MỤC LỤC
MỞ ĐẦU...............................................................................................................2
Lý do chọn đề tài :.........................................................................................3
Mục đích giới thiệu đề tài :............................................................................4
Đối tượng và phạm vi giới thiệu đề tài :........................................................4
Nội dung và bố cục giới thiệu đề tài :............................................................4
CHƯƠNG I : KHÁI QUÁT VỀ ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ DÂN CƯ TỈNH
CAO BẰNG .........................................................................................................5
Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên :................................................................5
Cư dân và đặc trưng văn hóa :.......................................................................6
Đặc điểm kinh tế - xã hội tỉnh Cao Bằng :....................................................9
CHƯƠNG II : LỄ HỘI LỒNG TỒNG CỦA DÂN TỘC TÀY TỈNH CAO
BẰNG..................................................................................................................11
Nguồn gốc lễ hội :.......................................................................................11
Lễ hội Lồng Tồng truyềnthống :.................................................................14
Vai trò của lễ hội trong đời sống người dân :..............................................26
Những thuận lợi và khó khăn trong lễ hội :.................................................27
KẾT LUẬN.........................................................................................................31

1


MỞ ĐẦU
Lễ hội là di sản văn hóa của dân tộc ta, là sinh hoạt cộng đồng hấp dẫn,
thu hút đông đảo mọi tầng lớp nhân dân tham gia. Trên khắp đất nước ta, địa
phương nào cũng có lễ hội, diễn ra quanh năm, phần lớn là vào đầu năm. Lễ hội
đã trở thành nhu cầu không thể thiếu trong đời sống nhằm thoả mãn khát vọng
trở về cội nguồn, sinh hoạt tín ngưỡng, cân bằng đời sống tâm linh và hưởng
thụ, sáng tạo văn hoá của nhân dân. Trong số đó các lễ hội của đồng bào dân tộc
thiểu số có những nét đặc sắc riêng rất giá trị, vì vậy việc bảo tồn và phát huy
những giá trị văn hoá tinh thần đó là hết sức cần thiết.

Các dân tộc ở Cao Bằng gồm Tày (chiếm 41,0% dân số), Nùng (31,1 %),
H'Mông (10,1 2%) , Dao (10,1 %), Việt (5,8 %), Sán Chay (1,4 %)... Có 11 dân
tộc có dân số trên 50 người. Họ có đời sống vật chất , tinh thần rất phong phú
không ngừng phát huy bản sắc văn hóa của miền quê biên giới giàu truyền thống
yêu quê hương đất nước.
Vì là nơi quần tụ của nhiều dân tộc sinh sông nên có khá nhiều lễ hội ví
dụ như trong các dịp lễ tết Nguyên Đán , tết Thanh Minh , tết Trung thu , tết
Đoan Ngọ. Lễ hội Lồng Tồng là một lễ hội tiêu biểu của người dân diễn ra vào
sau tết Nguyên Đán hàng năm.
Lễ hội Lồng Tồng thu hút rất nhiều người tham gia trong đó có cả người
dân thập phương đến tham dự. Việc tìm hiểu về lễ hội Lồng Tồng là việc làm để
mọi người có thế hiểu rõ hơn về lễ hội và thông qua việc giới thiệu về lễ hội
Lồng Tồng của người Tày ở tỉnh Cao Bằng giúp mọi người hiểu rõ hơn về đời
sống vật chất , tinh thần của dân tộc Tày.
Với những lý do trên em đã chọn đề tài lễ hội Lồng Tồng của người Tày
tỉnh Cao Bằng để giới thiệu. Hơn nữa là em là người dân tộc Tày được sinh ra
và lớn lên tại địa phương nên đã chọn đề tài này để giới thiệu và nó cũng giúp
em thêm nhận thức hiểu biết về tín ngưỡng , sinh hoạt văn hóa nơi đây.
Giới thiệu về lễ hội Lồng Tồng của dân tộc Tày tỉnh Cao Bằng còn góp
phần truyền bá văn hóa lễ hội cho thế hệ trẻ thêm yêu quê hương đấy nước để có
trách nhiệm giữ gìn , phát huy những tinh hoa , bản sắc văn hóa dân tộc. Và giúp
chúng ta hiểu biết thêm về lịch sử văn hóa làng xã cũng như lịch sử dân tộc và
3


góp phần tìm hiểu những tác động xã hội của lễ hội , những mặt tích cực cũng
như những hạn chế của lễ hội.
Mục đích giới thiệu đề tài :
Mục đích chính là điều tra miêu tả đầy đủ lễ hội Lồng Tồng của dân tộc
Tày tỉnh Cao Bằng. Trên cơ sở đó đề cập đến vấn đề góp phần bảo lưu nững giá

nhiều nét hoang sơ, nguyên sinh
Khu vực thác Bản Giốc là một thắng cảnh đẹp. Thác nằm trên dòng
chảy của sông Quây Sơn, thuộc xã Ngọc Khê, huyện Trùng Khánh.

