HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM

KHOA MÔI TRƯỜNG
------------------------&---------------------------

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
TÊN ĐỀ TÀI:
ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH THỰC HIỆN TIÊU CHÍ 17
TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
TẠI XÃ THỤY HƯƠNG, HUYỆN CHƯƠNG MỸ,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Người thực hiện

: NGUYỄN HUY NGHĨA

Lớp

: MTB

Khóa

: K57

Ngành

: KHOA HỌC MÔI TRƯỜNG

Giáo viên hướng dẫn

: TS. PHAN TRUNG QUÝ


Giáo viên hướng dẫn : TS. PHAN TRUNG QUÝ
Địa điểm thực tập

: XÃ THỤY HƯƠNG, HUYỆN CHƯƠNG MỸ,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Hà Nội – 2016


LỜI CÁM ƠN
Đầu tiên em xin cảm ơn các thầy cô giáo tại khoa Môi trường, Học viện
Nông nghiệp Việt Nam. Những người đã truyền đạt kiến thức và kinh nghiệm
cho chúng em trong hơn 4 năm vừa qua.
Em xin cảm ơn thầy giáo TS. Phan Trung Quý đã hướng dẫn chỉ bảo
tận tình để khóa luận này được hoàn chỉnh.
Cảm ơn lãnh đạo xã Thụy Hương, huyện Chương Mỹ và phòng Tài
nguyên Môi Trường huyện Chương Mỹ đã tạo điều kiện giúp đỡ em về tư
liệu, kinh nghiệm thực tế trong quá trình thực.
Cảm ơn người thân trong gia đình và bạn bè đã ủng hộ, khuyến khích
cả về vật chất và tinh thần trong quá trình học tập và làm khóa luận này.
Hà Nội , tháng 05 năm 2016
Sinh viên thực hiện:

Nguyễn Huy Nghĩa

i


MỤC LỤC
DANH MỤC BẢNG........................................................................................vi


2.2.7.1. Chủ trương, chính sách của nhà nước về xây dựng nông thôn mới...14

ii


2.2.7.2. Năng lực tổ chức triển khai xây dựng NTM của đội ngũ cán bộ cơ sở
.........................................................................................................................15
2.2.7.3. Nhận thức của người dân và cộng đồng dân cư.................................15
2.2.7.4. Khả năng huy động và quản lý nguồn vốn thực hiện chương trình. . .15
2.2.7.5. Cơ chế giải ngân vốn nhà nước hỗ trợ cho các dự án do nhóm thợ và
cộng đồng dân cư tự thực hiện........................................................................16
2.2.8. Tiêu chí môi trường và mục tiêu thực hiện tiêu chí môi trường...........................16

2.2.8.1. Giới thiệu về tiêu chí môi trường.......................................................16
2.3.1. Kinh nghiệm từ một số nước trên thế giới...........................................................20

2.3.1.1. Kinh nghiệm của Hàn Quốc với “Phong trào làng mới”....................20
2.3.1.2. Kinh nghiệm của Trung Quốc............................................................22
2.3.2. Công tác thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới ở nước ta................23

2.3.2.1. Tình hình xây dưng NTM ở Việt Nam trong thời gian qua...............23
2.3.3. Những thuận lợi và khó khăn trong quá trình thực hiện chương trình.................29

3.2. Phạm vi nghiên cứu..................................................................................32
3.4. Phương pháp nghiên cứu..........................................................................32
3.4.1. Phương pháp lựa chọn điểm nghiên cứu...............................................32
3.4.2. phương pháp thu thập số liệu sơ cấp.....................................................33
3.4.2.1.Phương pháp điều tra thông qua bảng hỏi...........................................33
3.4.2.2. Phương pháp phỏng vấn chuyên gia...................................................33

Hình 4.5 : Hồ sinh thái xã................................................................................54
4.3.4. Chất thải, nước thải được thu gom và xử lý........................................................55

Hình 4.6 : Kênh mương được kè kiên cố........................................................56
Hình 4.7 : Cống rãnh ứ đọng nước, chưa có tấm đan......................................57
Hình 4.9: Điểm tập kết rác xã Hình 4.10: Điểm sạt lở thôn...........................59
4.3.5. Nghĩa trang nhân dân có quy hoạch và quản lý..................................................59

