LỊCH SỬ ĐẢNG BỘ
QUẬN LONG BIÊN
(2003-2013)

1


2


ĐẢNG BỘ THÀNH PHỐ HÀ NỘI
BAN CHẤP HÀNH ĐẢNG BỘ QUẬN LONG BIÊN

LỊCH SỬ
ĐẢNG BỘ
QUẬN LONG BIÊN
(2003-2013)

NHÀ XUẤT BẢN CHÍNH TRỊ - HÀNH CHÍNH
HÀ NỘI - 2013
3


4


LỜI GIỚI THIỆU
Long Biên là một đơn vị hành chính mới, nằm ở phía Đông
Bắc Thủ đô Hà Nội, một vùng đất có lịch sử lâu đời và giàu tiềm
năng phát triển. Nhân dân Long Biên có truyền thống yêu nước
và cách mạng, truyền thống lao động cần cù, sáng tạo. Sự ra đời

ủy, chính quyền, đoàn thể nhân dân, các phòng, ban, ngành quận
và cơ sở; đặc biệt là sự đóng góp quý báu của các đồng chí
nguyên là cán bộ chủ chốt các thời kỳ của quận Long Biên và
huyện Gia Lâm; sự chỉ đạo, quan tâm của Ban Tuyên giáo Thành
ủy Hà Nội, sự phối hợp của Viện Lịch sử Đảng. Thay mặt Ban
Chấp hành Đảng bộ quận, Ban chỉ đạo và tập thể biên soạn, tôi
xin chân thành cảm ơn sự giúp đỡ và hợp tác quý báu đó.
Quận ủy trân trọng giới thiệu cuốn Lịch sử Đảng bộ quận
Long Biên 2003-2013 với mong muốn cuốn Lịch sử này sẽ được
các cấp ủy đảng và đông đảo cán bộ, đảng viên, nhân dân quận
Long Biên nghiên cứu, tìm hiểu; từ đó tăng thêm lòng tự hào và ý
thức trách nhiệm trong sự nghiệp xây dựng quận Long Biên ngày
càng văn minh, giàu đẹp; vận dụng và phát huy những bài học
thiết thực trong 10 năm qua vào thực tiễn công tác.
Mặc dù tập thể Ban biên soạn đã hết sức cố gắng, song chắc
chắn cuốn Lịch sử không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót.
Rất mong nhận được sự đóng góp của bạn đọc để Ban biên soạn
tiếp tục bổ sung, hoàn chỉnh thêm.
Long Biên, ngày 05 tháng 10 năm 2013
BAN CHẤP HÀNH ĐẢNG BỘ QUẬN LONG BIÊN
BÍ THƯ
Vũ Đức Bảo
6


