PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NAM TRÀ MY
TRƯỜNG THCS- BTCX TRÀ DON

CHUYÊN ĐỀ
VẬN DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY VÀO
TRONG MÔN LỊCH SỬ KHỐI 7 Ở
TRƯỜNG THCS-BTCX TRÀ DON

Tháng 12 năm 2011
Tổ khoa học xã hội

1


PHÒNG GD&ĐT HUYỆN NAM TRÀ MY CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

TRƯỜNG THCS- BTCX TRÀ DON

Độc lập- Tự do- Hạnh phúc

ĐỀ TÀI:
VẬN DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY VÀO TRONG MÔN
LỊCH SỬ KHỐI 7 Ở TRƯỜNG THCS-BTCX
TRÀ DON
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1. Cơ sở lí luận.
Môn Lịch sử trong nhà trường phổ thông có chức
năng và nhiệm vụ quan trọng trong việc đào tạo và giáo
dục thế hệ trẻ, không chỉ có vậy học lịch sử, biết lịch sử
giúp cho con người sống có trách nhiệm với xã hội, với
đất nước, giữ gìn và phát huy bản sắc của dân tộc Việt



1.2. Cơ sở thực tiễn.
Thực trạng hiện nay đối với học sinh ở vùng miền núi, điều
kiện học tập rất khó khăn cộng với trình độ nhận thức còn thấp, nên
đòi hỏi mỗi giáo viên phải tìm tòi các phương pháp dạy học khác nhau
để nâng cao chất lượng bộ môn, tạo hứng thú học tập của các em.
Đối với bản thân đang công tác giảng dạy bộ môn Lịch sử ở trường,
sau một thời gian đứng lớp tôi nhận thấy trong quá trình học tập, học
sinh tỏ ra rất hứng thú và nhớ lâu những kiến thức khi chính các em là
người tự khám phá, tự biết hệ thống và tự ghi chép một cách lôgic.
Ngược lại, nếu bắt các em phải ghi nhớ kiến thức một cách thụ động,
dồn nén thì sẽ dẫn đến sự chán nản, ỷ lại, lười học.....
Vì vậy qua đợt tập huấn ( hè 2011), tôi đã vận dụng phương
pháp sử dụng sơ đồ (bản đồ) tư duy vào trong môn học Lịch sử khối 7
ở trường THCS-BTCX Trà Don.

Tổ khoa học xã hội

4


II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
2.1. Phương pháp lập sơ đồ tư duy:
2.1.1. Sơ đồ tư duy là gì?
- Sơ đồ tư duy là hình thức ghi

chép nhằm tìm tòi đào
sâu, mở rộng một ý tưởng, tóm tắt những ý chính của một
nội dung, hệ thống hóa một chủ đề… bằng cách kết hợp

4. Nhìn thấy bức tranh tổng thể
5. Phát triển nhận thức, tư duy, …
Tổ khoa học xã hội

7


2.1.2.Cách lập một bản đồ tư duy.
- Bước 1: Bắt đầu từ trung tâm với hình ảnh của chủ
đề, hay có thể với một từ khóa được viết in hoa, viết
đậm. Một hình ảnh có thể diễn đạt được cả ngàn từ và
giúp ta sử dụng trí tưởng tượng của mình. Một hình
ảnh ở trung tâm sẽ giúp ta tập trung được vào chủ đề
và làm cho ta hưng phấn hơn.
- Bước 2: Nối các nhánh chính (cấp một) đến hình
ảnh trung tâm, nối các nhánh cấp hai đến các
nhánh cấp một, nối các nhánh cấp ba đến nhánh
cấp hai…. bằng các đường kẻ, đường cong với
màu sắc khác nhau.
Tổ khoa học xã hội

8


- Bước 3: Mỗi từ/ảnh/ý nên đứng độc lập và
được nằm trên một đường kẻ hay đường
cong.
- Bước 4: Tạo ra một kiểu bản đồ
riêng cho mình (Kiểu đường kẻ, màu
sắc, và bố trí thông tin đều quanh hình

• Ghi lại nguyên cả đoạn văn dài
dòng.
• Ghi chép quá nhiều ý vụn vặt
không cần thiết.
• Dành quá nhiều thời gian để ghi
chép.
Tổ khoa học xã hội

11


2.2. Sử dụng bản đồ tư duy trong dạy học.

• Cho HS làm quen với bản đồ tư duy
bằng cách giới thiệu cho HS một số
“bản đồ” cùng với dẫn dắt của GV để
các em làm quen.
• Tập “đọc hiểu” BĐTD, sao cho chỉ cần
nhìn vào BĐTD bất kỳ HS nào cũng có
thể thuyết trình được nội dung một bài
học hay một chủ đề, một chương theo
mạch lôgic của kiến thức.
Tổ khoa học xã hội

12


 Hướng cho HS có thói quen khi tư
duy lôgic theo hình thức sơ đồ hoá
trên BĐTD.

cá nhân.
- Đối với giáo viên, để thiết kế một sơ đồ tư duy

đối với một bài học, chúng ta có thể thiết kế
bằng bảng vẽ trên giấy, hoặc hệ thống kiến thức
bằng sơ đồ trên bảng, hoặc có thể dùng phần
mềm i-Mindmap. Đối với phần mềm này giáo
viên có thể thực hiện thành một giáo án hay một
bài giảng điện tử với kiến thức được xây dựng
thành một sơ đồ, qua đó còn có thể kết hợp để
trình chiếu những nội dung cần lưu ý hay những
đoạn phim có liên quan được liên kết với sơ đồ.
Qua đó có thể giúp học sinh hệ thống được kiến
thức vừa học, khắc sâu được kiến thức trọng
tâm.
Tổ khoa học xã hội

15


- Đối với học sinh, trước hết giáo viên phải giới
thiệu một số sơ đồ tư duy cho các em làm quen, sau
đó hướng các em từ từ xây dựng các sơ đồ riêng
cho mình. Bước đầu, chỉ yêu cầu học sinh xác định
được vấn đề trọng tâm, sau đó hệ thống các kiến
thức liên quan thành sơ đồ phân nhánh, rồi từ đó
học sinh sẽ thiết kế thành những sơ đồ theo tư duy
của mỗi cá nhân. Có thể áp dụng dùng sơ đồ trước
hay sau khi học một bài học, với bài học mới, có thể
cho học sinh xây dựng theo một nhóm, rồi dựa vào

thì giáo viên cần phải xác định được mục tiêu
của bài, nêu được nội dung chính của bài đảm
bảo theo chuẩn kiến thức kĩ năng, qua đó
hướng học sinh lưu ý trọng tâm, định hướng
được nội dung bài học cần nắm để có thể tự
hệ thống lại bằng sơ đồ.
Một số ví dụ mimh họa của chuyên đề:
Tổ khoa học xã hội

18


Tổ khoa học xã hội

19



Tổ khoa học xã hội

21


III. KẾT THÚC VẤN ĐỀ:
Qua việc nghiên cứu, xây dựng và giải quyết vấn
đề như trên, tôi thấy tuy chỉ mới áp dụng sơ đồ (bản
đồ ) tư duy vào trong dạy học môn Lịch sử khối 7 nhưng
bước đầu đã mang lại hiệu quả. Đó là, góp phần phát
huy tính tích cực, tự giác, chủ động, và tư duy sáng tạo
của học sinh, mỗi học sinh có thể tự học theo cách hiểu,