
 !"#!$%&'
()*+! 
,-./
,012345
Môn Lịch sử trong nhà trường phổ thông có chức năng và nhiệm vụ quan
trọng trong việc đào tạo và giáo dục thế hệ trẻ, không chỉ có vậy học Lịch sử,
biết Lịch sử giúp cho con người sống có trách nhiệm với xã hội, với đất nước,
giữ gìn và phát huy bản sắc của dân tộc Việt Nam.
67894:;<=>8
42?@AAB3C34?D34E8FG
!H 4C4
Nhưng trong thực tế cũng không ít người cho rằng: Môn Lịch sử là bộ
môn học thuộc nặng về ghi nhớ những sự kiện, năm tháng dài lê thê và xếp vào
môn phụ, vì vậy ảnh hưởng không tốt vào mục tiêu đào tạo và giáo dục thế hệ
trẻ.
Trong quá trình giảng dạy của giáo viên và kết quả học tập của học sinh,
tổ Khoa học xã hội đã xác định môn Lịch sử không những là môn khoa học xã
hội mà còn có ưu thế hình thành nhân sinh quan cho học sinh rèn luyện tư duy
sáng tạo, đặc biệt giúp cho học sinh từ hiểu biết lịch sử rút ra kinh nghiệm quý
giá sẽ xây đắp cho tương lai.
Để đạt được kết quả trên thì giáo viên không ngừng đổi mới phương pháp
dạy học, thực hiện dạy học dựa vào hoạt động tích cực, chủ động sáng tạo của
học sinh với sự tổ chức và hướng dẫn thích hợp của giáo viên, nhằm phát triển tư
duy độc lập, góp phần hình thành phương pháp và nhu cầu, khả năng tự học, tự
bồi dưỡng hứng thú học tập, tạo niềm tin và vui thích trong các giờ học lịch sử.
Qua đó khắc phục những cách học thuộc lòng, một cách máy móc, thuộc nhưng
không nhớ được kiến thức trọng tâm của bài học.
,,I3JK4EF.I3L8
Mục tiêu, nhiệm vụ mà đề tài này hướng đến chính là khơi dậy khả năng
tư duy, sáng tạo của học sinh, thông qua các bản đồ, sơ đồ tư duy. Học sinh biết

chán. Thiếu hiểu biết lịch sử là điều vô cùng nguy hiểm khi văn hóa Việt Nam,
con người Việt Nam hội nhập với văn hóa và con người của nhiều dân tộc trên
thế giới.
Vậy tại sao học sinh lại thiếu hiểu biết và không thích học Lịch sử? Cũng
có nhiều nguyên nhân. Song không thể phủ nhận nguyên nhân xuất phát từ việc
dạy và học Lịch sử của chúng ta từ trước đến nay còn nặng về cung cấp kiến
thức gây ra tình trạng quá tải cho học sinh.
Những năm gần đây, với sự đổi mới của chương trình, sách giáo khoa và tài
liệu dạy học, phương pháp giáo dục ở nhà trường bước đầu được đổi mới theo
tinh thần phát huy tính năng động, chủ động, tích cực của người học để đạt được
phương châm: " nhìn là nhớ, làm là hiểu”. Với đặc thù môn học Lịch sử, các nhà
nghiên cứu giáo dục đang tìm giải pháp và không ngừng đưa ra nhiều phương
pháp, kĩ thuật dạy tích cực, nhiều lớp bồi dưỡng nghiệp vụ cho giáo viên nhằm
khắc phục tình trạng học vẹt, hi vọng giúp học sinh lĩnh hội kiến thức một cách
có hệ thống. Bên cạnh những mặt được của những kĩ thuật dạy học được triển
khai đã có những bước chuyển nhất định trong việc nâng cao chất lượng giảng
dạy, giáo viên đã làm quen được với phương pháp dạy học tích cực. Mục đích
2
của việc đổi mới phương pháp dạy học tích cực ở trường phổ thông hiện nay là
thay đổi lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy học theo phương pháp dạy
học tích cực với các kĩ thuật dạy học tích cực nhằm giúp học sinh phát huy tính
tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học, tinh
thần hợp tác, kĩ năng vận dụng kiến thức vào những tình huống khác nhau trong
học tập và trong thực tiễn, tạo niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học tập, tối ưu
hơn là biến quá trình "Học” là quá trình kiến tạo, học sinh tìm tòi, khám phá,
phát hiện, luyện tập, khai thác và xử lí thông tin, tự hình thành tri thức, có năng
lực và phẩm chất của con người mới tự tin, năng động, sáng tạo trong cuộc sống.
Thực tế hiện nay, đại bộ phận học sinh rất thụ động trong học bộ môn, chỉ
đơn thuần cần ghi nhớ kiến thức một cách máy móc do giáo viên yêu cầu, chưa
phát huy vai trò chủ động soạn bài, nghiên cứu sử liệu, hầu như rất hiếm học

