TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH
KHOA KHOA HỌC GIÁO DỤC

TRẦN NGỌC QUỲNH PHƯƠNG

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP Ở CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUẬN THỦ ĐỨC,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

TP Hồ Chí Minh – 2016


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH
KHOA KHOA HỌC GIÁO DỤC

TRẦN NGỌC QUỲNH PHƯƠNG

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG
ĐỊNH HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP Ở CÁC TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG QUẬN THỦ ĐỨC,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. Huỳnh Lâm Anh Chương

TP Hồ Chí Minh - 2016

3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu .............................................................. 2
4. Giả thuyết khoa học....................................................................................... 2
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 3
6. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................... 3
7. Giới hạn đề tài ............................................................................................... 5
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỊNH
HƯỚNG NGHỀ NGHIỆP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ... 6
1.1. Lịch sử nghiên cứu................................................................................... 6
1.1.1. Ở nước ngoài...................................................................................... 6
1.1.2. Ở Việt Nam ........................................................................................ 8
1.2. Lý luận về quản lý hoạt động định hướng nghề nghiệp ở trường trung
học phổ thông ................................................................................................. 11
1.2.1. Khái niệm quản lý ............................................................................ 11
1.2.2. Hoạt động định hướng nghề nghiệp ở trường trung học phổ thông 11
1.2.2.1. Khái niệm................................................................................ 11
1.2.2.2. Cấu trúc ................................................................................... 13
1.2.2.3. Các điều kiện để thực hiện hiệu quả hoạt động định hướng
nghề nghiệp…. ................................................................................................ 19


1.2.3. Quản lý hoạt động định hướng nghề nghiệp ở trường trung học phổ
thông……. ....................................................................................................... 21
1.2.3.1. Khái niệm................................................................................ 21
1.2.3.2. Phân cấp quản lý ..................................................................... 22
1.2.3.3. Nội dung quản lý hoạt động định hướng nghề nghiệp ở trường
trung học phổ thông ........................................................................................ 26
1.2.3.4. Chức năng quản lý hoạt động định hướng nghề nghiệp ......... 29
1.2.3.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý hoạt động định
hướng nghề nghiệp .......................................................................................... 35
Tiểu kết chương 1........................................................................................... 38

2.4.2. Điểm yếu .......................................................................................... 72
2.4.3. Nguyên nhân .................................................................................... 73
2.5. Đề xuất biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động định hướng
nghề nghiệp cho học sinh ở các trường THPT ............................................ 74
2.5.1. Cơ sở đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động định hướng nghề
nghiệp…… ...................................................................................................... 74
2.5.2. Các biện pháp cụ thể ........................................................................ 74
Tiểu kết chương 2........................................................................................... 77
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................................... 78
1. Kết luận ....................................................................................................... 78
2. Kiến nghị ..................................................................................................... 80
TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết đầy đủ

