SKKN: Một số kinh nghiệm giúp học sinh học tập hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5

MỤC LỤC
Trang

Tên nội dung
I. Phần mở đầu
1. Lí do chọn đề tài
2. Mục tiêu, nhiệm vụ đề tài
3. Đối tượng nghiên cứu
4. Phạm vi nghiên cứu
5. Phương pháp nghiên cứu
II. Phần nội dung
1.Cơ sở lí luận
2. Thực trạng
a) Thuận lợi, khó khăn
b) Thành công, hạn chê
c) Mặt mạnh, mạnh yếu
d) Nguyên nhân
e) Phân tích đánh giá các vấn đề thực trạng đã nghiên cứu
3. Những giải pháp, biện pháp tiến hành
3.1. Mục tiêu của giải pháp và biện pháp
3.2. Nội dung và cách thức thực hiện giải pháp, biện pháp
3.2.1. Hướng dẫn tìm hiểu cấu tạo của bài văn tả cảnh
3.2.2. Hướng dẫn tìm hiểu các bài văn tả cảnh sách giáo khoa
3.3. Điều kiện thực hiện các giải pháp, biện pháp
3.4. Mối quan hệ giữa các giải pháp, biện pháp
3.5 Kết quả khảo nghiệm, giá trị khoa học của vấn đề nghiên cứu
4. Kết quả thu được qua khảo nghiệm, giá trị khoa học
III. Phần kết luận, kiến nghị
1. Kết luận

Giáo viên : Đinh Xuân Trường – Đơn vị: Trường TH Trần Phú

1


SKKN: Một số kinh nghiệm giúp học sinh học tập hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5

Dạy tốt phân môn Tập làm văn nói chung và dạng văn tả cảnh nói riêng là
vấn đề được nhiều giáo viên Tiểu học quan tâm. Phân môn Tập làm văn phát huy
bốn kỹ năng nghe, nói, đọc, viết trong môn Tiếng Việt. Học sinh Tiểu học ngay
từ lớp 1, 2, 3 đã được tiếp xúc với nhiều dạng văn bản khác nhau, có nội dung
gần gũi trong cuộc sống và kĩ năng giao tiếp của các em với cộng đồng. Đó là
một ưu điểm không ai phủ nhận. Tuy nhiên, chương trình mới chuyển tải sự thay
đổi cả về nội dung và kỹ năng rèn luyện lẫn hình thức, biện pháp và quy trình lên
lớp. Là giáo viên, nhất là giáo viên dạy lớp 5 không ai tránh khỏi những trăn trở,
băn khoăn là làm thế nào giúp học sinh rèn luyện tốt kỹ năng làm bài Tập làm
văn, nhất là văn tả cảnh.
Qua thực tế nhiều năm giảng dạy lớp 5, tôi ít khi phát hiện được học sinh
giỏi phân môn Tập làm văn. Tại sao học sinh giỏi Tập làm văn ít ỏi, đếm trên
đầu ngón tay như vậy, trong khi Tiếng Việt là tiếng mẹ đẻ của chúng ta, các em
lúc chưa tròn một tuổi đã biết nói, năm sáu tuổi đã biết đọc, đã biết viết tiếng
Việt ? Chúng ta đã tự hào tiếng Việt ta phong phú, giàu hình ảnh, đa dạng về
nghĩa, có sức biểu cảm sâu sắc. Nhưng một thực tế làm buồn lòng những thầy cô
giáo chúng tôi vì học sinh giỏi phân môn Tập làm văn còn quá khiêm tốn. Khi
chấm bài Tập làm văn, tôi thấy đa số học sinh đã biến các bài văn tả cảnh thành
văn kể, liệt kê một cách khô khan, nghèo nàn về từ, diễn đạt rườm rà. Vậy làm
thế nào để nâng cao chất lượng dạy- học Tập làm văn nhất là văn tả cảnh cho học
sinh lớp lớp 5.
Qua thực tế tôi nhận thấy rằng đa số khả năng học môn Tập làm văn của
học sinh là quá khô khan. Học sinh không biết làm một bài văn hoàn chỉnh,

