BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA TÂM LÝ HỌC

NGUYỄN ĐAN ANH

THÁI ĐỘ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TẠI THÀNH PHỐ BIÊN HÒA, TỈNH ĐỒNG NAI
ĐỐI VỚI MỘT SỐ TRÀO LƯU TRÊN MẠNG XÃ HỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Chuyên ngành: Tâm lý học

TP HỒ CHÍ MINH, 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA TÂM LÝ HỌC

NGUYỄN ĐAN ANH

THÁI ĐỘ CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
TẠI THÀNH PHỐ BIÊN HÒA, TỈNH ĐỒNG NAI
ĐỐI VỚI MỘT SỐ TRÀO LƯU TRÊN MẠNG XÃ HỘI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Chuyên ngành: Tâm lý học

Giảng viên hướng dẫn:


Học sinh Trung học phổ thông tại thành phố
Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai

HS THPT

Học sinh Trung học phổ thông

HS THCS

Học sinh Trung học cơ sở

MXH

Mạng xã hội

THPT

Trung học phổ thông

XL

Xếp loại


DANH MỤC CÁC BẢNG
Số hiệu
bảng

Tên bảng


Thời điểm tham gia trào lưu trên MXH của HS BH

82

2.6

Kết quả so sánh thực trạng với kết quả tự đánh giá của HS
BH về thái độ đối với một số trào lưu trên MXH

84

2.7

Nhận thức của HS BH về trào lưu khoe cơ thể

86

2.8

Cảm xúc của HS BH đối với trào lưu khoe cơ thể

88

2.9

Hành vi tham gia trào lưu khoe cơ thể của HS BH

91


100

2.15

Kết quả so sánh thái độ của HS BH đối với trào lưu khoe
tài sản theo thời gian tham gia MXH

101

2.16

Kết quả so sánh thái độ của HS BH đối với trào lưu khoe
tài sản theo sở thích được mọi người chú ý

102

2.17

Nhận thức của HS BH đối với trào lưu làm video clip chửi
thề

102

2.18

Cảm xúc của HS BH đối với trào lưu làm video clip chửi
thề

104


2.23

Nhận thức của HS BH đối với trào lưu Ngưng ngược đãi

110

2.24

Cảm xúc của HS BH đối với trào lưu Ngưng ngược đãi

112

2.25

Hành vi tham gia trào lưu Ngưng ngược đãi của HS BH

114

2.26

Kết quả so sánh thái độ của HS BH đối với trào lưu Ngưng
ngược đãi theo thời gian tham gia MXH

116

2.27

Kết quả so sánh thái độ của HS BH đối với trào lưu Ngưng
ngược đãi theo nhu cầu giao lưu, kết bạn


Kết quả so sánh thái độ của HS BH đối với trào lưu chụp
ảnh Ngày ấy - bây giờ theo thời gian tham gia MXH

124

2.33

Kết quả so sánh thái độ của HS BH đối với trào lưu chụp
ảnh Ngày ấy - bây giờ theo nhu cầu giao lưu, kết bạn

126

2.34

Kết quả so sánh thái độ của HS BH đối với trào lưu chụp
ảnh Ngày ấy - bây giờ theo sở thích được mọi người chú ý

127

2.35

Các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ của HS BH đối với một
số trào lưu trên MXH

128


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Số hiệu
biểu đồ

7. Phương pháp nghiên cứu .................................................................................... 3
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận .................................................................... 3
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn ................................................................. 3
7.2.1. Điều tra bằng bảng hỏi .............................................................................. 3
7.2.2. Phương pháp phỏng vấn............................................................................ 4
7.2.3. Phương pháp thống kê toán học ............................................................... 4
8. Đóng góp của đề tài ............................................................................................. 4
8.1. Về lý luận ........................................................................................................... 4
8.2. Về thực tiễn ....................................................................................................... 4
9. Kế hoạch nghiên cứu ........................................................................................... 5
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU .......................... 6
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................... 6
1.1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới ................................................... 6
1.1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ở Việt Nam .................................................... 8
1.2. Các vấn đề lý luận liên quan đến đề tài nghiên cứu .................................... 10
1.2.1. Thái độ....................................................................................................... 10
1.2.1.1. Khái niệm thái độ................................................................................. 10
1.2.1.2. Đặc điểm của thái độ ........................................................................... 16
1.2.1.3. Chức năng của thái độ ......................................................................... 17
1.2.1.4. Biểu hiện của thái độ ........................................................................... 18
1.2.1.5. Các mức độ của thái độ ....................................................................... 20


