THÔNG TIN CHUNG VỀ SÁNG KIẾN
1. Tên sáng kiến:
“Dạy học văn bản Truyện hiện đại Việt Nam - Ngữ văn 9 theo định
hướng phát triển năng lực học sinh „
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn Ngữ văn 9.
3. Tác giả: - Họ và tên: Phạm Thị Thu Hà

Nam (nữ): Nữ

- Ngày tháng/năm sinh: 19/5/1981
- Trình độ chuyên môn: Đại học Sư phạm Văn
- Chức vụ: Tổ trưởng tổ KHXH
- Đơn vị :Trường THCS Nguyễn Trãi

- Điện thoại: 01682777219

4. Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến:
- Tên đơn vị: Trường THCS Nguyễn Trãi
- Địa chỉ: Phường Bến Tắm - Thị xã Chí Linh- Tỉnh Hải Dương
- Điện thoại: 03203887113
5. Các điều kiện cần thiết để áp dụng sáng kiến:
- Các thiết bị, đồ dùng hỗ trợ giảng dạy: máy tính, máy chiếu...
- Sự ủng hộ hợp tác của các tổ chức đoàn thể trong và ngoài nhà trường.
- Đặc biệt là tác nghiệp từ phía đồng nghiệp và các em học sinh khối 9.
6. Thời gian áp dụng sáng kiến lần đầu: Tháng 8 năm 2014 đến tháng
1 năm 2015
HỌ TÊN TÁC GIẢ :

XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN
ĐƠN VỊ ÁP DỤNG SÁNG KIẾN



3. Nội dung sáng kiến:
2


Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực cho
học sinh là một vấn đề mới và khó thu hút được sự quan tâm của rất nhiều đồng
nghiệp. Nếu như trước đây chúng ta loay hoay tìm lời giải cho bài toán đổi
mới, thì giờ đây khi có lý luận soi sáng việc tìm ra những giải pháp sẽ có những
cơ sở khoa học vững chắc hơn. Tôi mạnh dạn trình bày những biện pháp mới
đã được áp dụng và có kết quả tốt trong việc dạy học văn bản Truyện hiện đại
Việt Nam theo định hướng phát triển năng lực học sinh.
Mặc dù sáng kiến tập trung ở phạm vi là văn bản Truyện hiện đại Việt
Nam ở lớp 9 song có thể áp dụng rồng rãi với tất cả các khối lớp, các kiểu văn
bản, các trường THCS vì tất cả các bước đều phù hợp với đối tượng là giáo
viên và học sinh lớp 9.
Khi sáng kiến thành công sẽ đem lại lợi ích : Giáo viên chủ động, hứng
thú giảng dạy, học sinh tích cực học tập phát huy được năng lực, hình thành
những phẩm chất tốt đẹp từ đó nâng cao hiệu quả dạy học ngữ văn trong nhà
trường.
4. Khẳng định giá trị, kết quả đạt được của sáng kiến.
Qua một quá trình áp dụng sáng kiến có thể khẳng định chất lượng dạy
học ngữ văn được nâng lên đáng kể. Học sinh hứng thú học tập, phát huy được
rất nhiều năng lực cho học sinh, các năng lực đặc thù và năng lực chuyên biệt,
hình thành giờ học trở nên sôi nổi, chất lượng các bài tập làm văn được cải
thiện rõ rệt. Các phẩm chất tốt đẹp của học sinh cũng được hình thành như tình
yêu gia đình, yêu quê hương, đất nước...
5. Đề xuất kiến nghị để thực hiện áp dụng hoặc mở rộng sáng kiến.
Để sáng kiến được mở rộng, đề nghị tất cả các lực lượng giáo dục phải
có sự phối hợp nhịp nhàng, các tổ chuyên môn, nhóm chuyên môn, giáo viên

