Một số kinh nghiệm trong việc tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ Mầm non

I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Di sản văn hoá truyền thống Việt Nam có nhiều loại hình khác nhau,
trong đó có thể nói, trò chơi dân gian cũng là một di sản văn hoá quý báu của
dân tộc. Nó được kết tinh từ quá trình lao động và sinh hoạt của người Việt xưa,
trong đó tích tụ cả trí tuệ và cả niềm vui sống của biết bao thế hệ. Đặc biệt đối
với trẻ em, trò chơi dân gian đã mang lại cho thế giới trẻ thơ nhiều điều thú vị và
bổ ích, thể hiện nhu cầu giải trí, vui chơi, quyền được chia sẻ niềm vui của các
em với bạn bè. Đồng thời nó làm cho thế giới xung quanh các em đẹp hơn và
rộng mở hơn, làm giàu nguồn tình cảm và trí tuệ cho các em; tuổi thơ của các
em sẽ có những kỉ niệm quý báu mà không bao giờ bị lãng quên trong suốt cuộc
đời. Với những chức năng đặc biệt ấy, trò chơi dân gian rất cần thiết được giữ
gìn, lưu truyền và các em chính là những người gìn giữ những di sản quý báu ấy
của dân tộc. Chính vì vậy, trò chơi dân gian rất cần thiết được lựa chọn, giới
thiệu trong nhà trường tuỳ theo lứa tuổi của trẻ.
Trẻ mầm non “Học mà chơi, chơi mà học”, cuộc sống của trẻ không thể
thiếu những trò chơi, chính nhờ các trò chơi mà cuộc sống của trẻ phong phú
hơn, trẻ học được nhiều điều thông qua các cuộc chơi. Trong xã hội hiện nay,
một xã hội công nghiệp hóa, hiện đại hóa, có rất nhiều các trò chơi hiện đại đến
với trẻ thơ, chúng ta không thể phủ định rằng các trò chơi ấy không kích thích trí
tuệ của trẻ phát triển, nhưng chính sự hiện đại ấy đã làm cho xã hội phức tạp của
người lớn len lỏi trong tâm trí của các em, các em thiếu đi sự hồn nhiên, trong
sáng của trẻ thơ. Vì vậy việc đưa các em trở về với sự hồn nhiên trong sáng của
mình, đưa trẻ về nguồn với các trò chơi dân gian là một việc làm cần thiết. Trò
chơi dân gian không chỉ chắp cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển tư duy,
sáng tạo, mà còn giúp các em hiểu về tình bạn, tình yêu gia đình, quê hương, đất
nước. Trò chơi dân gian không đơn thuần là một trò chơi của trẻ con mà nó chứa
đựng cả nền văn hoá dân tộc Việt Nam độc đáo và giàu bản sắc.
Là một giáo viên mầm non, tôi luôn trăn trở làm thế nào để các trò chơi
dân gian thực sự đến với trẻ thơ, làm thế nào để trẻ có thể chơi các trò chơi một

động vui chơi, trẻ phát triển trí tuệ, thể chất, tình cảm quan hệ xã hội, qua đó
nhằm phát triển toàn diện nhân cách cho trẻ. Chính vì vậy, giáo viên cần tổ chức
cho trẻ chơi các trò chơi nói chung và trò chơi dân gian nói riêng. Từ năm học
2008 - 2009, Bộ giáo dục và đào tạo phát động phong trào: “Xây dựng trường
học thân thiện - Học sinh tích cực” trong đó có nội dung đưa trò chơi dân gian
vào trường học. Trong các văn bản hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ năm học của
các năm học tiếp theo Phòng Giáo dục và đào tạo Hạ Hòa luôn đưa nội dung
giáo dục văn hóa truyền thống qua các trò chơi dân gian, hát xoan, hát ghẹo… là
một trong những nội dung trọng tâm trong việc thực hiện nhiệm vụ năm học.
Nhưng làm thế nào để tổ chức được các trò chơi dân gian thực sự có hiệu quả,
lôi cuốn và hấp dẫn được trẻ là một bài toán khó với các giáo viên, đặc biệt là
đối với các cô giáo Mầm non (Vì khả năng chú ý có chủ định của trẻ mầm non
còn kém. Trẻ dễ dàng tham gia vào trò chơi nhưng cũng nhanh chán, nhanh bỏ
cuộc). Chính vì vậy việc tổ chức trò chơi dân gian một cách hiệu quả và phù hợp
với từng lứa tuổi của trẻ cần được giáo viên quan tâm và trú trọng.
Bản thân tôi đã sinh ra và lớn lên trên chính mảnh đất mà tôi đang công
tác. Chính vì vậy, những trò chơi dân gian của trẻ con đã gắn bó với tôi trong
suốt một thời gian dài. Tôi rất thích các trò chơi dân gian Việt Nam và sưu tầm
được rất nhiều trò chơi dân gian thú vị và đặc sắc, phù hợp với trẻ Mầm non.
Được trải qua nhiÒu n¨m công tác và đặc biệt là trải qua thực tế nhiều năm ở
nhiều vùng dân tộc thiểu số, tôi thấy rằng giáo viên cần phải có hiểu biết và vốn
kiến thức phong phú về các trò chơi dân gian thì mới có thể tổ chức được những
trò chơi một cách hiệu quả mang lại hứng thú cho trẻ. Từ những cơ sở nêu trên
bản thân là một giáo viên trực tiếp giảng dạy tôi thấy sự cần thiết phải tìm ra
Nguyễn Thị Ngọc Bích