1.2.1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến thái độ ....................................................... 22
1.2.2. Một số đặc điểm tâm lý cơ bản của lứa tuổi học sinh Trung học phổ thông
.............................................................................................................................. 24
1.2.2.1. Khái niệm học sinh THPT ................................................................... 24
1.2.2.2. Đặc điểm tâm lý của học sinh Trung học phổ thông ........................... 24
1.2.3. Mạng xã hội .............................................................................................. 33
1.2.3.1. Khái niệm mạng xã hội ........................................................................ 33

2.3.1.3. Thực trạng hành vi tham gia trào lưu khoe cơ thể của HS BH ........... 91
2.3.1.4. So sánh thái độ của HS BH đối với trào lưu khoe cơ thể theo các nhóm đối
tượng ................................................................................................................. 93
2.3.2. Thái độ của HS BH đối với trào lưu khoe tài sản ................................. 94
2.3.2.1. Thực trạng nhận thức của HS BH đối với trào lưu khoe tài sản.......... 94
2.3.2.2. Thực trạng cảm xúc của HS BH đối với trào lưu khoe tài sản ............ 96
2.3.2.3. Thực trạng hành vi tham gia trào lưu khoe tài sản của HS BH ........... 98
2.3.2.4. So sánh thái độ của HS BH đối với trào lưu khoe tài sản theo các nhóm
đối tượng ......................................................................................................... 100
2.3.3. Thái độ của HS BH đối với trào lưu làm video clip chửi thề ............. 102
2.3.3.1. Thực trạng nhận thức của HS BH đối với trào lưu làm video clip chửi thề
........................................................................................................................ 102
2.3.3.2. Thực trạng cảm xúc của HS BH đối với trào lưu làm video clip chửi thề
........................................................................................................................ 104
2.3.3.3. Thực trạng hành vi tham gia trào lưu làm video clip chửi thề của HS BH
........................................................................................................................ 106
2.3.3.4. So sánh thái độ của HS BH đối với trào lưu làm video clip chửi thề theo
các nhóm đối tượng ........................................................................................ 108
2.3.4. Thái độ của HS BH đối với trào lưu Ngưng ngược đãi ...................... 110
2.3.4.1. Thực trạng nhận thức của HS BH đối với trào lưu Ngưng ngược đãi110
2.3.4.2. Thực trạng cảm xúc của HS BH đối với trào lưu Ngưng ngược đãi . 112
2.3.4.3. Thực trạng hành vi tham gia trào lưu Ngưng ngược đãi của HS BH 114
2.3.4.4. So sánh thái độ của HS BH đối với trào lưu Ngưng ngược đãi theo các
nhóm đối tượng ............................................................................................... 116
2.3.5. Thái độ của HS BH đối với trào lưu chụp ảnh Ngày ấy - bây giờ ..... 118
2.3.5.1. Thực trạng nhận thức của HS BH đối với trào lưu chụp ảnh Ngày ấy - bây
giờ ................................................................................................................... 118
2.3.5.2. Thực trạng cảm xúc của HS BH đối với trào lưu chụp ảnh Ngày ấy - bây
giờ ................................................................................................................... 120
2.3.5.3. Thực trạng hành vi tham gia trào lưu chụp ảnh Ngày ấy - bây giờ của HS

