Chương I

MỞ ĐẦU
1.1. Cơ sở lý luận
Ngay từ thời xa xưa Thể dục thể thao (TDTT) đã được coi là một nền văn
hóa nhằm hoàn thiện con người: “vận động là sức khỏe, là sự sống”, các nhà
triết học thời cổ đại đã đề cao cái đẹp trong sự phát triển hài hòa ,luôn “trong
sạch về đạo đức,phong phú về tinh thần và hoàn thiện về thể chất” do TDTT
đem lại.
Ngay từ ngày đầu khai sinh ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa, Bác Hồ
đã ra lời kêu gọi “tập thể dục để bồi bổ sức khỏe là bổn phận của mỗi người dân
yêu nước”.tập luyện TDTT là một cách nâng cao sức khỏe và keó dài tuổi thọ có
chủ đích.
Bơi lội là môn thể thao mang tính thực dụng rất lớn, thuộc một trong năm
môn cơ bản của Thể thao Việt Nam. Bơi lội có tính quần chúng cao, dễ tập
luyện, đặc biệt rất phù hợp với những nơi địa hình có nhiều sông ngòi.Tuy nhiên
số người tập luyện chưa cao. Hàng năm, số lượng người chết đuối còn rất cao,
đặc biệt là ở lứa tuổi học sinh.
Ai cũng biết Bơi lội là môn thể thao không chỉ có tác dụng rèn luyện sức
khỏe,nâng cao thể chất,ý chí cho người tham gia tập luyện mà còn góp phần rèn
luyện những kỹ năng quan trọng giúp cho con người chủ động phòng chống tai
nạn đuối nước có hiệu quả.
Vì vậy công tác phổ cập kiến thức và kỹ năng bơi lội thực dụng cho trẻ là
việc làm cấp bách trước mắt và lâu dài của sự nghiệp chăm sóc và bảo vệ trẻ
em ở nước ta. Đó là trách nhiệm của Nhà nước, của các tổ chức xã hội, gia
đình, nhà trường. Đối với giáo viên Giáo dục thể chất (GDTC) trong trường
học, đó vừa là trách nhiệm nghề nghiệp vừa là tình cảm yêu thương bảo vệ trẻ
em, vừa có tính nhân văn cao cả.
Trên cơ sở mục tiêu của việc học hiên nay “Học để biết, học để vận dụng
trong cuộc sống, học để làm người, học để làm việc”. Đối với việc tự học bơi
hiện nay, chúng ta cần quan tâm hơn cho mục tiêu là học để biết và học để vận

cảm lạnh.
Bơi lội là phương tiện chữa một số bệnh về thể hình cho trẻ em như: cong
vẹo cột sống, co cứng khớp, béo phì...và người bị suy thoái cột sống.
2


Luyện tập bơi lội có tác dụng tốt đối với hệ thống thần kinh trung ương,
hưng phấn và ức chế thăng bằng.
Hoạt động bơi lội có ảnh hưởng cải thiện chức năng tuần hoàn. Người tập
luyện bơi lội thường xuyên tim co bóp mạnh hơn người bình thường, số lần đập
của tim lúc bình thường giảm từ 60 lần/ phút xuống 45 lần/ phút.
Tập luyện bơi lội có tác dụng làm tăng hoạt động của hệ huyết quản, do
áp lực của nước vào da, mà máu tỉnh mạch về tim thuận lợi hơn.
Tập luyện bơi lội có tác dụng làm phát triển hệ hô hấp, dung tích sống của
vận động viên bơi lội đạt tới 6-7 lít, trong khi người bình thường chỉ đạt 3-4 lít
đối với nam.
Tập luyện thường xuyên bơi lội sẽ phát triển tốt các tố chất vận động như:
Sức nhanh, sức mạnh, sức bền, độ dẻo dai, từ đó làm cho năng lực vận động
của con người được nâng cao.
Bơi lội là môn thể thao thi đấu, vì thông qua thi đấu, vận động viên có thể
đem về nhiều bộ huy chương cho đất nước.Vì các lí do trên, mà bơi lội được
xem như là một môn thể thao cơ sở và cơ bản của phong trào TDTT nước ta và
phong trào thể thao Olympic thế giới.
Bơi lội là môn thể thao có ý nghĩa thực dụng rất lớn trong đời sống con
người. Hàng năm có rất nhiều người chết đuối vì không biết bơi hoặc biết bơi
nhưng do chủ quan. Rất nhiều lợi ích mà bơi lội đem lại cho các bạn như đã nói
ở trên; biết bơi là kỹ năng sống rất quan trọng nhằm đối phó với môi trường
hiện nay; biết bơi tạo cho con người tự tin, lạc quang hơn trong cuộc sống.
1.2. Cơ sở thực tiễn
Nước ta là nước nằm ở vùng nhiệt đới gió mùa, có bờ biển dài, có nhiều