Thác Bản Giốc – Cao Bằng
6


Động Ngườm Ngao (hang hổ), thuộc xã Đàm Thủy, huyện Trùng Khánh
là thế giới của nhũ đá thiên nhiên gồm hàng nghìn hình khối khác nhau, có cái
như đụn gạo, đụn vàng, đụn bạc, hình voi, rồng, hổ báo, mây trời, cây cối, hoa
lá, chim muông.

Động Ngườm Ngao – Cao Bằng
Ngoài ra phải kể đến hồ núi Thang Hen ở huyện Trà Lĩnh.

Hồ Thăng Hen – Cao Bằng
Cao Bằng là vùng đất có truyền thống cách mạng lâu đời, là nơi cội nguồn
của cách mạng Việt Nam.
Tiêu biểu như khu di tích lịch sử cách mạng Pác Bó, thuộc xã Trường Hà,
huyện Hà Quảng. Nơi đây Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt chân về nước, sống và
làm việc, lãnh đạo cách mạng Việt Nam giành độc lập cho dân tộc từ năm 1941
đến 1945

7


Su
ối Lê Nin , Núi Các Mác - Pác Bó - Cao Bằng
Khu di tích Kim Đồng được xây dựng gồm có mộ anh Kim Đồng và

tầng đất mặt đối với diện tích đất trống đồi núi trọc có thể trồng cây công
nghiệp, cây ăn quả, cây đặc sản và chăn nuôi gia súc kết hợp với trồng rừng theo
mô hình trang trại. Các loại đất chuyên dùng, đất xây dựng khu công nghiệp, đất
xây dựng đô thị và đất xây dựng khác còn nhiều. Tỉnh cần có kế hoạch quản lý,
sử dụng các loại đất trên cho hiệu quả, tạo thêm nguồn lực quan trọng để phát
triển.
b. Tài nguyên rừng:
Hiện trên địa bàn tỉnh chủ yếu là rừng nghèo, rừng non mới tái sinh, rừng
trồng và rừng vầu nên trữ lượng gỗ ít. Rừng tự nhiên còn một số gỗ quý như
nghiến, sến, tô mộc, lát nhưng không còn nhiều, dưới tán rừng còn có một số
loài đặc sản quý như sa nhân, bạch truật, ba kích, hà thủ ô và một số loài thú quý
hiếm như: gấu, hươu, nai, và một số loài chim…Mấy năm gần đây, nhờ có chủ
trương và chính sách xã hội hoá nghề rừng, giao đất giao rừng, thực hiện
chương trình 327, chương trình 5 triệu ha rừng, PAM 5322 và trồng rừng quốc
9


gia nên tài nguyên rừng đang dần được phục hồi, độ che phủ rừng đạt 40% năm
2000, 45% năm 2002, lập lại thế cân bằng sinh thái. Trữ lượng gỗ, lâm sản tăng
lên sẽ có những đóng góp cho nền kinh tế tỉnh trong tương lai.
c. Tài nguyên khoáng sản :
Cao Bằng có nguồn tài nguyên khoáng sản đa dạng, đến cuối năm1999,
trên địa bàn tỉnh đã đăng ký 142 mỏ và điểm quặng với 22 loại khoáng sản.
Đáng kể nhất là quặng sắt trữ lượnghàng nghìn triệu tấn, có nhiều công dụng
trong sản xuất vật liệu xây dựng. Số liệu điều tra địa chất hiện có đã cho phép
Cao Bằng hoạch định quy hoạch phát triển khai thác và chế biến đối với các
khoáng sản nêu trên. Đồng thời cần tiếp tục điều tra thăm dò chi tiết hơn đối với
các khoáng sản còn tiềm năng như vàng, đôlômít, thạch anh, antimon, vofram.
Cao Bằng có nhiều cửa khẩu thông thương với Trung Quốc tạo thuận lợi
giao lưu, mở rộng thị trường xuất nhập khẩu hàng hoá. Bên cạnh đó nguồn tài

