SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRƯỜNG THPT ĐOÀN KẾT

-----  ----Mã số:……………

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:

MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH
HỌC TẬP VÀ LÀM BÀI
MÔN LỊCH SỬ

Người thực hiện: Phạm Văn Minh
Lĩnh vực nghiên cứu:
Quản lý giáo dục



Phương pháp dạy học bộ môn: Lịch sử 
Lĩnh vực khác

Năm học: 2012 - 2013




Trường THPT Đoàn Kết

Phạm văn Minh

SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
  

1.
2.
3.

Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Nghiên cứu, giảng dạy
Số năm kinh nghiệm : 06
Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:
• Phương pháp nêu vấn đề trong dạy học lịch sử 10

MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH HỌC TẬP VÀ LÀM BÀI MÔN LỊCH SỬ

trang 2


Trường THPT Đoàn Kết

Phạm văn Minh
MỤC LỤC

I. Lý do chọn đề tài ...............................................................................................

Trang 3

II. Tổ chức thực hiện đề tài ……………………………………………………..

Trang 3

1. Cơ sở lý luận ...........................................................................................

Trang 3

3.3. Kỹ năng làm bài ..........................................................................

Trang 9

III. Hiệu quả của đề tài …………………………………………………………..

Trang 10

IV. Đề xuất, kiến nghị khả năng áp dụng………………..……………………....

Trang 10

V. Tài liệu tham khảo ……………………………………………………………

Trang 10

MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH HỌC TẬP VÀ LÀM BÀI MÔN LỊCH SỬ

trang 3


Trường THPT Đoàn Kết

Phạm văn Minh

MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH
HỌC TẬP VÀ LÀM BÀI MÔN LỊCH SỬ
I.

LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

sử, sự kiện lịch sử là duy nhất và không lập lại, nên khi học không thể “làm thí nghiệm” để
kiểm chứng. Quy luật nhận thức được tiến hành “từ trực quan sinh động đến tư duy trừu
tượng”. Vì vậy, con đuờng nhận thức lịch sử được tiến hành thông qua việc tạo biểu tượng
lịch sử để hình thành khái niệm lịch sử, cuối cùng là nêu quy luật và rút ra bài học lịch sử.
2. Thực trạng
Trong những năm qua, do nhiều nguyên nhân cả khách quan lẫn chủ quan: nhận thức,
quan niệm của xã hội, ý thức học tập, và phương pháp học tập của người học… Mà chất
MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH HỌC TẬP VÀ LÀM BÀI MÔN LỊCH SỬ

trang 4


Trường THPT Đoàn Kết

Phạm văn Minh

lượng học tập môn lịch sử ngày càng giảm sút, đến mức báo động. Một cuộc điều tra với chủ
đề: “Thanh niên Hồ Chí Minh với sự nghiệp bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc” đã thu
được kết quả đáng buồn như sau: Trong số 1800 người được hỏi thì có đến 65% không biết
Trương Định là ai; 49% nói sai về Trần Quốc Toản; 64% không biết gì về Lương Thế Vinh;
83% thanh thiếu niên Việt Nam không biết về các nhân vật, sự kiện lịch sử được đạt tên cho
các đường phố mà họ đang sống hay rất quen thuộc. Có người còn nhầm lẫn nghiêm trọng
khi cho rằng Lý Thường Kiệt là một trong 108 anh hùng Lương Sơn Bạc, hay Nguyễn Huệ
và Nguyễn Ánh là hai anh em!
Và gần đây nhất trong cuộc thi: “Tìm hiểu lịch sử ngàn năm Thăng Long – Hà Nội”
do Tổ Sử-CD trường THPT Đoàn Kết tổ chức, thu hút đông đảo các em học sinh ở cả ba
khối lớp tham gia, phần lớn các em đã thể hiện sự hiểu biết của bản thân về lịch sử dân tộc,
quốc gia ngàn năm văn hiến. Nhưng trong khi chấm bài của học sinh, chúng tôi cũng thấy
rằng một số em bị sai kiến thức căn bản, điển hình như: Khi được hỏi về Quốc hiệu của nước
ta qua các thời kỳ có em đã viết như sau: “Năm 1054, vua Lý Thánh Tông đổi tên nước

MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH HỌC TẬP VÀ LÀM BÀI MÔN LỊCH SỬ

trang 5


Trường THPT Đoàn Kết

Phạm văn Minh

 Đây là lỗi sai kiến thức căn bản vì không hiểu bài nội dung bài, không nắm được nội
dung cốt lõi của hai văn kiện trên, đúng ra phải là có nhiều hạn chế hơn, chứ không
phải là hoàn chỉnh hơn.
c. Trình bày lịch sử theo lối suy diễn chủ quan
VD: Khi trình bày về Phong trào Cách mạng Việt Nam 1930- 1931 học sinh viết: “Một trong
những điều kiện dẫn đế sự bùng nổ phong trào CM Việt Nam 1930 – 1931 là có sự lãnh đạo
của Đảng, Chính phủ và Chủ tịch Hồ Chí Minh”.
 Đây là lỗi sai do không hiểu bài và không suy xét trước khi viết, bởi vì thời kì này
nước ta chưa có Chính phủ, và Hồ Chí Minh chưa làm Chủ tịch, điều đó chỉ có sau
khi ta tiến hành thắng lợi cuộc Cách mạng Tháng Tám 1945.
d. Lạc đề, thừa hoặc thiếu kiến thức cơ bản là lỗi khá phổ biến của học sinh
VD: Tại sao nói “Nguyễn Ái Quốc đã trực tiếp chuẩn bị về tư tưởng và tổ chức cho việc ra
đời của chính đảng vô sản ở Việt Nam”?. Đây là câu hỏi đòi hỏi học sinh phải hiểu bài, có
khả năng phân tích và tổng hợp sự kiện chứ không đơn thuần là biết, nên nhiều học sinh đã
trình bày sai theo các trường hợp sau:
• Trường hợp 1: Trình bày lại hoạt động của Nguyễn Ái Quốc từ 1911 đến1920.
(Lạc đề vì không xác định được thời gian, trong khi với yêu cầu đó thì phải tập
trung vào giai đoạn 1917-1925, tức giai đoạn Nguyễn Ái Quốc hoạt động ở Pháp,
Liên Xô và Trung Quốc).
• Trường hợp 2: Trình bày những hoạt động của Nguyễn Ái Quốc tại Pháp và Liên
Xô từ 1917 đến 1923. (Thiếu kiến thức cơ bản, thiếu sự kiện quan trọng những

Trường THPT Đoàn Kết

Phạm văn Minh

VD: Trong bài Cách mạng tư sản Pháp cuối XVIII ở lớp 10 thì sự kiện “tấn công phá ngục
Bax-ti 14/07/1789 là kiến thức cơ bản. Vì nó phản ánh được vấn đề chủ yếu của cách mạng
Pháp là mâu thuẫn giữa nhân dân với nền quân chủ chuyên chế mà ngục Bax-ti là tượng
trưng, sức mạnh của nhân dân trong cuộc khởi nghĩa, đánh dấu sự bùng nổ Cách mạng. Sự
kiện “Quốc hội tự tuyên bố Quốc hội lập hiến ngày 09/07/1789” không phải là kiến thức cơ
bản vì nó chỉ mang tính thứ yếu không có ý nghĩa quan trong trong một khóa trình lịch sử
nên cũng không bắt buộc phải ghi nhớ.
Thứ ba, cùng một sự kiện lịch sử, ở lĩnh vực này nó là cơ bản nhưng ở lĩnh vực
khác nó không phải là cơ bản.
VD: Sự kiện “Vịnh Bắc Bộ” ngày 5/8/1964, là kiến thức cơ bản khi trình bày về cuộc chiến
tranh phá hoại lần thứ nhất của Mỹ, nhưng nó không là cơ bản khi nói về chiến lược “Chiến
tranh cục bộ” của Mỹ ở miền Nam Vĩệt Nam. Mặc dù, sự kiện này chỉ phản ánh một vấn đề
Chính phủ Mỹ nói dối để lấy cớ tấn công phá hoại miền Bắc và đều nằm trong nội dung một
bài học
Thứ tư, một sự kiện lịch sử có thể diễn ra trong một thời điểm nhưng cũng có thể
diễn ra trong một khỏang thời gian dài nên được trình bày trong những bài học khác
nhau của SGK.
VD1: Sách giáo khoa Lịch sử 12 trang 62 có câu hỏi: “Từ ba cuộc chiến tranh đã nêu trong
bài em có nhận xét gì về chính sách đối ngoại của Mỹ”.
- Để trả lời, trước hết phải xác định trọng tâm của yêu cầu là nêu nhận xét về chính
sách đối ngoại của Mỹ, nhưng kiến thức được trình bày trong bài không thể giải quyết
được yêu cầu trên nếu học sinh không nắm được nội dung bài học về nước Mỹ sau
chiến tranh thế giới thứ hai đã học trước đó, đặc biệt là học thuyết của Tổng thống
Harry.S Truman về “chiến lược toàn cầu”.
VD2: Hoặc cũng trong Sách giáo khoa Lịch sử 12, bài 13 trang 89 có câu hỏi: “Nêu vai trò
của Nguyễn Ái Quốc đối với quá trình vận động chuẩn bị thành lập Đảng Cộng sản Việt

