Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Văn Hòa!

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Đơn vị: Trung Tâm GDTX Long Thành.

Mã số: ………

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:

HƯỚNG DẪN HỌC VIÊN GDTX
SỬ DỤNG MÁY TÍNH CẦM TAY
GIẢI TOÁN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Người thực hiện: Nguyễn Văn Hoà
Lĩnh vực nghiên cứu:
-

Quản lý giáo dục

- Phương pháp dạy học bộ môn: Toán THPT
- Lĩnh vực khác:

Năm học 2011 – 2012
Trang 1


Sáng kiến kinh nghiệm


Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Văn Hòa!

Sáng kiến kinh nghiệm:

HƯỚNG DẪN HỌC VIÊN GDTX SỬ DỤNG
MÁY TÍNH CẦM TAY GIẢI TOÁN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1. Thuận lợi
- Được sự quan tâm, giúp đỡ của Ban Giám Đốc trung tâm và đồng nghiệp.
- Bản thân đã được học các phương pháp dạy học mới nhằm phát huy tính chủ
động và tích cực của học sinh.
- Bộ giáo dục và Đào tạo cho phép học sinh sử dụng máy tính cầm tay trong
các kì thi tốt nghiệp, đại học. Hằng năm, Sở Giáo dục và Đào tạo Đồng Nai, Bộ Giáo
dục và Đào tạo đều tổ chức kì thi học viên giỏi sử dụng máy tính cầm tay giải toán.
2. Khó khăn
- Trình độ học sinh không đồng đều, đa phần học rất yếu, lại nghỉ học nhiều.
- Bản thân giáo viên có ít kinh nghiệm giảng dạy về máy tính cầm tay.
3. Lý do chọn đề tài:
Học viên Trung Tâm GDTX Long Thành đa phần đều không thích học môn
toán. Học viên khi cộng, trừ, nhân, chia các phân số, các số thập phân, các số
nguyên… bằng tay thường mất rất nhiều thời gian và cho kết quả thường không
chính xác. Do đó, việc hướng dẫn học viên sử dụng máy tính cầm tay để giải toán là
việc làm cấp bách, rất cần thiết cho học viên.
Trong chương trình toán trung học phổ thông, sử dụng máy tính cầm tay sẽ
giúp giải toán nhanh hơn khi giải bằng tay như các dạng toán giải phương trình bậc
hai, bậc ba, giải hệ phương trình bậc nhất hai ẩn, ba ẩn, tính các giá trị lượng giác,
tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của hàm số, khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị
của hàm số, tính giá trị đạo hàm tại một điểm, tính tích phân… Tuy nhiên, không

Sử dụng máy tính cầm tay để giải toán hầu hết được học viên, giáo viên sử
dụng. Nhưng việc sử dụng máy tính cầm tay giải toán nhanh, chính xác đòi hỏi học
viên phải biết cách sử dụng máy tính thành thạo, phải biết cách giải các dạng toán đã
học, phải có nhiều dạng bài tập đa dạng để luyện giải thì mới đạt được kết quả cao.
Việc hướng dẫn học viên sử dụng máy tính cầm tay giải toán trung học phổ
thông đã có trong chương trình, cụ thể có 15 tiết học mỗi khối sử dụng máy tính cầm
tay để giải toán. Nhưng vì thời gian có giới hạn nên giáo viên không thể rèn luyện
hết các dạng toán trong sách giáo khoa được. Vì vậy, giáo viên khi giảng dạy thường
lồng ghép sử dụng máy tính vào trong các tiết dạy. Ví dụ như các dạng toán giải
phương trình bậc 2, bậc 3, giải hệ phương trình, tính giá trị tại một điểm của hàm số,
tính giá trị đạo hàm tại một điểm,vẽ đồ thị hàm số bậc 2, bậc 3, tìm cực trị, tìm giá
trị lớn nhất và nhỏ nhất của hàm số, tính tích phân…Đồng thời, giáo viên còn cho
thêm bài tập về nhà để học viên tự luyện giải, sau đó giáo viên kiểm tra việc giải bài
tập để chỉnh sữa sai sót, rút kinh nghiệm cho học viên. Sau đây là phần nội dung,
biện pháp thực hiện đề tài.
2. Nội dung, biện pháp thực hiện các giải pháp của đề tài
PHẦN I.
HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG MÁY TÍNH CASIO FX-570MS
1. MỞ MÁY, TẮT MÁY VÀ CÁCH ẤN PHÍM:
Mở máy: ON
Tắt máy: SHIFT OFF
Các phím chữ trắng và DT : ấn trực tiếp.
Các phím chữ vàng: ấn sau khi ấn SHIFT .
Các phím chữ đỏ: ấn sau khi ấn ALPHA
2. CÁC LOẠI PHÍM TRÊN MÁY:

Trang 4


Sáng kiến kinh nghiệm

Xóa bộ nhớ / các cài đặt / trả lại trạng thái mặc định.

