KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

“SỰ THAM GIA CỦA NGƯỜI DÂN TRONG XÂY DỰNG
NÔNG THÔN MỚI Ở XÃ ĐA TỐN, HUYỆN GIA LÂM,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI “

Tên sinh viên : Ngô Thị Giang
Chuyên ngành đào tạo: Kinh tế
Lớp

: KTCK57

1


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng đây là công trình nghiên cứu của tôi, số liệu và
kết quả nghiên cứu là trung thực và chưa từng được bảo vệ trong bất cứ một
học vị nào.
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện khóa luận
đều đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong khóa luận đều được ghi
rõ nguồn gốc.
Hà Nội, ngày … tháng … năm 2015
Tác giả khóa luận

Ngô Thị Giang

2


LỜI CẢM ƠN

quan trọng hơn phải hỗ trợ người dân, nâng cao đời sống vật chất tinh thần,
đảm bảo cuộc sống ổn định, nâng cao thu nhập cho dân cư…Từ đó khuyến
khích, vận động sự tham gia tích cực của người dân, để người dân phát huy
tính tự lập, tự chủ, tự cường, nỗ lực sáng tạo vốn có. Thực tế, tại Đa Tốn việc
xây dựng NTM còn gặp không ít khó khăn, thách thức làm hạn chế sự tham
gia của người dân. Để giải quyết những khó khăn này, điều quan trọng cần
làm là phải đưa khái niệm “nông thôn mới” gần với người dân và thực hiện
mục tiêu xây dựng NTM gắn với con người. Góp phần thúc đẩy quá trình xây
dựng phát triển NTM, chúng tôi chọn nghiên cứu đề tài: “Sự tham gia của
người dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã Đa Tốn, huyện Gia Lâm,
thành phố Hà Nội.
Với mục tiêu đánh giá về tình hình tổ chức thực hiện nông thôn mới trên
cơ sở góc nhìn của người dân từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cũng như đề
xuất các giải pháp nhằm tăng cường và thực hiện có hiệu quả chương trình
xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã trong thời gian tới. Với mục tiêu cụ
chương trình nông thôn mới và đánh giá tình hình tổ chức thực hiện chương
trình. Đánh giá tình hình tổ chức thực hiện chương trình nông thôn mới từ
phía người dân; Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức thực hiện chương
trình nông thôn mới của xã; Đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường và thực
hiện có hiệu quả Chương trình nông thôn mới tại địa phương trong thời gian
tới. Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các vấn đề liên quan đến tổ chức thực
hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới, đánh giá của người dân về việc
tổ chức thực hiện nông thôn mới. Đối tượng khảo sát tập trung vào người dân,
4


ngoài ra đề tài còn tiến hành phỏng vấn cán bộ thực hiện, một số cơ quan, tổ
chức ,đoàn thể.
Phần cơ sở lí luận đưa ra một số khái niệm cơ bản như sau: Nông thôn,
phát triển nông thôn, nông thôn mới..;sự cần thiết xây dựng nông thôn mới;,



DANH MỤC BẢNG

DANH MỤC ĐỒ THỊ

DANH MỤC HỘP

7


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt

Nghĩa của từ

BCĐ

Ban chỉ đạo

BQ

Bình quân

BQL

Ban quản lý

CĐ – ĐH


HĐND

Hội đồng nhân dân

HTX

Hợp tác xã

KH – KT

Khoa học – kỹ thuật

KT

Kinh tế

LĐ

Lao động

LĐNN

Lao động nông nghiệp

MT

Môi trường
8



Thương mại – dịch vụ

UBND

Ủy ban nhân dân

XH

Xã hội

9


PHẦN I. MỞ ĐẦU
1.1. Tính cấp thiết của đề tài
Nông nghiệp, nông dân là những vấn đề quan trọng trong quá trình phát
triển đất nước, là vấn đề chiến lược góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh
tế,đảm bảo ổn định chính trị và quốc phòng và sự phát triển bền vững của đất
nước trong quá trình công nghiệp hóa ,hiện đại hóa theo định hướng xã hội
chủ nghĩa.
Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đang là chủ
trương lớn của Đảng và Nhà nước ta nhằm thay đổi bộ mặt của nông thôn cho
phù hợp với thời kì CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Xây dựng nông thôn
mới là nhiệm vụ chính trị trọng tâm của các cấp ủy đảng và chính quyền địa
phương, vì lợi ích của người dân bảo đảm công bằng và ổn định chính trị, xã
hội. Để đạt mục tiêu của chương trình xây dựng nông thôn mới, ngoài sự hỗ
trợ, định hướng của nhà nước, sự chỉ đạo quyết liệt của các cấp ủy chính
quyền, sự vào cuộc, hệ thống chính trị xã hội rất cần sự chung sức, đồng lòng
phát huy vai trò chủ thể của người dân.
Trong thời gian qua, chương trình xây dựng nông thôn mới đã thực sự

