Số hóa bởi trung tâm học liệu ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
………… o0o…………
KIỀU THANH BẮC
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA
CÓ NỘI DUNG ỨNG DỤNG KĨ THUẬT VỀ CẢM ỨNG ĐIỆN TỪ VẬT LÍ
11 THEO HƯỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC VÀ NĂNG LỰC SÁNG
TẠO CỦA HỌC SINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THÁI NGUYÊN - 2013
Kiều Thanh Bắc
Số hóa bởi trung tâm học liệu iii
MỤC LỤC
Trang phụ bìa
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC ii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU viii
DANH MỤC BIỂU ĐỒ VÀ ĐỒ THỊ iv
DANH MỤC CÁC HÌNH x
MỞ ĐẦU 1
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI: 1
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU 2
3. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 2
4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC 3
5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 3
6. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 4
7. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI 4
8. CẤU TRÚC LUẬN VĂN 4
1.1 Hoạt động ngoại khóa trong hệ thống dạy học ở nhà trƣờng phổ thông.
6
1.1.1. Hoạt động ngoại khóa trong nhà trƣờng phổ thông. 6
1.1.2. Vai trò của hoạt động ngoại khóa trong nhà trƣờng phổ thông. 6
1.2. Hoạt động ngoại khóa vật lí ở trƣờng THPT. 6
Chƣơng 2: Tổ chức hoạt động ngoại khóa có nội dung ứng dụng kĩ thuật
về “Cảm ứng điện từ” cho học sinh lớp 11 THPT. 31
2.1. Mục tiêu dạy học mà học sinh cần đạt đƣợc khi học về “Cảm ứng điện
từ” ở lớp 11 THPT. 31
2.1.1. Mục tiêu về kiến thức. 31
2.1.2. Mục tiêu về kĩ năng. 31
2.1.3. Mục tiêu phát triển tƣ duy. 31
Số hóa bởi trung tâm học liệu v
2.2. Tìm hiểu tình hình dạy và học về “Cảm ứng điện từ” ở lớp 11. 32
2.2.1. Mục đích điều tra. 32
2.2.2. Phƣơng pháp điều tra. 32
2.2.3. Đối tƣợng điều tra. 32
2.2.4. Kết quả điều tra. 32
2.2.4.1. Kết quả điều tra bằng phiếu điều tra: 32
2.2.4.2. Kết quả điều tra bằng phƣơng pháp phỏng vấn: 33
2.2.5. Nguyên nhân của những suy nghĩ sai lầm của học sinh, sự thiếu tích
cực, sáng tạo của HS và một số giải pháp khắc phục. 35
2.2.5.1. Nguyên nhân 35
2.2.5.2. Biện pháp khắc phục 35
2.3. Xây dựng nội dung, quy trình hoạt động ngoại khóa về “Cảm ứng điện
từ” ở lớp 11 THPT. 36
2.3.1. Mục tiêu sƣ phạm chung khi xây dựng quy trình tổ chức hoạt động
ngoại khóa. 36
2.3.2. Nội dung hoạt động ngoại khóa về ứng dụng kĩ thuật của kiến thức
“Cảm ứng điện từ”. 36
2.3.2.1. Thiết kế và biểu diễn mô hình về ứng dụng kĩ thuật. 36
2.3.2.2. Thiết kế phần thi kiến thức dƣới hình thức gameshow “Rung
KẾT LUẬN CHUNG CỦA LUẬN VĂN 78
TÀI LIỆU THAM KHẢO 80
Số hóa bởi trung tâm học liệu vii
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT
Chữ viết tắt
Chữ viết đầy đủ
1
HĐNK
Hoạt động ngoại khóa
2
THPT
Trung học phổ thông
3
HS
Học sinh
4
GV
Giáo viên
5
TNSP
Thực nghiệm sư phạm
6
GD
Giáo dục
Số hóa bởi trung tâm học liệu
Hình 3.5: Mô hình bếp từ 60
Hình 3.6: Mô hình động cơ điện 61
Hình 3.7: Mô hình máy phát điện 62
Số hóa bởi trung tâm học liệu 1
MỞ ĐẦU
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Việt Nam đang bước trên con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước. Viễn cảnh sôi động, tươi đẹp nhưng cũng nhiều thách thức, đòi hỏi ngành
Giáo dục – Đào tạo phải có những đổi mới căn bản, mạnh mẽ, đồng bộ về mọi
mặt. Trong đó, đặc biệt chú trọng đến đổi mới phương pháp dạy học và phương
tiện dạy học. Theo nghị quyết TW 2 khóa VIII đã chỉ rõ “Đổi mới mạnh mẽ
phương pháp giáo dục – đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện
thành nếp tư duy sáng tạo của người học, từng bước áp dụng các phương pháp
tiên tiến và phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học, đảm bảo điều kiện và
thời gian tự học, tự nghiên cứu cho học sinh…”.