AC

Xóa màn hình để thực hiện phép tính khác. (Không xóa bộ
nhớ màn hình)

DEL

Xóa ký tự trước con trỏ hoặc ngay con trỏ nhấp nháy.

(SHIFT) INS

Cho phép chèn ký tự tại vị trí con trỏ nhấp nháy hoặc bỏ
chế độ ghi chèn.

◄REPLAY ►

Cho phép di chuyển con trỏ đến ký tự cần sửa.

▲
▼
RCL

Sau mỗi lần tính toán, máy lưu biểu thức và kết quả vào bộ
nhớ màn hình. Các phím bên cho phép tìm lại các biểu
thức đó để sử dụng lại hoặc sửa chữa trước khi dùng lại.
Gọi lại dữ liệu trong ô nhớ.

(SHIFT) STO (kí Gán – ghi dữ liệu vào ô nhớ (A, B , C , D , E , F , X,Y , M)


Giáo viên: Nguyễn Văn Hòa!

(-)

Nhập số âm

o

Nhập hoặc đọc độ phút giây.

”’

(SHIFT)
m/K/M/G/T

−3
3
6
9
12
Nhân với 10 / 10 / 10 /10 /10

(SHIFT) Rnd

Làm tròn số (theo số chữ số phần thập phân đã cài đặt)

(SHIFT) Rnd#

Nhập một số ngẫu nhiên trong khoảng 0,000 đến 0,999

Máy ở trạng thái giải hệ phương trình, phương
trình
• Hệ phương trình bậc nhất 2 ẩn: ấn 2
• Hệ phương trình bậc nhất 3 ẩn: ấn 3
• Phương trình bậc hai (ba) một ẩn: ấn ► → 2 (3)

MODE3 → 2 (MAT)

Máy ở trạng thái giải toán ma trận.

MODE3 → 3 (VCT)

Máy ở trạng thái giải toán vectơ.

MODE4 → 1 (Deg)

Máy ở trang thái dùng đơn vị đo góc là độ phút
Trang 6


Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Văn Hòa!

giây.
MODE4 → 2 (Rad)

Máy ở trạng thái dùng đơn vị đo góc là radian.

MODE5 → 1(Fix) → n

•

x
Nhập phân số y bấm phím: x

a b/c

•

y
Nhập hỗn số x z bấm phím: x

a b/c

•

Các phép toán: + ( cộng), - (trừ), x ( nhân), ÷ (chia) .

•

2
Nâng lũy thừa: a bấm: a

y

y a b/c

z

x 2 ; a 3 bấm: a SHIFT x 2 ;

−1
Các hàm log, ln, e , 10 , sin, cos, tan, sin , cos , tan , (-) số âm, …: ấn

phím hàm rồi ngay sau đó là giá trị của đối số.
•

Nhập đơn vị độ, phút, giây (giờ, phút, giây): độ °’’’ phút °’’’ giây °’’’ .

 Ghi chú: Khi nhân một số với các hàm hoặc với biến nhớ hoặc căn hoặc ∏ , có

thể bỏ qua dấu nhân. Chẳng hạn 10ln(3x+5) thay vì 10 x ln(3x+5); có thể bỏ
)
qua dấu
trước dấu = .


Thêm, Xóa, Sửa:
•

Sử dụng các phím ◄ ► để di chuyển con trỏ đến chỗ cần sửa.

•

Ghi chèn kí tự mới vào vị trí con trỏ nhấp nháy: ấn phím SHIFT INS gõ kí

tự cần chèn. Để bỏ chế độ ghi chèn, ấn SHIFT INS .
•

Xóa ký tự ngay vị trí con trỏ nhấp nháy: ấn phím DEL .


