SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Trường THPT NGUYỄN TRÃI
Mã số:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
VẬN DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY TỪ PHẦN MỀM MINDMANAGER
VÀO DẠY VÀ HỌC MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG AN NINH

Người thực hiện: LÊ NGỌC THÀNH LONG
Lĩnh vực nghiên cứu: Giáo Dục Quốc Phòng và An Ninh
Phương pháp giảng dạy bộ môn: Giáo Dục Quốc Phòng và An Ninh

Có dính kèm:
 Mô hình

 Đĩa CD(DVD)

 Phim ảnh

Năm học: 2014 – 2015

 Hiện vật khác


SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
I.

THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN:

1. Họ và tên: LÊ NGỌC THÀNH LONG
2. Ngày tháng năm sinh: 27/05/1983


-

Số năm có kinh nghiệm: 09 năm

-

Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:
+ Giảng dạy môn GDQP-AN theo hình thức tổ chức thực hiện dự án
(NH:2011-2012)
+ Tổ chức chương trình “một ngày làm chiến sĩ” cho học sinh trường THPT
Nguyễn Trãi (NH: 2012-2013)


VẬN DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY TỪ PHẦN MỀM MINDMANAGER
VÀO DẠY VÀ HỌC MÔN GIÁO DỤC QUỐC PHÒNG AN NINH
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Giáo dục quốc phòng an ninh (GDQP-AN) là môn học nằm trong chương
trình dạy học của các trường THPT và là một bộ phận quan trọng của công tác giáo
dục quốc phòng toàn dân. Môn học này còn có tác dụng rèn luyện tác phong
nghiêm túc, tinh thần đoàn kết, ý thức tổ chức kỷ luật trong học sinh.
Chỉ thị 12 CT/TW ngày 3/5/2007 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo
của Đảng đối với công tác quốc phòng - an ninh trong tình hình mới; Nghị định
116/2007/NĐ-CP của Chính phủ ngày 10/7/2007 về công tác giáo dục quốc phòng
- an ninh; Chỉ thị số 57/2007/BGD&ĐT ngày 4/10/2007 của Bộ trưởng Bộ Giáo
dục & Đào tạo về việc tăng cường công tác giáo dục quốc phòng - an ninh trong
ngành giáo dục; Công văn số 8468/BGDĐT-GDQP ngày 25/11/2013 về việc cử
giáo viên đi đào tạo văn bằng 2 GDQP-AN năm 2014.
Để nâng cao chất lượng dạy và học môn Giáo dục Quốc phòng và An Ninh
trong nhà trường, các đơn vị trường học và cơ sở giáo dục cần nghiêm túc thực

mà từ trước đến nay chúng ta vẫn vận dụng để phân tầng kiến thức, hệ thống chuỗi
sự kiện hoặc thiết lập biểu bảng ôn tập tổng kết….
Mặt khác, nhiều công trình nghiên cứu đã cho thấy tính hiệu quả của việc
hình dung tri thức thông qua một sơ đồ hình nhánh, mỗi nhánh mang một thông tin
ngắn gọn được phát triển từ một vấn đề lớn đặt ở trung tâm.. Một sơ đồ tư duy cho
phép ta thỏa sức vạch ra các ý tưởng, suy nghĩ đầy đủ trước khi đưa ra một quyết
định. Nếu cần xây dựng một kế hoạch làm việc, phân tích một vấn đề…thì sơ đồ tư
duy mang đến những giá trị lớn hơn nhiều so với việc bạn đặt bút viết từ đầu đến cuối.
2. Cơ sở thực tiễn
Để đáp ứng những yêu cầu đổi mới về phương diện phương pháp, đáp ứng tốt
hơn Chuẩn kiến thức và kĩ năng quy định thì việc làm phong phú, sinh động, khắc
sâu đề tài…bằng một kỹ thuật mới đó là tổ chức các đơn vị kiến thức trên hệ thống
sơ đồ, ta vẫn gọi là sơ đồ tư duy, hay bản đồ tư duy . Nó không chỉ giúp cho học
sinh có sự hiểu biết sâu rộng, dễ tái hiện kiến thức mà còn góp phần chắp cánh cho
những phương pháp dạy học đặc trưng của bộ môn này. Đồng thời, tạo hứng thú để
học sinh tham gia học tập tích cực, kiểu như: “ có thích mới nhích tư duy”.
Thực tế vận dụng sơ đồ tư duy vào một số tiết dạy ở bộ môn GDQP-AN,
chúng tôi thấy nó đã đem lại những hiệu quả nhất định. Để tiến đến sử dụng sơ đồ
-2-