Hình 4.11 : Nghĩa trang cải táng của xã..........................................................61
4.4.1. Những thuận lợi, khó khăn trong việc thực hiện tiêu chí môi trường trên địa bàn
xã.................................................................................................................................. 61
Những thuận lợi............................................................................................................ 61
4.4.2. Đề xuất các giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trên địa bàn xã...................64

Điện.................................................................................................................74
Trường học......................................................................................................74
Cơ sở vật chất văn hoá....................................................................................74
Chợ NT............................................................................................................74
Bưu điện..........................................................................................................74
Hộ nghèo.........................................................................................................75
Giáo dục..........................................................................................................76
Môi trường.......................................................................................................76

iv


v


DANH MỤC BẢNG

not found
Hình 4.8: Xe thu gom rác thô sơ................Error: Reference source not found
Hình 4.9: Điểm tập kết rác xã ....................................................63
Hình 4.10: Điểm sạt lở thôn Phúc Cầu........Error: Reference source not found
Hình 4.11: Nghĩa trang cải táng của xã........Error: Reference source not found

vii


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, KÝ TỰ VIẾT TẮT
BTBDHMT :

Bắc Trung Bộ và Duyên hải miền Trung

CN

:

Công Nghiệp

CSHT

:

Cơ sở hạ tầng

CNH-HĐH :

Công nghiệp hóa- hiện đại hóa


KT-XH

:

Kinh tế -Xã hội

LLLĐ

:

Lực lượng lao động

NLTS

:

Nông, lâm, thủy sản

NN

:

Nông nghiệp

NT

:

Nông thôn


:

Tây Nguyên

TM

:

Thương mại

TTCN

:

Tiểu thủ công nghiệp

VSMT

:

Vệ sinh môi trường

XD

:

Xây dựng

XH


nên những nhân tố có tính chất định hình cho xã hội phát triển lâu dài và tạo
điều kiện cho nước ta nâng cao vị thế trên trường quốc tế. Để thực hiện nghị
quyết trên của Trung Ương, ngày 04 tháng 06 năm 2010 Thủ tướng chính phủ
ra quyết định số 800/ QĐ-TTg quyết định phê duyệt chương trình quốc gia về
xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020.

1


Chương Mỹ là một huyện ngoại thành nằm ở phía tây nam Hà Nội,
cách trung tâm thủ đô 20 km. Để hưởng ứng chương trình mục tiêu quốc gia
về xây dựng nông thôn mới, huyện Chương Mỹ đã tiến hành phát động và
triển khai chương trình xây dựng nông thôn mới ở 21 xã trên 32 xã, thị trấn
thuộc điạ bàn huyện. Qua 5 năm thực hiện chương trình,nền kinh tế của
huyện đang từng bước khởi sắc, toàn huyện có 11/ 21 xã đạt tiêu chí xây dựng
nông thôn mới trong năm 2015 ( UBND huyện Chương Mỹ). Trong đó Thụy
Hương được coi là lá cờ đầu của huyện trong việc xây dựng nông thôn mới,
tuy nhiên xã vẫn chưa hoàn thành đủ 19/19 tiêu chí của của chương trình xây
dựng nông thôn mới. Bên cạnh các mục tiêu về giáo dục, y tế, cơ sở hạ tầng…
tiêu chí môi trường là một tiêu chí quan trọng trong bộ tiêu chí của chương
trình mà xã chưa đạt được. Tiêu chí này không chỉ phản ánh được môi trường
khái quát của một địa phương mà qua đó còn đánh giá được hiện trạng phát
triển kinh tế, xã hội của địa phương đó. Xuất phát từ thực tế, nhằm đánh giá
tình hình mức độ hoàn thành tiêu chí môi trường của xã Thụy Hương so với
quy định của bộ tiêu chí về nông thôn mới, từ đó nghiên cứu đề xuất các giải
pháp góp phần hoàn thiện quá trình thực hiện tiêu chí 17 trong nông thôn mới
tại xã Thụy Hương, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá tình hình
thực hiện tiêu chí 17 trong xây dựng nông thôn mới tại xã Thụy Hương,
huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội”
1.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài

+ Thứ nhất, ở vùng nông thôn, các cư dân chủ yếu là nông dân và làm
nghề nông, đây là địa bàn hoạt động chủ yếu của các ngành sản xuất vật chất
nông, lâm, ngư nghiệp và các ngành nghề kinh doanh, dịch vụ phi nông
nghiệp.
+ Thứ hai, nông thôn thể hiện tính chất đa dạng về điều kiện tự nhiên,
môi trường sinh thái.