2. Cơ sở lý luận
4


Trong Báo cáo chính trị Đại Hội Đáng toàn quốc lần thứ XI đã xác định :
“Đổi mới chương trình nội dung, phương pháp dạy và học theo hướng hiện
đại; nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, đặc biệt coi trọng giáo dục lý
tưởng, giáo dục truyền thống lịch sử cách mạng, đạo đức, lối sống, năng lực
sáng tạo, kỹ năng thực hành, ý thức trách nhiệm xã hội”
Nghị quyết 29 của ban chấp hành trung ương Đảng lần thứ 8( Khóa XI)
đã nêu rõ yêu cầu “ Đổi mới căn bản , toàn diện nền giáo dục Việt Nam. Trong
đó việc đổi mới giáo dục phổ thông được xem là khâu đột phá. Nội dung trọng
tâm của việc đổi mới căn bản toàn diện giáo dục phổ thông là sự phát triển
năng lực người học, từ đó nâng cao chất lượng của nguồn nhân lực trong
chiến lược phát triển đất nước”.
Thứ trưởng Bộ giáo dục đào tạo Nguyễn Vinh Hiển khẳng định “Dạy
học phát triển năng lực là đổi mới căn bản cốt lõi nhất của đổi mới giáo dục
hiện nay”
Tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Dung (Học viện quản lý giáo dục) cho rằng:
“Đổi mới giáo dục là chúng ta không quá chú trọng vào mục tiêu kiến thức,
phải đặc biệt chú trong mục tiêu hình thành năng lực cho người học”. PGS, TS
Hà Thế Truyền khẳng định việc xác định năng lực người học là khâu tiên quyết
là chìa khóa đổi mới giáo dục hiện nay.
Vậy đổi mới phương pháp dạy học Ngữ văn theo định hướng phát triển
năng lực là thế nào? Làm thế nào để giúp học sinh phát triển được năng lực
thông qua dạy học văn bản truyện hiện đại Việt Nam? Người thầy phải đổi mới
ra sao để đáp ứng được xu hướng đổi mới đó? PGS.TS. Đỗ Ngọc Thống cho
rằng đây là một bài toán khó của nền giáo dục Việt Nam tiếp cận năng lực học
sinh cần vừa phù hợp với thực tiễn đất nước vừa hội nhập với xu thế trên thế
giới.



Nhiều giáo viên tâm huyết với bộ môn Ngữ văn cho rằng việc dạy học
tác phẩm truyện hiện đại Việt Nam vẫn chưa tạo sức hút cho học sinh. Chưa
vận dụng có hiệu quả lý luận dạy học vào thực tiễn bài giảng nên nhiều giờ dạy
giáo viên vẫn chưa thực sự giúp học sinh thể hiện cái riêng trong tiếp nhận văn
bản. Sự phát huy tính tích cực chủ động của học sinh thực ra vẫn mang tính
chất nửa vời. Nhiều giờ dạy vẫn như là sự gò bó, áp đặt. Không phát huy được
năng lực tư duy sáng tạo của các em. Đôi khi giáo viên dạy học còn đọc chép,
dạy kiểu nhồi nhét, dạy học văn như nhà nghiên cứu văn học...Dạy học không
gắn với thực tiễn ....nên hiệu quả thực sự của học sinh chưa cao, nhiều học sinh
chưa biết viết văn, chữ viết nguệch ngoạc, cảm nhận còn ngô nghê, non nớt...
Thống kê các tác phẩm truyện hiện đại Việt Nam chương trình lớp 9
STT

TÊN TÁC PHẨM

TÁC GIẢ

TIẾT PPCT

1
2
3

Làng
Lặng lẽ Sa Pa
Chiếc Lược Ngà

Kim Lân

chịu khó đọc - hiểu văn bản, hệ thống các câu hỏi soạn bài phụ thuộc vào sách
7


học tốt. Học sinh khó khăn khi tiếp cận, hiểu sâu các tác phẩm này, khi làm
kiểu bài nghị luận về tác phẩm truyện không tránh khỏi sự hời hợt, sơ sài.
Đầu năm tôi tiến hành khảo sát chất lượng về các năng lực được phát
huy trong giờ học ngữ văn ở bốn lớp khối 9.
Tổng số học