đỡ, chăm lo của các thế hệ đi trước và toàn xã hội”.
Việt Nam đang trong quá trình hội nhập, phát triển, giao lưu với thế giới và
trong thời đại công nghệ thông tin bùng nổ, mạng xã hội phổ biến, nhiều trào lưu trên
mạng xã hội xuất hiện. Những trào lưu trên mạng xã hội nhanh chóng được người
dùng đón nhận và ngày càng phát triển mạnh mẽ. Một số trào lưu như Ice Bucket
Challenge, Chiếc vòng tử tế, Học ngoại ngữ với Kiến Memo,... có ý nghĩa tích cực và
mang đến sự hỗ trợ cho con người trong học tập, giải trí và cuộc sống. Song một số
trào lưu trên mạng xã hội cũng bộc lộ không ít mặt trái. Những trào lưu độc, lạ, nguy
hiểm đến sức khỏe và ảnh hưởng đến cuộc sống của bản thân các em học sinh luôn rất
thịnh hành, trong đó có không ít người tham gia là lứa tuổi học sinh Trung học phổ
thông.
Học sinh Trung học phổ thông là lực lượng đông đảo, là người chủ tương lai
của đất nước, là nguồn nhân lực vô cùng quan trọng cho sự phát triển của xã hội. Lứa
tuổi này lại là lứa tuổi tiếp xúc nhiều với các trào lưu trên mạng xã hội. Ngày nay, hầu
như học sinh Trung học phổ thông nào cũng quen thuộc với các trào lưu như chụp ảnh
tự sướng, Ice Bucket Challenge, Follow me, nhảy flashmob, kiss cam,...
Vấn đề đặt ra là học sinh Trung học phổ thông phải nhận thức đúng và có thái
độ phù hợp đối với các trào lưu trên mạng xã hội. Thái độ có vai trò rất quan trọng
trong mọi hoạt động của con người. Thái độ là một trong những nhân tố quy định hiệu
quả của tất cả các hoạt động của con người, trong đó học sinh Trung học phổ thông
cũng không phải là ngoại lệ. Thái độ của học sinh đối với các trào lưu trên mạng xã
hội tác động đến hành vi của họ, đến chất lượng các hoạt động của họ trong học tập,
trên mạng xã hội hay trong đời sống hàng ngày. Nếu học sinh có thái độ sai lệch sẽ
dẫn đến nguy cơ các em ngày càng chìm đắm trong thế giới ảo, có những hành vi sai


2
lệch gây nguy hiểm đến sức khỏe, ảnh hưởng đến cuộc sống của bản thân các em cũng
như gia đình và xã hội.
Do ảnh hưởng ngày càng sâu rộng của các trào lưu trên mạng xã hội, thiết nghĩ

Khách thể: Chỉ nghiên cứu trên mẫu đại diện 450 học sinh được chọn từ các
trường Trung học phổ thông Ngô Quyền, Trung học phổ thông Nam Hà, Trung
học phổ thông Trấn Biên tại thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai.


3
5. Giả thuyết nghiên cứu
Thái độ của học sinh Trung học phổ thông tại thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng
Nai đối với các trào lưu trên mạng xã hội ở mức độ tích cực. Tuy nhiên, một bộ phận
học sinh vẫn ủng hộ các trào lưu tiêu cực.
6. Nhiệm vụ nghiên cứu
-

Hệ thống hóa một số vấn đề lý luận có liên quan đến đề tài: thái độ, học sinh
Trung học phổ thông, trào lưu, mạng xã hội,...

-

Khảo sát thực trạng thái độ của học sinh Trung học phổ thông tại thành phố
Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai đối với một số trào lưu trên mạng xã hội.

-

Rút ra những kết luận sau khi khảo sát thực trạng, đưa ra những kiến nghị nhằm
nâng cao thái độ của học sinh Trung học phổ thông tại thành phố Biên Hòa, tỉnh
Đồng Nai đối với một số trào lưu trên mạng xã hội.

7. Phương pháp nghiên cứu
Để phục vụ cho việc nghiên cứu, chúng tôi sử dụng phối hợp các phương pháp
nghiên cứu sau:

7.2.2. Phương pháp phỏng vấn
Tiến hành phỏng vấn một số học sinh nhằm tìm hiểu thái độ đối với một số trào
lưu trên mạng xã hội của học sinh, nguyên nhân ảnh hưởng đến thái độ của học sinh,
từ đó góp phần làm sáng tỏ kết quả nghiên cứu.
Tiến hành liên hệ và phỏng vấn các chuyên gia trong lĩnh vực tâm lý, xã hội để
xin ý kiến cho các nội dung nghiên cứu nhằm bổ sung những kiến thức còn thiếu sót
về các vấn đề chuyên môn.
7.2.3. Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 20.0 để xử lý số liệu thu được.
8. Đóng góp của đề tài
8.1. Về lý luận
Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm sáng tỏ hơn vấn đề trào lưu trên
mạng xã hội và thái độ của học sinh hiện đại đối với các trào lưu thời sự đó.
8.2. Về thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần làm sáng tỏ hơn thực trạng thái độ của
học sinh Trung học phổ thông đối với các trào lưu trên mạng xã hội.
Kết quả nghiên cứu này còn là tài liệu tham khảo cho Ban Giám hiệu, các giáo
viên ở một số trường Trung học phổ thông tại thành phố Biên Hòa trong việc xây dựng
các biện pháp cụ thể nhằm nâng cao thái độ đối với các trào lưu trên mạng xã hội cho
học sinh Trung học phổ thông.