3


+ Thứ ba, cư dân nông thôn có mối quan hệ họ tộc và gia đình khá chặt
chẽ với những quy định cụ thể của từng họ tộc và gia đình.
+ Thứ tư, nông dân lưu giữ và bảo tồn nhiều di sản văn hoá của quốc
gia như các phong tục tập quán cổ truyền về đời sống, lễ hội, sản xuất nông
nghiệp và ngành nghề truyền thống, các di tích lịch sử, các danh lam thắng
cảnh... (Nguyễn Thị Phương Hoa, 2012).
- Theo báo cáo đánh giá tổng quan về thực trạng nông thôn, nông
nghiệp từ kết quả tổng điều tra nông thôn, nông nghiệp và thủy sản năm 2011,
tính đến 01/7/2011, cả nước có 9.071 xã, có 80.904 thôn, ấp, bản, tăng 0.35%
so với số 80.620 thôn của năm 2006. Nông thôn nước ta có 15,3 triệu hộ với
xấp xỉ 32 triệu người trong độ tuổi lao động, tăng 11,4% về số hộ và 4,5% về
lao động so với kỳ tổng điều tra năm 2006.
- Việt Nam là nước có nền kinh tế đang chuyển đổi từ nông nghiệp
sang công nghiệp hóa, nông dân là lực lượng lao động xã hội chính chiếm hơn
70% dân số và trên 50% lực lượng lao động xã hội. Do đó nông nghiệp được
coi là yếu tố quan trọng trong việc xóa đói nghèo, tăng thu nhập cho nông dân
và mở đường cho các chính sách đổi mới phát triển nông nghiệp nông thôn.
Thực hiện công cuộc đổi mới, dưới sự lãnh đạo của Đảng, bằng tinh thần lao
động cần cù, sáng tạo, giai cấp nông dân cùng với nhân dân cả nước tạo nên
những thành tựu khá toàn diện và to lớn trên mặt trận sản xuất nông nghiệp và

vững vấn đề vệ sinh an toàn lao động, vệ sinh an toàn thực phẩm, dẫn đến sử
dụng hoá chất nông nghiệp không đúng quy trình, làm ô nhiễm nguồn nước, làm
suy thoái đất, ảnh hưởng đến chất lượng nông sản và sức khoẻ của chính mình.
+ Trong nông dân còn có bức xúc trước tình trạng thiếu đất sản xuất,
nhưng việc một số địa phương cho các tổ chức nước ngoài thuê đất, thuê
rừng, hoặc tập trung trong một số nông, lâm trường, khiến nông dân phải đi
thuê lại đất với giá cao và sự yếu kém trong quản lý của cơ quan chức năng
khiến tình trạng phân bón, thức ăn gia súc, thuốc bảo vệ thực vật giả, kém
chất lượng tràn lan trên thị trường, gây thiệt hại cho nông dân.