Phát huy tốt các

Chưa phát huy hết

năng lực

năng lực
SL
%
28
73.7

Khối
sinh
9A

38

SL
10

35

5

14.3

30

85.7

Tổng

143

30

21

113

79

3.1.3.Về phía phụ huynh:
Đa số phụ huynh lo lắng trước thực trạng học văn của con em mình.
Nhiều em bị ảnh hưởng của kiểu phát ngôn tự do trên facebook, sử dụng ngôn
ngữ Chát, ngôn ngữ tin nhắn... nên có những bài văn không sao dịch nổi. Cách
diễn đạt thì cốc lốc khô khan....Song họ cũng chỉ biết trông cậy vào nhà trường
“Trăm sự nhờ thầy cô „ chính vì vậy vai trò của người thầy lại càng quan trọng
hơn bao giờ hết.
Qua thực trạng trên ta thấy việc dạy học các tác phẩm truyện hiện đại

lực:
Theo tuyên ngôn của tổ chức UNESSCO - Bốn trụ cột của giáo dục bao
gồm: Học để biết (Learning to know), Học để làm (Learning to do), Học để tự
9


khẳng định (Learning to be) và Học để cùng chung sống (Learning to live
together). Đây cũng là mục tiêu cần hướng tới của môn ngữ văn cũng như toàn
xã hội.
Trước hết phải hiểu rõ khái niệm Năng lực đây là một vấn đề rộng với
nhiều định nghĩa khác nhau:
Khái niệm năng lực (competency) có nguồn gốc tiếng La
tinh “competentia „. “ Năng lực là sự tích hợp các kĩ năng tác động một
cách tự nhiên lên các nội dung trong một loại tình huống cho trước để giải
quyết những vấn đề do những tinh huống này đặt ra „

(Theo Xavier

Roegiers – Làm thế nào để phát triển các năng lực nhà trường). Hoặc như GS.
TS Đinh Quang Báo lấy dấu hiệu từ các yếu tố tạo thành khả năng hành động “
Năng lực là khả năng vận dụng những kiến thức kinh nghiệm , kỹ năng ,
thái độ và hứng thú để hành động một cách phù hợp và có hiệu quả trong
các tình huống đa dạng của cuộc sống „ (Hội thảo đổi mới chương trình SGK
– Bộ Giáo dục tổ chức 10- 12/12/2012 tại Hà Nội)
-Trong giáo dục Theo định hướng năng lưc học sinh quan trọng là xác
định rõ những năng lực cần có và có thể phát triển trong dạy học .Trong đó
gồm năng lực chung có thể phát triển ở các môn học khác nhau và năng lực
riêng
Theo quan điểm của các nhà sư phạm nghề Đức, cấu trúc
chung của năng lực hành động được mô tả là sự kết hợp của 4

thân
thân

Năng lực
tự học

Năng lực
giải quyết
vấn đề

Nhóm
năng
lực
công cụ

Nhóm
Nhóm
NL NL
quan
hệ hệ
quan
xã xã
hộihội

Năng lực
sáng tạo

Năng lực
tự quản lý


Năng lực tập làm văn


Qua bài giảng ngữ văn phải giúp học sinh hình thành những phẩm chất:
(1) Yêu gia đình, yêu quê hương, đất nước.
(2) Nhân ái khoan dung.
(3) Trung thực, tự trọng, chí công vô tư.
(4) Tự lập tự tin, tự chủ, có tinh thần vượt khó.
(5) Có trách nhiệm với bản thân, cộng đồng, đất nước với nhân laoij và môi
trường tự nhiên.
(6) Thực hiện nghĩa vụ đạo đức, tôn trọng chấp hành kỉ luật, pháp luật.
Để hình thành được những phẩm chất năng lực đó trong môn ngữ văn thì
nhất thiết phải cải tiến phương pháp dạy học.
Tuy nhiên để đổi mới giảng dạy tác phẩm truyện hiện đại Việt Nam để
phát triển năng lực cho học sinh không chỉ đổi mới mục tiêu bài giảng mà còn
phải cải tiến phương pháp dạy học.