3

Trường Mầm non Phụ Khánh


Mầm non ở các trường Mầm non nói chung và trường Mầm non Phụ khánh nói
riêng chưa thực sự mang lại kết quả như mong muốn
Nguyễn Thị Ngọc Bích

4

Trường Mầm non Phụ Khánh


Một số kinh nghiệm trong việc tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ Mầm non

3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
Từ thực trạng của việc tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ Mầm non, tôi đã
đề ra một số biện pháp cụ thể như sau:
3.1. Lựa chọn các trò chơi dân gian phù hợp với lứa tuổi của trẻ.
Kho tàng các trò chơi dân gian Việt Nam vô cùng phong phú và đa dạng
nhưng không phải trò chơi nào cũng phù hợp với trẻ nhỏ. Vì thế, giáo viên cần
có sự cân nhắc lựa chọn cho trẻ chơi các trò chơi có luật chơi và cách chơi đơn
giản, dễ nhớ, dễ hiểu.
Bên cạnh đó, trong trường Mầm non lại có sự phân chia trẻ theo nhiều độ
tuổi. Mỗi độ tuổi lại có mức độ nhận thức và khả năng chú ý có chủ định khác
nhau. Chính vì thế, các trò chơi cũng cần phải được lựa chọn cho phù hợp với
từng độ tuổi.
* Với trẻ lứa tuổi nhà trẻ và mẫu giáo bé: Khả năng chú ý có chủ định còn
kém, nhận thức còn đơn giản. Vì vậy trẻ chỉ có thể chơi được các trò chơi đơn
giản như: “Lộn cầu vồng”, “Chi chi chành chành”, “Tập tầm vông”, “Nu na nu
nống”, “Dung dăng dung dẻ”…

C« vµ ch¸u cïng ch¬i “dung d¨ng dung dΔ.


a) Chuẩn bị đồ dùng đồ chơi cho các trò chơi dân gian
Đồ dùng đồ chơi của các trò chơi dân gian cũng vô cùng đa dạng và
phong phú, mang tính đặc trưng và được thiết kế dựa vào cách chơi và luật chơi
của từng trò chơi. Mỗi trò chơi dân gian có một hoặc nhiều loại đồ dùng đồ chơi
tương ứng mà thiếu nó thì trò chơi không thể tiến hành được.
Ví dụ như trò chơi: “ Chơi chuyền” đòi hỏi phải có 10 que chuyền và một
đồ vật có dạng khối cầu như quả bóng, quả bưởi non…Trò chơi “ Ném còn”
không thể diễn ra nếu thiếu quả còn - đồ chơi truyền thống của trò chơi đó. Hay
đơn giản như trò chơi “ Bịt mắt bắt dê” cũng không thể được tổ chức nếu không

Nguyễn Thị Ngọc Bích

6

Trường Mầm non Phụ Khánh


Một số kinh nghiệm trong việc tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ Mầm non

có dải vải hoặc dải khăn bịt mắt, trò chơi kéo co thì không thể thiếu dây kéo
co…

Trß ch¬i “BÞt m¾t b¾t dª”

