SKKN: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 8 HỌC TỐT PHÂN MÔN TẬP ĐỌC NHẠC

 Nhận xét, đánh giá của Hội đồng KHGD nhà trường:
− Tác dụng của SKKN:
− Tác dụng thực tiễn, khoa học sư phạm:
− Hiệu quả:
− Xếp loại:
......................., ngày…… tháng…… năm 2016
CT-HĐ KHGD

 Nhận xét, đánh giá của Hội đồng KHGD Phòng giáo dục – đào tạo:
− Tác dụng của SKKN:
− Tác dụng thực tiển, khoa học sư phạm:
− Hiệu quả:
− Xếp loại:
........................, ngày…… tháng…… năm 2016
CT-HĐ KHGD

 Nhận xét, đánh giá của Hội đồng KHGD Sở giáo dục – đào tạo:
− Tác dụng của SKKN:
− Tác dụng thực tiển, khoa học sư phạm:
− Hiệu quả:
− Xếp loại:

1


SKKN: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 8 HỌC TỐT PHÂN MÔN TẬP ĐỌC NHẠC

........................, ngày…… tháng…… năm 2016
CT-HĐ KHGD

Sách giáo khoa Âm nhạc và Mỹ thuật 8 – Bộ Giáo dục và Đào Tạo
(Nhà xuất bản Giáo Dục).
2.
Sách giáo viên Âm nhạc 8 – Bộ Giáo dục và Đào Tạo (Nhà xuất bản
Giáo Dục).
3. Âm nhạc và phương pháp dạy học(Nhóm tác giả: Nguyễn Minh Toàn –
Nguyễn Hoàng Thông – Nguyễn Đắc Quỳnh)
4.
5.
Dục).

Giáo dục học (Nhà xuất bản Giáo Dục).
Phương pháp dạy học âm nhạc – Ngô Thị Nam ( Nhà xuất bản Giáo

6.

Phương pháp dạy học (Hoàng Long – Hoàng Lân).

7.

Giáo trình thực hành sư phạm âm nhạc (Hoàng Long, Hoàng Lân).

8.

Một số tài liệu về đổi mới phương pháp dạy học.

9.
Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng các môn học ở THCS
Bộ Giáo dục và Đào Tạo (Nhà xuất bản Giáo Dục).
10.

tâm sự, học hỏi kinh nghiệm với những giáo viên (3) lớn tuổi ở trường, tôi nhận ra
rằng ở lứa tuổi HS lớp 8 có một sự thay đổi một cách đặc biệt về tâm sinh lý.
Điều đó, khiến cho việc dạy và học ở tất cả các môn học đều trở nên khó khăn.
Riêng đối với môn âm nhạc thì phần TĐN, các em rất lơ là, không hứng thú
trong việc giải mã những nốt nhạc, làm cho tiết học nhạc trở nên nhàm chán.
Từ đó, tôi đưa ra “Một số phương pháp giúp học sinh lớp 8 học tốt phân
môn TĐN” để giúp các em nắm bắt, tiếp thu nhanh nhất kiến thức bài học. Đây
cũng là những kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được trong những năm giảng dạy
tại trường.

2. Mục đích chọn đề tài:
Tìm ra một số biện pháp giúp GV dạy tốt phân môn TĐN và HS học tốt phân
môn này.

4


SKKN: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 8 HỌC TỐT PHÂN MÔN TẬP ĐỌC NHẠC

Từ sáng kiến này tôi vận dụng vào thực tiễn giảng dạy trong thời gian lâu dài
để nâng cao năng lực chuyên môn của bản thân đồng thời trao đổi kinh nghiệm
với những đồng nghiệp khác.

3. Lịch sử đề tài:
Trước đây, hầu hết giáo viên dạy âm nhạc đều chịu ảnh hưởng sâu sắc về
phương pháp dạy học theo cách truyền khẩu đối với phân môn TĐN mà không
hướng dẫn giai điệu bài TĐN trên đàn. Từ đó làm cho HS dần mất đi tính chủ
động, tích cực, sáng tạo, mất sự nhạy cảm với âm nhạc. Những tiết dạy như vậy
thường không hiệu quả, không gây hứng thú cho HS. Cách dạy – học như thế
chưa đáp ứng được mục đích của môn học.


(2)

Tập đọc nhạc được viết tắt là TĐN.

(3)

Giáo viên được viết tắt là GV.