vận dụng phương pháp sử dụng sơ đồ (bản đồ) tư duy vào trong môn học Lịch sử
khối 7 ở trường THCS-BTCX Trà Don.
R^1JA
R)4?SA94T9VW9=SH?1J_
RSH?1J_VA`a
Sơ đồ tư duy là hình thức ghi chép nhằm tìm tòi đào sâu, mở rộng một ý
tưởng, tóm tắt những ý chính của một nội dung, hệ thống hóa một chủ đề…
bằng cách kết hợp việc sử dụng hình ảnh, đường nét, màu sắc, chữ viết…Đặc
biệt đây là một sơ đồ mở, việc thiết kế sơ đồ là theo mạch tư duy của mỗi người.
Việc ghi chép thông thường theo từng hàng chữ khiến chúng ta khó hình
dung tổng thể vấn đề, dẫn đến hiện tượng đọc sót ý, nhầm ý. Còn sơ đồ tư duy
tập trung rèn luyện cách xác định chủ đề rõ ràng, sau đó phát triển ý chính, ý phụ
một cách logic.
bSH?1J_3[?JcFZ
- Dễ nhìn, dễ viết.
- Kích thích hứng thú học tập và khả năng sáng tạo của học sinh.
- Phát huy tối đa tiềm năng ghi nhớ của bộ não.
- Rèn luyện cách xác định chủ đề và phát triển ý chính, ý phụ một cách logic
+*:H?1J_=dAe9453=4Z
+Sáng tạo hơn
- Tiết kiệm thời gian
- Ghi nhớ tốt hơn
- Nhìn thấy bức tranh tổng thể
- Phát triển nhận thức, tư duy, …
R, T34VW9F^;:H?1J_
+*?D3Z Bắt đầu từ trung tâm với hình ảnh của chủ đề, hay có thể với một từ
khóa được viết in hoa, viết đậm. Một hình ảnh có thể diễn đạt được cả ngàn từ và
giúp ta sử dụng trí tưởng tượng của mình. Một hình ảnh ở trung tâm sẽ giúp ta
tập trung được vào chủ đề và làm cho ta hưng phấn hơn.
+*?D3,ZNối các nhánh chính (cấp một) đến hình ảnh trung tâm, nối các

34L42-34`4.d3L834L34C4342.2.mgCgJA7FK34nA
4OZ Văn hóaTrung Quốc thời phong kiếnK Nhân vật Lý Thường Kiệt, Trần
Quốc Tuấn, Nước Đại Việt Thời Lý- Trần, Nguyễn Trãi, Cải cách của Lê Thánh
Tông. Hồ quý Ly,, để HS có thể tự mình ghi tiếp kiến thức vào tiếp các nhánh
“con”, “cháu”, “chắt” theo cách hiểu của các em.
+ Vẽ sơ đồ tư duy theo nhóm hoặc từng cá nhân.
Đối với giáo viên, để thiết kế một sơ đồ tư duy đối với một bài học, chúng
ta có thể thiết kế bằng bảng vẽ trên giấy, hoặc hệ thống kiến thức bằng sơ đồ trên
bảng, hoặc có thể dùng phần mềm I- Mindmap. Đối với phần mềm này giáo viên
có thể thực hiện thành một giáo án hay một bài giảng điện tử với kiến thức được
xây dựng thành một sơ đồ, qua đó còn có thể kết hợp để trình chiếu những nội
dung cần lưu ý hay những đoạn phim có liên quan được liên kết với sơ đồ. Qua
đó có thể giúp học sinh hệ thống được kiến thức vừa học, khắc sâu được kiến
thức trọng tâm.
Đối với học sinh, trước hết giáo viên phải giới thiệu một số sơ đồ tư duy
cho các em làm quen, sau đó hướng các em từ từ xây dựng các sơ đồ riêng cho
mình. Bước đầu, chỉ yêu cầu học sinh xác định được vấn đề trọng tâm, sau đó hệ
thống các kiến thức liên quan thành sơ đồ phân nhánh, rồi từ đó học sinh sẽ thiết
kế thành nhưng sơ đồ theo tư duy của mỗi cá nhân. Có thể áp dụng dùng sơ đồ
trước hay sau khi học một bài học, với bài học mới, có thể cho học sinh xây
5
dựng theo một nhóm, rồi dựa vào sơ đồ học sinh sẽ thảo luận, sau đó nhóm sẽ
trình bày kiến thức theo hình thức thuyết trình dựa trên sơ đồ đã xây dựng, sau
bài học thì có thể yêu cầu học sinh tự hệ thống lại kiến thức bằng sơ đồ theo cách
riêng của mình.
RM4<\<F^=B=SH?1J_g2AFoVm34=>VD9&Z
Phương tiện để thiết kế sơ đồ khá đơn giản, chỉ cần giấy, bìa, bảng phụ,
phấn màu, bút chì màu, tẩy,…hoặc dùng phần mềm Mindmap, vì vậy có thể vận
dụng với điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường hiện nay. Điều quan trọng là
giáo viên hướng cho học sinh có thói quen lập sơ đồ tư duy trước hoặc sau khi