Chính vì vậy, trước khi tổ chức cho trẻ chơi một trò chơi dân gian nào đó,
giáo viên cần tìm hiểu kỹ lưỡng về luật chơi, cách chơi cũng như việc có hay
không có đồ dùng đồ chơi phục vụ cho trò chơi để từ đó có thể chuẩn bị đầy đủ
các yếu tố cần thiết cho trò chơi.
b) Dạy trẻ đọc thuộc lời ca (đối với những trò chơi có lời đồng dao)
Một đặc điểm đặc trưng của trò chơi dân gian đó là khi chơi trẻ không bao

như “Chi chi chành chành”, “Tập tầm vông”, “Rải ranh”, “Chuyền thẻ”, “Ô ăn
quan”…
Chính vì vậy, giáo viên cần nắm vững cách chơi, luật chơi, đặc điểm của từng
trò chơi để từ đó lựa chọn địa điểm cho phù hợp trước khi tổ chức cho trẻ chơi.
3.3. Tổ chức các trò chơi phù hợp với tính chất của hoạt động.
Mỗi hoạt động của trẻ đều nhằm đạt được một mục đích nhất định. Vì thế,
hoạt động nào cũng có tính chất riêng của nó. Nếu như hoạt động chung được tổ
chức nhằm cung cấp các kiến thức cho trẻ thì hoạt động ngoài trời lại giúp trẻ
được gần gũi với thiên nhiên, khám phá các hiện tượng tự nhiên và phát triển thể
chất; hay như ở hoạt động góc trẻ lại được mở rộng thêm về kinh nghiệm sống
và kỹ năng chơi theo nhóm. Chính vì vậy, giáo viên cần chú ý lựa chọn và tổ
chức các trò chơi dân gian cho phù hợp với tính chất của từng hoạt động.
* Với HĐ ngoài trời: Tận dụng không gian rộng và thoáng, giáo viên nên
tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi vận động nhằm rèn luyện và phát triển thể lực
cho trẻ như: “Rồng rắn lên mây”, “Bịt mắt bắt dê”, “Nhảy dây”, “Nhảy lò cò”, “
Mèo đuổi chuột”, “ Kéo co”…

Nguyễn Thị Ngọc Bích

8

Trường Mầm non Phụ Khánh


Một số kinh nghiệm trong việc tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ Mầm non

Bé chơi “Kéo co”

Trò chơi: “ Mèo đuổi chuột”


của trò chơi. Hay như trò “Chi chi chành chành” lại buộc trẻ phải rất nhanh tay,
nhanh miệng vì nếu câu cuối bài là “ù à ù ập” được đọc xong mà trẻ không rút
kịp tay ra, ngón tay của trẻ đó sẽ bị giữ lại, như thế là thua.

Trò chơi: Rồng rắn lên mây”

Trò chơi: “Nhảy dây”

- Với môn MTXQ, toán, văn học khi lựa chọn các trò chơi cần đáp ứng
được các tiêu chí sau:
+ Nhằm phát triển nhận thức cho trẻ.
+ Phát triển ngôn ngữ.
+ Rèn luyện trí nhớ và khả năng tư duy cho trẻ.
+ Cung cấp cho trẻ các kỹ năng như: Kỹ năng hoạt động theo nhóm, kỹ
năng sử dụng đồ dùng đồ chơi…
Ví dụ: Lời đồng dao của trò chơi chuyền: “Con ruồi có cánh - Đòn gánh
có mấu - Châu chấu có chân…” đã giúp trẻ nhận biết được đặc điểm đặc trưng
của một số con vật và đồ vật quen thuộc. Những câu hát ngược có tính chất đánh
lừa nhận thức, thử thách sự năng động của trí tuệ, khiến trẻ muốn hiểu đúng sự
vật thì phải chuyển ngược lại: “Non cao đầy nước, đáy biển đầy mây, dưới đất
lắm mây, trên trời lắm cỏ, người thì có mỏ, chim thì có mồm…”. Hay trò chơi
“Chuyền thẻ” là một trò chơi dân gian dạy trẻ làm toán cộng hay trừ. Đó là bài
tập đếm từ 1 đến 10 của trẻ. Trẻ nhóm các nhóm theo trật tự cao dần lên và cộng
lại trong phạm vi 10: bắt đầu từ bàn một “cái mốt, cái mai, cái trai, cái hến…”
sau đó là nhóm đôi và các nhóm cao hơn “đôi tôi, đôi chị…”, “ba lá đa, ba lá
đề…”, Bài tập đó có thể giúp trẻ đếm thành thạo trong phạm vi 10.
Nguyễn Thị Ngọc Bích

10


Trong khi chơi, mọi trẻ đều bình đẳng như nhau. Nếu trẻ nào ích kỷ, chơi
không đúng luật chơi, chen lấn các bạn khác sẽ bị tập thể phê phán, loại trừ bằng
Nguyễn Thị Ngọc Bích