tư duy lâu dài và đem lại hiệu quả tối ưu, chúng tôi tiến hành tìm hiểu, nghiên cứu
những cơ sở khoa học của nó và vận dụng cho phù hợp với đặc trưng của bộ môn
GDQP-AN. Do đó, chúng tôi chọn đề tài cho Sáng kiến kinh nghiệm này là : “Vận
dụng sơ đồ tư duy từ phần mềm Mind Manager vào dạy và học môn GDQP-AN”
Mong rằng với những kinh nghiệm này có thể giúp quý đồng nghiệp ít nhiều trong
việc làm phong phú thêm phương pháp, kĩ thuật dạy học môn GDQP-AN, đồng
thời chúng tôi rất mong có sự góp ý chân thành của quý vị để đề tài này được sâu
sắc hơn về giá trị khoa học và tính hiệu dụng của nó.
III. THỰC TRẠNG TRƯỚC KHI THỰC HIỆN

trình bày giống như cách của giáo viên hoặc của tài liệu, chứ không phải do học
sinh tự xây dựng theo cách hiểu của mình, hơn nữa, các bảng biểu đó chưa chú ý
đến hình ảnh, màu sắc và đường nét.
- Giáo viên trình bày kiến thức chính xác phong phú, sinh động nhờ sự hỗ trợ
nhiều về yếu tố trực quan do công nghệ thông tin mang lại nhưng vẫn chưa đưa sơ
đồ tư duy vào sử dụng đại trà để học sinh học tập hiệu quả hơn. Nhiều phương
pháp kích thích sự chủ động sáng tạo ở học sinh chưa được phát huy tối đa vì thiếu
thao tác sơ đồ hóa hoặc sử dụng với mật độ thấp.
- Chưa đổi mới cách ghi chép nội dung kiến thức bài học, theo kiểu kích thích
tư duy mà chủ yếu là quan tâm đến độ chuẩn của nội dung ghi. Do vậy, dù ở lớp
học sinh tích cực chủ động để phát hiện hiểu kiến thức nhưng khi học bài cũ ở nhà
thì rất thụ động.
- Để có kết quả học tập tốt, ở một số bộ môn học sinh phải học vẹt vì phải
nhớ kiến thức để trả lời câu hỏi mà theo các em, nội dung ghi của giáo viên là
chuẩn, là cách diễn đạt tốt nhất. Chính điều này dẫn đến hiện tượng học sinh học
thuộc để trả lời, đó cũng là nguyên nhân học vẹt ở học sinh
- Một phần rất quan trọng, để trả lời câu hỏi: Tại sao lập sơ đồ để dạy học là
chuyện rất cũ mà trước đây giáo viên ít mạnh dạn vận dụng? Có lẽ một phần do
giáo viên ngại ghi chép theo kiểu vắn tắt, chẳng ngay hàng thẳng lối, thoát khỏi
quy củ đề mục, mặc dù giáo viên nào cũng có thể hình dung được kiến thức có thể
thiết lập trên một sơ đồ. Nếu ai đó đã mạnh dạn làm việc này với tư cách là hoạt
động trung tâm của tiết học thì chưa chắc đã được công nhận là một tiết dạy tốt.
Phải chăng trước đây ta đã có sơ đồ nhưng ta chưa thật sự đổi mới tư duy.

-4-


IV. TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
Người thầy dạy học muốn học sinh học tích cực thì mình cũng phải dạy tích
cực. Xuất phát từ những nguyên nhân và thực trạng vừa phân tích trên, một vấn đề

phân tích một vấn đề v.v...thì sơ đồ tư duy mang đến những giá trị lớn hơn nhiều
việc bạn đặt bút viết tuần tự từ đầu đến cuối trang giấy:
* Khuyến khích làm giảm sự miêu tả của mỗi ý, mỗi khái niệm xuống thành
một từ (hay từ kép).
* Toàn bộ ý của sơ đồ có thể "nhìn thấy" và nhớ bởi trí nhớ hình ảnh
* Sáng tạo các bài viết và các bài tường thuật.
* Là phương tiện cho học tập hay tìm hiểu sự kiện.
Có thể tóm lược tác dụng mà dạy học với SĐTD mang lại như sau:

