MỤC LỤC

LỜI MỞ ĐẦU
Sách điện tử - Bước đột phá mới về công nghệ làm sách
Sự phát triển của khoa học công nghệ đã làm thay đổi mọi mặt của
cuộc sống. Tất cả các lĩnh vực sản xuất vật chất đều có những bước chuyển
đổi to lớn từ khi thu nhận được những tiến bộ của khoa học kỹ thuật. Trong
các lĩnh vực sản xuất đó có lĩnh vực xuất bản – có bước “ lột xác” nhanh
chóng. Ngành xuất bản Việt Nam, từ khi hình thành đến bây giờ đã có
những bước tiến nhanh chóng, đặc biệt là cuối những năm 90 của thế kỷ 20
Sách điện tử- loại sách hiện đại đã xuất hiện tại Việt Nam, và đến nay nó
đang phát triển với một vận tốc đáng gờm.

1


Sách điện tử ( Ebook) là loại sách đặc biệt, có nhiều tính năng uuw
việt so với sách truyền thống ( in trên giấy). Với đặc điểm nhỏ gọn, dễ đọc,
tính cơ động cao, dễ sản xuất, giá thành rẻ… nên ngay khi mới xuất hiện,
sách điện tử đã được nhiều đối tượng độc giả chú ý. Tuy có những điểm ưu
việt như vậy nhưng hiện nay, trong lĩnh vực này đang gặp phải nhiều vấn đềđặc biệt là vấn đền bản quyền.
Vậy, hiện nay bản quyền sách điện tử đang có vấn đề gì? Chúng ta sẽ tìm
hiểu câu hỏi đó theo các mục dưới dây.

2


I. CƠ SỞ LÝ LUẬN
Bản quyền là một hình thức bảo hộcủa luật pháp Hoa Kỳ(điều 17, bộ
luật Hoa Kỳ) đối với tác giả của “các tác phẩm gốc của tác giả”, bao gồm tác
phẩm văn học, sân khấu, âm nhạc, nghệ thuật và các tác phẩm trí tuệ khác.

- Cho thuê tác phẩm mà không trả tiền nhuận bút, thù lao và quyền lợi vật
chất khác cho tác giả hoặc chủ sở hữu quyền tác giả.
- Nhân bản, sản xuất bản sao, phân phối, trưng bày hoặc truyền đạt tác phẩm
đến công chúng qua mạng truyền thông và các phương tiện kỹ thuật số mà
không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả.
- Xuất bản tác phẩm mà không được phép của chủ sở hữu quyền tác giả.
- Cố ý huỷ bỏ hoặc làm vô hiệu các biện pháp kỹ thuật do chủ sở hữu quyền
tác giả thực hiện để bảo vệ quyền tác giả đối với tác phẩm của mình.
- Cố ý xoá, thay đổi thông tin quản lý quyền dưới hình thức điện tử có trong
tác phẩm.
- Sản xuất, lắp ráp, biến đổi, phân phối, nhập khẩu, xuất khẩu, bán hoặc cho
thuê thiết bị khi biết hoặc có cơ sở để biết thiết bị đó làm vô hiệu các biện
pháp kỹ thuật do chủ sở hữu quyền tác giả thực hiện để bảo vệ quyền tác giả
đối với tác phẩm của mình.
- Làm và bán tác phẩm mà chữ ký của tác giả bị giả mạo.
tại Việt Nam, ebook cũng đã có sự phát triển mạnh mẽ nhưng đáng tiếc là cơ
sở quản lý để đảm bảo sự phát triển lành mạnh của ebook vẫn chưa có.

II. NHU CẦU VỀ SÁCH ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM

4


Thực tế cho thấy xu hướng đọc sách điện tử đang trở thành một trào
lưu văn hóa đọc mới trên thế giới. Sự bùng nổ của mạng internet giúp cho
sách điện tử ngày càng được nhiều người quan tâm. Tại Việt Nam, cộng
đồng mạng cũng đã và đang bắt đầu dành sự quan tâm khá đặc biệt với loại
hình xuất bản phẩm mới mẻ này. Việt Nam cũng được đánh giá là thị trường
nhiều tiềm năng cho sự phát triển của dòng sách điện tử. Nhu cầu của xã hội
đối với sách điện tử là tất yếu bởi những lợi thế nổi trội của nó. Đối với độc