5
9. Kế hoạch nghiên cứu
NỘI DUNG CÔNG
KẾT QUẢ
VIỆC
Lập đề cương hoàn
chỉnh
Đề

khai

Giai
đoạn
hoàn
tất

Đầu tháng
12/2015

Hoàn thiện các công cụ Hoàn chỉnh
nghiên cứu
bảng hỏi

Cuối tháng
12/2015

Tiến hành thu thập số
liệu nghiên cứu thực Số liệu thô
trạng

Tháng 01/2016 Tiến hành nhập số liệu

Số liệu thô

Tháng 02/2016

Phân tích kết quả nghiên Bảng
cứu thực trạng
tích

lưu kiss cam, trào lưu son Louboutin,... Sự phát triển nhanh chóng của các trào lưu
trên mạng xã hội có những ảnh hưởng nhất định đến con người trên nhiều lĩnh vực
cũng như trong đời sống của con người.
1.1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề trên thế giới
Trên thế giới cũng đã có một số nghiên cứu về các trào lưu hay những vấn đề
có liên quan thông qua việc nghiên cứu về ảnh hưởng của mạng xã hội hay văn hóa
giới trẻ, tuy rằng phần lớn là các nghiên cứu xã hội học.
Nhà xã hội học người Anh Dick Hebdige với tác phẩm Subculture: The
Meaning of Style (Tiểu văn hóa trong ý nghĩa của phong cách) xuất bản lần đầu tiên
vào năm 1979, đã nghiên cứu về văn hóa thanh niên thông qua những khảo sát về
phong trào “Punk” xuất hiện trong thanh niên Anh vào những năm 70 của thế kỷ trước
[50].
Cũng viết về trào lưu Punk của giới trẻ là cuốn sách “Punk Rock: So What? The
Cultural Legacy of Punk” do Roger Sabin biên tập, xuất bản lần đầu tiên năm 1999,
nhà xuất bản Routledge [53].
Giáo sư Manuel Castells, nhà xã hội học người Tây Ban Nha, đã có những
nghiên cứu về trào lưu xã hội. Một số ấn phẩm nghiên cứu của ông về vấn đề này có
thể kể đến là: “Space of Flows and Space of Places in Networked Social Movements”
(Không gian của những dòng chảy và không gian của những địa điểm trong các phong
trào xã hội mạng lưới), cho đến ấn phẩm gần đây là Networks of Outrage and Hope,
Social Movements in the Internet Age (Những mạng của Outrage và Hope, Những trào
lưu xã hội trong thời đại Internet (2012)) [62]. Trong cuộc phỏng vấn đăng trên Tạp


7
chí Kế hoạch Berkeley, thuộc trường Đại học California với giáo sư Manuel Castells,
ông đã nói đến một số trào lưu xã hội cũng như đặc điểm của chúng. Những nghiên
cứu của Manuel Castells đã có những đóng góp quan trọng cho việc nghiên cứu các
phong trào, trào lưu xã hội. Tuy nhiên, những nghiên cứu của ông chưa đề cập nhiều
tới các trào lưu trên mạng xã hội của giới trẻ mà chỉ tập trung tới những vấn đề về