4.2. Cải tiến các phương pháp dạy học
4.2.1. Cải tiến phương pháp dạy học truyền thống:
Các phương pháp dạy học truyền thống như thuyết trình đàm thoại,
luyện tập luôn là những phương pháp quan trọng trong dạy học . Đổi mới
phương pháp dạy học không có nghĩa là loại bỏ các phương pháp dạy học
12


truyền thống quen thuộc mà cần bắt đầu từ việc cải tiến nâng cao hiệu quả và
khắc phục những nhược điểm của chúng. Để nâng cao hiệu quả của các phương
pháp dạy học này người giáo viên cần nắm vững những yêu cầu và sử dụng
thành thạo các kỹ thuật của chúng trong việc chuẩn bị cũng như tiến hành bài
lên lớp .

Trước hết, các chủ đề liên môn, tích hợp có tính thực tiễn nên sinh động,
hấp dẫn đối với học sinh, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ, hứng thú học tập
cho học sinh. Học các chủ đề tích hợp, liên môn, học sinh được tăng cường vận
dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ
kiến thức một cách máy móc. Điều quan trọng hơn là các chủ đề tích hợp, liên
môn giúp cho học sinh không phải học lại nhiều lần cùng một nội dung kiến
thức ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm chán, vừa không có được
sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng của kiến thức tổng hợp vào
thực tiễn.
Nói một cách ngắn gọn, dạy học tích hợp là định hướng dạy học trong
đó giáo viên tổ chức, hướng dẫn để học sinh biết huy động tổng hợp kiến thức,
kĩ năng thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụ học tập,
đời sống; thông qua đó hình thành những kiến thức, kĩ năng mới; phát triển
14


được những năng lực cần thiết, nhất là năng lực giải quyết vấn đề trong học tập
và trong thực tiễn cuộc sống.
Tuy nhiên tích hợp trong môn ngữ văn không chỉ là sự tích hợp ba phân
môn Văn bản, Tiếng Việt, Tập làm văn mà học sinh còn biết vận dụng những
kiến thức tổng hợp những hiểu biết về ngôn ngữ, văn học, lịch sử, địa lý, phong
tục, vốn sống, vốn tri thức và kinh nghiệm của bản thân. Điều này cũng thể
hiện rõ một trong những nhiệm vụ môn học là cá thể hóa người học.
Dạy học theo quan điểm liên môn có ba mức độ: ở mức độ thấp, giáo
viên nhắc lại tài liệu, sự kiện, kĩ năng các môn có liên quan, cao hơn đòi hỏi
học sinh nhớ lại và vận dụng kiến thức đã học của các môn học khác, và cao
nhất đòi hỏi học sinh phải độc lập giải quyết các bài toán nhận thức bằng vốn
kiến thức đã biết, huy động các môn có liên quan theo phương pháp nghiên
cứu.
- Dạy học vận dụng kiến thức liên môn giúp cho giờ học sẽ trở nên sinh

HỌC SINH
1. Xác định rõ vấn đề

2. Giới thiệu tình huống chứa đựng 2. Đề xuất ý tưởng, giải pháp; xác định
vấn đề; giới thiệu vấn đề;

những kiến thức đã biết, chưa

3. Thúc đẩy các nhóm;

biết để giải quyết vấn đề

4. Phản hồi kết quả hoạt động nhóm;

3. Tự nghiên cứu, tìm hiểu các thông

5. Sử dụng các câu hỏi để định hướng tin chưa biết
các hoạt động của học sinh và đưa ra 4. Kiểm nghiệm giả thuyết, giải pháp
các gợi ý nếu cần

5. Trình bày kết quả giải quyết vấn đề

Ví Dụ: Minh họa giáo án 1,2- Phụ lục.
4.2.5: Thực hiện dạy học tăng cường sử dụng công nghệ thông tin
4.2.5.1. Giáo viên
TS Đỗ Ngọc Thống cho rằng “Đã đến lúc nếu không nói là đã quá
muộn, cần nghiên cứu và triển khai việc ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy
học ở bộ môn ngữ văn một cách rộng rãi, đúng hướng và có hiệu quả”.
16