học sinh” một cách thiết thực nhất.
Đối với học sinh trên địa bàn TP Ninh Bình có một ưu thế là gần bể bơi
Trung tâm thanh thiếu nhi,bể bơi Hoàng Sơn, bể bơi Tháng 8, bể bơi Quang
Dũng, bể bơi Lavender, bể bơi The Vissai ,nhưng việc tổ chức dạy bơi cho học
sinh hầu như chưa có trường nào triển khai dạy; trường THCS Đinh Tiên
Hoàng chỉ mới đưa vào dạy đại trà bắt buột ở 2 khối 6 và 7, khối 8 và 9 vẫn
chưa được học, các em tự tập là chính.

4


Mặt khác phần lớn học sinh hiện nay biết bơi chính là do các em tự tập là
chính, nên việc hoàn thiện động tác của các em rất lâu và sai rất nhiều về kỹ
thuật động tác, làm cho các em không bơi nhanh, bơi xa được, làm mất sức rất
nhiều, trong quá trình bơi có nhiều động tác thừa tạo ra lực cản rất lớn.
Theo số liệu của Tổng cục thống kê năm 2010 cả nước có 2500 trẻ em bi
đuối nước, năm 2011 cả nước có trên 3000 trẻ em bị đuối nước, năm 20132014 tỷ lệ chết đuối ở trẻ em Việt Nam cao gấp 10 lần các nước phát triển.Trên
50% các trường hợp xảy ra ngoài trời khi trẻ em đi tăm sông hồ, ao, biển. đáng
nói nhất là tỷ lệ tai nạn chết đuối nước ở trẻ em Việt Nam là 22,6% (trong đó
trẻ em dưới 15 tuổi chiếm 70%) chỉ đứng sau tỷ lệ tử vong do tai nạn giao
thông la 26,7%. Số lượng thống kê thật là nhức nhối!
Đối với bản thân là giáo viên thể dục chuyên sâu bơi lội, có nhiều kinh
nghiệm trong việc dạy bơi thì việc tìm ra phương án tối ưu để giải quyết nhiệm
vụ cấp thiết đặt ra cho ngành sư phạm thể chất trong điều kiện cơ sở vật chất
chưa đáp ứng được nhu cầu giảng dạy.
Với tất cả những cơ sở trên tôi mạnh dạn đưa ra sáng kiến:
“Một số kinh nghiệm hướng dẫn tự học môn bơi lội cho học sinh THPT”.
1.3. Mục đích nghiên cứu
Nhằm cung cấp cho học sinh tài liệu hướng dẫn tự học bơi một cách hiệu
quả nhất, thông qua đó để phát triển phong trào bơi lội cho học sinh THPT.