• Giặc đói: nạn đói cuối 1944 đầu 1945 vẫn tiếp tục hoành hành
• Giặc dốt: hơn 90% dân số nước ta mù chữ
• Ngoại xâm: quân Anh, quân Pháp, quân Trung Hoa dân Quốc; và bọn phản Cách
mạng việt Quốc, Việt Cách…
• Tài chính: Ngân sách hầu như trống rỗng
Nắm được tình hình đó cùng với số liệu cụ thể sẽ khắc họa sâu trong đầu học sinh hoàn cảnh
đất nước “ngàn cân treo sợi tóc”.
@. Hãy cố gắng nhớ một đọan ngắn tài liệu gốc hoặc lời nói của nhân vật lịch sử
có quan hệ với sự kiện đó.
VD1: Để hiểu thái độ hung hăng của đế quốc Đức giai đọan cuối XIX đầu XX,hãy nhớ câu
nói của Lênin “một con hổ đói đến bàn tiệc muộn”.
VD2: Khi học “Chủ trương của ta trong đông-xuân 1953-1954”, học sinh hãy ghi nhớ hình
ảnh và câu nói của Bác tại Hội nghị BCT tháng 9/1953 nhận định về kế hoạch Na-va khi
Pháp tập trung quân tại đồng bằng Bắc bộ: Bác giơ tay lên, nắm chặt các ngón tay thành quả
đấm và nói “Nếu bàn tay này bây giờ duỗi ra, thì ta dễ dàng bẻ gãy từng ngón. Cũng vậy, ta
phải có cách buộc khối cơ động này phân tán ra 5- 7 phần”. Học sinh sẽ dễ dàng hiểu được
vì sao ta lại mở một loạt chiến dịch tấn công khắp chiến trường Đông Dương (buộc khối cơ
động tinh nhuệ của Pháp phải phân tán ra nhiều nơi, không thể tập trung tại đồng bằng Bắc
Bộ và tất nhiên làm giảm đi sức mạnh của Pháp).
@. Nhớ lịch sử với 1 hay 1 vài từ nhất định
Giống như Hóa học, để nhớ hóa trị của các nguyên tố hóa học thì người ta có “bài ca
hóa trị”… Lịch sử cũng vậy, hãy nhớ lịch sử bằng cách đơn giản này.
VD: Để nhớ được tên và thứ tự các vua triều Lý (1010-1225) chẳng hạn học sinh có thể hãy
nhớ theo cách “Thái- Thái- Thánh- Nhân- Thần- Anh- Cao- Huệ”.
Trải qua 215 năm với 9 vị vua, thì tất cả các vua đều có điểm chung là triều Lý thì vua phải
mang họ Lý, vua đầu tiên là TỔ và còn lại tất cả là TÔNG. Riêng vi vua thứ 9 là nữ hoàng
bà Lý Chiêu Hoàng. Như vậy, ta đã dễ dàng hơn trong việc ghi nhớ và không bị nhầm lẫn
thư tự trước sau, lần lượt là: Lý Thái Tổ, Lý Thái Tông, Lý Thánh Tông, Lý Nhân Tông…
@. Học lịch sử bằng cách nhớ kiến thức các bộ môn khác,những ngày kỉ niệm lớn,
hoặc đơn giản với những kỉ niệm riêng của bản thân, ví dụ:

(23/09/1945). Qua đó, Học sinh còn còn nhớ và hiểu được sự khác nhau giữa “Nam
Kỳ” với “Nam Bộ”; “khởi nghĩa’ với “kháng chiến”. ...v..v. Và còn nhiều sự kiện
trong lịch sử khác nữa.
3.2.2. Hệ thống lại thành các vấn đề
Khi đã làm chủ được kiến thức đơn lẻ thì cần phải hệ thống lại thành từng vấn đề theo
mảng kiến thức hay theo một giai đoạn lịch sử. Làm được điều đó HS có khả năng ứng phó
được với các lọai cũng như các dạng câu hỏi, ví dụ:
• Những hoạt động của NAQ từ 1919 đến 1925?
• Những hoạt động của NAQ từ 1925 đến 1930?
• Công lao to lớn đầu tiên của Nguyễn Ái Quốc đối với Cách mạng Việt Nam là gì ?
• Nêu vai trò của Nguyễn Ái Quốc đối với quá trình vận động chuẩn bị thành lập
Đảng Cộng sản Việt Nam.
Tất cả nên hệ thống lại thành vấn đề “Nguyễn Ái Quốc với Cách mạng Việt Nam
trước khi có Đảng”.
3.2.3. Hiểu và tìm cách giải quyết vấn đề
Mỗi một sự kiện lịch sử, học sinh phải trả lời được 3 câu hỏi: Vì sao? Như thế nào?
Ra sao?. Nghĩa là người học phải nắm được nguyên nhân, diễn biến, kết quả ý nghĩa của các
sự kiện.
VD: Khi học về sự thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam 03/02/1930. Học sinh cần phải đạt
được các yêu cầu:
• Vì sao có Hội nghị thành lập Đảng? Nêu được hoàn cảnh lịch sử Việt Nam cuối
1929, với sự xuất hiện của ba tổ chức Cộng sản; nguy cơ chia rẽ trong phong trào
Cách mạng và yêu cầu mang tính cấp thiết của CMVN khi các tổ chức này hoạt
động riêng lẻ.
• Trình bày được nội dung của hội nghị (diễn biến)? Vai trò của Nguyễn Ái Quốc
trong việc triệu tập và chủ trì hội nghị. Nhất trí việc hợp nhất các tổ chức thành
một tổ chức duy nhất với tên ĐCSVN. Thông qua “Chính cương vắn tắt và Sách
lược vắn tắt” có Nguyễn Ái Quốc sọan thảo. Bầu BCH TW lâm thời.
• Kết quả, ý nghĩa của hội nghị trong việc hợp nhất các tổ chức thành một tổ chức
duy nhất. Ý nghĩ của sự thành lập Đảng đối với CMVN.