Viết tắt

Trung học phổ thông

THPT

Cán bộ quản lý

CBQL

Ban giám hiệu


2

Bảng 2.2

lực lượng trong việc thực hiện nhiệm vụ

46

định hướng nghề nghiệp cho học sinh
Đánh giá của học sinh về việc thực hiện
3

Bảng 2.3

hoạt động định hướng nghề nghiệp của các

47

lực lượng tham gia
Đánh giá của giáo viên và học sinh về việc
4

Bảng 2.4

thực hiện nội dung hoạt động định hướng

49

nghề nghiệp
Đánh giá của giáo viên và học sinh về việc

8

Bảng 2.8

công tác quản lý hoạt động thông tin nghề
nghiệp

59


STT

Ký hiệu

Tên bảng

Trang

Đánh giá của giáo viên về việc thực hiện
9

Bảng 2.9

công tác quản lý hoạt động giáo dục nghề

63

nghiệp
Đánh giá của giáo viên về việc thực hiện
10

sinh trung học phổ thông là hết sức cần thiết. Trên thực tế, mỗi năm TP Hồ
Chí Minh có khoảng 65.000 học sinh tốt nghiệp trung học phổ thông. Nhưng
theo thống kê sơ bộ, chỉ 20% học sinh có hiểu biết đầy đủ, 5% học sinh hiểu
biết về ngành chọn học và có tới 75% học sinh thiếu hiểu biết về ngành chọn
học. Từ đây, có thể thấy rằng hiệu quả của hoạt động định hướng nghề nghiệp
ở các trường trung học phổ thông TP Hồ Chí Minh chưa đáp ứng được yêu
cầu đề ra. Việc lựa chọn nghề nghiệp của học sinh còn nhiều bỡ ngỡ và lúng
túng, mang tính phong trào. Việc chọn “nhầm trường”, “nhầm nghề” không
chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến hoạt động học tập và bước đường nghề nghiệp
tương lai của học sinh mà còn gây ra sự lãng phí lớn đối với gia đình và xã
hội. Trên cơ sở đó, hoạt động định hướng nghề nghiệp cho học sinh ở các
trường trung học phổ thông đã trở thành mối quan tâm thường xuyên của bản
thân học sinh, gia đình và xã hội.
Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến tình trạng trên là do công tác quản lý
hoạt động định hướng nghề nghiệp ở các trường trung học phổ thông chưa
được chú trọng và chưa thật sự đạt hiệu quả. Các nhà quản lý chưa quan tâm
đến việc lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá các
1


hoạt động định hướng nghề nghiệp cho học sinh. Vì vậy, vấn đề đặt ra hiện
nay là quản lý một cách hiệu quả hoạt động định hướng nghề nghiệp cho học
sinh trung học phổ thông.
Xuất phát từ những lý do nêu trên, tôi nhận thấy rằng công tác quản lý
hoạt động định hướng nghề nghiệp cho học sinh ở các trường trung học phổ
thông mang tính cấp thiết và chọn nghiên cứu đề tài: “Thực trạng quản lý
hoạt động định hướng nghề nghiệp ở các trường trung học phổ thông
Quận Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh”.
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu cơ sở lý luận và khảo sát thực trạng quản lý hoạt động định

6. Phương pháp nghiên cứu
6.1. Phương pháp luận
6.1.1. Tiếp cận hệ thống - cấu trúc
Tiếp cận theo quan điểm hệ thống – cấu trúc trong nghiên cứu đề tài
này là xem xét hoạt động định hướng nghề nghiệp cho học sinh trung học phổ
thông như một hoạt động giáo dục bao gồm các hoạt động thông tin về nghề
cho học sinh, giáo dục nghề nghiệp và tuyên truyền nghề nghiệp. Hoạt động
này có liên quan đến hai hoạt động khác là tư vấn hướng nghiệp và tạo điều
kiện cho tuyển dụng nghề nghiệp. Cả ba hoạt động này gọi là hoạt động giáo
dục hướng nghiệp.
6.1.2. Tiếp cận thực tiễn
Tiếp cận theo quan điểm thực tiễn trong nghiên cứu đề tài này là nghiên
cứu thực trạng công tác quản lý hoạt động định hướng nghề nghiệp ở các
trường trung học phổ thông Quận Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh trong năm học
2015 – 2016. Qua quá trình khảo sát thực tế để phân tích, đánh giá được thực
trạng quản lý hoạt động định hướng nghề nghiệp ở hai trường trung học phổ
thông thuộc Quận Thủ Đức, TP Hồ Chí Minh là Trường THPT Nguyễn Hữu
Huân và Trường THPT Thủ Đức.

3


6.1.3. Tiếp cận lịch sử - logic
Tiếp cận theo quan điểm lịch sử - logic trong nghiên cứu đề tài này là
phân tích tổng hợp các nghiên cứu trước đây. Đề tài đi theo logic từ xây dựng
cơ sở lý luận đến khảo sát thực trạng và từ khảo sát thực trạng đến đề xuất
biện pháp khắc phục.
6.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
6.2.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các vấn đề lý luận trong các tài liệu

hoạt động này.
- Chọn hai trường là Trường THPT Nguyễn Hữu Huân và Trường
THPT Thủ Đức.
- Thời gian thực hiện: Năm học 2015 – 2016.