8
1.1.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ở Việt Nam
Đầu tiên, phải thừa nhận rằng có khá ít các đề tài nghiên cứu chuyên biệt về các
trào lưu trên mạng xã hội hay thái độ đối với các trào lưu này dưới góc độ Tâm lý học.
Đa phần là các đề tài nghiên cứu là về các trào lưu ở dạng khảo sát tổng quan, khảo sát
xã hội học, hoặc thông qua những vấn đề có liên quan để nói đến các trào lưu trong
giới trẻ.
Trong bài viết Văn hóa và lối sống của thanh niên Việt Nam trong bối cảnh
toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế của PGS.TS. Phạm Hồng Tung, Đại học Quốc gia Hà
Nội, ông cho rằng các khởi xướng (initiative) xã hội, văn hóa, lối sống các trào lưu,...,
các dòng thời trang và âm nhạc… thường xuất hiện trong thanh niên, bắt nguồn từ
thanh niên. Tính trẻ và năng động là một trong những đặc trưng chung của thanh niên
ở tất cả các quốc gia - dân tộc và trong các thời đại lịch sử khác nhau. Trong bài viết
cũng đã đề cập đến lý thuyết “tiểu văn hóa”, coi văn hóa thanh niên là một cấu trúc
tiểu văn hóa. Lý thuyết về tiểu văn hóa và cách tiếp cận này đã mang lại cho việc
nghiên cứu và những khảo sát có tính thực chứng về thanh niên nói chung và văn hóa
thanh niên nói riêng một cơ sở học thuật và công cụ phân tích khá sắc bén, đặc biệt là
khi đề cập tới những trào lưu mới lạ xuất hiện trong giới trẻ phương Tây như phong
trào hippies, punk, skinheads, kể cả phong trào hòa bình, phản chiến và những dòng
nhạc pop, rock, techno…[50].
Cũng theo Phạm Hồng Tung trong cuốn Thanh niên và lối sống của thanh niên
Việt Nam trong quá trình đổi mới và hội nhập quốc tế, khi nói đến xu hướng biến đổi
trong lối sống của thanh niên Việt Nam, ông đã chỉ ra rằng lối sống theo kiểu a dua,
hời hợt, cuốn theo những trào lưu thời thượng hiện nay đang rất thịnh hành trong một
số nhóm thanh niên ở nước ta, và ông gọi chung chúng là trào lưu “sống thời thượng”,
thể hiện qua cách phục trang, trào lưu cosplay, ngôn ngữ tuổi teen, dòng nhạc thị
trường,...
Hay như trong công trình nghiên cứu khoa học cấp bộ “Một số vấn đề văn hóa
mạng hiện nay (Internet: Mạng xã hội và sự thể hiện bản sắc)” - ThS Vũ Hoàng Hiếu,
ThS Nguyễn Thị Huệ, ThS Đinh Mỹ Linh, ThS Vũ Thành Long, Nguyễn Thị Phương

đến vấn đề nghiên cứu này như [13, tr.125-127]:
Nhu cầu giải trí của thanh niên, Đinh Thị Vân Chi, Nxb Đại học Quốc gia Hà
Nội, Hà Nội, 2002. Đây là công trình đề cập đến những nhu cầu vui chơi, giải trí của
thanh niên. Tuy chỉ tập trung vào khảo sát những thanh niên trên địa bàn Hà Nội,
nhưng cuốn sách này đã có những gợi ý quan trọng về mặt lý luận cho những nghiên
cứu về thái độ của thanh niên đối với các trào lưu trên mạng xã hội.
Phương tiện truyền thông mới và những thay đổi văn hóa xã hội ở Việt Nam,
Bùi Hoài Sơn, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội, 2008. Cuốn sách nhấn mạnh khía cạnh
thay đổi trong tâm lý tiếp nhận các hiện tượng văn hóa xã hội, dựa trên cơ sở những
phương tiện truyền thông mới như Internet hay điện thoại di động.
Trong cuốn sách Thị hiếu thẩm mỹ của giới trẻ thành phố Hồ Chí Minh của
Nguyễn Thị Hậu, tác giả cũng đề cập đến một số trào lưu đang du nhập vào giới trẻ