3. Một số hướng dẫn khi tạo sơ đồ tư duy
1. Bắt đầu từ trung tâm với hình ảnh của chủ đề. Tại sao lại phải dùng hình
ảnh? Vì một hình ảnh có thể diễn đạt được cả ngàn từ và giúp HS sử dụng trí tưởng
-6-


tượng của mình. Một hình ảnh ở trung tâm sẽ giúp chúng ta tập trung được vào chủ
đề và làm cho chúng ta hưng phấn hơn.
2. Luôn sử dụng màu sắc. Bởi vì màu sắc cũng có tác dụng kích thích não như
hình ảnh
3. Nối các nhánh chính (cấp một) đến hình ảnh trung tâm, nối các nhánh
nhánh cấp hai đến các nhánh cấp một, nối các nhánh cấp ba đến nhánh cấp hai,....
bằng các đường kẻ. Các đường kẻ càng ở gần hình ảnh trung tâm thì càng được tô
đậm hơn, dày hơn. Khi chúng ta nối các đường với nhau, bạn sẽ hiểu và nhớ nhiều
thứ hơn rất nhiều do bộ não của chúng ta làm việc bằng sự liên tưởng
4. Mỗi từ / ảnh/ ý nên đứng độc lập và được nằm trên một đường kẻ
5. Tạo ra một kiểu bản đồ riêng cho mình (Kiểu đường kẻ, màu sắc,...)
6. Nên dùng các đường kẻ cong thay vì các đường thẳng vì các đường cong
được tổ chức rõ ràng sẽ thu hút được sự chú ý của mắt hơn rất nhiều
7. Bố trí thông tin đều quanh hình ảnh trung tâm
4. Hướng dẫn sử dụng phần mềm tạo sơ đồ tư duy MindManager Pro 9.0:


-9-


+ Sau khi thuyết trình xong nếu cho lớp vỗ tay tán thưởng và giáo viên nhận
xét bài thuyết trình thì giờ học sẽ trở nên nhàm chán, sáo rỗng , không mang lại kết
quả toàn diện của bài học, và khả năng tiếp thu của các HS trong lớp cũng rất hạn
chế, thậm chí có HS không quan tâm tới bạn mình đã thuyết trình những gì
+ Để khắc phục được vấn đề này , người giáo viên đứng lớp phải khéo léo
khích lệ các em bằng biện pháp cụ thể, đó là: tổ chức cho các tổ khác nêu các câu
hỏi phản biện và những câu hỏi có liên quan đến bài thuyết trình (Ví dụ: Người có
đạo Thiên chúa giáo có được thi vào các trường Quân đội và Công an không? Hình
thức đăng kí nguyện vọng vào các trường thuộc khối Quân đội và Công an như thế
nào? Lực lượng An ninh khác lực lượng cảnh sát ở chỗ nào? Điểm giống và khác
nhau giữa học viện và đại học? ...) mà tổ thuyết trình mới thực hiện. Giáo viên
khích lệ những HS đặt câu hỏi cho tổ thuyết trình bằng những điểm cộng nhất định
+ Tổ thuyết trình sẽ hội ý và đưa ra câu trả lời đúng nhất (dưới sự giám sát
của Giáo viên)
+ Sau khi tổ thuyết trình trả lời thắc mắc cho bạn mình xong giáo viên sẽ
nhận xét câu trả lời
+ Bên cạnh đó khi tổ thuyết trình không trả lời được thắc mắc của các tổ
khác, giáo viên sẽ đứng ra giải đáp các thắc mắc này cho học trò.
+ Tiếp tục như vậy cho đến khi hết thời gian quy định.
+ Cuối giờ giáo viên cùng với các tổ khác nhận xét về phẩn thực hiện của tổ
vừa thuyết trình từ đó đánh giá kết quả.
V. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
- Sử dụng SĐTD sẽ dễ dàng hơn trong việc phát triển ý tưởng, tìm tòi xây
dựng kiến thức mới. Nhờ sự liên kết các nét vẽ cùng với màu sắc thích hợp và cách
diễn đạt riêng của mỗi người, SĐTD giúp bộ não liên tưởng, liên kết các kiến thức
đã học trong sách vở, đã biết trong cuộc sống… để phát triển, mở rộng ý tưởng.