bày xong nội dung thì phải kết luận, nhưng đừng nghĩ trước kết luận, và cũng chỉ nên kết
luận ngắn gọn.
Bốn là, cách trình bày và diễn đạt
Không phải ai cũng viết được chữ đẹp, câu văn hay, nhưng ai cũng tập và hãy cố gắng
viết rõ ràng, đúng câu, đúng chính tả, không được viết tắt (trừ một số từ quy ước cho phép).
Hãy luôn nhớ : “Đúng, đủ, rõ ràng, thế là tốt. Lời văn giản dị, thế mới hay”.
Cuối cùng, hãy chuẩn bị cho mình một tâm lý thoải mái, đừng tạo áp lực cho bản thân. Hãy
bình tĩnh tự tin, bạn sẽ làm bài đạt hiệu quả.
III. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
Kinh nghiệm thực tế cho thấy, học Lịch sử nếu người học chú ý đến đặc trưng của bộ
môn, có phương pháp học tập đúng đắn thì sẽ đạt hiệu quả cao.
Khi hướng dẫn học sinh học tập và làm bài thi theo những cách này, tôi nhận thấy
nhiều học sinh không còn cảm giác “sợ” môn Lịch sử nữa. Thậm chí, một số em có được sự
yêu thích môn học này.
Mặc dù chất lượng học tập của bộ môn qua các kì thi chưa đề, một số em vẫn bị điểm
kém, nhưng trong năm học vừa qua đã có những học sinh đạt điểm rất cao trong kì thi tốt
nghiệp và đặc biệt trong kỳ thi tuyển sinh đại học. (trên 8 điểm).
IV.

ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG

MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH HỌC TẬP VÀ LÀM BÀI MÔN LỊCH SỬ

trang 10


Trường THPT Đoàn Kết

Phạm văn Minh


Lịch sử 12, NXB Giáo dục, Hà Nội, 2007
Phan Thế Kim, Nhập môn Sử học – Tài liệu ấn phẩm nội bộ ĐHSP TP.HCM, 2003
Phan Ngọc Liên (cb), Phương pháp dạy học Lịch sử - NXB Giáo dục, Hà Nội, 2003.
Phan Ngọc Liên (cb), Từ điển thuật ngữ lịch sử phổ thông – NXB ĐHQG HÀ NỘI,
2000
6. Trương Ngọc Thơi, Hướng dẫn trả lời câu hỏi và bài tập lịch sử 12 - NXB ĐHQG
HÀ NỘI, 2008
7. Nguồn tham khảo Internet

Người thực hiện

PHẠM VĂN MINH

MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH HỌC TẬP VÀ LÀM BÀI MÔN LỊCH SỬ

trang 11


Trường THPT Đoàn Kết

Phạm văn Minh

SỞ GD& ĐT DỒNG NAI
Đơn vị: THPT Đoàn Kết

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do- Hạnh phúc
Tân Phú ngày ….. tháng …..năm 2013

PHIẾU NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

- Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng trong toàn ngành có hiệu
quả cao 
- Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao 
- Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ giải pháp đã có và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao

3. Khả năng áp dụng
- Cung cấp các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối chính sách:
Tốt 
Khá 
Đạt 
- Đưa ra các giải pháp khuyến nghị có khả năng ứng dụng thực tiễn, dễ thực hiện và dễ đi vào cuộc
sống:
Tốt 
Khá 
Đạt 
- Đã được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt hiệu quả trong phạm vi
rộng:
Tốt 
Khá 
Đạt 
XÁC NHẬN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN
(Ký tên và ghi rõ họ tên)

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
(Ký tên, ghi rõ họ tên và đóng dấu)

MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIÚP HỌC SINH HỌC TẬP VÀ LÀM BÀI MÔN LỊCH SỬ

trang 12