ khí, chất nổ,
6

các loại chất độc hại;
Hút thuốc, uống rượu, bia.

2.3.2. Một số đề xuất của các em học sinh về công tác giáo dục pháp
luật trong nhà trường .

- Nên tổ chức học tập bằng những hình thức hoạt động ngoại khoá, tổ
chức các cuộc thi tìm hiểu trong phạm vi một trường hoặc thi từng cụm
trường về các quy định trong các văn bản pháp luật.
- Mở rộng giao lưu với các trường bạn để học hỏi kinh nghiệm học tập
và rèn luyện nhằm thực hiện một cách triệt để về các quy định trong
các văn bản pháp luật kể trên.....
2.4. Đặc điểm ý thức pháp luật của học sinh THPT .
1. Năng lực nhận thức pháp luật bị hạn chế, thiếu linh hoạt trong
việc vận dụng pháp luật vào thực tế cuộc sống.

TRUNG HỌC PHỔ THÔNG.

I. Nhiệm vụ, nguyên tắc, hình thức của giáo dục pháp luật
cho học sinh phổ thông.
23


1. Nhiệm vụ giáo dục pháp luật cho học sinh phổ thông.
1.1. Trang bị một cách có hệ thống những kiến thức cần thiết
về Nhà nước và pháp luật.
1.2. Trực tiếp góp phần hình thành và phát triển thói quen
tuân thủ pháp luật.
1.3. Xây dựng thái độ tôn trọng đối với Nhà nước, pháp luật và
các quy phạm xã hội khác.
1.4. Giáo dục tính tích cực của công dân và ý thức đấu tranh
chống những biểu hiện vi phạm pháp luật .
2. Nguyên tắc của giáo dục pháp luật.
2.1. Bảo đảm tính giai cấp trong giáo dục pháp luật .
2.2. Nguyên tắc dân chủ, phát huy vai trò của chủ thể giáo dục.
2.3. Nguyên tắc khoa học.
3. Hình thức của giáo dục pháp luật cho học sinh phổ thông.
3.1. Hình thức tuyên truyền, giáo dục pháp luật .
3.2. Kết hợp chặt chẽ giáo dục pháp luật với giáo dục chính trị, tư
tưởng, giáo dục đạo đức.
3.3. Giáo dục pháp luật phải kết hợp với các việc đáp ứng yêu cầu
về giữ gìn trật tự an toàn xã hội trên địa bàn dân cư.
3.4. Giáo dục cá biệt.
II. Một số biện pháp của Hiệu trưởng nhằm nâng cao chất
lượng giáo dục pháp luật trong các trường trung học phổ thông.
Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức, ý thức trách nhiệm cho

4.2. Tổ chức chỉ đạo công tác hệ thống hoá, công tác lưu trữ các
văn bản quản lý nhà nước về giáo dục, loại bỏ những văn bản đã hết
hiệu lực pháp luật.

25