2
2
2
( 2x + x ) (x + x − 2) ( x − x − 12 ) = 0 ⇔  x 2 − x − 12 = 0 ⇔

x = 0
 x = 1, x = 4

 x = −2, x = −3

bằng cách lần lượt ấn:
MODE MODE MODE 1 ► 2

1 = 2 = 0 = ta nhận được x1 = 0 và x 2 = −2.
AC 1 = 1 = ( −) 2 = ta nhận được x1 = 1 và x 2 = −2.
AC 1 = ( −) 1 = ( −) 12 = ta nhận được x1 = 4 và x 2 = −3.
Vì −2, −3 ∉ N nên ta được A = { 0,1,4} .
b.
Ta có:

x = 2
 x = −3

3
2
2x + x − 13x + 6 = 0 ⇔  x = 0,5

bằng cách lần lượt ấn:
MODE MODE MODE 1 ► 3




Sáng kiến kinh nghiệm

bằng cách ấn:
(

Giáo viên: Nguyễn Văn Hòa!

2 )
25 − ALPHA X x

CALC 4 =
CALC 2

3
6=

1

CALC 6

Math ERROR

2
Ví dụ 3. Cho hàm số: y = 3x .

Đồ thị hàm số đi qua những điểm nào sau đây:
1 11
 1 

tức điểm A không thuộc đồ thị hàm số.
• Để kiểm tra điểm B, ta ấn:
CALC −

3=

9

tức điểm B thuộc đồ thị hàm số.
• Để kiểm tra điểm C, ta ấn:
CALC − 1 a b/c

3=

1

tức điểm C thuộc đồ thị hàm số.
• Để kiểm tra điểm D, ta ấn:
CALC 1 a

b/c

1a

b/c

4=

4



2
2x 2 + x + 1 = −2 ⇔ 2x + x + 3 = 0 vô nghiệm
bằng cách ấn:
AC ∇ ∇ 3 =

R↔I

Ví dụ 5: Tìm tập xác định của các hàm số sau:

a.

y=

1
2x 3 − 5x 2 + 4x − 10

b.

y=

1
x −1 − 3

Giải.
a. Hàm số xác định khi:
2x 3 − 5x 2 + 4x − 10 ≠ 0 ⇔ x ≠ 2,5
bằng cách ấn:
MODE 1
MODE MODE MODE 1 ► 3


)

2

x − 1 = x − 1 ⇔ x = 32 + 1 = 10
+ 1 =

10

Cách 2: Sử dụng hàm SOLVE, ta ấn:
( ALPHA X − ) ALPHA =
1
3
SHIFT SOLVE = 1 SHIFT SOLVE

10

Vậy, ta được tập xác định D = [ 1; +∞ ) \ { 10} .
Ví dụ 6:
Tìm tọa độ giao điểm của đồ thị các hàm số sau:
2
a. y = - 4x + 1 và y = 6x − 3x − 1
b.

y = 2x 2 − 3x + 1 và y = x 2 + 2x − 5

Giải.
a. Phương trình hoành độ giao điểm:
−4x + 1 = 6x 2 − 3x − 1 ⇔ 6x 2 + x − 2 = 0


1 2
- 0,66666666

−2 3

MODE 1
( −)

4 ALPHA X + 1

Trang 12


Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Văn Hòa!

-1

CALC 1 a b/c 2 =
CALC (−) 2 a b/c 3 =

3 2 3

1

 2 2
A  ; −1÷
B − ; 3 ÷

CALC 3 =

10

CALC 2 =

3

Vậy, đồ thị hai hàm số cắt nhau tại

C ( 3;10 )

và

D ( 2; 3)

.

Ví dụ 7: Lập phương trình Parabol (P), biết rằng (P) đi qua ba điểm:
a. A(1; 1), B(-1; 9), C(0; 3);
b. A(-1; -3), B( 1; -1), C(3; -7).
Giải.
Giả sử Parabol (P) có phương trình:
2
(P): y = ax + bx + c, với a ≠ 0
a. Vì A, B, C thuộc (P), ta được:

Trang 13



2 = 1=
1
6 =
∇

x=

2

y=

-4

2
Vậy, ta được Parabol (P): y = 2x − 4x + 3 .

b. Vì A, B, C thuộc (P), ta được:
a − b + c = −3
a = −1


a + b + c = −1
b = 1
9a + 3b + c = −7


⇔  c = −1
bằng cách ấn:
MODE MODE MODE 1 3


2
Ví dụ 8: Xác định a,b để Parabol (P): y = ax + bx − 2 có đỉnh S(1; 2).

Giải.
Để S(1; 2) là đỉnh của Parabol (P) điều kiện là:
 b
− = 1
2a + b = 0
a = −4
 2a


2 = a + b − 2
⇔ a + b = 4 ⇔  b = 8
bằng cách ấn:

Trang 14


Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Văn Hòa!