10
như trào lưu cosplay, bắt chước thần tượng, trào lưu khoe thân thể... qua việc làm rõ
thị hiếu của giới trẻ hiện nay, những nguyên nhân, yếu tố tác động đến thị hiếu thẩm
mỹ của giới trẻ.
Như vậy, đã có một số công trình nghiên cứu xung quanh vấn đề trào lưu trên
mạng xã hội trong những năm gần đây, tuy nhiên những nghiên cứu này chưa đi sâu
vào vấn đề mà chỉ xét ở những hiện trạng, nguyên nhân, ảnh hưởng của các trào lưu.
Vấn đề nghiên cứu thái độ đối với một số trào lưu trên mạng xã hội cũng còn rất mới
và chưa có nhiều công trình ở Việt Nam hay trên thế giới. Chính vì vậy, với đề tài
“Thái độ của học sinh Trung học phổ thông tại thành phố Biên Hòa, tỉnh Đồng Nai
đối với một số trào lưu trên mạng xã hội” tôi mong muốn được đóng góp phần nhỏ
cơ sở lý luận cũng như thực trạng dưới góc độ tâm lý học trong nghiên cứu về các trào
lưu trên mạng xã hội.
1.2. Các vấn đề lý luận liên quan đến đề tài nghiên cứu
1.2.1. Thái độ
1.2.1.1. Khái niệm thái độ

đồng tình hay chống đối, như đã sẵn có những cơ cấu tâm lý tạo ra định hướng cho
việc ứng phó. Từ những thái độ sẵn có, tri giác về các đối tượng, cũng như tri thức bị
chi phối; về vận động thì thái độ gắn liền với tư thế” [46].
Trong từ điểm tâm lý học (Vũ Dũng chủ biên, 2008) định nghĩa thái độ là
“trạng thái sẵn sàng về mặt tinh thần và thần kinh được tổ chức thông qua kinh
nghiệm, có tác dụng điều chỉnh hoặc có ảnh hưởng một cách linh hoạt đến phản ứng
của cá nhân với tất cả các khách thể và tình huống mà nó (phản ứng) có mối liên hệ.
Nhìn chung người ta cho rằng thái độ có ba thành tố: nhận thức, cảm xúc và hành vi
kết hợp lại để tuyền tải một phản ứng tích cực, tiêu cực hay trung lập. Một thiên hướng
tương đối ổn định để phản ứng theo một cách thức cụ thể đối với một khách thể có liên
quan. Thái độ là một sản phẩm phức tạp của các quá trình học tập, lĩnh hội, trải
nghiệm, cảm xúc bao gồm cả những hứng thú, ác cảm, thành kiến, mê tín, quan điểm
khoa học và tôn giáo cũng như chính trị” [6].
Từ điển Bách khoa Tâm lý học - Giáo dục học Việt Nam định nghĩa: “Thái độ
là: (1) Sự biểu lộ tình cảm, suy nghĩ ra bên ngoài bằng nét mặt, cử chỉ, lời nói, hành
động của một người đối với người khác và các sự việc, hiện tượng xung quanh. Đó là
biểu hiện bề ngoài về những tâm trạng của nhân cách mỗi khi vui, buồn, sung sướng,
đau khổ... (2) Cách nhìn, cách nghĩ, cách hành động trên cơ sở nhận thức chủ quan
trước một vấn đề, một tình hình. Đây là giai đoạn trung gian giữa một ý định nào đó
với việc thực hiện cụ thể trong thực tế ý định ấy. Thái độ xã hội là sự phản ứng tích
cực hoặc tiêu cực, tán thành hay phản đối hay dửng dung của cá nhân trước các đối
tượng xã hội” [7, tr. 923].
Nhìn chung, các từ điển khi định nghĩa về thái độ đều cho rằng đó là “Cách ứng
xử của cá nhân đối với các tình huống, các vấn đề của xã hội”.


12
Trong tâm lý học phương Tây, đầu tiên phải kể đến hai nhà tâm lý học người Mỹ là
W.I.Thomas và F.Znaniecki (1918), những người đầu tiên đưa ra khái niệm thái độ.
Hai ông cho rằng: “thái độ là định hướng chủ quan của cá nhân như một thành viên