+ Thông qua việc dạy và học tiếng Việt, góp phần rèn luyện các thao tác
tư duy.
+ Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về xã hội, tự nhiên và
con người, về văn hoá, văn học của Việt Nam và nước ngoài.
+ Bồi dưỡng tình yêu tiếng Việt và hình thành thói quen giữ gìn sự trong
sáng, giàu đẹp của tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách con người Việt
Nam xã hội chủ nghĩa: có tri thức, thấm nhuần truyền thống tốt đẹp của dân tộc,
ưa chuộng lối sống lành mạnh, ham thích làm việc....
3. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng học sinh lớp 5, trường Tiểu học Trần Phú – Krông Ana – Đăk
Lăk, từ tháng 8 năm học 2013 - 2014 đến nay.
4. Phạm vi nghiên cứu
Giáo viên : Đinh Xuân Trường – Đơn vị: Trường TH Trần Phú

3


SKKN: Một số kinh nghiệm giúp học sinh học tập hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5

Chương trình phân môn Tập làm văn lớp 5 nói chung và thể loại văn tả
cảnh nói riêng.
5. Phương pháp nghiên cứu
+ Phương pháp nghiên cứu lý luận.
+ Phương pháp quan sát, điều tra.
+ Đọc và tham khảo các tài liệu liên quan đến việc hướng dẫn làm văn tả
cảnh.
+ Phương pháp đàm thoại.
+ Phương pháp phân tích các các bài văn mẫu.
+ Phương pháp trình bày bằng miệng.
+ Phương pháp tổng kết kinh nghiệm qua tiết trả bài.

thức, kĩ năng của Chương trình giáo dục phổ thông cấp Tiểu học theo Chuẩn
kiến thức, kĩ năng của từng môn học (ban hành kèm theo quyết định số 16 của
Bộ GD-ĐT) và phù hợp trình độ của từng học sinh trong lớp mà “Hướng dẫn
896” của Bộ GD-ĐT đã đề ra.
Tôi tin rằng đề tài này nếu được áp dụng và vận dụng hợp lý sẽ đem lại
hiệu quả cao đối với văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn, góp phần nâng
cao chất lượng môn Tiếng Việt lớp 5 nói chung và phân môn Tập làm văn nói
riêng.
2. Thực trạng
Năm học 2013 - 2014, tôi được phân công phụ trách lớp 5C với 32 học
sinh. Hầu hết 32 học sinh của lớp tôi chủ nhiệm còn rất hạn chế khi làm bài Tập
làm văn. Sau khi nghiên cứu sách giáo khoa Tiếng Việt 5, tôi nhận thấy học sinh
lớp 4 đã được học văn miêu tả về đồ vật, cây cối, con vật. Nhưng qua khảo sát
chất lượng đầu năm học này, đã có 60,0% học sinh bị điểm yếu về Tập làm văn,
dẫn đến môn Tiếng Việt của lớp tôi yếu 30,0%.
a) Thuận lợi, khó khăn
* Thuận lợi:
- Học sinh lớp 5 lớn hơn hết so với các lớp dưới nên nhận thức tốt hơn, có
khả năng tưởng tượng phong phú hơn, biết nhìn nhận và thâu tóm những hình
ảnh vào tri thức và nhớ có hệ thống hơn so với các em lớp dưới. Gần như đa số
các em đã biết sử dụng dùng từ đặt câu, viết như thế nào cho trọn ý, các em lĩnh
hội nhanh và biết sử dụng các biện pháp tu từ để đưa vào bài tập làm văn của
mình.