CHƯƠNG I

LONG BIÊN - KHÁI LƯỢC VỀ VÙNG ĐẤT,
CON NGƯỜI VÀ TRUYỀN THỐNG


thuộc lộ Bắc Giang; thời Hậu Lê thuộc phủ Thuận An; thời
Nguyễn thuộc trấn Bắc Ninh và sau là tỉnh Bắc Ninh.
Năm 1946, Đặc khu Ngọc Thụy được lập, là đơn vị tương
đương cấp huyện. Đặc khu vừa nhận sự chỉ đạo của tỉnh Bắc
Ninh vừa trực tiếp nhận lệnh từ Mặt trận Hà Nội.
Tháng 3-1949, Mặt trận Đường 5 thành lập, Đặc khu Ngọc
Thụy và huyện Gia Lâm nhập về tỉnh Hưng Yên. Cuối năm 1949,
đặc khu Ngọc Thụy và huyện Gia Lâm nhập trở lại tỉnh Bắc Ninh.
Tháng 10-1954, thành lập Quận 8 (bao gồm phần lớn địa bàn
Long Biên ngày nay) thuộc thành phố Hà Nội.
Ngày 20-4-1961, Quốc hội nước Việt Nam Dân chủ Cộng
hòa kỳ họp thứ 2 quyết định và ngày 31-5-1961 Thủ tướng Chính
phủ ký Quyết định huyện Gia Lâm nhập về Thủ đô Hà Nội (bao
gồm Quận 8, huyện Gia Lâm và một số xã thuộc huyện Tiên Du,
Từ Sơn, Thuận Thành (Bắc Ninh), Văn Giang (Hưng Yên).
Ngày 6-11-2003, Chính phủ ban hành Nghị định số 132/2003/
NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính để thành lập quận
Long Biên. Ngày 1-1-2004, quận Long Biên chính thức đi vào
hoạt động.
II. NHỮNG GIÁ TRỊ VĂN HÓA TRUYỀN THỐNG NỔI BẬT
Quận Long Biên ngày nay là kết quả phấn đấu không ngừng
của biết bao thế hệ người dân đã lao động cần cù, sáng tạo, kiên
cường trong đấu tranh chinh phục thiên nhiên, chống thiên tai
8


địch họa.
Hiện nay, trên địa bàn quận có gần 100 di tích lịch sử văn
hóa và cách mạng, trong đó có 48 di tích đã được xếp hạng cấp
Quốc gia và cấp Thành phố. Những di tích trên địa bàn và những

nguồn”, ước mong cho nhân dân có cuộc sống phồn vinh, hạnh
phúc. Trong các lễ hội, ngoài những nghi thức trong phần lễ,
còn có nhiều trò chơi dân gian được tổ chức tăng thêm sự sinh
động trong phần hội, như: chọi gà, đánh đu, bịt mắt bắt dê, bắt
vịt dưới nước, bắt trạch trong chum… Đặc biệt là trò kéo co ở
hội đền Trấn Vũ (Thạch Bàn), người kéo co trong tư thế ngồi,
dụng cụ là dây song luồn qua lỗ cọc. Lễ hội ở Tùng Choặc,
Hội Xá (Phúc Lợi) thể hiện nhân vật Hổ tướng (một mãnh
tướng theo Thánh Gióng đánh giặc Ân). Lễ hội làng Lệ Mật có
tích múa Giảo Long, thể hiện sức mạnh trị thủy của cư dân nơi
đây. Các lễ hội thường biểu diễn nghệ thuật truyền thống như
dân ca Quan họ, Chầu văn… Đó là các di sản văn hóa giàu
truyền thống nhân văn được lưu giữ, bảo tồn trong cộng đồng,
thể hiện nét đẹp của đời sống văn hóa, tinh thần thượng võ, trí
thông minh, sáng tạo và sự tài hoa, khéo léo của người dân
Long Biên.
Những di tích lịch sử văn hóa, cách mạng trên địa bàn đã ghi
đậm truyền thống văn hóa, gắn với lịch sử phát triển của vùng đất
và cư dân Long Biên, là những di sản vô giá, vốn quý cần được
phát huy trong công cuộc xây dựng và phát triển.
III. LONG BIÊN TRONG TIẾN TRÌNH LỊCH SỬ
Vùng đất Long Biên có lịch sử hình thành và phát triển gắn
liền với tiến trình của kinh thành Thăng Long-Hà Nội, với lịch sử
10


dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam.
Cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng chống lại quân xâm lược
nhà Hán (40-43) được đông đảo nhân dân trong vùng tham gia tích
cực. Sau khi tham gia đánh đuổi quân Hán thắng lợi, danh tướng