Đánh giá thực trạng tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn
mới và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc xây dựng nông thôn mới tại
xã Đa Tốn, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội .Từ đó đề xuất, những giải
pháp huy động sự tham gia của người dân trong việc xây dựng nông thôn mới
trên địa bàn nghiên cứu.
1.2.2 Mục tiêu cụ thể
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về sự tham gia của người dân
trong xây dựng nông thôn mới.
- Đánh giá thực trạng sự tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn
mới tại xã Đa Tốn, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội những năm vừa qua.
-Phân tích những thuận lợi, khó khăn và các nhân tố ảnh hưởng đến sự
tham gia của người dân trong quá trình tham gia xây dựng nông thôn mới .
11


- Đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường sự tham gia của người dân
trong xây dựng nông thôn mới tại xã Đa Tốn, huyện Gia Lâm, thành phố Hà
Nội trong các năm tiếp theo.
1.3 Câu hỏi nghiên cứu
Để đạt được các mục tiêu trên, nghiên cứu cần trả lời các câu hỏi sau:
1. Sự tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn mới được thể hiện ở các
nội dung và tiêu chí nào?
2. Thực trạng xây dựng nông thôn mới tại xã Đa Tốn, huyện Gia Lâm, thành
phố Hà Nội như thế nào?
3. Thực trạng sự tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã
Đa Tốn, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội những năm qua ra sao?
4. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia của người dân trong xây dựng nông
thôn mới?
5. Làm như thế nào để huy động sự tham gia của người dân trong xây dựng
nông thôn mới?

NGƯỜI DÂN TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
2.1. Cơ sở lý luận về sự tham gia của người dân trong xây dựng nông
thôn mới
2.1.1 Một số khái niệm cơ bản
a. Khái niệm nông thôn, phát triển nông thôn
 Nông thôn
Hiện nay có rất nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn. Khi nhắc
tới khu vực nông thôn, người ta thường so sánh với thành thị .Có quan điểm
cho rằng, khi xem xét nông thôn dung chỉ tiêu mật độ dân số ,số lượng dân cư
ở nông thôn thấp hơn thành thị.
Quan điểm khác lại cho rằng vùng nông thôn là vùng có dân cư làm
nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính của dân cư trong vùng là
hoạt động sản xuất nông nghiệp. Khái niệm nông thôn cũng mang tính chất
tương đối, nó có thể thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh
tế -xã hội của các quốc gia trên thế giới,ở đây có 2 khái niệm:
- Nông thôn : Là khái niệm dùng để chỉ một địa bàn mà ở đó sản xuất nông
nghiệp chiếm tỉ trọng lớn.
- Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp dân cư, trong đó có nhiều nông dân .
Tập hợp dân cư này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa- xã hội và
môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ
chức khác.(Giáo trình PTNT trường ĐHNN Hà Nội,trang 11,2015)
 Phát triển nông thôn (PTNT)
Khác với phát triển và phát triển kinh tế , PTNT là chỉ sự phát triển ở
khu vực nông thôn ,phạm vi của nó được hiểu với phạm vi hẹp hơn phát triển
và phát triển kinh tế..Một số quan điểm về PTNT :
- PTNT là những thay đổi cần thiết ở khu vực nông thôn . Tuy nhiên,những gì
coi là là cần thì lai khác nhau ở từng nước ,từng vùng.
14





trường sinh thái được bảo vệ; an ninh trật tự được giữ vững; đời sống vật
chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao; theo định hướng
xã hội chủ nghĩa.
Với tinh thần đó, xây dựng nông thôn mới có năm nội dung chính: (1)
Làm tốt công tác quy hoạch; (2) Xây dựng hạ tầng kinh tế - xã hội; (3) Phát
triển kinh tế, tổ chức sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân; (4) Phát
triển văn hóa xã hội – môi trường; (5) Củng cố và xây dựng hệ thống chính
trị xã hội vững mạnh tại cơ sở.
b, Khái niệm sự tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn mới
Tham gia – Participation được dịch thành hai từ tham gia và tham dự.
Theo GS.Tô Duy Hợp thì tham dự là tham gia ở mức thấp còn tham gia là
tham dự ở mức cao.
Có nhiều cách hiểu về sự tham gia tùy thuộc từng hoàn cảnh cụ thể.
Trong các dự án phát triển nông thôn tham gia thường được hiểu một cách
đơn giản là mọi người đóng các vai trò khác nhau trong các hoạt động của dự
án phát triển nông thôn.
Sự tham gia là một quá trình cho phép người dân tự tổ chức để xác định
nhu cầu và cùng thiết chế, tổ chức thực hiện, đánh giá hoạt động và cùng nhau
hưởng lợi từ các hoạt động đó.
Theo Setty, 1991: “ Sự tham gia của người dân là cùng với các cơ
quan phát triển xây dựng chương trình hoạt động, lựa chọn ưu tiên, khởi
xướng và thực hiện các dự án bằng cách đóng góp ý kiến, mối quan tâm, vật
liệu, tiền bạc, lao động và thời gian”.
Sự tham gia của người dân trong chương trình xây dựng nông thôn mới
là một quá trình mà Nhà nước và người dân cùng nhận một số trách nhiệm cụ
thể tỏng việc phát triển nông thôn và tiến hành các hoạt động để thực hiện
trách nhiệm của mình, mang lại thiết thực cho người nông dân.
Sự tham gia của người dân trong chương trình xây dựng nông thôn mới