Giáo viên : Đinh Xuân Trường – Đơn vị: Trường TH Trần Phú

5


SKKN: Một số kinh nghiệm giúp học sinh học tập hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5


6


SKKN: Một số kinh nghiệm giúp học sinh học tập hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5

nên các câu văn còn lủng củng mang tính kể nhiều hơn.
c) Mặt mạnh, mặt yếu
* Mặt mạnh:
- Bước đầu các em đã biết quan sát chọn lựa các chi tiết phù hợp để xây
dựng dàn ý chi tiết.
- Các đối tượng các em tả phần lớn là những cảnh vật gần gũi với các em
như: Cánh đồng lúa, ngôi trường ..., nên khi tả các em cũng dễ dàng quan sát để
chọn lọc chi tiết phù hợp.
* Mặt yếu:
- Đa số học sinh tỏ ra lúng túng khi làm bài, do vốn từ ngữ của các em còn
nhiều hạn chế, chưa biết cách mở rộng câu đúng thành câu hay.
- Các em chưa nắm chắc cách trình bày bài văn.
- Chưa biết cách sử dụng câu mở đoạn nêu ý bao trùm của đoạn, chuyển ý
giữa các đoạn, làm cho các đoạn văn trong một bài văn rời rạc, chưa logic.
- Trong khi viết, các em chưa biết cách bộc lộ cảm xúc của mình.
- Một số em có sử dụng biện pháp so sánh nhưng còn cứng nhắc, chưa
phù hợp.
d. Nguyên nhân
+ Khi làm văn, học sinh chưa xác định được yêu cầu trọng tâm của đề bài.
+ Học sinh không được quan sát trực tiếp đối tượng miêu tả ( vì không có
tiết trong phân phối chương trình).
+ Khi quan sát thì các em không được hướng dẫn về kĩ năng quan sát:
quan sát những gì, quan sát từ đâu ? Làm thế nào phát hiện được nét tiêu biểu
của đối tượng cần miêu tả.

12,5%

Điểm 7 - 8
SL
TL
5

Điểm 5 - 6
SL
TL

15,7%

18

56,3%

Dưới 5 điểm
SL
TL
12,5
5
%

Thực trạng học sinh còn nhiều hạn chế như vậy đã làm cho tiết Tập làm
văn trở thành một gánh nặng, một thách thức đối với giáo viên Tiểu học. Ý nghĩ
cho rằng Tập làm văn là một phân môn khó dạy, khó học và khó đạt hiệu quả cao
đã là nhận thức chung của nhiều thầy, cô giáo.
Đâu là nguyên nhân dẫn đến tình trạng chất lượng Tập làm văn của học
sinh không đạt yêu cầu ? Qua quá trình giảng dạy lớp 5, tôi nhận thấy học sinh

+ Tả người: 15 tiết
- Các loại văn bản khác: + Báo cáo thống kê.
+ Làm đơn.
+ Thuyết trình, tranh luận.
+ Làm biên bản
- Trong đó thể loại văn miêu tả khá trọng tâm và quan trọng trong chương
trình Tập làm văn lớp 5. Bởi văn miêu tả vẽ ra các sự vật, sự việc, hiện tượng,
con người. . . bằng ngôn ngữ một cách sinh động, cụ thể. Vì vậy việc làm trước
tiên của tôi là tiến hành điều tra thực trạng học sinh trong lớp qua kết quả chất
lượng đầu năm, đánh giá kĩ năng làm văn theo bốn mức: Giỏi - khá - trung bình yếu. Nên trong đề tài này tôi chỉ đưa ra biện pháp giúp học sinh học có hiệu quả
về dạng văn tả cảnh.
* Các bước tiến hành:

Giáo viên : Đinh Xuân Trường – Đơn vị: Trường TH Trần Phú

9


SKKN: Một số kinh nghiệm giúp học sinh học tập hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5