Đống Đa Tết Kỷ Dậu 1789, đạo quân của Tôn Sĩ Nghị tháo chạy
qua Cầu phao sông Hồng, bị nhân dân trong vùng chặn đánh, góp
phần làm nên chiến thắng vang dội của quân Tây Sơn.
Khi quân Pháp tiến đánh vùng đất Long Biên và Thành Hà
Nội, nhân dân trên địa bàn Long Biên đã kiên cường đánh địch,
đánh lui nhiều cuộc tiến quân của địch.
Đầu thế kỷ XX, phong trào chống Pháp mang màu sắc mới
dội vào Long Biên, các tầng lớp nhân dân, nhất là thế hệ trẻ
nhanh chóng tiếp thu luồng tư tưởng mới. Cuối năm 1926, Hội
Việt Nam cách mạng thanh niên được gây dựng ở Hà Nội, sau đó
mở rộng hoạt động ra ngoại thành và các tỉnh Bắc Bộ. Hội Việt
Nam cách mạng thanh niên đã tác động mạnh mẽ tới phong trào
công nhân, nhân dân lao động trên địa bàn Long Biên, đặc biệt từ
năm 1928, khi Hội thực hiện “vô sản hóa”.
Tháng 8-1929, những hội viên ưu tú của Hội Việt Nam cách
mạng thanh niên gia nhập Đông Dương Cộng sản Đảng được cử
vào Nhà máy gạch Cầu Đuống thực hiện “vô sản hóa”, sau đó,
thành lập Chi bộ đảng đầu tiên tại nhà máy. Chi bộ đảng đã tổ
chức công nhân đấu tranh đòi cải thiện điều kiện lao động và
chống đánh đập, ức hiếp công nhân.
Sau khi Đảng Cộng sản Việt Nam thành lập (2-1930), hòa
vào phong trào cách mạng trên cả nước, các hoạt động đấu tranh
trên địa bàn Long Biên phát triển mạnh mẽ. Được đồng chí
12


Lương Khánh Thiện-Ủy viên Thường vụ Xứ ủy quan tâm tuyên
truyền, giác ngộ, cuối tháng 12-1937, Chi bộ ghép nhà máy
Khuy-Hỏa xa ra đời, gồm 3 đảng viên.
Dưới sự lãnh đạo trực tiếp của Chi bộ đảng, phong trào đấu

hỏa lực của địch về mình, 8 đồng chí hy sinh để cuộc rút quân
toàn thắng.
Trong cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp,
quân và dân Long Biên vừa chiến đấu vừa sản xuất phục vụ
chiến đấu, cùng với bộ đội chủ lực lập nên những chiến công
vang dội, những tên gọi “Đại đội Hồng Hà”, “Sóng sông Hồng”,
“Lửa phi trường”, “Du kích Ngọc Thụy”… làm kẻ thù kiếp sợ.
Hiệp định Giơnevơ về lập lại hòa bình ở Việt Nam được ký
kết. Ngày 3-10-1954, những tên lính Pháp cuối cùng rút chạy,
quê hương giải phóng.
Chiều 10-10-1954, lực lượng quần chúng với đội ngũ chỉnh
tề hùng dũng tiến qua cầu Long Biên sang nội thành Hà Nội mít
tinh mừng Thủ đô hoàn toàn giải phóng.
Hòa bình lập lại trên miền Bắc, nhân dân Long Biên vượt
qua những khó khăn, thách thức hoàn thành cải tạo, xây dựng cơ
sở vật chất ban đầu cho chủ nghĩa xã hội. Trong những năm
tháng lịch sử này, quân và dân trên địa bàn Long Biên vinh dự
được Chủ tịch Hồ Chí Minh nhiều lần về thăm.
Ngày 19-5-1955, Chủ tịch Hồ Chí Minh về thăm nhà máy xe
lửa Gia Lâm. Người động viên: “Phải đoàn kết giữa công nhân
cũ và mới, phải nêu cao tinh thần làm chủ, khắc phục khó khăn,
hoàn thành tốt nhiệm vụ”1. Làm theo lời Bác, năm 1962, cán bộ
Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Hà Nội: Bác Hồ với Thủ đô Hà Nội, Thủ
đô Hà Nội với Bác Hồ, Nxb.CTQG, H.2013, tr. 267.
1

