Sáng kiến kinh nghiệm Năm học 2012-2013
THÔNG TIN VỀ SÁNG KIẾN
1.Tên sáng kiến:
“ỨNG DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY TRONG DẠY HỌC PHẦN VĂN HỌC SỬ Ở LỚP 12”
2. Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Môn học Ngữ văn trong nhà trường THPT.
3. Thời gian áp dụng sáng kiến:
Từ ngày 20 tháng 9 năm 2012 đến ngày 15 tháng 4 năm 2013.
4. Tác giả:
Họ và tên: Trần Thị Thủy
Năm sinh: 1975
Nơi thường trú: Đông Sơn – Bỉm Sơn – Thanh Hóa.
Trình độ chuyên môn: Đại học Sư phạm môn Ngữ Văn.
Chức vụ công tác: Tổ phó tổ Ngữ Văn.
Nơi làm việc: TRƯỜNG THPT HOÀNG LỆ KHA–HÀ TRUNG–THANH HÓA.
Đ/C liên hệ: TRƯỜNG THPT HOÀNG LỆ KHA–HÀ TRUNG–THANH HÓA.
Điện thoại:
5. Đơn vị áp dụng sáng kiến:
Tên đơn vị: TRƯỜNG THPT HOÀNG LỆ KHA–HÀ TRUNG–THANH HÓA.
Địa chỉ: TIỀU KHU 3- TT HÀ TRUNG- THANH HÓA
Điện thoại:
1
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học 2012-2013
ĐỀ TÀI: ỨNG DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY TRONG DẠY HỌC PHẦN VĂN
HỌC SỬ Ở LỚP 12
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Ngữ văn là một bộ môn khoa học xã hội và nhân văn, là bộ môn thuộc lĩnh
vực giáo dục thẩm mĩ, là bộ môn có tính chất công cụ. Trong chương trình giáo
dục phổ thông môn Ngữ văn có ghi: “Môn Ngữ văn là một môn học công cụ.
Năng lực sử dụng Tiếng Việt và tiếp nhận tác phẩm văn học mà môn học này
trang bị cho học sinh là công cụ để học sinh học tập và sinh hoạt, nhật thức về xã

lối truyền thụ một chiều, nhồi nhét kiến thức (Đổi mới căn bản và toàn diện nền
giáo dục- Phan Sĩ Anh).
Chương trình giáo dục phổ thông ban hành kèm theo quyết định số
16/2006/QĐ - BGDĐT ngày 5/6/2006 của Bộ trưởng Bộ giáo dục và đào tạo đã
nêu: “Phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động sáng tạo của học sinh, phù
hợp với đặc trưng môn học, đặc điểm đối tượng học sinh, điều kiện của từng lớp
học; bồi dưỡng cho học sinh phương pháp tự học, khả năng hợp tác; rèn luyện
kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn tác động đến tình cảm, đem lại niềm
vui hứng thú và trách nhiệm học tập cho học sinh”. Như vậy, một trong những
trọng tâm của đổi mới giáo dục là tập trung vào đổi mới phương pháp dạy học.
2. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Nhằm đáp ứng nhu cầu cấp thiết của việc nâng cao chất lượng dạy học.
Chương trình mới của môn Ngữ văn THPT được chính thức áp dụng từ năm học
2006-2007, thì đến năm học 2011-2012 Bộ giáo dục và đào tạo lại tiếp tục đổi mới
phương pháp và kĩ thuật dạy học. Một trong những phương pháp, kĩ thuật dạy học
tích cực hiện đại nhất được đưa vào chương trình đổi mới lần này là sơ đồ tư duy-
đây là kĩ thuật dạy học mới đang được rất nhiều nước, nhiều môn học áp dụng để
3
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học 2012-2013
phát huy khả năng tư duy của học sinh, tạo cho các em hứng thú khi học tập bộ
môn, làm cho các em không còn tâm lý ngại học, đặc biệt là bộ môn Văn
II . THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ
Thực trạng đáng lo ngại của việc dạy học môn Ngữ văn trong nhà trường
phổ thông hiện nay là khoảng cách ngày càng rộng giữa văn hoá ngoài xã hội và
văn học trong nhà trường, giữa nội dung giảng dạy và tâm lý học tập của học
sinh ngày nay. Xã hội ngày càng biến động thì khoảng cách đó càng xa, nhiều
khi học sinh không cảm nhận được hay cảm nhận một cách mơ hồ đã dẫn đến
tình trạng vô thức trong văn hoá giáo dục đem đến những hậu quả nghiêm trọng
khôn lường.