(4)

Trung học cơ sở được viết tắt là THCS

II/ NỘI DUNG CÔNG VIỆC ĐÃ LÀM:
1. Thực trạng đề tài:
Các em HS khối THCS nói chung, HS lớp 8 nói riêng có chung một hạn chế
đó là khả năng nhận biết nốt nhạc và khả năng đọc nhạc còn rất yếu, nhiều em
không nhớ được vị trí của 7 nốt nhạc trên khuông nhạc.
HS yêu thích môn âm nhạc, nhưng chủ yếu là thích phân môn hát còn các
phân môn khác (nhất là TĐN) thì không quan tâm nhiều.
Việc tiếp thu các kiến thức âm nhạc và sự yêu thích học tập bộ môn chỉ rơi
vào một số HS có năng khiếu. Còn lại các em khác chỉ học theo bản năng phải
học nên ít có sự sáng tạo trong vận dụng kiến thức.
Ở những bài TĐN có lời ca, HS chỉ thích ghép lời ca vào giai điệu nhưng
như thế là chưa đủ. Để thực hiện hoàn chỉnh phân môn TĐN đòi hỏi các em
phải đọc đúng cao độ, trường độ, tính chất của bài, ghép lời ca diễn cảm…
Những yêu cầu này trong tập thể các em chưa thực hiện đồng đều. Bên cạnh đó,
một số HS cá biệt khi đi học không mang tập, không chép bài, thường xuyên
không thuộc bài nên không thực hiện được những yêu cầu của GV đưa ra.


Phân chia thời gian là một kỹ năng rất quan trọng đối với GV dạy âm nhạc ở
trường THCS bởi vì xác định thời gian không đúng nghĩa là GV đã không xác định
đúng trọng tâm của tiết học. Dưới đây là một số gợi ý về cách chia thời gian :
- Tiết học có một nội dung là dạy hát thì đương nhiên GV dành cả tiết thực
hiện nội dung này.
- Tiết học có hai nội dung là ôn tập bài hát và TĐN nên dành thời gian ôn hát
là 15 phút đọc nhạc là 30 phút.
Như vậy, khi soạn giảng các tiết học có TĐN, GV cần phải nghiên cứu thật
kỹ, lựa chọn phương pháp thích hợp… và đặc biệt phải phân chia thời gian cho nội
dung TĐN một cách thích hợp nhất, đảm bảo đúng trọng tâm và truyền tải hết các
nội dung của tiết học.
Đồng thời, phải tạo được sự yêu thích cho HS khi học TĐN ngay từ các tiết
học đầu tiên có phân môn này. Đây là điều không dễ và cần phải có thời gian để
thực hiện. Tuy nhiên, nếu thực hiện được, về sau, việc dạy phân môn TĐN cho HS
sẽ trở nên thuận lợi hơn, nhẹ nhàng hơn, tích cực hơn.
3.3 Biện pháp giúp HS thuộc tên nốt nhạc trên khuông
Thực tế dạy học cho thấy có nhiều HS không thuộc tên các nốt nhạc trên
khuông, các em thường viết tên từng nốt nhạc ở dưới khuông nhạc. Để giúp HS
thuộc tên nốt nhạc, GV có thể áp dụng một số biện pháp sau:
7


SKKN: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 8 HỌC TỐT PHÂN MÔN TẬP ĐỌC NHẠC

Sử dụng “Khuông nhạc bàn tay” đã được học ở chương trình âm nhạc lớp
3 (Cụ thể: tiết 16, tiết 20, tiết 24, tiết 29, tiết 31) để ghi nhớ tên nốt nhạc.
GV thường xuyên cho HS tập nói tên nốt nhạc hoặc cho các em tập chép
nhạc.
Treo bài TĐN trong lớp để HS luôn luôn được tiếp xúc với bản nhạc, nốt
nhạc.