14


công nhân nhà máy đã có sáng kiến phát động phong trào thi đua

khen, trong thư Bác viết: “Trong việc phòng cháy, chữa cháy
các đồng chí bình tĩnh, tích cực và dũng cảm. Các đồng chí đã
phối hợp tốt với lực lượng quần chúng. Do đó, các đồng chí
luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ, dù trong điều kiện khó khăn”1.
Ngày 11-8-1967, giặc Mỹ đánh phá cầu Long Biên, các nhịp
số 8, 10, 11, 14 bị hỏng nặng, nhịp 15 bị sập hoàn toàn. Nhằm
duy trì huyết mạch giao thông, ngay lập tức các lực lượng bảo
đảm giao thông đã triển khai bến phà Bác Cổ-Phú Viên, cầu phao
Chương Dương được khẩn trương lắp đặt. Sau ngày thống nhất
đất nước, cầu phao Chương Dương tiếp tục sứ mệnh cho đến tận
những năm 80 của thế kỷ XX.
Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ, Long Biên
đã cung cấp sức người, sức của, hàng nghìn lượt người con ưu tú
lên đường chiến đấu giải phóng đất nước, góp phần làm nên
chiến thắng vẻ vang của dân tộc. Long Biên có 3.469 người có
công, trong đó có 47 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, 24 cán bộ lão
thành cách mạng, 79 cán bộ Tiền khởi nghĩa, 247 chiến sĩ cách
mạng bị địch bắt tù đày, 1.817 liệt sĩ; 1.257 thương binh, bệnh
binh; 3 Anh hùng Lực lượng vũ trang. Với những thành tích xuất
sắc trong chiến đấu và sản xuất, các đơn vị Thạch Bàn, Giang
Biên, thị trấn Gia Lâm, Ngọc Thụy, Nhà máy xe lửa Gia Lâm,
Công ty may 10, Công ty Xăng dầu khu vực I, đã được Đảng và
Nhà nước tuyên dương danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang
nhân dân. Với những chiến công trong cuộc kháng chiến, Đảng
Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố Hà Nội: Bác Hồ với Thủ đô Hà Nội, Thủ
đô Hà Nội với Bác Hồ, Nxb.CTQG, H.2013, tr. 451.
1

16


CHƯƠNG II

ĐẢNG BỘ QUẬN LONG BIÊN THÀNH LẬP,
KIỆN TOÀN HỆ THỐNG CHÍNH TRỊ, XÁC ĐỊNH
TRỌNG TÂM LÃNH ĐẠO VÀ THỰC HIỆN
THẮNG LỢI CÁC NHIỆM VỤ (2003-2005)

I. ĐẢNG BỘ QUẬN LONG BIÊN RA ĐỜI
Sau hơn 15 năm tiến hành công cuộc đổi mới, cùng với cả
nước, Thủ đô Hà Nội đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, với
những chuyển biến sâu sắc toàn diện trên các lĩnh vực kinh tế,
chính trị, xã hội. Ngày 15-12-2000, Bộ Chính trị ra Nghị quyết số
15-NQ/TW “Về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà
Nội trong thời kỳ 2001-2010”. Tiếp đó Ủy ban Thường vụ Quốc
hội ra Pháp lệnh Thủ đô với định hướng đẩy mạnh phát triển Thủ
đô về phía Bắc. Đó là vinh dự lớn, đồng thời là trách nhiệm hết
sức nặng nề của Đảng bộ và nhân dân Thủ đô với cả nước.
Trong bối cảnh mới, để đáp ứng yêu cầu phát triển của Thủ
đô, ngày 6-11-2003, Chính phủ ban hành Nghị định số
132/2003/NĐ-CP về việc điều chỉnh địa giới hành chính để thành
lập quận Long Biên1 thuộc thành phố Hà Nội.
Ban đầu tên quận được trưng cầu ý kiến là: Long Biên, Bồ Đề, Bạch Đằng.
Từ kết quả trưng cầu ý kiến, quyết định lấy tên quận là Long Biên.
1