11

Trường Mầm non Phụ Khánh


Mt s kinh nghim trong vic t chc cỏc trũ chi dõn gian cho tr Mm non

cỏch khụng cho chi chung. Qua ú tinh thn tp th ca cỏc tr c nõng lờn
rt nhiu.
Hn na vi u th ú trũ chi dõn gian cú th ng viờn khớch l tt c
tr trong lp cựng chi, c bit l i vi nhng tr nhỳt nhỏt, rt rố, thiu t
tin tr s c tham gia chi, tri nghim cựng vi cỏc bn giỳp tr mnh dn
hn, t tin hn, tr thớch tham gia vo cỏc hot ng tp th hn. Tuy nhiờn
trong quỏ trỡnh tr chi cụ giỏo phi chỳ ý n sc khe ca tr, c bit l i
vi nhng tr cú th lc yu, hay m. Nu thy tr cú biu hin mt mi cụ cn
cho tr ngh ngi, theo dừi sc khe ca tr bin phỏp s lý kp thi.
4. Hiu qu ca sỏng kin kinh nghim
Trong nm hc 2013 - 2014 tụi ó tin hnh th nghim, ỏp dng mt s
kinh nghim ca bn thõn vo vic t chc cho tr lp trong lp tụi lm quen
vi cỏc trũ chi dõn gian, tụi ó thu c nhiu kt qu tt, c th nh sau:
Bảng kết quả khảo sát hứng thú của trẻ

Chỉ tiêu

Số
lợng

100

gia vào các trũ chi dõn gian.
3. Trẻ thuộc li các bài đồng dao,

13

65

19

95

13

65

20

100

14

70

19

95

li ca ca cỏc trũ chi.

Bằng việc tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dân gian, tôi đã giúp trẻ được
thỏa mãn nhu cầu vui chơi, đồng thời bảo tồn được một di sản văn hóa tốt đẹp
của dân tộc, góp phần thực hiện tốt phong trào thi đua “Xây dựng trường học
thân thiện - Học sinh tích cực”
Qua việc nghiên cứu vấn đề trên, tôi đã rút ra được một số bài học kinh
nghiệm sau: Cần phải tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dân gian để phát triển ở
trẻ tinh thần tập thể, biết nhường nhịn bạn bè, biết giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm
của mình với bạn khác. Trò chơi dân gian có thể tổ chức ở mọi nơi, mọi lúc, nó
ít bị gò bó bởi những quy định nghiêm ngặt. Đối tượng tham gia chơi cũng rất
linh hoạt: trẻ có thể chơi một mình hoặc số đông trẻ cùng chơi một lúc. Do vậy,
trò chơi dân gian có tính linh hoạt rất cao và tiện ích, dễ dàng tổ chức ở những
trường, lớp mầm non còn hạn chế về cơ sở vật chất như sân chơi chật hẹp, ít đồ
chơi…
Để trò chơi dân gian thật sự hấp dẫn, cuốn hút trẻ, giáo viên mầm non và
các bậc cha mẹ cần chú ý đặt ra yêu cầu giáo dục nhẹ nhàng, luật chơi và cách
chơi sao cho phù hợp với từng lứa tuổi. Hướng dẫn trẻ về luật chơi và cách chơi
phải thật tỉ mĩ, kiên trì. Đối với các trò chơi có kèm lời đồng dao, phải dạy trẻ
học thuộc lời ca trước khi chơi để tạo hứng thú khi chơi.
Nguyễn Thị Ngọc Bích

13

Trường Mầm non Phụ Khánh


Một số kinh nghiệm trong việc tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ Mầm non

Những kinh nghiệm của tôi rất đơn giản, giáo viên có thể dễ dàng thực
hiện. Một số giáo viên và cả phụ huynh học sinh trong trường đã áp dụng kinh
nghiệm của tôi trong việc tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dân gian và đạt được


Một số kinh nghiệm trong việc tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ Mầm non

1. Phương pháp tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ Mầm non. NXB Gáo dục
2. Phương pháp dạy các trò chơi dân gian cho trẻ Mầm non. NXB Kim Đồng
3. Tuyển tập Trò chơi dân gian Việt Nam, NXB Kim Đồng
4. Chương trình giáo dục Mầm non. NXB Giáo dục
5. Chương trình bồi dưỡng thường xuyên. Bộ GD&ĐT

Nguyễn Thị Ngọc Bích

15

Trường Mầm non Phụ Khánh


Một số kinh nghiệm trong việc tổ chức các trò chơi dân gian cho trẻ Mầm non

Nguyễn Thị Ngọc Bích

16

Trường Mầm non Phụ Khánh