Định hướng trên đây đã được pháp chế trong luật giáo dục điều 28.2
“Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động,
sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, rèn luyện kỹ năng
vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác đ ộng đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng
thú học tập cho học sinh…”. (Luật giáo d ục năm 2005).[6]
Vấn đề đặt ra đối với các trường học là cần không ngừng đổi mới về nội
dung và phương pháp dạy học (PPDH). Giáo dục phải gắn chặt với yêu cầu phát
triển của đất nước, phù hợp với xu thế thời đại. Song nền giáo dục nước ta trong
giai đoạn vừa qua chưa đáp ứng được điều đó. Trong kiểm điểm việc thực hiện
môn vật lí nói riêng và hiệu quả giáo dục nói chung.
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Nghiên cứu nội dung và quy trình tổ chức hoạt động ngoại khóa về ứng
dụng kỹ thuật của các kiến thức về “Cảm ứng điện từ” cho học sinh lớp 11
nhằm phát huy tính tích cực và phát triển năng lực sáng tạo của học sinh, đồng
thời góp phần củng cố, đào sâu, mở rộng các kiến thức đã học trong nội khóa.
3. ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
-Đối tượng nghiên cứu:
Số hóa bởi trung tâm học liệu 3
Quá trình nhận thức của học sinh (tính tích cực, năng lực sáng tạo và khả
năng vận dụng kiến thức trong đời sống) trong HĐNK về ứng dụng kĩ thuật ở
chương “cảm ứng điện từ” vật lí 11, THPT.
-Phạm vi nghiên cứu:
Quá trình tổ chức hoạt động ngoại khóa ở chương “Cảm ứng điện từ”, vật lí
11 (cơ bản), đối với học sinh tại trường THPH Lương Phú.
4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
Nếu tổ chức hoạt động ngoại khóa về ứng dụng kĩ thuật của các kiến
thức về cảm ứng điện từ theo hướng tăng cường cho học sinh giải thích ứng
dụng trong kĩ thuật và chế tạo mô hình thì sẽ tạo được sự hứng thú của học sinh
trong học tập, giúp phát huy tính tích cực, phát triển năng lực sáng tạo cho học
sinh đồng thời giúp học sinh củng cố, đào sâu mở rộng kiến thức về cảm ứng
điện từ .
5. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
Để đạt được mục đích nghiên cứu ở trên, chúng tôi đề ra các nhiệm vụ
nghiên cứu cụ thể như sau:
- Nghiên cứu cơ sở lí luận của hoạt động ngoại khóa, đặc biệt là lí luận về
hoạt động ngoại khóa vật lí.
hoạch. Phân tích kết quả thu được trong quá trình thực nghiệm sư phạm, đối
chiếu với mục đích nghiên cứu và rút ra kết luận của đề tài.
7. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
-Xây dựng nội dung và quy trình dạy học ngoại khóa (nội dung phương
pháp dạy học, hình thức tổ chức dạy học) về các ứng dụng kĩ thuật thuộc
chương “Cảm ứng điện từ” vật lí 11 cơ bản.
-Bổ sung làm phong phú thêm tài liệu tham khảo cho cá giáo viên
THPH, sinh viên các trường ĐHSP và CĐSP. Góp phần đổi mới phương pháp
dạy học môn vật lí THPT.
8. CẤU TRÚC LUẬN VĂN
Số hóa bởi trung tâm học liệu 5
Ngoài phần mở đầu, kết luận, luận văn có ba chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn việc hoạt động ngoại khóa vật lí ở
trường THPT.
Chương 2: Tổ chức hoạt động ngoại khóa về các ứng dụng kĩ thuật của
kiến thức chương “Cảm ứng điện từ” vật lí 11 cơ bản.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.
Số hóa bởi trung tâm học liệu 7
được tổ chức trên lớp, góp phần giúp học sinh phát triển và hoàn thiện nhân
cách, củng cố và mở rộng kiền thức đã được học, rèn luyện kĩ năng sống, bồi
dưỡng năng khiếu và tư duy sáng tạo cho học sinh.[3]
1.2.2. Đặc điểm của hoạt động ngoại khóa.
- Hoạt động ngoại khóa được thực hiện ngoài giờ học chính khóa trên lớp,
thường không mang tính bắt buộc mà tùy thuộc vào hứng thú, sở thích, nguyện
vọng của mỗi học sinh và khả năng tổ chức của giáo viên cùng với điều kiện
của nhà trường.