5


+ Về thực hiện dân chủ, phát huy quyền làm chủ của nông dân ở nhiều
nơi còn bị vi phạm, có nơi khá nghiêm trọng, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo
của nông dân chưa tốt; vẫn còn tình trạng khiếu kiện đông người, vượt cấp.
Con em nông dân chịu nhiều thiệt thòi, khó có điều kiện học lên cao. Ở nông
thôn nhiều hủ tục gây lãng phí, tốn kém có chiều hướng phục hồi chưa được
chấn chỉnh (Nghị quyết số 26-NQ/TW của Hội nghị lần thứ bảy Ban chấp
hành Trung ương khóa X về nông nghiệp, nông dân, nông thôn).
2.2. Giới thiệu chương trình mục tiêu xây dựng nông thôn mới
2.2.1. Khái niệm nông thôn mới
2.2.1.1. Khái niệm nông thôn mới
Trước hết chúng ta cần hiểu nông thôn mới không phải là thị trấn, thị tứ
cũng không phải là nông thôn truyền thống. Nghĩa là nông thôn mới mang
đặc trưng của mỗi vùng nông thôn khác nhau được xây dựng ở cấp xã nhằm
phát triển toàn diện nông thôn theo hướng CNH- HĐH, dân chủ, văn minh
đồng thời giữ vững những bản sắc văn hóa và các giá trị truyền thống riêng
của nông thôn Việt Nam.
Nông thôn mới là nông thôn mà trong đó đời sống vật chất, văn hóa, tinh

mình khang trang, sạch đẹp; có nếp sống văn minh; môi trường và an ninh
nông thôn được đảm bảo; thu nhập, đời sống vật chất, tinh thần của người dân
được nâng cao; xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh.
2.1.2.3. Đơn vị nông thôn mới
Căn cứ vào khoản 3 điều 23 thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày
21-8-2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về hướng dẫn thực
hiện Bộ tiêu chí về Quốc gia về NTM quy định thì đơn vị NTM có 3 cấp:
- Xã NTM: là xã đã đạt 19 tiêu chí trong Bộ tiêu chí Quốc gia về xây
dựng NTM;
- Huyện NTM: Có 75% số xã trong huyện đạt NTM;
- Tỉnh NTM: Có 75% số huyện trong tỉnh đạt NTM.

7


2.1.2.4. Bộ tiêu chí Quốc gia về NTM
Bộ tiêu chí về NTM hình thành trên cơ sở Quyết định số 491/QĐ-TTg
ngày 16/9/2009 của thủ tướng chính phủ ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia
chương trình nông thôn mớivà Quyết định 342/QĐ-TTg ngày 20/2/2013 của
Thủ tướng Chính phủ đã ban hành sửa đổi một số tiêu chí của Bộ tiêu chí
quốc gia về nông thôn mới ban hành tại Quyết định số 491/QĐ-TTg.
 Ý nghĩa bộ tiêu chí
- Cụ thể hóa (lượng hóa) các đặc tính Nông thôn thời kỳ đẩy mạnh CNH
– HĐH.
- Bộ tiêu chí là cơ sở để xây dựng nội dung Chương trình mục tiêu quốc
gia về xây dựng NTM, là cơ sở để các xã đánh giá thực trạng và lập kế hoạch
phấn đấu đạt 19 tiêu chí nông thôn mới.
- Là căn cứ để chỉ đạo và đánh giá kết quả thực hiện xây dựng NTM của
các địa phương trong từng thời kỳ; đánh giá công nhận xã, huyện, tỉnh đạt
nông thôn mới; là cơ sở đánh giá thi đua hàng năm của các cấp ủy Đảng,

2.2.2. Đặc trưng của nông thôn mới
Đặc trưng của Nông thôn mới thời kỳ CNH –HĐH, giai đoạn 20102020 bao gồm:
- Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông
thôn được nâng cao;
- Phát triển nông thôn theo quy hoạch, có kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội
hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ;
- Trình độ dân trí được nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và
phát triển;
- An ninh đảm bảo, quản lý dân chủ, văn minh;
- Chất lương hệ thống chính trị được nâng cao,...
2.2.3. Mục tiêu và nhiệm vụ của chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông
thôn mới
2.2.3.1. Mục tiêu
 Mục tiêu chung:
Mục tiêu của chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới
nhằm: xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng KT – XH từng bước hiện đại; cơ
cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển
nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã
hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc, môi trường sinh thái
được bảo vệ.; An ninh trật tự được giữ vững, đời sống vật chất và tinh thần của
người dân ngày càng được nâng cao theo định hướng xã hội chủ nghĩa (Quyết định
số 800/QĐ- TTg ngày 04 tháng 06 năm 2010 quyết định phê duyệt chương trình
mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020).
 Mục tiêu cụ thể:
Quyết định số 800/QĐ-TTg ngày 04 tháng 06 năm 2010 quyết định phê
duyệt chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 20102020 đã đề ra mục tiêu hoàn thành của chương trình. Vào năm 2015 số xã đạt
chuẩn nông thôn mới là 20%, đến năm 2020 là 50% .