động, sáng tạo và yêu thích cái mới. Do vậy việc hướng dẫn học sinh ứng dụng
công nghệ thông tin phục vụ cho phương pháp học tập là điều nên làm và cũng
là xu hướng chung trong giáo dục thời đại hiện nay.
- Giáo viên có thể cung cấp cho học sinh địa chỉ một số trang web và yêu
cầu các em tìm kiếm thông tin ở mạng internet để phục vụ công việc học tập
theo từng chủ đề, từng giai đoạn văn học hay một bài học về tác phẩm cụ thể.
Ví dụ: Có thể hướng dẫn các em lên mạng sưu tầm tài liệu về tác gia Nguyễn
Ai Quốc – Hồ Chí Minh hay sưu tầm một số tác giả, tác phẩm văn học giai
đoạn 1945 – 1975 hoặc sưu tầm các đề kiểm tra, ôn tập …
- Từ các tài liệu mà các em sưu tầm được, giáo viên cũng có thể hướng
dẫn học sinh tập thuyết trình về một tác gia văn học, một tác phẩm văn học …
kết hợp trình chiếu bằng Powerpiont hay Violet. Phát huy năng lực sử dụng
công nghệ thông tin cho các em.
Ví Dụ: Minh họa giáo án 1,2- Phụ lục.
Trên đây là một sô giải pháp để cải tiến phương pháp dạy học theo định
hướng phát triển năng lực học sinh. Tuy nhiên để việc đổi mới có hiệu quả nhất
thiết phải chú ý tới hình thức tổ chức ngoài lớp học.

4.3. Đổi mới hình thức tổ chức ngoài lớp học.
Tổ chức các câu lạc bộ hội thảo hội thi..các buổi tọa đàm ngoại khóa cho
học sinh hiểu rõ hơn về tiểu sử cuộc đời và sự nghiệm của các tác giả văn học.
Giá trị của những tác phẩm đó với cuộc sống con người Việt Nam. Từ đó thêm
mến yêu, trân trọng nền văn học nước nhà. Xác định được những tình cảm tốt

18


đẹp: Tình yêu quê hương, đất nước, con người,với những phẩm chất tốt đẹp
như lòng dũng cảm, nhân ái, bao dung...
4.4. Bồi dưỡng phương pháp học tập (cách học) tích cực đối với học sinh.

Do vậy, phương pháp để ghi nhớ là rất quan trọng và cần thiết. Có thể thực
hiện theo các bước sau:
Bước 1: Trình bày kiến thức dưới dạng dàn bài. Trước tiên, bạn đọc lại

toàn bài học từ 2 đến 3 lần. Sau đó, bạn tóm tắt nội dung bài học đó thành 1 dàn
ý. Có thể đặt các đề mục để dễ dàng ghi nhớ như: I, II, III; 1, 2, 3 hoặc nhỏ hơn
bằng a, b, c… tương ứng với mỗi mục là một nội dung.
Bước 2: Đọc nhẩm (ghi nhớ thầm). Đây là cách ghi nhớ kiến thức bài học

bằng cách đọc nhẩm các ý trong dàn bài mới xác lập. Trong quá trình thực
hiện, chỗ nào quên bạn dừng lại, lật dàn bài ra xem, gạch chân và đọc nhẩm lại.
Lần lượt như vậy cho đến hết.
Bước 3:Ghi ra giấy. Bên cạnh đọc nhẩm, ta có thể kết hợp với biện pháp

ghi những kiến thức đó ra giấy. Khi ghi, bạn chỉ tóm tắt phần quan trọng, lược
bỏ những phần rườm rà, không cần thiết.
Bước 4: Củng cố bài học. Việc củng cố bài học tưởng chừng không cần

