I. TÊN CƠ SỞ ĐƯỢC YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
Phòng Giáo dục và Đào tạo Kim sơn
II. TÁC GIẢ SÁNG KIẾN
Họ và tên: Nguyễn Thị Thúy
Chức danh: Phó Hiệu trưởng
Đơn vị: Trường THCS Hùng Tiến- Kim sơn- Ninh Bình
Hòm thư điện tử: [email protected]
Số điện thoại: 0976532747
III. TÊN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM, LĨNH VỰC ÁP DỤNG
1. Tên sáng kiến:
Hướng dẫn tổ chức chuyên đề ngoại khóa môn Giáo dục công dân lớp 7 về
“Giáo dục ý thức bảo vệ di sản” tại Khu di tích Nhà thờ đá Phát Diệm-Kim SơnNinh Bình.
2. Lĩnh vực áp dụng: Công tác quản lí và điều hành chuyên môn trong tổ chức
chuyên đề ngoại khóa.
IV. NỘI DUNG SÁNG KIẾN
Phần 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Cơ sở lí luận
1.1. Đặc điểm di sản văn hóa, phân loại di sản văn hóa Việt Nam.
Di sản văn hóa Việt Nam là những giá trị kết tinh từ sự sáng tạo văn hóa của
cộng đồng 54 dân tộc anh em, trải qua một quá trình lịch sử lâu đời, được trao
truyền, kế thừa và tái sáng tạo từ nhiều thế hệ cho tới ngày nay. Di sản văn hóa
Việt Nam là bức tranh đa dạng văn hóa, là tài sản quý giá của cộng đồng các dân
tộc Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại. Di sản văn hóa Việt
Nam có vai trò to lớn trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta.
Di sản văn hóa Việt Nam được chia thành hai loại:
- Di sản văn hóa vật thể: là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hóa,
khoa học bao gồm: di tích lịch sử-văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo
vật quốc gia.

1


chọn phù hợp và tự nhiên nhất. Giáo viên phải tìm hiểu thông tin trên các trang
2


mạng, đồng nghiệp, mọi người xung quanh". Lựa chọn di sản gì vào bài học nào
cũng là trăn trở của nhiều người, bởi chưa có tài liệu hướng dẫn chính thống, mà
hoàn toàn dựa trên những gợi ý chung chung.
Việc khai thác các di sản văn hóa ở địa phương như là nguồn tri thức, là
phương tiện dạy học, giáo dục rất ít khi được quan tâm hoặc nếu có thường mang
tính tự phát. Vì vậy vai trò, thế mạnh của những di sản văn hóa đa dạng, muôn
hình muôn vẻ ở địa phương gần như chưa được ngành giáo dục biết đến và vận
dụng. Nên chủ yếu giáo viên chỉ dạy học sinh trên lớp và chưa gắn giảng dạy kiến
thức lí thuyết với thực tiễn di sản.
Mặt khác, nguồn kinh phí cho việc dạy học gắn liền với di sản trong các nhà
trường chưa thực sự được đầu tư thỏa đáng. Việc tổ chức những chuyến tham quan
trải nghiệm cho học sinh thực sự là vấn đề khó nếu không huy động được các
nguồn lực, tranh thủ được sự ủng hộ của ngành, của cha mẹ học sinh và của xã hội.
2.2. Trách nhiệm của nhà trường phổ thông đối với di sản văn hóa Việt
Nam.
Nhà trường phổ thông vừa có trách nhiệm giáo dục nâng cao nhận thức cho
học sinh về di sản văn hóa, góp phần bảo vệ di sản văn hóa vừa có trách nhiệm sử
dụng di sản văn hóa để dạy học. Việc sử dụng di sản văn hóa để dạy học mang lại
kết quả tích cực vừa có giá trị ở phương pháp giáo dục kiến thức phổ thông theo
quy định của chương trình, vừa nâng cao nhận thức và trách nhiệm của học sinh
đối với di sản văn hóa.
PHẦN II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Giải pháp cũ thường làm
Trong công tác quản lí, tôi thường chỉ đạo giáo viên khi dạy các chuyên đề
ngoại khóa về giáo dục di sản:
- Địa điểm: Dạy tại lớp