biến nhất tại Việt Nam
Ngoài vấn nạn sách giả, sách lậu, những người làm sách trong nước
đang phải chịu sự “cướp bóc” của một loại hình sách lậu khá mới mẻ là sách
điện tử (ebook) lậu.
Sách “mềm”- ebook- đáp ứng nhiều yêu cầu của công chúng. Dung
lượng thấp, dễ lưu trữ mà giá thành lại rẻ là những đặc điểm quan trọng
khiến cho ebook sống khoẻ và chiếm ưu thế trong cạnh tranh với sách
“cứng” truyền thống. Nhất là khi hiện nay, nhiều thiết bị điện tử hỗ trợ tốt
việc đọc sách như Ipad, máy tính bảng, máy đọc sách Kindle…, giá hạ liên
tục, giúp ebook có một chỗ đứng ngày càng vững chắc trong xã hội. Đây là
xu thế “không thể đảo ngược” trên thế giới hiện nay. Chẳng thế mà sau 244
năm tồn tại, ngày 2-4 vừa qua, Encyclopdia Britannica, Inc- Công ty xuất
bản Từ điển bách khoa toàn thư Britannica, bộ bách khoa toàn thư tiếng Anh
lâu đời nhất và được đánh giá cao về chất lượng, tuyên bố ngưng ấn hành bộ
sách để tập trung cho phiên bản điện tử.

6


Với tốc độ tăng trưởng về sử dụng CNTT và internet vào loại cao nhất
thế giới, Việt Nam không đứng ngoài cuộc. Như một làn sóng mạnh mẽ,
người đọc cứ lên mạng, cứ yêu cầu và rồi sẽ có ai đó đáp ứng nhu cầu
“chính đáng” của những thành viên. Tính đến đầu tháng 4-2012, ethuvien.com (một trang web chuyên về ebook) có tới 746.504 thành viên,
206 676 bài gửi. Đó là một con số không nhỏ đối với một diễn đàn bình
thường. Ngày nào cũng có đến hàng trăm yêu cầu tìm những ebook mới,
ebook “hot”. Chỉ cần vài cái click chuột, hoặc “lướt” qua một số trang web,
diễn

đàn


xuất bản đều bị làm sách điện tử không xin phép và ngang nhiên đưa lên
nhiều trang web, đặc biệt nhiều nhất ở www.e-thuvien.com/forums. Chị
Nguyễn Quỳnh Trang, đại diện truyền thông cho Công ty sách Nhã Nam
cũng thừa nhận: Mặc dù biết được rất nhiều sách của họ bị làm sách điện tử
lậu và phát tán nhưng công ty này cũng đành… “bó tay” bởi tính chất khó
kiểm soát của các trang web và diễn đàn trên mạng. Đại diện nhà sách
Chibooks cũng cho biết, hầu hết sách Chibooks đều bị làm sách điện tử lậu,
đặc biệt là sách thuộc bộ Percy Jackson và sách của tác giả Rachel Gibson.
Hiện tại họ cũng chỉ biết viết mail đề nghị các admin từ các trang sách trên
tháo gỡ nhưng không mấy hiệu quả.
80% số đầu sách của Bách Việt bị chuyển đổi thành ebook lậu. Tập 5
bộ truyện Percy Jackson của Chibooks phải lùi ngày phát hành vô thời hạn
vì lo ngại sự xâm lấn của ebook lậu. Hầu hết sách của Nhã Nam bị đưa lên
mạng một cách bất hợp pháp.
Không chỉ có sách của các đơn vị tư nhân chịu trận mà sách của các
NXB Nhà nước cũng chịu chung số phận. Nhiều nhà NXB như Kim Đồng,
Văn học, Trẻ… cũng kêu không ít sách của họ bị làm lậu nhưng họ cũng bất
lực không giải quyết được. Tất cả các đơn vị xuất bản bị xâm phạm bản
quyền trên đang rất tha thiết mong các cơ quan chức năng giúp đỡ điều tra
và ngăn chặn, để bảo vệ các sản phẩm văn hóa mà họ mất rất nhiều công sức
và tiền bạc mới làm ra được
Biên tập viên NXB Kim Đồng chi nhánh tại TP.HCM, ông Vũ Đình
Giang đã không kìm được câu cảm thán: “Dã man quá!” khi chúng tôi thông
báo một số website như kenhsinhvien... đã đưa lên bản dịch online tập 77 bộ
8


truyện tranh Thám tử lừng danh Conan. Ông Giang sửng sốt: “Bộ truyện
này NXB Kim Đồng đã mua bản quyền từ phía Nhật. Tính đến ngày
25.11.2011, chúng tôi mới ra tập mới nhất là tập 72, ai mà ngờ…”.