6
7
8
9
10
11

Nội dung
Các động tác khởi động
Một số bài tập, trò chơi vận động
Một số bài tập bổ trợ, trò chơi dưới nước
Lướt nước đạp chân không thở, có thở
Lướt nước quạt tay không thở, có thở
Phối hợp chân tay không thở, có thở
Phối hợp chân tay có thở
Hoàn thiện kỹ thuật bơi trườn sấp
Học xuất phát – Bơi trườn sấp
Giới thiệu luật bơi lội
Kiểm tra

1
x
x
x
x
x

2
x
x

x

Mỗi một giáo án bơi lội là một tiết dạy 45 phút thì phần khởi động trên
cạn trong giáo án là 15 phút chiếm 33,33%, phần trọng tâm của tiết học phân bố
khoảng 20- 23 phút chiếm tỷ lệ 44,44- 51,11% tiết học. Với số lượng thời gian
như thế thì không thể đảm bảo chất lượng cho tiết học. Vì thế mà việc đưa môn
học bơi lội vào trường học hiện còn là vấn đề hết sức nan giải.
2.2. Giải pháp mới đề ra
Thực hiện mục tiêu cơ bản của bộ môn, đặc biệt là môn bơi lội là học để
biết, học để vận dụng trong cuộc sống, đáp ứng với môi trường sống hiện nay
và nâng cao kỹ năng sống cho mỗi bản thân học sinh.
6


Trong phần chính của SKKN này, với kinh nghiệm của mình, tôi đã tham
khảo ở giáo trình, sách, báo, trên mạng internet để góp nhặt và tổng hợp những
tư liệu, tài liệu kiến thức có liên quan đến việc tự học bơi và đưa ra cho học
sinh nhóm thực nghiệm tài liệu hướng dẫn cách tự học bơi nhằm giúp học sinh
tự học bơi để biết bơi (nhóm đối chứng không phổ biến tài liệu này).
2.2.1. Các biện pháp chính cần thực hiện trong nội dung này
2.2.1.1. Thực nghiệm
Tôi chia đối tượng học sinh ra làm 2 nhóm:
- Nhóm A: Bao gồm 183 em học sinh khối 11(nhóm thực nghiệm)
- Nhóm B: Bao gồm 191 em học sinh khối 10 (nhóm đối chứng)
Sau đó tiến hành phát phiếu điều tra học sinh ( Phụ lục 1) cho học sinh rồi
tổng hợp số liệu học sinh biết bơi và chưa biết bơi. Kết quả thu được thể hiện ở
bảng sau.
Bảng 2.2: KẾT QUẢ TỔNG HỢP PHIẾU ĐIỀU TRA TRƯỚC KHI HỌC BƠI
KHỐI 11 NĂM HỌC 2014 – 2015
LỚP 11


TỔNG

SỐ H/ S BIẾT BƠI

NAM
NỮ
Số lượng
90/191
23/101
17/90
40/191
151/191
Tỷ lệ
47,1%
22,8%
18,9%
20,9%
79,1 %
Từ số liệu thống kê được từ 2 bảng trên ta thấy thực trạng số học sinh
SỐ H/S NỮ

không biết bơi là rất cao khối 11 la 83,1%,khối 10 là 79,1%.
2.2.1.2. Áp dụng sáng kiến
Triển khai sáng kiến đến nhóm A: Để thực hiện nhiệm vụ này tôi đã photo
cho nhóm A mỗi học sinh một bản “Tài liệu hướng dẫn học sinh tự học bơi”.
Nội dung “tài liệu hướng dẫn học sinh tự học bơi” như sau:
• Dụng cụ chuẩn bị cho học bơi:
- Quần, áo bơi.
7

động tác kỹ thuật khác.
• Những nguyên tắc tự học bơi
8


- Học sinh phải tuyệt đối tuân thủ theo sự hướng dẫn của giáo viên, không
tùy tiện ra khỏi khu vực quản lý của giáo viên.
- Phải đảm bảo tốt những qui định của hồ bơi.
- Phải khởi động và tập trên cạn thật kỹ mới xuống nước.
- Khi đi tắm sông, hồ, không đi một mình, không đến những nơi nước sâu
nguy hiểm...
• Các động tác khởi động trước khi học kỹ thuật bơi
+ Bài tập khởi động chung
- Xoay các khớp theo thứ tự: Cổ tay kết hợp cổ chân, xoay khuỷu tay, vai,
hông, đầu gối.
- Ép dọc, ép ngang
+ Bài tập khởi động chuyên môn
Đập chân trườn sấp: Ngồi trên mặt bể hai chân duỗi thẳng, nâng chân
cách mặt đất khoảng 40cm ,người ngả ra phía sau, hai tay chống đất sau đó đưa
chân lên xuống.