Lễ hội diễn ra từ mùng 2 đến 30 tháng Giêng tuỳ thuộc vào sự sắp xếp
của mỗi địa phương.
Mỗi dân tộc đều có một bản sắc văn hóa riêng, hãy cùng em tìm hiểu về
bản sắc văn hóa người Tày, Nùng, Dao với lễ hội Lồng Tồng – lễ hội xuống
đồng.
Lồng Tồng là gọi theo cách của người Tày - Nùng còn người Dao gọi
Lồng Tồng đều có nghĩa là xuống đồng với nhiều nghi thức và thành phần lễ hội
sinh động. Vào ngày hội, tất cả mọi người trong thôn, trong bản đều tham gia
làm lễ. Nhà nào cũng có mâm cúng, có gà luộc, có bánh chưng, thịt lợn, trứng
luộc nhuộm phẩm màu, xôi đỏ, xôi vàng tượng trưng cho mặt trời và mặt trăng,
cho âm dương, trên mỗi đĩa xôi có một con én màu đỏ làm bằng giấy đậu lên,
những mơ ước, những khát vọng về cuộc sống ấm no, sinh sôi nảy nở, an lành
đều được gửi gắm tất cả vào trong đó.
Khi mặt trời lên, trống hội giục, các gia đình lần lượt đội mâm cúng ra
thửa ruộnglớn nhất trên cánh đồng của bản mường để chuẩn bị cho nghi thức
cầu mùa. Mâm cúng được xếp theo hàng, trên cùng là mâm của thầy Mo - người
11


được kính trọng nhất và cũng là người giữ vai trò chủ trì các nghi lễ trong ngày
hội. Người làm lễ đứng vòng quanh mâm cúng, khi hương thắp, thầy Mo đọc lời
khấn và bắt đầu những nghi thức cầu cúng như tạ lễ thần Nông, Thiên địa, Sơn
Thần, Thuỷ thần… và Thần thành hoàng, những vị thần được cho là có sự tác
động đến hoạt động sản xuất và đời sống của cư dân trong cộng đồng Tày –
Nùng, Dao, cầu cho được mưa thuận gió hoà, mùa màng tươi tốt sinh sôi nẩy
lộc, bản làng yên ấm. Thầy Mo tay cầm nậm nước làm bằng vỏ bầu khô được
hứng ở đầu nguồn (do các sơn nữ đẹp nhất của các bản mường mang đến) ngửa
mặt lên trời cầu khấn rồi vẩy nước ra khắp bốn phương tượng trưng cho nước
thiêng từ mường trời tưới xuống nhân gian cho cây tươi tốt, cho ruộng nương
được mùa để tất cả người dân bản mường được hưởng phúc. Sau những nghi

văn hóa tâm linh và phần hội là các trò chơi dân gian truyền thống mang đến
niềm vui, sự hứng khởi để bắt đầu công việc của một năm mới với hy vọng sẽ
tốt đẹp hơn.

Cao Bằng khai xuân với các lễ hội truyền thống đậm đà bản sắc văn hóa
Lễ hội Lồng tồng là lễ hội gắn liền với nền nông nghiệp, được tổ chức
trong các bản làng để cầu cúng thần nông - vị thần cai quản ruộng đồng, vườn
tược, gia súc, làng bản cho được cây cối xanh tươi, mùa màng bội thu, gia súc
sinh sôi, mọi người no ấm, bản làng yên lành. Lễ hội Lồng tồng đã có từ rất lâu
đời, được truyền từ đời này sang đời khác trong cộng đồng người dân tộc Tày,
Nùng, ở Cao Bằng Lễ hội diễn ra từ ngày 2 đến 30 tháng giêng âm lịch để mở
13


mùa gieo trồng mới (tùy theo từng địa phương)
Lễ hội Lồng Tồng truyềnthống :
a. Quy trình chuẩn bị :
Thông thường địa phương nào mở hội cũng đều tiến hành theo ba bước
sau:
1. Chuẩn bị : Chuẩn bị lễ hội được chia thành hai giai đoạn. Giai đoạn

chuẩn bị cho mùa lễ hội sau và khi ngày hội đã đến gần. Chuẩn bị cho mùa lễ
hội sau được tiến hành ngay sau khi mùa hội trước kết thúc, mọi khâu chuẩn bị
đã có sự phân công, cắt cử mọi việc để đón mùa lễ hội năm sau. Khi ngày hội
sắp diễn ra, công việc kiểm tra lại đồ tế lễ, trang phục, quét dọn, mở cửa di tích,
rước nước làm lễ tắm tượng (mộc dục) cùng các đồ tế tự, thay trang phục mũ
cho thần...
2. Vào hội : nhnều hoạt động diễn ra trong các ngày lễ hội, đó là các nghi
thức tế lễ, lễ rước, dâng hương, tổ chức các trò vui. Đây là toàn bộ những hoạt
động chính có ý nghĩa nhất của một lễ hội. Lễ hội thu hút nhiều đối tượng hay ít