- Nghiên cứu sách giáo viên, các tài liệu tham khảo liên quan đến việc dạy
và học văn tả cảnh lớp 5.
- Dạy học bằng các phương pháp và hình thức phù hợp nhằm phát huy tính
tích cực học tập môn Tập làm văn của học sinh.
- Sử dụng đồ dùng dạy học có hiệu quả ( Tranh ảnh, vật thật ).
- Quan tâm đến các đối tượng học sinh trong lớp - đặc biệt là các đối
tượng học sinh yếu; trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ khi các em gặp lúng túng trong
giờ học.
- Kết hợp với các môn học khác cung cấp thêm vốn từ cho học sinh.
- Bản thân tôi luôn tìm tòi, học hỏi kinh nghiệm qua sách báo, qua đồng

văn mẫu thông qua việc đọc bài văn thật hay( GV hoặc HS đọc tốt trong lớp).
+ Giáo viên phải hướng dẫn học sinh tìm hiểu cấu tạo của bài văn tả cảnh.
Ví dụ : Khi tìm hiểu bài: Cấu tạo của bài văn tả cảnh.
- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc bài: “Hoàng hôn trên sông Hương”
- Phân tích bài văn bằng hệ thống câu hỏi để khai thác nội dung bài.
+ Bài văn có mấy đoạn? ( 4 đoạn gồm một đoạn mở bài, hai đoạn thân bài
và một đoạn kết bài)
+ Tìm phần mở bài, thân bài, kết bài và cho biết nội dung chính của từng
đoạn.
+ Phần mở bài và kết bài tác giả viết theo cách nào? Vì sao?
+ Phần thân bài có mấy đoạn? Mỗi đoạn tác giả tả về cảnh vật nào? Tác
giả quan sát sự vật đó vào thời gian nào, bằng giác quan nào? Khi tả sự vật đó
tác giả đã sử dụng các từ ngữ nào?
- Sau khi học sinh đã phân tích câu hỏi giáo viên có thể hướng dẫn các em
tìm hiểu cấu tạo bài văn như sau:
+ Mở bài: (Cuối buổi chiều...yên tĩnh này): Cảnh hoàng hôn đang lắng
xuống trên thành phố Huế yên tĩnh.
+ Thân bài: (Mùa thu.....chấm dứt)
Xác định trong phần thân bài gồm có mấy đoạn, mỗi đoạn miêu tả những
gì. (2 đoạn)
Đoạn 1: Những biến đổi về màu sắc của sông Hương từ cuối buổi chiều
đến
lúc tối hẳn.
Đoạn 2: Sinh hoạt của xóm Cồn Hến, của dân chài trên sông Hương và
cảnh thành phố khi mới lên đèn.
Giáo viên : Đinh Xuân Trường – Đơn vị: Trường TH Trần Phú

11



Ví dụ : Bài “Luyện tập tả cảnh” Sách Tiếng Việt 5 tập 1 trang 14.
Giáo viên : Đinh Xuân Trường – Đơn vị: Trường TH Trần Phú

12


SKKN: Một số kinh nghiệm giúp học sinh học tập hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5

- Với bài này tôi tiến hành như sau:
+ Cho học sinh đọc bài văn “Buổi sớm trên cánh đồng”.
+ Tiếp đó hướng dẫn các em trả lời những câu hỏi đã nêu trong bài tập:
- Tác giả đã tả những sự vật nào trong buổi sớm mùa thu?
+ Những sự vật trong buổi sớm mùa thu được tác giả miêu tả là: mây
xám đục; vòm trời xanh vòi vọi; vài giọt mưa loáng thoáng rơi; những sợi cỏ
thẫm nước; người trong làng gánh lên phố những gánh rau, gánh hoa; bầy sáo
cánh đen mỏ vàng chấp chới liệng trên đồng lúa mùa thu đang kết đòng...
- Tác giả đã quan sát sự vật bằng những giác quan nào ?
+ Cảm giác của da ( xúc giác): thấy sớm đầu thu mát lạnh, những sợi cỏ
đẫm nước làm mát lạnh bàn chân.
+ Mắt (thị giác): thấy mây xám đục, vòm trời xanh vòi vọi, mưa loáng
thoáng rơi, người gánh rau và hoa, bầy sáo liệng, mặt trời mọc...
- Tìm một chi tiết thể hiện sự quan sát tinh tế của tác giả.
+ Một vài giọt mưa loáng thoáng rơi trên chiếc khăn quàng đỏ và mái tóc
xoã ngang vai của Thuỷ; những sợi cỏ đẫm nước lùa vào dép Thuỷ làm bàn chân
nhỏ bé của em ướt lạnh.
- Sau khi tìm hiểu xong bài văn, Giáo viên cần nhấn mạnh cho học sinh
thấy nghệ thuật quan sát với sự chọn lọc chi tiết và từ ngữ tả cảnh của tác giả bài
văn.
Sau khi học sinh chọn được các sự vật cần tả trong bài giáo viên hướng dẫn
các em cách miêu tả các sự vật ấy như thế nào cho phù hợp.