hết, là sự giảm sút về chất lượng nhân văn, được biểu hiện ở thái độ thờ ơ, lạnh
lùng của học sinh trước những đau buồn của con người trong cuộc đời, cũng như
trong văn chương đã khiến cho nhiều người làm công tác giáo dục và giảng dạy
không thể không quan tâm.
Tiếp đến là cách dạy khuôn sáo đã đẻ ra những kiểu học văn, làm văn giả
dối, thi cử, kiểm tra thì quay cóp. Có một số bộ phân học sinh sống ích kỷ với
ngay cả người thân của mình nhưng khi làm văn thì huênh hoang sáo rỗng với
biết bao ngôn từ hoa mĩ, giáo điều về đạo lý. Ngoài ra phải kể đến sự non yếu về
năng lực cảm thụ văn, kĩ năng diễn đạt khi làm văn là điều mà người giáo viên
dạy bộ môn Văn nào cũng nhận thấy qua bài viết của học sinh, ở nhiều năm nay
sự phân cực càng mạnh chuyện ngồi nhầm lớp càng nhiều. Tình trạng bỏ học
ngày càng tăng thì sự sút kém về kiến thức và kĩ năng hành văn của học sinh
thời nay là điều không đáng ngạc nhiên.
Muốn khôi phục được sự quan tâm của toàn xã hội, của các cấp, các
nghành đối với các bộ môn khoa học xã hội, đặc biệt là môn Văn. Chúng ta
không thể đưa ra những lời kêu gọi, những điều giáo huấn sáo rỗng mà phải tích
cực đổi mới phương pháp, kĩ thuật dạy học để khơi gợi lại hứng thú học văn ở
học sinh, để đạt được chất lượng giáo dục toàn diện.
III . CÁC GIẢI PHÁP VÀ TỔ CHỨC THỰC HIỆN
1. Khái niệm:
* Kĩ thuật dạy học : là những tác động, cách thức hành động của giáo
viên và học sinh trong các tình huống hành động nhỏ, cụ thể nhằm thực hiện và
điều khiển quá trình dạy học.
* Sơ đồ tư duy : là một hình thức ghi chép có thể sử dụng màu sắc và hình
ảnh, để mở rộng và đào sâu các ý tưởng. Nhờ sự kết nối giữa các nhánh. Các ý
5
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học 2012-2013
tưởng được liên kết với nhau khiến sơ đồ tư duy có thể bao quát được các ý
tưởng trên một phạm vi sâu rộng tính hấp dẫn của hình ảnh, âm thanh gây ra

Sáng kiến kinh nghiệm Năm học 2012-2013
3. Ứng dụng sơ đồ tư duy trong quá trình dạy phần văn học sử ở lớp 12
a. Dùng sơ đồ tư duy để dạy bài mới: giáo viên đưa ra một từ khoá để nêu kiến
thức của bài mới, rồi yêu cầu học sinh vẽ sơ đồ tư duy bằng cách đặt câu hỏi gợi
ý, để các em tìm ra các tự liên quan đến từ khoá đó và hoàn thiện sơ đồ tư duy.
Qua đó học sinh sẽ nắm được kiến thức bài học một cách dễ dàng.
Ví dụ: khi dạy bài Tác gia Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh sau phần giới
thiệu bài, giáo viên có thể vẽ sơ đồ tư duy lên bảng gồm 4 nhánh chính, ở mỗi
nhánh có thể phân thành nhiều nhánh nhỏ tùy thuộc vào nội dung, kiến thức của
bài học.
Để có thể hoàn thiện sơ đồ tư duy của bài học, giáo viên sử dụng hệ thống
câu hỏi định hướng, gợi mở để khai thác kiến thức:
+ Bố cục của văn bản: học sinh sẽ dựa vào văn bản để xác định các ý
chính (tiểu sử, quan điểm, sự nghiệp văn học, phong cách nghệ thuật).
+ Tiếp tục hoàn thành các nhánh nhỏ của sơ đồ tư duy bằng hệ thống câu
hỏi nhỏ có tính gợi mở, từ đó rút ra nội dung của bài học.
7
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học 2012-2013
Sơ đồ minh họa:
b. Dùng bản đồ tư duy để củng cố kiến thức sau mỗi tiết học và hệ thống
kiến thức sau mỗi chương, phần… Sau mỗi bài học, giáo viên hướng dẫn, gợi
ý để học sinh tự hệ thống kiến thức trọng tâm, kiến thức cần nhớ của bài học
8
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học 2012-2013
bằng cách vẽ sơ đồ tư duy. Việc làm này sẽ giúp các em dễ ôn tập, xem lại kiến
thức bài học một cách dễ dàng nhanh chóng.
Ví dụ 1: khi dạy bài Khái quát văn học Việt Nam từ cách mạng tháng 8-
1945 đến hết thế kỷ XX, học sinh có thể dễ dàng tổng hợp kiến thức về một thời