thiết nhưng nó lại rất quan trọng đối với người học. Ta có thể củng cố bằng
nhiều cách như tự đặt ra những câu hỏi trên cơ sở nội dụng bài học để tự trả lời.
Ngoài ra, ta có thể làm thêm một số bài tập với mức độ từ dễ đến khó để củng
cố kiến thức lẫn thao tác khi làm bài tập, kết hợp với việc liên hệ so sánh kiến
thức bài mới được học với những bài đã học để có cái nhìn tổng quan nhất,
tránh nhầm lẫn và thiếu sót khi thực hành.
Đơn giản hóa khối kiến thức bài học bằng bản đồ tư duy. Vẽ bản đồ tư
duy cũng là một phương pháp học được dùng khá phổ biến hiện nay, hiệu quả
của cách học này là rất cao, nhất là với các môn khoa học xã hội. Với phương
pháp này, người học dựa vào khả năng tư duy, tưởng tượng, sáng tạo của mình
nhằm xác lập mối quan hệ cũng như tương quan của các đơn vị kiến thức của
bài học để thể hiện các mối quan hệ như nhóm, đối tượng; liên hệ ý nghĩa, tác

ý là trọn vẹn.
Nghệ thuật là phần trừu tượng hơn nhưng phần lớn tập trung ở khía cạnh
câu từ, miêu tả, nhân hóa, vật hóa, so sánh, đối lập, tu từ, ẩn dụ… Thường thầy
cô sẽ lưu ý cho các học sinh những nét nghệ thuật qua từng bài, từng tác phẩm
cụ thể. Chủ đề là vấn đề cô đọng, đầy đủ và có thể ngắn gọn nhất nhưng rất nổi
bật khi đọc hiểu tác phẩm.
Tự học đóng vai trò quan trọng. Nếu biết tự học môn ngữ văn chắc chắn
sẽ đem lại cho người học một nhân cách sống tốt, viết lách diễn đạt trôi chảy và
giao tiếp cũng tinh tường hơn.

5. Kết quả đạt được
Sau khi áp dụng sáng kiến, tôi nhận thấy đã thu được những kết quả
tương đối khả quan khi phát triển các năng lực cho học sinh từ . Qua bảng
khảo sát đầu năm tháng 8/2014 và sau khi áp dụng sáng kiến (1/2015) với 4
lớp khối 9 kết quả như sau:
Khối

Tổng số học

Phát huy tốt các
22

Chưa phát huy hết


sinh

năng lực

năng lực


42.9

9C

35

22

62,9

13

37.1

9D

35

21

60,0

14

40,0

Tổng

143


6.2 . Cơ sở vật chất:
Nhà trường cần có kế hoạch cụ thể đầu tư cơ sở vật chất, phòng nghe
nhìn, máy tính, máy chiếu để học sinh có điều kiện hơn khi tiếp cận với khoa
học thông tin.
6.3 . Phụ Huynh- Học sinh.
Phụ huynh cần phối hợp nhịp nhàng với các thầy cô trong việc quản lý
con em mình.. Hướng dẫn nhắc nhở con em mình tự học ở nhà một cách hiệu
quả.
Học sinh cần có tinh thần học tập, nhiệt tình, năng động sáng tạo. Để
môn học ngữ văn là một môn thú vị có nhiều niềm vui và bổ ích.

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
1. Kết luận
Như vậy từ thực trạng khó khăn của môn học ngữ văn , đặc biệt là dạy các
tác phẩm truyện hiện đại Việt Nam ở học sinh lớp 9 tôi nhận thấy việc học ngữ
văn hiện nay chưa theo kịp tinh thần đổi mới hiện đại, chưa thực sự lồng ghép
giáo dục kỹ năng sống cho học sinh , chưa phát huy được hết các năng lực
chung và năng lực chuyên biệt của học sinh.
24


Bản thân là một giáo viên ngữ văn nhiều năm dạy khối 9, tôi mạnh dạn
đưa ra sáng kiến về một sô giải pháp “Dạy học văn bản Truyện hiện đại Việt
Nam - Ngữ văn 9 theo định hướng phát triển năng lực học sinh „để giao lưu
chia sẻ kinh nghiệm dạy học với đồng nghiệp .
Qua bước đầu áp dụng các biện pháp như: Chuẩn bị bài giảng ở nhà thật
tốt, xác định mục tiêu dạy học nhằm hướng tới phát triển năng lực học sinh.
Tích cực đổi mới phương pháp dạy học , đổi mới hình thức dạy học một cách
sáng tạo hợp lý, hướng dẫn học sinh tự học ở nhà..... Tôi nhận thấy : Bản thân