MODE MODE MODE 1 2

2 = 1= 0 = 1= 1 = 4 =
∇

x=


=
−
8
.
2
Cho hàm số f (x) = x + 5x + 1. Tìm x để f (x) = 15 ,
2

2.

3.
a.

b.

)

Tìm miền xác định của các hàm số sau:
1
y= 2
( x + 5x + 6 ) ( 2x 2 − x − 10 )
y=

1
x 3 − 3x 2 + 2x − 6

d.

c.
y=

Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Văn Hòa!

6. Lập phương trình Parabol (P), biết rằng (P) đi qua ba điểm:
a. A(1; -2), B( 2; 0), C( 3; 4);
b. A(-1; 1), B( 1; 7), C( 2; 16).
3. PHƯƠNG TRÌNH – HỆ PHƯƠNG TRÌNH
Trong Mode EQN cho phép ta giải các phương trình bậc hai, bậc ba và các hệ
phương trình bậc nhất 2 ẩn, 3 ẩn sử dụng các chương trình có sẵn trong máy.
Sử dụng phím MODE để thiết lập kiểu EQN khi ta muốn sử dụng máy tính
để giải phương trình, cụ thể ta ấn:
MODE MODE MODE 1
A. GIẢI PHƯƠNG TRÌNH BẬC HAI
Phương trình bậc hai có dạng:
ax 2 + bx + c = 0
Để minh họa phương pháp giải phương trình bậc hai, ta xét các ví dụ sau:
2
Ví dụ 1: Giải phương trình: x − 4x + 3 = 0

Giải.
Ta lần lượt thực hiện:
•

Ấn MODE MODE MODE 1 (EQN), khi đó màn hình có dạng:
Unknows ?
2
3

• Ấn phím ► để chọn bậc cho phương trình, khi đó màn hình có dạng:


▲
0

• Nhập giá trị của hệ số c ( vì c = 3 nên ấn 3 ), rồi ấn phím = , khi đó màn hình

có dạng:
x1 =

▼
3

• Ấn phím = để nhận nghiệm tiếp theo của phương trình của phương trình

(hoặc sử dụng phím ▼), khi đó ta nhận được màn hình có dạng:
x2 =

▲
1

Chú ý: 1. Tại màn hình nhập hệ số, sử dụng các phím ▼, ▲để xem đi xem lại các
giá trị của hệ số của phương trình và có thể thay đổi chúng nếu cần.
2. Tại màn hình nghiệm, sử dụng các phím ▼, ▲để xem đi xem lại các
nghiệm x1 , x 2 của phương trình.
3. Ấn phím AC để trở lại màn hình nhập hệ số.
4. Vài hệ số có thể làm kéo dài thời gian tính.
Tiếp theo, ta đi giải phương trình trong trường hợp nó có nghiệm kép.
2
Ví dụ 2: Giải phương trình: 4x − 12x + 9 = 0 .


R⇔ I
x1 =

▼

2
• Ấn phím SHIFT Re ↔ Im sẽ nhận được phần ảo của nghiệm x1 bằng 1i.
• Ấn phím = , khi đó, màn hình có dạng:

R⇔ I
x2 =

▼

2
SHIFT
Re
↔
Im
• Ấn phím
sẽ nhận được phần ảo của nghiệm x 2 bằng -1i.
Nhận xét: 1. Như vậy, trong trường hợp phương trình vô nghiệm thì máy hiện
nghiệm số là số phức, phần thực của nghiệm số được hiện trước. Dấu
hiệu “Re ↔ Im” được hiện kèm ở góc phải trên màn hình. Ấn
SHIFT Re ↔ Im màn hình hiện phần ảo (có kèm i).

Trang 18


Sáng kiến kinh nghiệm

▼
0

• Nhập giá trị của hệ số a ( vì a = 1 nên ấn 1 ), rồi ấn phím = , khi đó màn hình

có dạng:

b?

↨
0

• Nhập giá trị của hệ số b ( vì b = -2 nên ấn

( −) 2
), rồi ấn phím = , khi đó

màn hình có dạng:

Trang 19


Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Văn Hòa!

c?