dục . Thực tế cho thấy một số học sinh rất chăm học nhưng kết quả học tập vẫn
thấp, các em thường học bài nào biết bài nấy, thậm chí vừa học xong đã quên
ngay, không biết tích hợp kiến thức giữa các phân môn với nhau. Vì sao lại có
sự nghịch lí như vậy? Vì phần lớn những học sinh này khi đọc sách hay nghe
thầy cô giảng bài trên lớp đã không biết cách ghi chép để lưu giữ thông tin, kiến
thức trong tâm trí của mình. Việc sử dụng thành thạo sơ đồ tư duy trong dạy học
sẽ giúp học sinh có phương pháp học, tăng tính độc lập, tự chủ, sáng tạo và phát
triển tư duy của học sinh.
+ Sử dụng sơ đồ tư duy giúp học sinh học tập một cách tích cực:
Những thành tựu nghiên cứu gần đây cho thấy, bộ não của con người
không tư duy theo dạng tuyến tính mà bằng cách tạo ra những kết nối, những
nhánh thần kinh. Việc ghi chép tuần tự theo lối truyền thống với bút và giấy có
dòng kẻ đã khiến cho con người cảm thấy nhàm chán. Vì vậy việc sử dụng sơ đồ
tư duy giúp học sinh học tập một cách tích cực, huy động tối đa tiềm năng của
não bộ.
+ Sử dụng sơ đồ tư duy giúp học sinh phát huy tính sáng tạo:
Trong sơ đồ tư duy, học sinh được tự do phát triển các ý tưởng, xây dựng
mô hình và thiết kế mô hình vật chất hay tinh thần để giải quyết những vấn đề
thực tiễn. Từ đó cùng với việc hình thành được kiến thức, các kĩ năng tư duy
đồng thời tạo cho học sinh phát huy tính sáng tạo của bản thân.
11
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học 2012-2013
IV . KẾT QUẢ
Việc sử dụng sơ đồ tư duy trong dạy học sẽ giúp giáo viên đổi mới được
phương pháp dạy, giúp học sinh học tập tích cực điều đó đã góp phần nhằm
nâng cao chất lượng giáo dục thế hệ trẻ Việt Nam ngày nay.
Sau một thời gian ứng dụng sơ đồ tư duy trong đổi mới phương pháp dạy
học nói chung, và đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn nói riêng ở
trường THPT, tôi thấy bước đầu đã có những kết quả rất khả quan. Bản thân là

“Chúng ta cần phải xem lại cách giảng dạy văn trong trường PT của chúng
ta (…) phải dạy cho học sinh biết suy nghĩ, suy nghĩ bằng trí óc của mình,
và diễn tả sự suy nghĩ đó theo cách của mình thế nào cho tốt nhất” (Dạy văn
là một quá trình rèn luyện toàn diện- Tạp chí nghiên cứu giáo dục, số ra ngày
28-11-1975). Xuất phát từ yêu cầu trên, trong giảng dạy mỗi giáo viên cần phải
đổi mới phương pháp dạy học của mình. Để làm được điều đó trong quá trình
giảng dạy bộ môn Văn việc vận dung sơ đồ tư duy sẽ hình thành cho học sinh tư
duy mạch lạc, hiểu biết vấn đề một cách sâu sắc, có cách nhìn vấn đề một cách
khoa học, đặc biệt là việc sử dụng sơ đồ tư duy kết hợp với những phương pháp,
kĩ thuật dạy học tích cực khác như kĩ thuật đặt câu hỏi, kĩ thuật khăn phủ bàn, kĩ
thuật mảnh ghép, kĩ thuật “KWL”… Sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
Trong phạm vi hạn hẹp của đề tài, tôi chỉ xin nêu một vài kinh nghiệm mà bản
thân tích lũy được trong quá trình giảng dạy. Rất mong được sự góp ý của đồng
nghiệp và hội đồng xét SKKN.
II. ĐỀ XUẤT:
1. Đối với cấp quản lý giáo dục:
+ Thường xuyên tổ chức, hội thảo, chuyên đề giao lưu cho giáo viên dạy
bộ môn Ngữ văn để giáo viên có điều kiện học tập, trao đổi kinh nghiệm, thảo
13
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha
Sáng kiến kinh nghiệm Năm học 2012-2013
luận để tìm ra phương pháp dạy học phù hợp với bộ môn nhằm đạt được mục
đích giáo dục.
+ Có kế hoạch bổ sung đồ dùng, thiết bị dạy học để hỗ trợ cho giáo viên
trong việc giảng dạy.
2. Đối với phụ huynh học sinh:
+ Cần quan tâm hơn nữa đến việc học hành của con em, dành nhiều thời
gian cho các em học tập.
+ Thường xuyên kiểm tra, đôn đốc con mình ý thức tự học, tự rèn luyện.
XÁC NHẬN CỦA

TÊN ĐỀ TÀI:
ỨNG DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY TRONG DẠY HỌC
PHẦN VĂN HỌC SỬ Ở LỚP 12

Họ và tên: Trần Thị Thủy
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị: Trường THPT Hoàng Lệ Kha
SKKN thuộc lĩnh vực (môn): Ngữ văn
THANH HÓA NĂM 2013
16
GV: Trần Thị Thủy Trường : THPT Hoàng Lệ Kha