(Ảnh minh họa)
Đạp chân ếch: Ngồi trên mặt bể hai chân duỗi thẳng, co chân đưa gót chân
về sát mông, bàn chân gập hình bàn cuốc rồi xoay sang hai bên (khoảng cách
giữa 2 gót chân lớn hơn khoảng cách giữa 2 đầu gối) rồi giữ chân bàn quốc đap
rộng sang 2 bển ra trước, gần hết quãng đường thi duỗi thăng cổ chân khép sát
2 chân.

9


Tập ở bể lớn. Đây là động tác bổ trợ rất tốt cho tập nổi, đặc biệt đối với
những người ít nổi.

11


Cách thực hiện như sau: Người ở tư thế đứng thẳng hít thật sâu, sau đó từ
từ ngồi xuống, 2 tay ôm bó gối và đạp chân xuống đáy bể để cơ thể từ từ nổi lên,
người giữ thăng bằng. Tư thế người nổi lên như một phao câu cá, xem hình bên.

Động tác nổi hình phao câu cá (ảnh minh họa)
+ Tập nổi hình phao câu cá, sau đó nằm nổi dang tay chân:
Động tác này làm giống như hình bên, nhưng sau đó dang 2 tay, 2 chân
dang ngang, để cơ thể tiếp tục nổi trên mặt nước
+ Tập nổi hình sao trên mặt nước ba bốn người trở lên:
Đây là động tác bổ trợ tốt cho tập nổi và kết hợp với làm động tác quạt
chân trườn sấp, đây cũng là động tác thả lỏng ở cuối mỗi tiết học bơi đấy.

12


(Ảnh sưu tầm)

Tập thêm tư thế nổi ngửa (Ảnh sưu tầm)
• Tập lướt nước
Đây là giai đoạn tập làm quen với cơ thể di chuyển trong nước và giữ
thăng bằng trong nước, được thực hiện bởi các động tác và bài tập sau:
+ Tập lướt nước hình cá kiếm
Đây là động tác rất quan trọng, thực hiện được động tác này thì việc học
bơi và biết bơi thật dễ dàng và nắm chắc thành công

Mời xem hình vẽ mô phỏng động tác dưới đây:

14


+ Tập lướt nước có sử dụng phao:
Thực hiện động tác như cũ nhưng 2 tay tỳ lên phao trái tim để thực hiện
động tác lướt nước:
+ Tập lướt nước hình cá kiếm, có người giúp đở:
Thực hiện động tác như cũ nhưng có người bạn hỗ trợ từ phía sau:
• Kỹ thuật bơi trườn sấp
Vị trí thân người: Khi bơi trườn sấp thân người nằm ngang bằng trên mặt
nước, có hình dáng thoi nhọn, lực cản của nước ít nhất so với các kiểu bơi
khác.

(Ảnh sưu tầm)
Động tác chân:
Động tác chân của người bơi trườn sấp có mục đích:
 Giữ thăng bằng cho cơ thể trên mặt nước
15


 Tạo thêm một phần lực đẩy cơ thể tiến về phía trước
 Chân chuyển động co duỗi các khớp hông, đầu gối, cổ chân theo hướng
ra sau trên xuống.
Tập chân trên cạn:
Ngồi trên thành hồ, duỗi thẳng 2 chân và 2 bàn chân, nâng lên đập xuống
liên tục cho thật nhuyễn, đầu gối thẳng, Khi quạt chân không được co khớp gối

Tập chân trong nước:

một lần thở ra và một lần hít vào; hít vào trên không, thở ra dưới nước

(Ảnh sưu tầm)
Động tác phối hợp giữa tay, chân và thở (Phụ lục 2 ):
Khi bơi trườn sấp có hai cách phối hợp động tác tay, chân và thở
Cách 1: Mỗi chu kỳ bơi 6 lần đập chân - hai lần quạt tay và một lần hít
vào, thở ra gọi là phối hợp 6-2-1
Cách 2: Là phối hợp 4-2-1 như trên nhưng giảm đi hai lần đập chân
(thường vận dụng khi bơi cự ly dài).