nghiệp, nông dân và nông thôn, nông dân chính là chủ thể của quá trình phát
triển, là lực lượng quyết định xây dựng nông thôn hiện đại gắn với giữ gìn và
phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, là lực lượng trực tiếp áp dụng kỹ thuật và
công nghệ tiên tiến trong lao động, sản xuất. Phát triển nông nghiệp, nông
thôn và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nông dân phải dựa trên cơ
17


chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, phù hợp với điều kiện của
từng vùng, từng lĩnh vực, để giải phóng và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực
xã hội, phát huy cao nội lực. Giải quyết vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông
thôn không chỉ là nhiệm vụ của nông dân, ở khu vực nông thôn mà là nhiệm
vụ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội; trước hết phải khơi dậy tinh thần
yêu nước, tự chủ , tự cường tự lực vươn lên của nông dân. Không ngừng nâng
cao đời sống vật chất, tinh thần của dân cư nông thôn, hài hòa giữa các vùng,
tạo sự chuyển biến nhanh hơn các vùng còn nhiều khó khăn; nông dân được
đào tạo có trình độ sản xuất ngang bằng với các nước tiên tiến trong khu vực
và đủ bản lĩnh chính trị, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới.
2.1.3 Vai trò chủ thể của người dân trong việc xây dựng nông thôn mới
Vai trò chủ thể của nông dân trong xây dựng nông thôn mới văn minh,
hiện đại được xác định là:
-

Chủ thể tích cực tham gia vào quá trình xây dựng và thực hiện quy hoạch xây

dựng nông thôn mới.
- Chủ thể chủ động, sáng tạo trong xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở
nông thôn.
- Chủ thể trực tiếp trong phát triển kinh tế và tổ chức sản xuất CNH, HĐH
nông nghiệp nông thôn.

trật tự nhất định, các trật tự ở đây hoàn toàn phù hợp với quan điểm của Đảng
ta “lấy dân làm gốc”. Các nội dung trong vai trò của người dân vào việc tham
gia xây dựng mô hình nông thôn mới được hiểu là:
Dân biết : là quyền lợi, nghĩa vụ và sự hiểu biết của người nông dân về
những kiến thức bản địa có thể đóng góp vào quá trình quy hoạch nông thôn,
quá trình khảo sát thiết kế các công trình xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn.
Măt khác, người dân có điều kiện tham gia hiệu quả hơn vào các giai đoạn
sau của quá trình xây dựng công trình. Điều đó có nghĩa là dân được biết rõ
về nông thôn mới là gì? Thông qua tuyên truyền, vận động, thông qua sinh
hoạt cộng đồng thôn ấp? Nội dung nông thôn mới với 19 tiêu chí là gì? Dân
đóng vai trò thế nào để xây dựng nông thôn mới? Nhà nước hỗ trợ như thế
nào? Cách làm cụ thể bắt đầu từ đâu? Ai sẽ hưởng lợi từ chương trình?
19


Dân bàn: bao gồm sự tham gia ý kiến và bàn bạc của người dân liên
quan đến kế hoạch phát triển sản xuất, liên quan đến các giải pháp, mọi hoạt
động của nông dân trên địa bàn như bàn luận mở ra hướng sản xuất mới, đầu
tư xây dựng công trình phúc lợi công cộng, các giải pháp thiết kế, phương
thức khai thác công trình, tổ chức quản lý công trình, các mức đóng góp và
các định mức chi tiêu từ nguồn thu, phương thức quản lý tài chính,… trong
nội bộ cộng đồng dân cư hưởng lợi.
Dân đóng góp: là một yếu tố không chỉ ở phạm trù vật chất, tiền bạc
mà còn ở cả phạm trù nhận thức về quyền sở hữu và tính trách nhiệm, tăng
tính tự giác của từng người dân trong cộng đồng. Hình thức đóng góp có thể
bằng tiền, sức lao động, vật tư tại chỗ hoặc đóng góp bằng trí tuệ.
Dân làm: chính là sự tham gia lao động trực tiếp từ người dân vào các
hoạt động phát triển nông thôn như đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, các hoạt
động của các nhóm khuyến nông, khuyến lâm, nhóm tín dụng tiết kiệm và
những công việc liên quan đến tổ chức tiếp nhận, quản lý và sử dụng công