- Với cách giảng dạy như trên, giáo viên đã truyền thụ được kiến thức cơ bản.
- Bước đầu hình thành ở học sinh tính chủ động tích cực trong học tập, tiếp
cận di sản thông qua tư liệu, mạng Internet.
- Đã phần nào tạo hứng thú tìm hiểu di sản đối với học sinh.
Hạn chế:
- Học sinh không được tiếp xúc và trải nghiệm với di sản để hiểu di sản một
cách sâu sắc.
4


- Học sinh không có nhiều điều kiện giao lưu với thày cô và bạn bè. Không
bộc lộ được các kĩ năng và năng lực đặc biệt của bản thân.
- Giáo viên chưa giúp học sinh phát triển kĩ năng học tập, tự chiếm lĩnh kiến
thức; kĩ năng sống...và hơn hết là góp phần giáo dục nhân cách học sinh bằng
những việc làm cụ thể.
2. Giải pháp mới cải tiến
Thực hiện hướng dẫn số 73/HD-BGD ĐT-BVHTTDL ngày 16/01/2013 về
hướng dẫn sử dụng di sản văn hóa trong dạy học ở trường phổ thông. Từ những kết
quả khi thực hiện ngoại khóa tại trường, tôi đã rút kinh nghiệm đối với giáo viên
dạy môn công dân 7 và trực tiếp hướng dẫn giáo viên tiếp tục cải tiến và tổ chức
chuyên đề ngoại khóa cấp huyện với nội dung: “Giáo dục thức bảo vệ di sản” Khu
di tích Nhà thờ đá Phát Diệm-Kim Sơn-Ninh Bình tại thực địa.
Hình thức tổ chức: Tham quan-Trải nghiệm di sản
Phương tiện dạy học: Máy chiếu, đàn, giá vẽ,...
Để chuyên đề tổ chức thành công, tôi đã trực tiếp chỉ đạo và định hướng, xây
dựng chuyên đề bám sát các yêu cầu như sau:
2.1. Phải đảm bảo mục tiêu của chương trình giáo dục phổ thông và mục
tiêu giáo dục di sản.
Mục tiêu của chuyên để xuất phát từ mục tiêu giáo dục phổ thông, mục tiêu
giáo dục cấp THCS và của môn Giáo dục công dân trong nhà trường. Trên cơ sở

là Nhà thờ đá).
Bước 2. Trực tiếp liên hệ Ban thường trực Khu di tích Nhà thờ đá đề nghị
được hỗ trợ về cơ sở vật chất, thời gian tổ chức chuyên đề và đăng kí hướng dẫn
viên cùng đồng hành trong quá trình học sinh tham quan, khám phá, trải nghiệm di
sản đồng thời là thành viên đánh giá các nhóm học sinh trong quá trình hoạt động.
Bước 3. Hướng dẫn giáo viên xác định mục tiêu chuyên đề, lập kế hoạch chi
tiết các công việc từ khâu chuẩn bị, tiến trình dạy học với di sản, tổng kết, đánh giá
hoạt động với di sản, dự kiến thời gian cho buổi ngoại khóa. (Từ 14h30 đến 17h
cùng ngày)
Bước 4. Từ định hướng chung, giáo viên thiết kế nội dung phiếu học tập,
thời gian hoàn thành cụ thể cho các nhóm học sinh tìm hiểu về di sản trước khi tổ
chức ngoại khóa khoảng 1 tuần lễ. Khi được giao nhiệm vụ, các em cần chủ động
bàn bạc cách thực hiện, chỉ ra được những việc phải làm, phân công nhiệm vụ cho
6