Về phía HS, các em thường sử dụng một vài nhạc cụ gõ đơn giản như
thanh phách, song loan, trống cơm, trống con, trống lắc, mõ… Cần phải luyện
tập cho HS ý thức tự quản tốt khi sử dụng các nhạc cụ này trong giờ học âm
nhạc nói chung, TĐN nói riêng. Nếu không, điều này sẽ ảnh hưởng không tốt
đến tiết dạy: không chỉ mất trật tự, mất thời gian mà đôi khi còn gây hư hại cho
nhạc cụ hay xảy ra các tai nạn đáng tiếc.
Bảng phụ nội dung bài TĐN cũng hết sức quan trọng trong tiết dạy TĐN.
GV cần phải chuẩn bị tốt phần này. Ở lớp 8, thiết bị dạy học có một bộ tranh
ảnh gồm 8 bài TĐN. GV nên liên hệ với nhân viên thiết bị của nhà trường để sử
dụng bộ tranh này. Nếu không có, GV có thể tự trang bị cho mình bằng nhiều
cách như: chép bài TĐN ra khổ giấy lớn, photocopy phóng to, sử dụng máy
chiếu v.v…
3.5 Phương pháp hướng dẫn, tự học, tự rèn luyện ở nhà
Để giúp các em có thể tự tin đọc được một bài TĐN mà không cần
phải ghi chú dưới mỗi khuông nhạc, tôi thực hiện các bước như sau:
* Ở nhà: Cho học sinh tự viết bài TĐN vào vở trước khi đến lớp.
Trong lúc viết bài ở nhà hãy ghi nhận lại một số điều như: về nhịp, về cao
độ, trường độ, các ký hiệu âm nhạc có trong bài TĐN.
* Trên lớp: Cho các em nhận xét và rút ra kết luận về bài TĐN đó.
Hướng dẫn HS cách đọc tiết tấu từng câu nhạc, nhận xét xem có sự giống
nhau và khác nhau gì giữa các câu nhạc đó.
Ví dụ: Ở 2 câu đầu của bài TĐN số 5- Lớp 8 (xem phía dưới), các em sẽ
được gợi ý cách đọc tiết tấu như sau:

6
8

Đen Đơn Đen Đơn | Đen Đơn Đơn Đơn Đơn |
xx x


mi

son

Xxx xxxxx

Son

la

Đô

rê

son

mi

fa

rê

mi

la

son

son

SKKN: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 8 HỌC TỐT PHÂN MÔN TẬP ĐỌC NHẠC

Nếu bạn muốn tạo động lực cho HS thì phải chứng minh được rằng
bạn là người đáng để HS lắng nghe. Các em có thể nghi ngờ bạn vào ngày đầu
tiên, nhưng bạn có thể cố gắng cải thiện để chiếm được niềm tin cũng như sự
tôn trọng của các em. Để làm được điều này, bạn phải trở nên nổi bật trong mắt
HS. Bạn cần tạo ấn tượng tốt, vì vậy hãy đảm bảo rằng bạn trông thật đẹp khi
bước vào lớp. Hãy cố gắng ăn mặc đẹp hơn hay khác hơn một chút so với người
bình thường.
Bạn cần phải nắm bắt được sự chú ý của HS và giữ lấy sự chú ý đó.
Bày tỏ rõ quan điểm của mình. Đừng nói nhiều quá và cũng đừng khăng khăng
giữ ý kiến của mình. Bạn cần tạo ấn tượng là một người hiểu biết, thông minh
và là người không ngại nói ra chính kiến của mình chứ không phải một người
kiêu ngạo và chỉ biết đến bản thân.
 Phương pháp tạo niềm tin vững chắc
Hãy say mê những gì bạn đang dạy. Đôi mắt mở to cùng nụ cười lớn
và sự nhiệt tình chân thành của bạn chắc chắn sẽ tạo nên hiệu quả rất lớn đối
với HS. Ngay cả khi các em không hứng thú với môn học của bạn thì chính
cách cư xử của bạn cũng có thể làm các em thích thú. Bởi điều quan trọng nhất
là vì bạn kiên trì thể hiện tình yêu của bạn đối với vấn đề nào đó, HS sẽ sớm
nhận ra bạn là một con người chân thành và đầy nhiệt quyết.
Có khiếu hài hước. Khi có óc hài hước, bạn sẽ dễ dàng thu hút HS,
làm cho những nốt nhạc trở nên sống động hơn và giúp HS kết nối với bạn tốt
hơn. Vấn đề là, nếu bạn luôn luôn nghiêm túc thì HS sẽ thấy khó để quan tâm
và thực sự kết nối với bạn. Bạn không cần phải làm một anh hề và lúc nào cũng
đùa được nhưng nếu bạn tạo một môi trường học vui vẻ cho học sinh, các em sẽ
có động lực và thấy hứng thú hơn khi học.
3.7 Những lỗi cần tránh khi dạy TĐN:
- Dạy sai kiến thức: Không được dạy sai kiến thức, dạy sai kiến thức TĐN sẽ
ảnh hưởng rất lớn đến việc học môn âm nhạc nói chung, phân môn TĐN nói riêng