ebook nhanh nhất post lên mạng. Điều đó chẳng khác một lời công khai kêu
gọi “vi phạm bản quyền”.
Sách lậu gây ra nhiều thiệt hại và hệ lụy khác cho ngành xuất bản.
10


Được biết, một cuốn sách thuộc diện “best seller” tiền mua bản quyền
khoảng từ 2.000 - 3.000USD, có khi còn lên tới 5.000USD, còn sách nước
ngoài loại rẻ nhất cũng khoảng 1.000USD. Việc dịch sách không như trước
kia là hợp đồng với một dịch giả có uy tín, giờ thường chẻ nhỏ ra các
chương và thuê sinh viên dịch, rồi thuê người tổng hợp, hiệu đính lại. Tất
nhiên tùy theo số trang dịch, loại sách, nhưng nói chung, tổng cộng chi phí
sản xuất một đầu sách trọn gói hiện nay thuộc diện sách bán chạy từ 70 - 80
triệu đồng (tiền mua bản quyền, tiền dịch, tiền xin giấy phép, biên tập, in ấn,
quảng cáo truyền thông...). Và công đoạn sản xuất 1 cuốn sách mất từ 4 - 6
tháng (từ tìm kiếm sách, mua bản quyền, dịch, hiệu đính biên tập, thiết kế,
xin giấy phép, in ấn, quảng bá sách)... Bao công sức như thế, nhưng với các
chủ trang web, việc làm ebook tung lên mạng chỉ mất mấy ngày, nhất là khi
số thành viên tự nguyện tham gia gõ vi tính đưa lên ngày càng đông với
danh nghĩa “chia sẻ văn hóa đọc”.
Việc vi phạm bản quyền trên không chỉ gây thiệt hại cho các đơn vị
xuất bản mà còn làm ảnh hưởng đến quan hệ làm ăn với các NXB nước
ngoài... (đấy là chưa nói, nhiều trang web còn tự ý đưa nhiều tác phẩm của
một số tác giả trong nước lên, nhưng rồi chính người trong cuộc cũng “tặc
lưỡi” đành bỏ qua).
Trước tình trạng ebook lậu tràn lan như hiện nay, một số đơn vị xuất
bản lúc đầu chỉ biết gửi email đến admin các trang đề nghị gỡ các cuốn sách
vi phạm xuống, nhưng chẳng được hồi âm. Để tự “cứu mình”, một số đơn vị
xuất bản cũng rục rịch chuẩn bị các dự án tự làm ebook và tự kinh doanh
trên website của mình để giảm bớt thiệt hại kinh tế.

- Xây dựng và thực hiện kế hoạch đào tạo đội ngũ cán

12


bộ biên tập, kỹ thuật chất lượng cao để chuẩn bị đồng bộ cho việc thực hiện
triển khai xuất bản sách điện tử.
- Đầu tư trang thiết bị kỹ thuật hiện đại phục vụ cho
công tác quản lý đăng ký xuất bản; lưu chiểu sách điện tử, kiểm tra sách
điện tử lưu chiểu.
- Thực hiện đồng bộ các biện pháp hữu hiệu trong
việc bảo vệ bản quyền tác giả sách điện tử.
- Mở rộng hợp tác quốc tế trong hoạt động xuất bản.
- Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra đối với
việc xuất bản sách trên thiết bị điện tử, Internet.

KẾT LUẬN
Đối với một quốc gia đang phát triển như Việt Nam, Sách điện tử sẽ là
một hướng đi mới cho hoạt động xuất bản. Tuy nhiên, việc quản lý sách điện
tử như thế nào lại đang là một vấn đề lớn cần được giải quyết. Muốn giải
quyết được vấn đề này một cách triệt để, có lẽ nhà nước ta cần phải hoàn
thiện lại hệ thống luật pháp cho phù hợp với thực tiễn, cần quản lý chặt chẽ,
giải quyết mạnh tay hơn, đồng thời cần có chính sách về giáo dục đào tào
phù hợp cho lực lượng Biên tập viên( đặc biệt là trang bị kiến thức thực tế,
kiến thức tin học…) để có thể củng cố và phát triển nền xuất bản nước nhà,
đưa đất nước ta hội nhập sâu rộng , khẳng định được vị thế quốc gia trên
trường quốc tế.

13