từng thành viên trong nhóm rõ ràng, đúng người đúng việc. Về phía giáo viên vẫn
cần có sự quan tâm theo dõi, giúp đỡ, nhắc nhở học sinh hoàn thành công việc
chuẩn bị.
2.3. Tiến hành hoạt động ngoại khóa theo các bước:
Bước 1: Khởi động
1. Lời chào mừng và hoạt động khởi động: Học sinh hát 2 ca khúc về quê
hương Kim Sơn, Ninh Bình.
2. Đại diện cha giám đốc trực tiếp phụ trách khu hành hương phát biểu.
Mục đích: Tạo sự cởi mở, gần gũi, thân thiện đối với học sinh trong quá
trình tìm hiểu di sản, hiểu thêm về di sản. Có ý thức văn hóa khi tham quan trải
nghiệm.
3. Giáo viên quán triệt ý thức đối với các nhóm học sinh trong quá trình
tham quan trải nghiệm di sản. Ý thức tìm hiểu nghiêm túc, có quan sát tỉ mỉ và ghi
chép, giữ vệ sinh chung. Trong quá trình tiến hành hoạt động, học sinh hoàn toàn

các em hiểu sâu sắc hơn. Và như vậy, học sinh nào cũng được tham gia trải nghiệm
di sản một cách chủ động và tích cực.
Mục đích: Học sinh có kĩ năng tích hợp văn thuyết minh, rèn luyện kĩ năng
thuyết trình, kĩ năng phản biện, phát huy tính chủ động, sáng tạo khám phá di sản.
3. Hướng dẫn viên Khu di sản: Riêng Nhà thờ đá - được mệnh danh là “viên
ngọc đẹp” trong khu di tích, sau khi nhóm 4 trình bày xong, chúng tôi mời hướng
dẫn viên thuyết minh thêm bởi lẽ đây là công trình rất đặc biệt và có nhiều hình
ảnh mang ý nghĩa tượng trưng, có chiều sâu tư tưởng và ý nghĩa triết lí sâu sắc, học
8


sinh chưa có khả năng hiểu sâu sắc và truyền tải hết được. Đặc biệt là tính triết lí
trên các bức phù điêu như hình ảnh chim phượng cắp bút nghiên, hình ảnh sư tử
mặt người, phù điêu hoa sen mang tính triết lí về đời người “sinh, lão, bệnh, tử”,
lối chạm thông phong, sự độc đáo về kiến trúc hoàn toàn bằng đá, sự sáng tạo của
cha ông ta khi xây dựng....
Mục đích: Học sinh hiểu sâu sắc hơn về khu di tích.
4. Giáo viên hướng dẫn học sinh tham quan trải nghiệm thêm một số công
trình kiến trúc khác như: hệ thống các hang đá, núi Sọ, Ao hồ để học sinh hiểu toàn
bộ Khu quần thể di sản Nhà thờ đá. Hành trình từ Nhà thờ đá qua núi Sọ, hang đá
Be-lem, hang Mộ Đức và trở về khu Phương Đình, đứng trước Ao hồ. Đặc biệt
nhấn mạnh hang đá Be-lem là công trình cụ Sáu cho xây dựng đầu tiên để đo độ
lún của đất. Trong hành trình trở về vị trí tập kết đầu tiên ở trước Phương Đình,
giáo viên hướng dẫn học sinh quan sát để nhận ra thực trạng của nhà thờ, dấu vết
của thời gian, của chiến tranh cũng như dấu hiệu của việc trùng tu, tôn tạo.
Mục đích:
- Tạo sự tương tác tích cực giữa thày và trò.
- Học sinh nhận diện được sự phá hủy của chiến tranh và của thời gian đối
với di sản để từ đó các em có suy nghĩ và ý thức gớp phần bảo vệ di sản.
5. Hướng dẫn luyện tập