↨
0

▼), khi đó ta nhận được màn hình có dạng:
x3 =

▲
1

Nhận xét: Như vậy, trong trường hợp phương trình bậc ba có ba nghiệm thực thì
x1 , x 2 , x 3 hiện lên và không có biểu tượng R ↔ I ở trên góc phải của màn hình.
Tiếp theo, ta đi giải phương trình bậc ba trong trường hợp nó có hai nghiệm thực
(trong đó có một nghiệm kép).
3
2
Ví dụ 2: Giải phương trình: x − 4x + 5x − 2 = 0 .

Giải.

Trang 20


Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Văn Hòa!

Ta lần lượt thực hiện:
• Ấn phím AC để trở lại màn hình nhập hệ số.

• Ta lần lượt nhập (a = 1, b = -4, c = 5, d=-2), bằng cách ấn:
( −) =
( −) =
1 =

( −)
( −)
1 =
5 = 8 =
6 = .
Khi đó, màn hình có dạng:
x1 =

▼
3

Trang 21


Sáng kiến kinh nghiệm

• Ấn phím

Giáo viên: Nguyễn Văn Hòa!

= để nhận nghiệm tiếp theo của phương trình (hoặc sử dụng phím

▼), khi đó ta nhận được màn hình có dạng:
R⇔ I
x2 =
•

▼

1

2
b) − x − 2x + 5x − 2 = 0 ;
3
d) x − 4x = 0 ;

3
2
3
e) −3x + 4x − 1 = 0 ;
f) -8 x + 2 = 0 .
Bài toán 1: Sử dụng máy tính giải một số phương trình khác
Ví dụ 1: Giải các phương trình sau:
5x + 2
x+2
− x =1−
3
a. 6
b. (3x − 4)(2x + 1) − (6x + 5)(x − 3) = 3

Giải.
a. Nhập phương trình vào máy tính ta ấn:
( ALPHA X + ) ÷ − ALPHA X
5
2
6
ALPHA = 1 − ( ALPHA X + 2 ) ÷ 3
Để tìm nghiệm, ta ấn:

Trang 22


Giải.
a. Nhập phương trình vào máy tính ta ấn:
( ALPHA X + ) = ALPHA X −
5
6
6
Để tìm nghiệm, ta ấn:
SHIFT SOLVE = SHIFT SOLVE

15

Vậy, phương trình có nghiệm x = 15.
b. Nhập phương trình vào máy tính ta ấn:
( ALPHA X x 2 + ALPHA X +
)
4
2
10 = 3 ALPHA X + 1
Để tìm nghiệm, ta ấn:
SHIFT SOLVE = SHIFT SOLVE

1

Vậy, phương trình có nghiệm x = 1.
Bài tập luyện tập:
1. Giải các phương trình sau:
2
a. 3(x + 1)(x − 1) − 5 = 3x + 2
3
2



3
 xy = 4
a.

 x + y + xy = 19

b.  xy = 12

Giải.
a. Ta thấy ngay x, y là nghiệm của phương trình:
t1 = 1,5
3
2

t − 2t + = 0
⇔ t2 = 0,5
4
Bằng cách ấn:
MODE MODE MODE 1 ► 2

( −) = a b/c
1 =
2 3
4 =

x1 =

1,5


Vậy, hệ có hai cặp nghiệm ( 4; 3) và ( 3; 4).
Bài toán 3: Giải hệ phương trình bậc nhất:
Ví dụ 1: Giải các hệ phương trình sau:
x 3
 x2 + y − 6
=
= x−2


y 2
x



a. 3x − 2 y = 5
b.  x + 3 y = 8
Giải.

Trang 24


Sáng kiến kinh nghiệm

Giáo viên: Nguyễn Văn Hòa!

a. Điều kiện: y ≠ 0
Biến đổi hệ phương trình về dạng:
2 x = 3 y
2 x − 3 y = 0  x = 3

x=

3

y=

2

x=

2

y=

2

Vậy, hệ có nghiệm là (3; 2).
b. Điều kiện: x ≠ 0
Biến đổi hệ phương trình về dạng:
 x 2 + y − 6 = x( x − 2)
2 x + y = 6  x = 2
⇔
⇔

x
+
3
y
=
8

u + v = 2
u = 1
⇔

v = 1
Khi đó, hệ có dạng: 4u + 3v = 7
bằng cách ấn:
1 = 1= 2 = 4= 3= 7=

x=

1

Trang 25