18


Ngày 27-11-2003, Ban Thường vụ Thành ủy ban hành Quyết
định số 207/QĐ-TU, về việc thành lập Đảng bộ quận Long Biên



Ngày 1-1-2004, quận Long Biên chính thức đi vào hoạt động.
Khi thành lập, Đảng bộ quận Long Biên có 41 cơ sở đảng (gồm 31
đảng bộ và 10 chi bộ cơ sở) được bàn giao từ Đảng bộ huyện Gia
Lâm. Trong đó có 13 cơ sở đảng xã, thị trấn; 28 cơ sở đảng trong
doanh nghiệp và trong cơ quan sự nghiệp, bệnh viện, nhà trường
với 7.071 đảng viên.
Được thành lập trên cơ sở chia tách từ huyện Gia Lâm Anh
hùng, Đảng bộ và nhân dân Long Biên ý thức sâu sắc về những
giá trị truyền thống được các thế hệ đi trước tạo dựng, cũng như
ý thức rõ về trách nhiệm phát huy những giá trị đó trong hoàn
cảnh mới. Tình đoàn kết, gắn bó đặc biệt giữa Long Biên - Gia
Lâm là một nguồn sức mạnh để Đảng bộ và nhân dân Long Biên,
Gia Lâm tiếp tục vươn lên đóng góp ngày càng nhiều vào tiến
trình phát triển của Thủ đô, đất nước.
Quận Long Biên có vị trí chiến lược rất quan trọng về chính
trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng an ninh của Hà Nội và
đất nước. Nơi đây là đầu mối của các tuyến đường giao thông
quan trọng gồm cả đường sắt, đường bộ, đường thủy nối liền với
các tỉnh phía Bắc, Đông Bắc; có sân bay Gia Lâm, khu vực quân
sự; nằm trong vùng tam giác kinh tế trọng điểm Hà Nội-Hải
Phòng-Quảng Ninh đang phát triển sôi động trong quá trình hội
nhập kinh tế quốc tế. Long Biên có khu công nghiệp liên doanh
với nước ngoài, nhiều công trình kinh tế, văn hóa, khoa học-kỹ
thuật, cơ quan, nhà máy, đơn vị sản xuất-kinh doanh của Trung
ương và địa phương1.
Đóng trên địa bàn quận có trên 200 cơ quan, đơn vị của Trung ương và của
Thành phố, 647 doanh nghiệp.
1

UBND thành phố Hà Nội về làm việc, chỉ đạo. Tết Giáp Thân (2004), tết đầu
tiên sau khi thành lập quận, đồng chí Nguyễn Phú Trọng - Ủy viên Bộ Chính
trị, Bí thư Thành ủy Hà Nội về làm việc chúc tết Đảng bộ và nhân dân quận
Long Biên và dự lễ phát động trồng cây, phong trào thi đua quận Long Biên
tại phường Ngọc Thụy.