19


Động tác tay dưới nước ( Ảnh sưu tầm)

• Kỹ thuật bơi ếch
Vị trí thân người:
Khi bơi thân người nằm ngang trên mặt nước, trục dọc cơ thể tạo với mặt
nước một góc từ 5 - 10 độ

20


Động tác chân:
Hai chân là động lực chủ yếu đẩy cơ thể tiến về trước. Trong bơi ếch
động tác chân có hai tác dụng
 Một là tạo ra lực đẩy cơ thể tiến về trước
 Hai là giữ cơ thể ở tư thế nằm ngang bằng trên mặt nước
Kỹ thuật động tác chân gồm 4 giai đoạn:
 Giai đoạn thứ nhất: Là co chân, mục đích của động tác co chân là tạo

tiến)
- Phối hợp với động tác chân. làm cho tốc độ chuyển động đều hơn
- Tạo ra lực nổi cho cơ thể

22


(ảnh minh họa)
Động tác thở và phối hợp động tác tay, chân với thở: (phụ lục 3)
Phối hợp trong bơi ếch rất quan trọng, phối hợp tốt hay xấu ảnh hưởng
trực tiếp đến tốc độ và hiệu lực động tác. Các động tác trong phối hợp sẽ diễn ra
theo thứ tự sau:

Ảnh sưu tầm
Bảng 2.4: Các giai đoạn phối hợp tay,chân và thở trong bơi ếch.
Tay

Tỳ nước

Quạt nước
23

Thu tay

Duỗi tay


Chân
Thở
• Bơi tự cứu

24


Tổng hợp điều tra số liệu học sinh biết bơi và không biết bơi sau khi
triển khai sáng kiến.
Bảng 3.1: KẾT QUẢ TỔNG HỢP PHIẾU ĐIỀU TRA SAU KHI HỌC BƠI
KHỐI 11 NĂM HỌC 2014 – 2015
LỚP 11

TỔNG

Số lượng
Tỷ lệ

SỐ H/S NỮ

87/183
47,5%

SỐ H/ S BIẾT BƠI
NAM
NỮ

72/96
75%

45/87
51,7%

117/183

30,4%

133/191
69,6%

So sánh kết quả thu được ở 2 bảng thống kê trên rút ra kết luận: Hiệu quả
của việc triển khai sáng kiến này rất khả quan, đạt được kết quả khá cao.
Do vậy trong năm học tiếp theo tôi tiếp tục đầu tư viết và truyền đạt
những kinh nghiệm tự học bơi đến với học sinh, đây là những kinh nghiệm được
rút ra từ nhiều năm trực tiếp giảng dạy môn học này. Kinh nghiệm này đã được
triển khai đến học sinh toàn trường qua các kênh thông tin như đã trình bày ở
trên.
Qua thăm dò và kiểm tra số học sinh đã nhiều lần đi tắm tại hồ bơi mà
chưa biết bơi, tôi nhận thấy: Số em tham gia tắm và tự học bơi tại hồ bơi Trung
Tâm Nhà Thiếu Nhi theo hướng dẫn của giáo viên nhiều hơn, số học sinh có khả
năng biết bơi trong mùa hè này nhiều hơn. Theo hướng dẫn như tài liệu này học
sinh đi tắm và học bơi tự tin hơn, biết phương pháp tự tập và biết bơi nhanh hơn
Tự học để biết bơi là yếu tố đóng vai trò quan trọng trong quá trình tập
luyện động tác thể thao, trong cuộc sống bơi lội từ trước đến nay con người, ai
25