13
H.C.Triandis (1971) coi “thái độ là tư tưởng được hình thành từ những xúc cảm
gây tác động đến hành vi nhất định ở một giai cấp nhất định trong những tình huống
xã hội nhất định. Thái độ của con người bao gồm những điều người ta suy nghĩ và cảm
thấy về đối tượng, cũng như cách sử sự của họ đối với nó” [9, tr.280].
R.Martens cho rằng “Thái độ là xu hướng thường xuyên đối với các tình huống
xã hội, nó biểu thị sự thống nhất của ý nghĩ, tình cảm và hành động. Thái độ của con
người có mối quan hệ chặt chẽ với hành vi, được xác định bằng tình huống thống nhất
bên trong”. [9, tr.280]. Quan điểm này khẳng định thái độ là một cấu trúc có hệ thống,
thái độ thể hiện ý nghĩ, xúc cảm bên trong con người mà được biểu hiện thông qua
hành vi.
Nhà tâm lý học John Traven và cộng sự cũng định nghĩa: “Thái độ là các cảm
xúc, tư duy và hành động tương đối lâu dài đối với sự việc hay con người nào đó” [9,
tr.280].
Nhìn qua một số định nghĩa về thái độ do các nhà tâm lý học đại cương và tâm
lý học xã hội Mỹ nêu ra, chúng ta cũng thấy sự không đồng nhất về khái niệm thái độ
của họ. Tuy nhiên, có một số nhận định chung giữa các khái niệm này, đó là đều nhận
định thái độ có “tính sẵn sàng phản ứng”, “tính gây tác động” đến hành vi.
Sẽ là một khiếm khuyết lớn nếu không đề cập đến nghiên cứu của các nhà tâm
lý học Xô viết về thái độ. V.N. Miaxisev đã đưa quan điểm mácxít vào nghiên cứu thái
độ, ông cho rằng, thái độ là khía cạnh chủ quan bên trong, có tính chọn lọc của các
mối liên hệ đa dạng của con người với các khía cạnh khác nhau của hiện thực khách
quan. Hệ thống này diễn ra trong toàn bộ lịch sử phát triển của con người, biểu thị kinh
nghiệm cá nhân và quy định nội hành động cũng như các trải nghiệm của họ. Khái
niệm thái độ là khía cạnh tiềm năng của quá trình tâm lý, liên quan đến tính tích cực
chủ quan, có chọn lọc của nhân cách [9, tr.277]. V.N.Miaxisev đã xem thái độ là hạt
nhân, cốt lõi của nhân cách, tuy nhiên ông cũng cho rằng tất cả các dạng hoạt động
tâm lý của con người như tính cách, tình cảm, ý chí, hứng thú, nhu cầu... đều là thái

khác của ý thức và ở trong mối quan hệ qua lại với nó, mà nó là một trạng thái toàn
vẹn, xác định của chủ thể... Yếu tố tính khuynh hướng năng động của nó là một
khuynh hướng toàn vẹn theo một hướng nhất định nhằm một tính năng động nhất định.
Đó là sự phản ánh cơ bản, đầu tiên đối với tác động của tình huống, mà trong đó chủ
thể phải đặt ra và giải quyết nhiệm vụ” [15, tr.169]. Có thể thấy rằng, Uznatze khẳng
định khía cạnh tâm lý cá nhân trong thái độ, tuy nhiên ông đã không tính đến sự tác
động phức tạp của các yếu tố xã hội trong việc quy định hành vi con người cũng như
các mối liên hệ với các yếu tố khác.
Còn các nhà tâm lý học của Leningrad thuộc Liên Xô trước đây thì coi thái độ
là “những cơ cấu tâm lý sẵn có, định hướng cho sự ứng phó của cá nhân”; trong khi
đó, dưới góc độ tâm lý học nhân cách A. Kosacowski và J. Lompscher (1975) khẳng
định “Thái độ là thuộc tính tâm lý, bao gồm niềm tin, lý tưởng, hứng thú, thái độ xã
hội ” [9, tr. 278].
Tác giả K.K.Platonov thì cho rằng thái độ là “một cấu thành tích cực của ý thức
cá nhân và là các mối liên hệ ngược của chủ thể với thế giới, được phản ánh và được
khách thể hóa trong tâm vận động” [9, tr. 278]. Theo tư tưởng nêu trên, phản ánh được
hiểu không chỉ là kết quả tác động của môi trường lên con người mà là biểu hiện của
sự tác động qua lại giữa chúng.
Có thể nói, thái độ được định nghĩa khác nhau, xuất phát từ khía cạnh nghiên
cứu của mình, những tác giả Xôviết đều có chung khẳng định thái độ là sự phản ánh có