- Hoạt động ngoại khóa có thể được tổ chức dưới nhiều dạng như: dạng tập thể
lớp, dạng nhóm năng khiếu, dạng học tập, dạng vui chơi, dạng thường kì, dạng
đột xuất nhân những dịp kỉ niệm ngày lễ…
- Hoạt động ngoại khóa có thể tổ chức dưới nhiều hình thức như: Tổ chức hội
thi tìm hiểu kiến thức, câu lạc bộ khoa học, tham quan học tập, hội vui, dạ hội
khoa học, dạ hội nghệ thuật…
- Hoạt động ngoại khóa có nội dung rất đa dạng bao gồm cả về mặt kiến thức
văn hóa, thể dục thể thao, văn nghệ , khoa học công nghệ…
- Hoạt động ngoại khóa do giáo viên bộ môn, giáo viên chủ nhiệm, Đoàn thanh
niên hay cả nhà trường cùng tổ chức, tùy thuộc vào mục đích, quy mô của từng
hoạt động. Học sinh tham gia có thể là một nhóm, một lớp, một khối hoặc toàn
bộ học sinh của nhà trường.
- Hoạt động ngoại khóa có kế hoạch cụ thể về hình thức tổ chức, phương pháp,
và nội dung.
- Kết quả của hoạt động ngoại khóa không được đánh giá bằng điểm như kết
quả học tập nội khóa mà thông qua sản phẩm học sinh làm được, thông qua sự
tích cực, hứng thú, sáng tạo của học sinh trong quá trình tham gia. Sự đánh giá
này phải được công khai, kịp thời khích lệ, động viên học sinh.
Số hóa bởi trung tâm học liệu
Số hóa bởi trung tâm học liệu 9
c. Về thái độ.
- Có hứng thú học tập vật lí, yêu thích tìm tòi khoa học, trân trọng những đóng
góp của vật lí cho sự tiến bộ của xã hội và đối với công lao của các nhà khoa học.
- Có thái độ hòa đồng, thân thiện với bạn bè, thầy cô, nhiệt tình trong công việc
hết lòng giúp đỡ bạn bè trong công việc của nhóm, của lớp.
- Tạo môi trường giao lưu, học hỏi lẫn nhau giữa các học sinh trong cùng một
nhóm, một lớp và học sinh các lớp khác nhau từ đó làm cho học sinh ngày càng
yêu thích các hoạt động ngoại khóa.
- Rèn cho học sinh có tính kiên trì, tỉ mỉ, tinh thần trách nhiệm cao trong công việc.
1.2.3.2. Đối với giáo viên:
- Nâng cao và mở rộng những hiểu biết về kiến thức chuyên môn.
- Rèn luyện, bồi dưỡng những kĩ năng trong tổ chức các hoạt động ngoại khóa
như: kĩ năng tập hợp học sinh, kĩ năng giao tiếp, quan hệ với các lực lượng giáo
dục trong và ngoài nhà trường, kĩ năng lập kế hoạch và thực hiện kế hoạch, kĩ
năng đánh giá học sinh thông qua hoạt động ngoại khóa…
- Có thái độ tinh thần trách nhiệm cao, nhiệt tình trong công việc, thương yêu,
gần gũi, thân thiện với học sinh, tăng cường sự hiểu biết giữa thầy và trò.
1.2.4. Vai trò của hoạt động ngoại khóa môn vật lí.
1.2.4.1. Vai trò của hoạt động ngoại khóa trong việc giáo dục kĩ năng sống
cho học sinh.
Có rất nhiều kĩ năng sống được rèn luyện thông qua việc học sinh tham gia các
hoạt động ngoại khóa. Tuy nhiên, trong hoạt động ngoại khóa môn vật lí, một
số kĩ năng sống chủ yếu sẽ được rèn luyện cho học sinh thông qua quá trình các
em tham gia các hoạt động ngoại khóa.
* Kĩ năng thể hiện sự tự tin
Thông qua các hoạt động ngoại khóa vật lí, học sinh được rèn luyện kĩ năng thể
- Có trách nhiệm về những thành công hay thất bại của nhóm, về những sản
phẩm do nhóm tạo ra.
* Kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin
Số hóa bởi trung tâm học liệu 11
Trong thời đại bùng nổ thông tin hiện nay, kĩ năng tìm kiếm và xử lí thông tin
là một kĩ năng sống quan trọng giúp con người có thể có được những thông tin
cần thiết một cách đầy đủ, khách quan, chính xác, kịp thời.