5


Chương 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỊNH HƯỚNG
NGHỀ NGHIỆP Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Lịch sử nghiên cứu
1.1.1. Ở nước ngoài
Hướng nghiệp học đường và nghề nghiệp đã có lịch sử ra đời và phát
triển với bề dày trên dưới 100 năm trên thế giới và trên thực tế đã trở thành
một lĩnh vực tác nghiệp chuyên môn và chính sách được tích hợp chặt chẽ
trong các hệ thống giáo dục, đào tạo, lao động, việc làm, dịch vụ và chính
sách của nhiều nước trong khu vực cũng như trên thế giới. Jacques Delors,
chủ tịch Uỷ ban quốc tế độc lập về giáo dục cho thế kỉ XXI của UNESCO khi
phân tích “ Những trụ cột của giáo dục” cũng đã viết: “Học tri thức, học làm
việc, học cách chung sống và học cách tồn tại ", đó là 4 trụ cột mà Uỷ ban đã
trình bày và minh họa những nền tảng của giáo dục.
Năm 1848, ở Pháp xuất bản cuốn sách “Hướng dẫn chọn nghề”. Pháp
là một trong những nước đã phát triển hướng học, hướng nghiệp và tư vấn
nghề sớm nhất trên thế giới và cuốn sách này cũng được xem là cuốn sách
đầu tiên nói về hướng nghiệp. Nội dung cuốn sách đề cập đến sự phát triển đa
dạng của các ngành nghề trong xã hội do sự phát triển của công nghiệp. Từ đó
đã rút ra những kết luận coi hướng nghiệp là một vấn đề quan trọng không thể
thiếu khi xã hội ngày càng phát triển và cũng là nhân tố thúc đẩy xã hội phát
triển.

nghiệp.
Vào năm 1930, ở Matxcơva đã thành lập phòng thí nghiệm Trung ương
về tư vấn nghề và lựa chọn nghề trực thuộc Trung ương đoàn thanh niên Cộng
sản Lênin, trong đó phòng thí nghiệm đóng vai trò quan trọng trong việc
nghiên cứu, tổng kết và phổ biến những kinh nghiệm tiêu biểu của các cơ

7


quan tư vấn nghề, đặc biệt là việc lựa chọn nghề của tuổi trẻ trong các trường
phổ thông kĩ thuật.
Năm 1977, các tác giả Morgan và Hart đã nhấn mạnh vai trò của giáo
dục hướng nghiệp trong nhà trường, khẳng định giáo dục hướng nghiệp trong
nhà trường cần phải khuyến khích học sinh suy nghĩ về bản thân mình và về
thế giới công việc, yêu cầu học sinh cần có kiến thức, hiểu biết và kĩ năng
trong quá trình chọn nghề trước khi đưa ra quyết định nghề nghiệp thông
minh.
Năm 1995, tác giả Schmidt, J.J và năm 1998, Roger D.Herring khuyến
khích các giáo viên phối hợp định hướng nghề cho học sinh thông qua những
bài giảng hàng ngày trên lớp, tổ chức hoạt động tập thể hoặc các sự kiện đặc
biệt như đi dã ngoại, lựa chọn sách, phim, clip và các phương tiện đại chúng
khác. Các tác giả này đã khái quát mục tiêu hướng nghiệp cho từng cấp học
và những cách thức để tiến hành những mục tiêu đó.
Như vậy, hướng nghiệp đã xuất hiện từ rất lâu trên thể giới và các công
trình nghiên cứu về hướng nghiệp đều khẳng định vai trò của hướng nghiệp
đối với thanh niên, học sinh. Vấn đề giáo dục hướng nghiệp và học nghề của
học sinh phổ thông là một căn bản không thể thiếu được trong giáo dục, nhấn
mạnh việc học sinh có cơ hội phát triển năng lực của mình bằng cách tham
gia các hoạt động nghề nghiệp song song với việc học tập tri thức.
1.1.2. Ở Việt Nam

sinh, biện pháp hướng nghiệp cho học sinh và xây dựn một số cơ sở lý luận
nền tảng về hướng nghiệp.
Trong những năm 1983 – 1996, giáo dục hướng nghiệp ở nước ta đã
đạt được một số thành tựu quan trọng, được coi là thời kỳ thịnh vượng nhất.
Năm 1985 – 1987, các tác giả Nguyễn Trọng Bảo, Đoàn Chi, Cù Nguyên
Hanh, Hà Thế Ngữ, Tô Bá Trọng, Trần Đức Xước, Nguyễn Thế Quảng,
Nguyễn Phúc Chỉnh đi sâu nghiên cứu việc tiến hành công tác giáo dục hướng