21


đổi nghề nghiệp, tìm kiếm việc làm khi bị thu hồi đất. Trong thời
kỳ đầu, đội ngũ cán bộ thiếu, cơ bản cán bộ lãnh đạo trưởng các
ban, phòng được bổ nhiệm từ cấp phó của ban, phòng huyện Gia
Lâm (cũ); bộ máy các cơ quan cấp quận chưa kiện toàn, lại thực
hiện chức năng, nhiệm vụ mới của một quận nội thành nên nhiều
bỡ ngỡ; trụ sở chưa có, phải thuê nhà dân và các cơ quan, diện
tích chật hẹp, phương tiện, thiết bị kỹ thuật thiếu thốn…
Hoàn cảnh khó khăn đã đặt sự nghiệp xây dựng và phát triển
của Đảng bộ và nhân dân Long Biên trước hàng loạt thách thức.
Yêu cầu đặt ra trước hết là phải định rõ hướng đi, sớm xác định
mô hình phát triển trước mắt và lâu dài một cách phù hợp, bảo
đảm sự phát triển nhanh, có sự đột phá mang dấu ấn riêng của
Quận; phải thay đổi cách thức quản lý, điều hành cho phù hợp với
chức năng, nhiệm vụ là một quận nội thành; phải kết nối các
nguồn động lực truyền thống và hiện đại, phát huy nội lực và chủ
động tranh thủ sự quan tâm của thành phố, các nguồn lực từ bên
ngoài để đón bắt được và phát huy tốt thời cơ phát triển.
Nhận thức được những thuận lợi và khó khăn, ý thức rõ trách
nhiệm lãnh đạo trong bước chuyển đổi quan trọng của địa
phương sang giai đoạn phát triển mới, ngay sau khi thành lập,
Quận ủy lâm thời tập trung xây dựng bộ máy, đội ngũ cán bộ

gắn kết việc điều chỉnh không gian đô thị với mục tiêu phát triển
kinh tế-xã hội, đồng thời bảo đảm các yêu cầu phòng thủ khu vực
và an ninh, quốc phòng. Một số lĩnh vực kinh tế-xã hội bức thiết
như giao thông, cấp thoát nước, chiếu sáng vừa xây dựng quy
hoạch vừa từng bước triển khai xây dựng để đáp ứng nhu cầu cấp
bách của xã hội.
23


Công tác đầu tư xây dựng cơ bản được đẩy mạnh với tư
tưởng chỉ đạo nhất quán là tập trung, đồng bộ và hiện đại; ưu tiên
đầu tư cho giáo dục, y tế, giao thông đô thị, xây dựng các trụ sở
tổ dân phố và nâng cấp kết cấu hạ tầng.
Cùng với việc tranh thủ sự giúp đỡ của Thành phố, huy động
cao từ nguồn vốn ngân sách, quận triển khai thực hiện hiệu quả
các dự án đấu giá quyền sử dụng đất, tạo thêm nguồn vốn đầu tư
xây dựng cơ bản.
Trong quá trình thực hiện, cùng một lúc triển khai đồng thời
nhiều dự án, khối lượng công việc lớn, trong hoàn cảnh đội ngũ
cán bộ thiếu, phương tiện cơ sở vật chất nghèo nàn, quận đã nỗ
lực trong việc hoàn tất thủ tục, tăng cường quản lý, giám sát; vừa
tăng tiến độ giải ngân, thúc đẩy tiến độ xây dựng, vừa bảo đảm
chất lượng nhằm nhanh chóng đưa các công trình vào sử dụng
hiệu quả. Từ thực tế quản lý các công trình, đội ngũ cán bộ
không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, tích lũy
được nhiều kinh nghiệm. Đến tháng 9-2005, quận đã phê duyệt
214 dự án, khởi công 154 dự án đầu tư, tiếp tục chuẩn bị đầu tư
33 dự án. Tổng mức đầu tư xây dựng cơ bản đạt trên 500 tỷ đồng,
bước đầu 92 công trình nhanh chóng được hoàn thành và đưa vào
sử dụng.

quản lý đất đai, trật tự xây dựng và giao thông đô thị. Các cấp
chính quyền tập trung xử lý các vấn đề tồn đọng và mới nảy sinh,
đồng thời thực hiện các giải pháp quản lý cơ bản, lâu dài: tiến
hành tổng kiểm kê đất đai để đánh giá hiện trạng và tình hình sử
dụng đất, thống kê đất nhỏ, kẹt, đưa vào quy hoạch xây dựng
hoặc đấu giá quyền sử dụng lấy vốn đầu tư kết cấu hạ tầng tại các
phường. Một số vi phạm trước đây về đất đai được phân loại xử
25