Sau một năm thử nghiệm và vận dụng trong năm học 2015 – 2016, kết quả
khảo sát cho thấy tỉ lệ HS đọc nhạc yếu đã được cải thiện rõ rệt:
* Kết quả khảo sát đầu năm học:
Tổng số
Lớp

Khả năng TĐN

HS

Khá, giỏi

Trung bình

Yếu

8.1

45

15(33,3%)

20 (44,4%)

10 (22,3%)

8.2

46


16(34,1%)

17(36,1%)

14(29,8)

8.6

45

15(33,3%)

19(42,2%)

11(24,5%)

8.7

46

18(39,1%)

20(43,5%)

8(17,4%)

8.8

45



Khối 8

453

168 (37,3%)

179 (39,4%)

106(23,3%)

* Kết quả khảo sát cuối học kì I:
Tổng số

Khả năng TĐN

Lớp
HS

Khá, giỏi

Trung bình

Yếu

8.1

45

18(40%)


18(39,1%)

5(10,9%)

8.5

47

17(36,2%)

18(38,3%)

12(25,5%)

8.6

45

16(35,6%)

20(44,4%)

9(20%)

8.7

46

19(41,3%)


15(34,1%)

6(13,6%)

Khối 8

453

186 (41,1%)

179 (39,5%)

88(19,4%)

* Kết

quả khảo sát cuối học kì II:
Tổng số

Khả năng TĐN

Lớp
HS

Khá, giỏi

Trung bình

Yếu

22 (50%)

19 (43,2%)

3 (6,8%)

8.4

43

24(55,8%)

16(37,2%)

3(7%)

8.5

43

23(53,5%)

15(34,9%)

5(11,6%)

8.6

45


24(58,5%)

14(34,1%)

3(7,4%)

8.10

42

27(64,3%)

13(31%)

2(4,7%)

Khối 8

435

237(54,5%)

165 (37,9%)

33(17,3%)

So với kết quả bảng khảo sát trước khi áp dụng Sáng kiến kinh nghiệm,
chúng ta thấy khả năng TĐN của các em có sự chuyển biến tốt hơn. Số HS đạt
khá, giỏi được nâng cao, số HS đạt trung bình, yếu đã giảm hẳn. Các em dần
ham thích học phân môn TĐN hơn. Tình hình HS “mù nốt” đã giảm đi đáng kể.

• Phải say mê âm nhạc, có uy tín với HS. Tạo niềm vui, phấn khởi,
thái độ tự tin trong học tập bằng cách tuyên dương, khen ngợi kịp
thời.
• Định hướng cho HS thị hiếu âm nhạc lành mạnh.
• Tránh các lỗi khi dạy TĐN

 Đối với HS:
• Tự giác, chủ động chuẩn bị bài trước ở nhà.
• Có động cơ học tập đúng đắn. Chép bài, làm bài tập đầy đủ.
• Tập trung nghe GV hướng dẫn bài trên lớp.
• Mạnh dạn đặt câu hỏi thảo luận, phát biểu ý kiến xây dựng bài.
• Tự đánh giá, nhận xét ý kiến, phần trình bày của mình, của bạn.
• Tự tin thể hiện khả năng của bản thân.
Tóm lại, âm nhạc là nghệ thuật biểu hiện cảm xúc của con người bằng âm
thanh. Giáo dục âm nhạc có ý nghĩa quan trọng trong việc hình thành và phát
triển cả về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng âm nhạc cơ bản
góp phần hoàn thiện nhân cách các em.

2. Phạm vi, đối tượng áp dụng:
Qua thực tế giảng dạy gần 6 năm học, tôi nhận thấy rằng có thể áp dụng
sáng kiến này cho tất cả GV âm nhạc khối THCS và khối tiểu học, HS các khối
lớp bậc THCS và tiểu học. Tôi tin rằng sáng kiến này có thể áp dụng thực hiện
lâu dài tại trường THCS Long Hoà cũng như các trường THCS và Tiểu học
khác trong toàn tỉnh.
15


SKKN: MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 8 HỌC TỐT PHÂN MÔN TẬP ĐỌC NHẠC

3. Kiến nghị đề xuất:


17