vừa khô vừa khó;
- Tạo nên sự yêu thích thật sự môn học GDQP – AN cho một số học sinh, cụ
thể các em đã hăng hái đăng kí tham gia được tham dự kiểm tra bắn đạn thật, Hội
thao GDQP – AN cấp trường, Hội thao GDQP – AN cấp tỉnh.
- Vận dụng SĐTD bước đầu tạo một không khí sôi nổi, hào hứng của cả thầy
và trò trong dạy học là một trong những nội dung quan trọng đóng góp vào phong
-11-


trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” mà Bộ GD&ĐT
đang đẩy mạnh triển khai;
- Phần mềm Mind Manager Pro 9.0 giúp tạo SĐTD một công cụ có tính khả
thi cao vì có thể vận dụng được với bất kì điều kiện cơ sở vật chất nào của các nhà
trường hiện nay. Có thể xuất thành quả của mình ra nhiều dạng file (word, hình
ảnh, trình chiếu….);
- Việc vận dụng SĐTD trong dạy học sẽ dần hình thành cho HS tư duy mạch
lạc, hiểu biết vấn đề một cách sâu sắc, có cách nhìn vấn đề một cách hệ thống,
khoa học. Sử dụng SĐTD kết hợp với các phương pháp dạy học tích cực khác như
vấn đáp gợi mở, thuyết trình,… có tính khả thi cao góp phần đổi mới PPDH.
- Từ sự đam mê, yêu thích môn học GDQP – AN của học trò, đã đưa môn
học GDQP – AN không chỉ là một môn học như các môn học khác, mà cũng có thể
coi đó như là một hoạt động ngoại khóa, một hoạt động hướng nghiệp, một hoạt
động ngoải giờ lên lớp, một phong trào thi đua của trường , của tỉnh . . .
VI. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ VÀ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
1. Đề xuất:
- Phải khống chế thời gian tổ chức báo cáo của các tổ để đảm bảo thời gian
cho một tiết học
- Giáo viên cần lưu ý với tổ thuyết trình là chỉ thuyết trình chứ không phải
thực hiện giảng bài (không nêu câu hỏi liên quan đến nội dung của sách giáo khoa
để bạn mình đứng lên trả lời),

học sinh học tập Tạp chí Giáo dục, kì 2, tháng 9-2009.
8. Trần Đình Châu, Đặng Thị Thu Thủy; Bản đồ tư duy – công cụ hiệu quả hỗ
trợ dạy học và công tác quản lý nhà trường, Báo Giáo dục & Thời đại, số 147 ngày
14/9/2010.
Người thực hiện

Lê Ngọc Thành Long
-13-


SỞ GDĐT ĐỒNG NAI
Trường THPT NGUYỄN TRÃI
–––––––––––

CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
––––––––––––––––––––––––
Nguyễn Trãi, ngày 25 tháng 04 năm 2015

PHIẾU NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Năm học: 2014 - 2015
–––––––––––––––––
Tên sáng kiến kinh nghiệm: Vận dụng sơ đồ tư duy từ phần mềm mindmanager vào dạy và học
môn giáo dục quốc phòng an ninh
Họ và tên tác giả: LÊ NGỌC THÀNH LONG

Chức vụ: Giáo viên

Đơn vị: Nhóm Thể dục, GDQPAN..
Lĩnh vực: (Đánh dấu X vào các ô tương ứng, ghi rõ tên bộ môn hoặc lĩnh vực khác)

Trong cơ quan, đơn vị, cơ sở GD&ĐT 
Trong ngành 
- Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt hiệu quả trong phạm vi rộng:
Trong Tổ/Phòng/Ban 
Trong cơ quan, đơn vị, cơ sở GD&ĐT 
Trong ngành 
Xếp loại chung: Xuất sắc 
Khá 
Đạt 
Không xếp loại 
Cá nhân viết sáng kiến kinh nghiệm cam kết và chịu trách nhiệm không sao chép tài liệu của
người khác hoặc sao chép lại nội dung sáng kiến kinh nghiệm cũ của mình.
Tổ trưởng và Thủ trưởng đơn vị xác nhận đã kiểm tra và ghi nhận sáng kiến kinh nghiệm này
đã được tổ chức thực hiện tại đơn vị, được Hội đồng chuyên môn trường xem xét, đánh giá; tác
giả không sao chép tài liệu của người khác hoặc sao chép lại nội dung sáng kiến kinh nghiệm cũ
của chính tác giả.
Phiếu này được đánh dấu X đầy đủ các ô tương ứng, có ký tên xác nhận của tác giả và người
có thẩm quyền, đóng dấu của đơn vị và đóng kèm vào cuối mỗi bản sáng kiến kinh nghiệm.
NGƯỜI THỰC HIỆN SKKN
(Ký tên và ghi rõ họ tên)

Lê Ngọc Thành Long

XÁC NHẬN CỦA TỔ
CHUYÊN MÔN
(Ký tên và ghi rõ họ tên)

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
(Ký tên, ghi rõ
họ tên và đóng dấu)