9


nghiệp trong các trường phổ thông và đề cập đến hình thức giáo dục hướng
nghiệp, dạy nghề trường phổ thông và trung tâm hướng nghiệp như tổ chức
lao động sản xuất cho học sinh, tư vấn nghề nghiệp cho học sinh.
Tuy nhiên, từ sau khi Liên xô tan rã (1991) đã có những khủng hoảng
về lý luận giáo dục hướng nghiệp, điều này ảnh hưởng không nhỏ đối với
giáo dục hướng nghiệp của Việt Nam. Từ năm 1997, công tác giáo dục hướng
nghiệp cho học sinh phổ thông bị coi nhẹ, ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát
triển nguồn nhân lực của đất nước.
Năm 1996 – 2005, Nguyễn Viết Sự, Hà Thế Truyền đã đề cập các giải
pháp nâng cao chất lượng giáo dục kỹ thuật và hướng nghiệp ở trường phổ
thông. Năm 2003 – 2010, khái quát các kinh nghiệm hướng nghiệp của một
số nước trên thế giới, có những đánh giá về công tác hướng nghiệp cho học
sinh ở trường phổ thông và đưa ra những giải pháp về công tác giáo dục
hướng nghiệp cho học sinh ở trường phổ thông và đưa ra những giải pháp về
công tác hướng nghiệp. Trong những năm gần đây, Đảng và Nhà nước đã
thấy được tầm quan trọng của định hướng nghề nghiệp cho học sinh phổ
thông và có nhiều kế hoạch, chỉ thị để triển khai hoạt động này một cách hiệu
quả.
Các nhà khoa học ở nước ta đã đi sâu vào nghiên cứu những vấn đề lý

nhằm sử dụng có hiệu quả nhất các tiềm năng, các cơ hội của tổ chức để đạt
được mục tiêu đặt ra trong điều kiện biến động của môi trường, làm cho tổ
chức vận hành (hoạt động) có hiệu quả [23].
1.2.2. Hoạt động định hướng nghề nghiệp ở trường trung học phổ thông
1.2.2.1. Khái niệm
Theo tác giả Nguyễn Văn Hộ và Nguyễn Thị Thanh Huyền: “Định
hướng nghề nghiệp được hiểu là một quá trình hoạt động được chủ thể tổ

11


chức chặt chẽ theo một logic hợp lý về không gian, thời gian, về nguồn lực
tương ứng với những gì mà chủ thể có được nhằm đạt tới những yêu cầu đặt
ra cho một lĩnh vực nghề nghiệp hoặc cụ thể hơn là của một nghề nào đó”
[17;11].
Theo Nguyễn Đình Xuân và PTS.Trần Thị Minh Đức – Định hướng
nghề nghiệp của học sinh và sinh viên các trường ở Hà Nội: “Định hướng
nghề nghiệp là một quá trình tìm hiểu, đối chiếu, so sánh những yêu cầu về
đặc điểm tư chất và yêu cầu của hoạt động lao động xã hội với những điều
kiện cụ thể của bản thân trên cơ sở hình dung ra trước hoạt động lao động
của cá nhân trong hiện tại và tương lai” [24;7].
Qua quá trình tìm hiểu khái niệm Hoạt động định hướng nghề nghiệp
của các tác giả, khái niệm được chọn làm công cụ cho nghiên cứu này là:
Hoạt động định hướng nghề nghiệp cho học sinh là việc thông tin cho
học sinh về đặc điểm hoạt động và yêu cầu phát triển của các nghề trong xã
hội, đặc biệt là các nghề và các nơi đang cần nhiều lao động trẻ tuổi có văn
hóa, về những yêu cầu tâm sinh lý của mỗi nghề, về tình hình phân công và
yêu cầu điều chỉnh lao động ở cộng đồng dân cư, về hệ thống trường lớp đào
tạo nghề của Nhà nước, tập thể, tư nhân [18;48].
Từ khái niệm trên, có thể thấy:

• Nhiệm vụ, yêu cầu
◊ Nhiệm vụ
Hoạt động định hướng nghề nghiệp ở trường THPT có các nhiệm vụ
[9]:
- Giáo dục thái độ lao động đúng đắn.
- Tổ chức cho học sinh thực tập làm quen với một số nghề.
- Tìm hiểu năng khiếu, khuynh hướng nghề nghiệp của từng học sinh
để khuyến khích, hướng dẫn, bồi dưỡng khả năng nghề nghiệp thích hợp.