Hoạt động ngoại khóa vật lí là một hoạt động giúp học sinh củng cố và mở rộng
kiến thức. Do đó, để tham gia các hoạt động kiến thức yêu cầu đối với học sinh
không những chỉ có ở sách giáo khoa mà còn ở nhiều tư liệu khác như các tạp
chí, sách tham khảo, internet… Với nhiều nguồn thông tin như vậy thì học sinh
cần có kĩ năng tìm kiếm, phân tích và chọn lọc những thông tin cần thiết và phù
hợp cho mình.
1.2.4.2. Vai trò của hoạt động ngoại khóa vật lí đối với việc nâng cao hứng
thú học tập môn vật lí.
Hiện nay, với chủ trương đổi mới phương pháp học tập ở mọi bậc học, cấp học,
yêu cầu phương pháp học tập phải tác động đến tình cảm và đem lại hứng thú
học tập cho học sinh. Hoạt động ngoại khóa với những nội dung và hình thức tổ
chức phong phú là điều kiện tốt để giúp nâng cao hứng thú học tập bộ môn vật
lí cho học sinh.
1.2.4.3. Vai trò của hoạt động ngoại khóa vật lí với việc củng cố và mở rộng
kiến thức.
Tổ chức hoạt động ngoại khóa là cơ hội tốt giúp học sinh củng cố và mở rộng
các kiến thức đã được học trong chính khóa. Khi tham gia các trò chơi thi kiến
thức giữa các đội, các em còn được ôn luyện lại các kiến thức đã được học.
Hoặc khi chuẩn bị các bài thuyết trình hay chế tạo một thiết bị khoa học kĩ
thuật có ứng dụng kiến thức vật lí nào đó thì buộc các em học sinh phải xem
- Giới thiệu những vấn đề chưa có điều kiện đưa vào vật lí phổ thông: (Thiên
văn học, GD môi trường…)
- Giới thiệu máy móc các thiết bị kĩ thuật của vật lí trong đời sống, lao động, an
ninh quốc phòng.
- Thảo luận, giải đáp những thắc mắc liên quan đến vật lí học.
- Biểu diễn các thí nghiệm vật lí.
- Cho HS tham gia vào một số trò chơi liên quan đến vật lí.
Số hóa bởi trung tâm học liệu 13
1.2.5.1.2. Hình thức tổ chức hội vui vật lí
Hình thức tổ chức phụ thuộc vào mục đích, điều kiện tổ chức và nội dung
rộng, hẹp của hội vui ta có thể chia theo hai hình thức: Hội vui chuyên đề
hoặc hội vui tổng hợp.
+ Hội vui chuyên đề: Cần đi sâu giới thiệu cho HS một chuyên đề nào đó, nhằm
tạo cho HS hiểu sâu về mặt kiến thức, rèn luyện thêm về mặt kĩ năng và biết vận
dụng của kiến thức vào trong thực tế đời sống hàng ngày. Mọi hoạt động của thầy
và trò đều xoay quanh một vấn đề nào đó trực tiếp hoặc gián tiếp.
+ Hội vui tổng hợp: Cần cho HS thấy mối liên hệ mật thiết của các môn học với
nhau trong sự hoàn thiện nhân cách, cũng như việc ứng dụng hay vận dụng trong
thực tế. Hội vui này thấy được sự bao quát, sự logic của các môn học, gây được sự
thiện cảm và yêu thích các bộ môn không thiên vị hay học lệch.
Thời gian tổ chức hội vui có thể học xong từng phần của chương trình học hoặc
vào một dịp nào đó (ngày 26/3, 30/4, 20/11…) cũng có thể tổ chức vào những
ngày sự kiện của vật lí.
Để hội vui đạt kết quả thì công tác chuẩn bị và lập kế hoạch chi tiết cho hội vui
là không thể thiếu.
Tiến trình diễn ra hội vui có thể theo trình tự sau:
+ Khai mạc, giới thiệu nội dung hội vui: Có nhiều cách thực hiện phần này, có
đưa ra đáp án hoặc mời ban cố vấn nhận xét, đánh giá giữa các đội.
Một số điều cần chú ý phải bố trí sắp xếp các nội dung một cách khoa học,
linh hoạt, sáng tạo để làm sao các em đứng ngoài xem mà vẫn có thể học hỏi
và rút kinh nghiệm được mà không ảnh hưởng đến người tham gia. Giữa mỗi
phần có thể xen vào những tiết mục văn nghệ hoặc có những câu đố vui đối
với khán giả để gây sự chú ý.
+ Tổng kết hội vui: Sau mỗi hội vui ta tổng kết lại các vấn đề, đánh giá, nhận
xét, rút kinh nghiệm và trao quà cho những thành viên chuẩn bị tốt hoặc cho cá
nhân, đội thi đạt giải. Thông báo chủ đề ngoại khóa tiếp theo.
Copyright: Tài liệu đại học ©