21


Hình 2.1 Người dân xã Đa Tốn tham gia 1 cuộc họp.
b. Mức độ tham gia của người dân trong xây dựng nông thôn mới
 Không có sự tham gia
- Cán bộ điều khiển: Người dân làm và thực hiện theo ý của cán bộ ,không
được hiểu rõ. Như người dân bị gọi đi làm công ích ,đóng góp tiền cho một
hoạt động nào đó mà không được biết ,không được thảo luận.
- Tham gia mang tính hình thức:cán bộ cũng có gọi dân đến, cho dân phát biểu
ý kiến cho có lệ, mọi việc cán bộ quyết theo ý mình.
 Tham gia ít
- Người dân được thông báo và giao nhiệm vụ: Người dân được thông báo,
hiểu rõ những việc mà cán bộ muốn họ tham gia, sau đó người dân đóng góp
công sức hay tiền của theo khả năng của mình.
22


- Người dân được hỏi ý kiến: kế hoạch công tác do cán bộ thiết kế và quản lí;
người dân được mời tham gia thảo luận,hỏi lấy ý kiến sau đó cán bộ điều
chỉnh cho phù hợp rồi cùng dân thực hiện.
 Tham gia thực sự
- Cán bộ khởi xướng người dân cùng tham gia lấy quyết định: Cán bộ là người
khởi xướng có ý tưởng, người dân chủ động tham gia cùng cán bộ trong các
khâu lập kế hoạch, quyết định chọn các phương án và tổ chức thực hiện.
- Người dân khởi xướng và cùng cán bộ ra quyết định: Người dân khởi xướng
lập kế hoạch, cán bộ cùng dân quyết định chọn các phương án thực hiện.
- Người dân khởi xướng, quyết định chọn các phương án và có sự hỗ trợ của
cán bộ: người dân khởi xướng ,lập kế hoạch, quyết định chọn các quyết định
chọn các phương án và tổ chức thực hiện, kiểm tra giám sát. Cán bộ đóng vai

góp của người dân cho các hoạt động trong xây dựng nông thôn mới, cũng


như điều kiện của xã để thu hút các nguồn vốn đầu tư.
Vai trò lãnh đạo: Đây là yếu tố được đánh giá là có ảnh hưởng lớn tới sự tham

gia của cộng đồng trong việc xây dựng NTM
+ Đảng ủy, UBND xã là tổ chức chính trị có tầm quan trọng và mức độ ảnh
hưởng lớn nhất trong mọi hoạt động và ra quyết định của ban chỉ đạo. Mọi
hoạt động và phương hướng phát triển của xã đều được Đảng ủy, UBND
thông qua và định hướng.
+ Hội người cao tuổi: Có ảnh hưởng và tầm quan trọng rất lớn trong cộng đồng
dân cư trong xã. Những ý kiến đóng góp của họ luôn được coi trọng. Các chi
hội người cao tuổi các xã cũng góp phần tích cực trong việc vận động dân xây
dựng đời sống mới, động viên con cháu tích cực tham gia xây dựng NTM của
địa phương.
+ Hội phụ nữ xã: Là lực lượng tham gia lao động chính của địa phương, các hội
viên luôn giúp đỡ nhau làm kinh tế, xóa đói giảm nghèo; tuyên truyền vận
động kế hoạch hóa gia đình, đồng thời tham gia tình nguyện vận động gia
đình và cộng đồng tích cực tham gia xây dựng NTM ,bảo vệ và giữ gìn tài sản
công cộng, xây dựng nếp sống văn minh.
+ Hội cựu chiến binh: Với các thành viên là người tham gia quân sự,nhiều
người còn thamgia trực tiếp các cuộc chiến tranh nay trở về với quê hương
cùng tham gia phát triển kinh tế, xây dựng xóm làng. Các hội viên đã tích cực
24


trong công tác tuyên truyền vận động nhân dân hiểu và tham gia xây dựng
NTM; là thành viên của tổ giám sát các công trình xây dựng đường giao
thông, trường học,trạm y tế của xã; Ngoài ra còn đảm nhận công việc quản lí

25