?1J_G kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực hoạt động của học sinh, tăng
cường hiệu quả học tập, tăng cường trách nhiệm cá nhân, yêu cầu áp dụng nhiều
năng lực khác nhau, tăng cường sự hợp tác, giao tiếp, chia sẻ kinh nghiệm, môi
trường học thoải mái, không căng thẳng, tạo cơ hội cho học sinh giao tiếp, thể
hiện được quan điểm, học sinh có thể giúp đỡ lẫn nhau.
Để áp dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học đạt hiệu quả tích cực, ngoài
việc tuân thủ các quy trình mang tính đặc trưng của phương pháp, kĩ thuật dạy
học tích cực, còn tuỳ thuộc vào năng lực của giáo viên, đòi hỏi giáo viên phải có
sự linh hoạt, sáng tạo phù hợp với những điều kiện hoàn cảnh cụ thể, nghệ thuật
sư phạm của người giáo viên. Bên cạnh đó, giáo viên cần chú trọng đến các yêu
cầu về đổi mới PPDH để từng bước nâng cao chất lượng giảng dạy của giáo viên
và học tập của học sinh ngày càng tiến bộ và tích cực hơn.
u#<A4mZ
Để đề tài được áp dụng có hiệu quả và có thể mở rộng ra các khối lớp,
chúng tôi có kiến nghị sau.
+ Đối với lãnh đạo nhà trường, tổ chuyên môn : Thường xuyên mở các buổi hội
giảng, thao giảng về các phương pháp nâng cao chất lượng giảng dạy trong môn
lịch sử.
+ Đối với giáo viên: Sử dụng linh hoạt các phương pháp trong giảng dạy như
trực quan, sơ đồ tư duy và làm, sử dụng triệt để đồ dùng dạy học

8
v%%x!y#!z

1. Sách chuẩn kiến thức kỹ năng, chương trình giảm tải.
2. Sách giáo khoa Lịch sử lớp 7- Nhà xuất bản giáo dục - Năm 2010
3. Nhóm tác giả Vũ Ngọc Anh, Nguyễn Hữu Chí Một số vấn đề đổi
mới phương pháp dạy học môn Lịch sử THCS- Nhà xuất bản Giáo dục- Năm
2008.
4. Trương Hữu Quýnh Đại cương lịch sử Việt Nam tập 1, tập 2– Nhà xuất

10
{!}y~•!{% !€!•y%xy
^3VW9+X12+!O494e3
)!%‚ƒ!%ƒK~‚)„%ƒ#%‚#%!!%x
]F453Z,s,+,sM
%T4AT…<9V2O3L8!#!g?@A)*! 
1. Tên đề tài: Vận dụng sơ đồ tư duy vào trong môn Lịch sử khối 7 ở trường
PTDTBT-THCS Trà Don
2. Họ và tên tác giả: Nguyễn Hữu Đồng
3. Chức vụ: giáo viên. Tổ: Khoa học Xã hội
4. Nhận xét của chủ tịch HĐKH về đề tài:
a) Ưu điểm: b) Hạn
chế:
.5. Đánh giá, xếp loại:
Sau khi thẩm định, đánh giá đề tài trên, HĐKH trường PTDTBT THCS
TR‡ DON thống nhất xếp loại:
Những người thẩm định: Chủ tịch HĐKH
%%T4ATK…<9V2O3L8!#!)4†A‡8Fg_
Sau khi thẩm định, đánh giá đề tài trên, HĐKH phòng GD & ĐT Nam Trà
My thống nhất xếp loại:
Những người thẩm định: Chủ tịch HĐKH

8. Đề nghị
9. Phụ lục
10. Tài liệu tham khảo.
11. Mục lục
12. Phiếu đánh giá, xếp loại.
13. Thể thức văn bản, chính tả
Tổng cộng
Căn cứ số điểm đạt được, đề tài trên được xếp loại:
Người chấm, xếp loại đề tại:
12