mặt lên trời cầu khấn rồi vẩy nước ra khắp bốn phương tượng trưng cho nước
thiêng từ mường trời tưới xuống nhân gian cho cây tươi tốt, cho ruộng nương
được mùa để tất cả người dân bản mường được hưởng phúc. Sau những nghi
thức, sau đường cày khai hội là những chiếc còn xinh xắn rực rỡ sắc màu với
những tua vải dài lê vút lên không trung hướng đến hồng tâm trên ngọn nêu nơi
có hai vòng tròn cao thấp tượng trưng cho Âm - Dương cái gốc của vũ trụ và
sinh ra vạn vật. Chiếc còn được rời tay của người chủ hội đã bắt đầu cho cuộc
vui. Trai gái xúm lại bên những chiếc còn, đón nhận bằng tình cảm, bằng sự chờ
đợi. Ai cũng hy vọng chiếc còn của mình đi qua hồng tâm để Âm - Dương giao
hoà mùa màng được tươi tốt. Và bên kia là những đôi mắt, những bàn tay xinh
đang chờ đợi chiếc còn trao gửi tình cảm của người mình thương yêu. Tiếp đó là
15


những bài hát Sli mượt mà, tình cảm với những câu Lượn giao duyên rồi nhiều
trò chơi khác như đi cà khoeo, đánh quay, đánh yến đá cầu, đẩy gậy…trai gái có
dịp trổ tài với bản mường làm người xem không muốn dứt trong tiếng Lượn
nàng ới. Phần thưởng thường là mâm cỗ ngon nhất hội cho những ai thắng cuộc
tuy nhiên người chiến thắng lại đem chia cho tất cả mọi người cùng hưởng phúc
lộc ngày xuân. Trong ngày xuân tất cả những vật dụng, cây cối vật nuôi trong
ngày tết đều được dán một mảnh giấy đỏ lên mình như khoác một tấm áo mới để
vui cùng con người sau những ngày lao động vất vả thể hiện tính triết lý và nhân
văn sâu sắc.
Dưới đây là 1 số hình ảnh về phần lễ của lễ hội :

16


17


của lễ hội là trò cướp đầu pháo, đầu pháo làm từ chiếc vòng sắt trang điểm tua
ngũ sắc sặc sỡ, pháo được đặt trên một đài cao, sau khi đốt pháo, chờ cho đầu
pháo rơi xuống, các đội bắt đầu tranh cướp, đội nào cầm được đầu pháo mang
đến cho Ban Tổ chức là đội thắng cuộc. Gần đây, khi có lệnh cấm đốt pháo, Ban
Tổ chức đã tiến hành trò chơi bằng cách đứng trên đài cao rồi tung vòng sắt (đầu
pháo) ra cho các đội tranh cướp như thường lệ. Theo quan niệm của người dân
địa phương thì ai bắt được vòng lộc pháo thì cả năm sẽ gặp may mắn, phát tài,
phát lộc và đem lại vinh dự lớn cho xã mình. Xã nào thắng cuộc sẽ được phần
thưởng là một con lợn quay trên kiệu trong lễ rước thần, cỗ kiệu cũng được để
lại cho xã đó hương khói cầu lộc một năm đến lễ hội pháo hoa năm sau, địa
phương này lại chuẩn bị một con lợn quay để lên kiệu, đoàn rước rồng sẽ đến
lấy làm lễ rước thần, đồng thời làm phần thưởng cho đội thắng cuộc thi năm đó.
Một số trò chơi đặc sắc trong phần hội như là :
Ném còn là trò chơi vui nhất, đông người tham gia nhất, người dân quan
niệm rằng, trong hội phải có người tung được quả còn ngũ sắc xuyên thủng hồng
tâm thì năm đó bản làng mới có thể làm ăn thuận lợi. Gái trai chia làm hai phe
để hát sli, lượn, là hai hình thức đối ca giao duyên nam nữ, thể hiện tục cầu mùa,
còn trò chơi kéo co giữa các cô gái chàng trai Tày Nùng vừa mang tính chất cầu
mùa, cầu mưa, cầu nước như một nghi lễ tín ngưỡng nông nghiệp lâu đời. Đặc
biệt các điệu hát Sli ( Nùng ) , Lượn ( Tày ) quen thuộc được biểu diễn một cách
tự nhiên trong làng , ở khe suối hay ở các cánh rừng. Là lễ hội quan trọng nhất
của vùng Đông Bắc nên mọi người đều mặc y phục sắc tộc đẹp nhất, các bà, các
cô được tô điểm bằng đồ trang sức quí nhất. Điệu múa tiêu biểu của hội lồng
tồng là múa sư tử . Những điệu múa lễ hội khác của người Tày Nùng là xòe
chiêng , múa then. Khi trời tối cũng là lúc không khí hội chuyển sang sự hấp dẫn
20


khác. Lửa trại được nhóm bùng lên. Những là hát cọi vang lên. Câu ca "Gốc cọi
ở mường trời, tổ cọi ở xứ tiên" từ miệng hoa của người con gái thường được mở