dẫn như trên. Từ đó các em sẽ nắm được cách quan sát và cách dùng từ đặt câu
để viết thành đoạn văn, bài văn.
Sau khi học sinh đã biết tìm sự vật và miêu tả sự vật giáo viên tiếp tục
hướng dẫn học sinh cách tìm hiểu câu mở đoạn và tác dụng của câu mở đoạn
trong bài văn tả cảnh.
Ví dụ Dạy bài Luyện tập tả cảnh Sách Tiếng Việt 5 tập 1 trang 70.
Qua bài học trên giúp học sinh hiểu được mối quan hệ về nội dung giữa
các câu trong một đoạn văn và biết cách viết câu mở đoạn cho một đoạn văn.
+ Đọc bài văn “ Vịnh Hạ Long” và trả lời các câu hỏi để tìm hiểu bố cục
và bài văn tả cảnh sông nước.
- Xác định các phần mở bài, thân bài, kết bài của bài văn.
+ Mở bài: (Vịnh Hạ Long...Việt Nam) : Vị trí của Hạ Long trong hệ thống
thắng cảnh của Việt Nam.
Giáo viên : Đinh Xuân Trường – Đơn vị: Trường TH Trần Phú

14


SKKN: Một số kinh nghiệm giúp học sinh học tập hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5

+ Thân bài (Cái đẹp...ngân lên vang vọng.) Miêu tả vẻ đẹp kì vĩ, duyên
dáng, riêng biệt và hấp dẫn của vịnh Hạ Long.
+ Kết bài: (Núi non... mãi mãi giữ gìn): Hạ Long là một bộ phận của non
sông Việt Nam được nhân dân ta từ đời nọ tiếp đời kia mãi mãi giữ gìn.
- Giáo viên cần cho học sinh tìm câu mở đoạn, tìm từ ngữ chính của câu
mở đoạn và phân tích ý triển khai của tác giả cho từng đoạn đó.
Ví dụ: Đoạn 1 đâu là câu mở đoạn? Câu mở đoạn đó có tác dụng gì?
+ Cái đẹp của Hạ Long trước hết là sự kì vĩ của thiên nhiên.
- Nêu tác dụng của câu mở đoạn.
+ Đối với từng đoạn, câu văn in đậm là câu mở đoạn, thâu tóm ý chính của