9


2.2.5.1. Nội dung thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới
 Các bước xây dựng nông thôn mới
Quá trình xây dựng nông thôn mới được thực hiện theo các bước sau:
Bước 1: Thành lập ban quản lý và thực hiện ở các cấp.
Bước 2: Tổ chức thông tin, tuyên truyền về thực hiện Chương trình xây
dựng xây dựng NTM (nội dung này được thực hiện trong quá trình triển khai
thực hiện).
Bước 3: Khảo sát đánh giá thực trạng nông thôn theo 19 tiêu chí của
Bộ tiêu chí quốc gia về NTM.
Bước 4: Lập đề án xây dựng NTM (gồm kế hoạch tổng thể đến năm
2020 và kế hoạch cụ thể cho từng năm và từng giai đoạn) của xã.
Bước 5: Xây dựng báo cáo thuyết minh quy hoạch chung xây dựng
nông thôn mới của xã.
Bước 6: Tổ chức thực hiện đề án.
Bước 7: Giám sát, đánh giá, thẩm định và báo cáo định kỳ về tình hình
thực hiện đề án.
 Nội dung chương trình xây dựng nông thôn mới
- Quy hoạch xây dựng nông thôn mới
- Phát triển hạ tầng kinh tế - xã hội
- Chuyển dịch cơ cấu, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập
- Giảm nghèo và an sinh xã hội
- Đổi mới và phát triển các hình thức tổ chức sản xuất có hiệu quả ở
nông thôn
- Phát triển giáo dục - đào tạo ở nông thôn
- Phát triển y tế, chăm sóc sức khỏe cư dân nông thôn
- Xây dựng đời sống văn hóa, thông tin và truyền thông nông thôn
- Cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn

11


Tham gia đóng góp tiền của và công sức để xây dựng các công trình
công cộng của làng xã như: đường giao thông, kiên cố hóa kênh mương, vệ
sinh công cộng,…
Người dân tự nguyện hiến đất để xây dựng các công trình hạ tầng kinh
tế -xã hội theo quy hoạch của xã.
2.2.6.3. Vai trò chủ thể của nông dân trong xây dựng nông thôn mới
Xây dựng nông thôn mới là cuộc cách mạng diễn ra ở nông thôn và
người dân chính là người hưởng thành quả mà nó mang lại. Do vậy trước hết
đó là nhiệm vụ của người dân nông thôn, người dân chính là chủ thể trong
công cuộc XDNTM, vai trò chủ thể được thể hiện ở một số hoạt động như:
- Tham gia đóng góp ý kiến nhằm xây dựng đề án xây dựng nông thôn
mới và đồ án quy hoạch nông thôn mới cấp xã.
- Tham gia lập kế hoạch thực hiện Chương trình (thôn, xã). Lựa chọn,
sắp xếp công việc sao thật thiết thực với yêu cầu của người dân trong xã và
phù hợp với khả năng, điều kiện của địa phương.
- Quyết định mức độ đóng góp của người dân trong xây dựng các công
trình công cộng của thôn, xã.
- Trực tiếp tổ chức thi công hoặc tham gia thi công xây dựng các công
trình hạ tầng kinh tế - xã hội của xã, thôn theo kế hoạch hàng năm.
- Thành lập ban đại diện (Ban giám sát) để tham gia quản lý và giám sát
các công trình xây dựng của xã, thôn.
- Tổ chức quản lý, vận hành và bảo dưỡng các công trình sau khi
hoàn thành.
2.2.7. Các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức thực hiện Chương trình xây dựng nông
thôn mới
2.2.7.1. Chủ trương, chính sách của nhà nước về xây dựng nông thôn mới
Là một trong số những yếu tố quan trọng tác động đến việc tổ chức
thực hiện chương trình xây dựng NTM. Chính sách về NTM trong đề tài này

14


15