- Giáo viên khơi gợi ở học sinh ý thức trách nhiệm và hành động cụ thể
trong việc thể hiện tình yêu, ý thức bảo vệ di sản Nhà thờ đá Phát Diệm - Kim Sơn
- Ninh Bình nói riêng và những di sản nói chung: làm vệ sinh, vẽ tranh kí họa về
Khu di tích nhà thờ đá, tuyên truyền ý thức bảo vệ môi trường, cảnh quan của di
sản.
- Giáo viên tổ chức cho các em thể hiện bằng việc làm và hành động cụ thể.
Kết quả: Sau buổi tham quan-trải nghiệm, học sinh đã có nhiều bức kí hoạ đẹp khai
thác và khám phá những góc độ khác nhau, biết cùng nhau dọn vệ sinh môi trường.
Mục đích: Giúp học sinh bộc lộ cảm xúc của cá nhân trước tập thể và giáo
dục nhân cách cho học sinh thông qua những việc làm và hành động cụ thể để góp
một phần nhỏ bé vào việc bảo vệ di sản.
Bước 4: Tổng kết, đánh giá kết quả hoạt động

10


Tổng kết, đánh giá nhằm mục đích để học sinh tự nhìn lại quá trình tổ chức
hoạt động của mình từ chuẩn bị, tiến hành hoạt động đến đánh giá kết quả hoạt
động như:
- Nhận xét chung về ý thức tham gia của mọi thành viên trong tập thể.
- Hướng dẫn viên khu di sản, giáo viên và đại diện học sinh (3 em) tham gia
đánh giá kết quả hoạt động của từng nhóm bằng phiếu. Tổng hợp kết quả, giáo
viên tuyên dương nhóm hoạt động tốt nhất trước tập thể lớp.
- Hướng dẫn viết bài thu hoạch nhằm tìm hiểu mức độ nhận thức vấn đề của
học sinh.
3. Phân tích tính mới, tính sáng tạo của giải pháp:
- Góp phần đẩy mạnh, hướng dẫn hoạt động nhận thức cho học sinh
- Giúp học sinh phát triển kĩ năng học tập, tự chiếm lĩnh kiến thức như kĩ
năng quan sát, thu thập, xử lí thông tin, thảo luận nhóm, qua đó tự chiếm lĩnh kiến
thức cần thiết thu được trong quá trình tiếp cận với di sản; kĩ năng vận dụng các

năng lắng nghe tích cực, kĩ năng trình bày suy nghĩ ý tưởng, kĩ năng hợp tác, kĩ
năng tư duy phê phán, kĩ năng quản lí thời gian…)
* Khảo sát sự hứng thú của học sinh sau khi tham gia ngoại khóa:
Lớp Số được hỏi
7A
29

Hứng thú
29

Không hứng thú
0

* Chuyên đề được Phòng Giáo dục Kim Sơn đánh giá: Tổ chức thành
công và hiệu quả.

Phần III. KẾT LUẬN
Với sự tìm tòi, học hỏi, phát huy sức mạnh, sự sáng tạo của cá nhân và tập
thể, với cương vị Phó Hiệu trưởng phụ trách chuyên môn tổ Khoa học Xã hội, tôi
thiết nghĩ mình cần mạnh dạn, sáng tạo đổi mới nhiều hơn nữa trong quá trình
quản lí cũng như trong công tác giảng dạy. Luôn chú trọng giáo dục gắn liền với di
sản đem lại hứng thú cho học sinh trong học tập, góp phần giáo dục nhân cách và
kĩ năng sống cho các em để các em trở thành những công dân có ích cho Tổ quốc.
Tôi sẽ tích cực và động viên tập thể giáo viên nhân rộng những tiết học như thế
trong quá trình giáo dục và quản lí tiếp theo của mình góp phần xây dựng phong
12


trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” thật sự thiết thực,
có hiệu quả đồng thời góp phần vào sự nghiệp chung của đất nước, của ngành, sự



TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hướng dẫn số 73/HD-BGD ĐT-BVHTTDL của Bộ Giáo dục đào tạo và Bộ Văn
hóa Thể thao du lịch về hướng dẫn sử dụng di sản văn hóa trong dạy học ở trường
phổ thông ban hành ngày 16/01/2013 .
2. Tài liệu tập huấn Sử dụng di sản trong dạy học ở trường phổ thông của Bộ Giáo
dục và Đào tạo.

14


15