+ Cân nhắc để lựa chọn được một thứ tự sắp xếp các chi tiết sẽ tả mà mình
coi là thích hợp hơn cả.
+ Khi viết bài, giáo viên luôn nhắc học sinh nhớ: Mỗi bài văn cần có bố
cục 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài. Với mỗi bài văn, công việc đầu tiên của tôi
là yêu cầu học sinh tìm hiểu đề bài; học sinh đọc kĩ đề bài nhiều lần rồi trả lời
các câu hỏi về vấn đề chính trong đề bài.
- Đề bài thuộc thể loại gì ? Đề bài yêu cầu tả gì ?
+ Giáo viên gạch chân bằng phấn màu dưới các từ ngữ quan trọng để học
sinh chú ý.
+ Nếu đối tượng miêu tả không thực tế và gần gũi với học sinh (tả cảnh
con sông, tả cảnh ở công viên, …) thì giáo viên cần giới thiệu một số tranh ảnh
minh họa cho học sinh quan sát.
- Khi quan sát cần hướng dẫn học sinh lưu ý những điểm sau:
+ Mỗi cảnh đều được xác định bởi một phạm vi không gian và thời gian
nhất định
+ Sau khi xác định được đối tượng miêu tả với một phạm vi không gian và
thời gian cụ thể, các em cần xác định được vị trí để quan sát.
+ Khi xác định được vị trí quan sát rồi, ta nên có cái nhìn bao quát toàn
cảnh đồng thời phải biết phân chia cảnh ra thành từng mảng, từng phần để quan
sát.
+ Khi quan sát ta cần phối hợp các giác quan như tai nghe, mũi ngửi, tay
sờ, da cảm nhận và cả cảm xúc của bản thân nữa.
+ Khi quan sát ta phải xác định một trình tự phù hợp với cảnh được tả.
Quan sát từ trên xuống hay từ dưới lên, Quan sát từ phải sang trái hay từ ngoài
vào trong...
Giáo viên : Đinh Xuân Trường – Đơn vị: Trường TH Trần Phú

16




Giáo viên : Đinh Xuân Trường – Đơn vị: Trường TH Trần Phú

17


SKKN: Một số kinh nghiệm giúp học sinh học tập hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5

+ Có người làm việc ngoài đồng không ? Họ đang làm gì ? Có cây bóng
mát không ? Có những con vật nào ? Chúng đang làm gì ?
+ Cảm nghĩ của em về cảnh vật và cuộc sống đó như thế nào?
* Hướng dẫn xây dựng dàn ý:
Ví dụ :
* Quan sát trường em. Từ những điều đã quan sát được, lập dàn ý cho bài
văn miêu tả ngôi trường ( sách Tiếng Việt 5 tập 1 trang 43 ).
- Trước khi hướng dẫn học sinh lập dàn ý, nhắc học sinh một số điểm lưu
ý:
+ Có thể tả ngôi trường vào một thời điểm nhất định ( sáng - trưa - chiều;
mùa đông - mùa hè…); Cũng có thể tả ngôi trường với cảnh sắc thay đổi theo
thời gian ( Từ sáng đến chiều; từ mùa xuân đến mùa hè…).
+ Nên tả theo trình tự quan sát sát từ xa đến gần, từ ngoài vào trong …
hoặc ngược lại, tả gần đến xa, từ trong ra ngoài…
+ Ngôi trường nào cũng gắn với các hoạt động của thầy và trò. Tuy nhiên
chỉ nên tả lướt qua hoạt động này để không biến bài văn tả cảnh thành bài văn tả
cảnh sinh hoạt.
+ Sau khi nêu một số điểm lưu ý để học sinh nhớ, giáo viên hướng dẫn
học sinh cách lập dàn bài.
- Giúp học sinh nắm yêu cầu của bài: Tả ngôi trường.
- Nhắc học sinh: Dàn ý cũng cần có đủ 3 phần: Mở bài, thân bài, kết bài.
- Phần mở bài cần giới thiệu bao quát:

- Tả từng phần của cánh đồng
+ Mùa hè nhưng hôm nay trời nắng ấm và tạnh ráo.
+ Khỏi cuối làng là dòng sông quanh năm chảy nặng phù sa và những
đầm sen.
+ Mùa này, vùng ruộng sâu trồng lúa, lúa đang thời con gái xanh mơn
mởn.
+ Ngoài những thửa ruộng trồng lúa còn có những vùng ruộng cao trồng
ngô, những bãi ngô bắt đầu thu hoạch.
+ Người làm việc rải rác trên cánh đồng. Xa xa lại có những cây bóng mát
cao lớn. Chim chóc bay lượn...
+ Kết bài:
+ Đồng quê em đang chuyển mình theo đà đổi thay của đất nước
+ Em yêu tha thiết quê hương em.
Giáo viên : Đinh Xuân Trường – Đơn vị: Trường TH Trần Phú