13


- Động viên học sinh đi vào những ngành, nghề, những nơi đang cần
lao động trẻ tuổi có văn hóa.
◊ Yêu cầu
Các yêu cầu cơ bản đối với hoạt động định hướng nghề nghiệp:
- Giúp cho học sinh hiểu được hệ thống nghề nghiệp trong xã hội,
phương hướng phát triển nền kinh tế quốc dân nói chung và của địa phương
nói riêng nhằm xác định cho bản thân trách nhiệm, nghĩa vụ sẵn sàng tham
gia vào lao động sản xuất.
- Trên cơ sở của sự hiểu biết nghề nghiệp và nền kinh tế quốc dân,
những đòi hỏi khách quan của hoàn cảnh, giúp học sinh biết đối chiếu với sự
phát triển, năng lực, sở trường, tình trạng tâm sinh lý sức khỏe của bản thân
để điều chỉnh động cơ lựa chọn nghề.
- Tạo ra những điều kiện cần thiết về cơ sở vật chất, về các mối quan
hệ xã hội và ý thức cầu tiến của học sinh để các em tích cực tham gia vào các
hình thức lao động kỹ thuật do nhà trường tổ chức, nâng cao ý thức và thái độ
lao động, có dịp thử sức mình trong hoàn cảnh thực tiễn, từ đó kết luận về sự
phù hợp nghề nghiệp của bản thân.
- Phải làm cho mỗi học sinh có được tính chủ động trong lựa chọn

giữ được tính nhất quán giữa nội dung với phương pháp và hình thức định
hướng nghề nghiệp.
- Nguyên tắc đảm bảo sự phân hoá và cá biệt hoá trong hoạt động
định hướng nghề nghiệp: Mỗi lứa tuổi, nhóm giới tính, mỗi cá nhân có những
đặc điểm tâm lý, hứng thú, sở thích và trình độ nhận thức khác nhau đối với
nghề nghiệp. Việc tính đến những đặc điểm của mỗi cá nhân và những nhóm
xã hội này khi thực hiện hoạt động định hướng nghề nghiệp là bản chất của
nguyên tắc này.
- Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn trong hoạt động định hướng nghề
nghiệp nhằm phát triển hứng thú, năng lực, sở trường nghề nghiệp của học

15


sinh: Bản chất của nguyên tắc này là chuẩn bị sự thích ứng cần thiết cho học
sinh đi vào tiếp thu tri thức, kỹ năng, kỹ xảo nghề nghiệp một cách thuận lợi,
dễ dàng nhất thông qua các hoạt động cụ thể. Nguyên tắc này đặt ra vấn đề
chuẩn bị cho học sinh điều kiện và môi trường hoạt động thực tiễn.
- Nguyên tắc đảm bảo hoạt động định hướng nghề nghiệp theo khu
vực lãnh thổ: Hoạt động định hướng nghề nghiệp phải được thiết lập và triển
khai trên cơ sở đặc điểm kinh tế xã hội của khu vực lãnh thổ nơi trường đóng.
Tính đến những điều kiện thực tế về nhân lực, về xu hướng phát triển kinh tế
của mỗi vùng lãnh thổ trên đất nước là điều cần làm khi triển khai hoạt động
định hướng nghề nghiệp.
• Nội dung
◊ Thông tin nghề nghiệp [19]:
- Cung cấp cho học sinh những thông tin về thế giới nghề nghiệp theo
phân loại nghề, về các nghề cụ thể hiện có trong cả nước và địa phương.
- Thông tin cho học sinh về hệ thống đào tạo nghề của nhà nước, tư
nhân.