19


SKKN: Một số kinh nghiệm giúp học sinh học tập hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5

* Rèn kĩ năng trình bày miệng:
+ Sau khi học sinh đã quan sát và ghi chép các sự vật định tả trong đề bài,
tôi thường tập cho học sinh trình bày miệng dựa theo dàn ý học sinh đã làm.
+ Sau khi học sinh đã trình bày miệng giáo viên tổ chức cho cả lớp nhận
xét góp ý những câu văn hay, những câu văn chưa hay để các em rút kinh
nghiệm bổ sung cho cách viết đoạn văn, bài văn sau này.
* Hướng dẫn chuyển một phần dàn ý thành đoạn văn:
+ Để học sinh diễn đạt được bài văn của mình một cách sinh động, có
nghệ thuật, các em thường được trau dồi qua tiết học “Chuyển một phần dàn ý
thành đoạn văn”.

như trái tim của thị trấn. Tuổi thơ em đã gắn liền với Hồ, với những chiều hè
cùng ông ngồi mát câu cá...
* Phần thân bài:
- Đa phần các em học sinh rơi vào tình trạng liệt kê các chi tiết của cảnh.
Ví dụ: “Con sông to. Con sông có nhiều thuyền đi lại.” Vì vậy giáo viên
cần lưu ý việc cách mở rộng câu đúng thành câu hay để học sinh vận dụng thì
đoạn văn sẽ hay hơn.
Chẳng hạn: Con sông quê em từ bao đời nay đã gắn liền với cuộc sống
của mỗi người dân. Ngày ngày, tiếng sóng vỗ ì oạp vào hai bên bờ như tiếng mẹ
vỗ về yêu thương. Con sông hiền hoà, uốn quanh một dải đất trù phú. Nước sông
bốn mùa, đục ngàu. Hình như trên mình nó chở nặng phù sa bồi đắp cho những
bãi ngô quanh năm xanh tốt. Nước sông lững lờ chảy. Đứng ở bên bờ này có thể
nhìn thấy khói bếp bay lên sau những rặng tre của làng bên. Đứng ở trên tàu
nhìn xuống con sông như mái tóc dài óng ả của thiếu nữ. Mặt sông lăn tăn gợn
sóng. Đâu đó vọng lại tiếng bác thuyền chài gỡ cá. Tuổi thơ ai cũng đã một lần
được tắm mát trên sông quê mình. Con sông quê hương là một kỉ niệm êm đềm
của tuổi thơ em.
- Điều quan trọng là phải lưu ý cho học sinh bám vào các chi tiết đã lập ở
dàn bài để chuyển thành đoạn văn, tránh một số trường hợp, học sinh viết bài văn
một cách ngẫu hứng không bám theo dàn ý đã lập làm cho bài văn có thể sẽ mất
đi tính logic hay tính cân đối do không chủ động được thời gian
* Phần kết bài:
Có nhiều cách kết bài khác nhau: Kết bài mở rộng, kết bài không mở rộng,
nhưng tất cả đều phải xuất phát từ nội dung chính. Vì vậy, giáo viên cần giúp các
em nêu cảm xúc một cách chân thực, tránh sáo rỗng. Đồng thời mở rộng thêm về
Giáo viên : Đinh Xuân Trường – Đơn vị: Trường TH Trần Phú

21



mát. Phía trước các dãy lớp 5 cây phượng thắp lửa một khoảng trời. Mảnh sân
Giáo viên : Đinh Xuân Trường – Đơn vị: Trường TH Trần Phú

22


SKKN: Một số kinh nghiệm giúp học sinh học tập hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5

rộng với những viên gạch đỏ xếp hình ô bàn cờ thật đẹp. Chúng em thường chơi
trò chơi hoặc đọc truyện dưới sân trường.
* Viết cả bài văn: (Thực hiện trong tiết kiểm tra 1 tiết)
- Dựa trên quá trình lập dàn ý và viết đoạn văn thì học sinh có thể viết
được cả bài văn, giáo viên lưu ý cho học sinh viết bài văn có đủ ba phần. Mở bài,
thân bài, kết bài.
+ Phần mở bài:
Để viết một bài văn hoàn chỉnh có ý văn tốt giáo viên rèn cho học sinh
cách mở bài. Cũng có thể rèn cho học sinh cách mở bài theo kiểu gián tiếp, hay
trực tiếp tùy theo khả năng tiếp thu của học sinh. Nhưng tốt nhất giáo viên nên
rèn cho học sinh viết mở bài theo kiểu gián tiếp tức là tả vòng vo loanh quanh
sau đó đi vào ý chính cần tả.
Giáo viên cho học sinh tập viết phần mở bài sau đó cho học sinh đọc và
các bạn khác nhận xét bài viết của học sinh xem đã đúng theo chủ đề chưa, mở
bài vậy đã hay chưa. Nếu học sinh viết chưa được giáo viên nên cho học sinh
viết lại, lúc này các bạn viết tốt hơn làm tư vấn cho bạn mình hoàn thiện bài viết.
Giáo viên là người cuối cùng đưa ra nhận xét và kết luận.
+ Thân bài:
Phần thân bài cũng có thể hướng cho học sinh viết thành nhiều đoạn, mỗi
đoạn là một ý khác nhau, tả một cảnh vật và đi chi tiết của cảnh vật đó.
Trong mỗi đoạn khi miêu tả cần chú ý giúp đỡ học sinh về sử dụng các
hình ảnh so sánh, nhân hóa trong văn miêu tả. Hướng cho học sinh vận dụng các

đã học.
- Tôi luôn hướng dẫn các em biết lựa chọn chi tiết, diễn đạt bằng câu văn
có hình ảnh và sử dụng một số biện pháp tu từ đã học như: so sánh, nhân hóa…
trong các kiểu bài tập làm văn.
Tuy nhiên khi vận dụng những hình ảnh so sánh, nhân hóa, đôi khi học
sinh dùng những hình ảnh chưa chính xác.
Chẳng hạn với đề bài “Tả cánh đồng lúa”. Có em chọn tả như sau:
+ Cánh đồng không rộng lắm, chỉ bằng mảnh vườn nhà em.
- Chính vì thế, giáo viên cần hướng cho học sinh biết cách dùng những
hình ảnh so sánh hợp lí hơn.
Ví dụ: Trước tầm mắt của em cánh đồng rộng mênh mông thẳng cánh cò
bay.

Giáo viên : Đinh Xuân Trường – Đơn vị: Trường TH Trần Phú

24


SKKN: Một số kinh nghiệm giúp học sinh học tập hiệu quả dạng văn tả cảnh trong phân môn Tập làm văn lớp 5

- Ngoài ra, giáo viên nên kết hợp những câu hỏi gợi ý để giúp học sinh bổ
sung, sửa chữa các câu văn, đoạn văn chưa sử dụng biện pháp nghệ thuật.
- Ngoài việc giúp học sinh sử dụng các biện pháp nghệ thuật trong các câu
văn, giáo viên cần giúp học sinh biết bộc lộ cảm xúc trong bài văn. Bởi một bài
văn hay không thể thiếu được cảm xúc của người viết. Cảm xúc không chỉ bộc lộ
ở phần kết bài mà còn cần thể hiện trong từng câu, từng đoạn của bài văn. Điều
này chúng ta cần gợi ý cho các em một cách cụ thể trong từng bài.
Ví dụ: Nhưng trong tôi, hương vị của đồng nội, của hương lúa chín, mãi
mãi không tan biến và hình như chúng đang đọng lại, đọng lại một kỉ niệm một
kỉ niệm đẹp.