BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Lý Tuyết Ly

THỬ NGHIỆM MÔ HÌNH DẠY HỌC
THEO DỰ ÁN VỚI TRẺ MẪU GIÁO 5 - 6 TUỔI
TẠI THÀNH PHỐ CÀ MAU

Chuyên ngành: Giáo dục học (Giáo dục Mầm non)
Mã số: 60 14 01 01
LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
TS. PHAN THỊ THU HIỀN

Thành phố Hồ Chí Minh - 2014


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của tôi. Các
thông tin, số liệu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc rõ ràng, cụ thể. Kết quả
nghiên cứu trong luận án là trung thực và chưa từng được công bố trong bất kỳ công
trình nghiên cứu nào khác.
Tác giả

Lý Tuyết Ly


LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình học tập và thực hiện luận văn, tác giả đã nhận được sự động
viên, giúp đỡ và hỗ trợ nhiệt tình từ gia đình, thầy cô, nhà trường và bạn bè. Thông

5. Nhiệm vụ của đề tài ............................................................................................... 3
6. Phạm vi nghiên cứu................................................................................................ 4
7. Phương pháp nghiên cứu ....................................................................................... 4
8. Kế hoạch nghiên cứu.............................................................................................. 5
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA MÔ HÌNH DẠY HỌC THEO DỰ ÁN ............. 6
1.1. Bối cảnh nghiên cứu đề tài ....................................................................................... 7
1.1.1. Làn sóng cải cách giáo dục của thế giới .......................................................... 7
1.1.2. Giáo dục mầm non Việt Nam trước làn sóng cải cách giáo dục của thế giới 10
1.2. Cơ sở lí luận về việc thử nghiệm mô hình dạy học theo dự án với trẻ mẫu
giáo 5-6 tuổi ............................................................................................................ 14
1.2.1. Một số khái niệm công cụ .............................................................................. 14
1.2.2. Cấu trúc của mô hình dạy học theo dự án ...................................................... 22
1.2.3. Ưu điểm của dạy học theo dự án và những khó khăn khi dạy học theo cách
tiếp cận dự án ................................................................................................. 31
Tiểu kết chương 1 .......................................................................................................... 37
Chương 2. THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC
TÍCH CỰC ĐÁP ỨNG YÊU CẦU ĐỔI MỚI GIÁO DỤC MẦM NONTẠI
MỘT SỐ TRƯỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ CÀ MAU .............................. 38


2.1. Mục tiêu và nhiệm vụ tìm hiểu thực trạng áp dụng các phương pháp dạy
học tích cực đáp ứng yêu cầu của đổi mới giáo dục mầm non tại một số trường
mầm non thành phố Cà Mau ................................................................................... 38
2.2. Phương pháp tìm hiểu thực trạng áp dụng các phương pháp dạy học tích
cực đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục mầm non tại một số trường
mầm non thành phố Cà Mau ................................................................................... 39
2.2.1. Đối tượng nghiên cứu .................................................................................... 39
2.2.2. Các phương pháp thu thập số liệu .................................................................. 39
2.2.3. Phương pháp xử lý số liệu ............................................................................. 41
2.3. Phân tích kết quả điều tra thực trạng áp dụng các phương pháp dạy học

PHỤ LỤC 9 ................................................................................................................... 54
PHỤ LỤC 10 ................................................................................................................. 62
PHỤ LỤC 11 ................................................................................................................. 65


DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 2.1. Nhận thức của giáo viên về dạy học theo yêu cầu chương trình giáo dục
mầm non 2009…………………………………………………………

44

Bảng 2.2. Nhận thức của cán bộ quản lí về dạy học theo yêu cầu chương trình
giáo dục mầm non 2009………………………………………………... 46
Bảng 2.3. Nhận thức của giáo viên về sự khác nhau giữa cách dạy học trong
chương trình 2009 và cách dạy học trước đây…………………………

47

Bảng 2.4. Nhận thức của cán bộ quản lí về sự khác nhau giữa cách dạy học trong
chương trình mới 2009 và cách dạy học trước đây…………………….

50

Bảng 2.5. Cách hiểu của giáo viên về giáo dục tích hợp ở bậc học mầm non…….

52

Bảng 2.6. Cách hiểu của cán bộ quản lí về giáo dục tích hợp ở bậc học mầm non.


Trong thời đại ngày nay, thế giới đang bước vào kỉ nguyên mới với sự phát triển
nhanh chóng của khoa học kỹ thuật hiện đại, những thành tựu của nó có tác động
mạnh mẽ về mọi mặt của đời sống xã hội. Khoa học tiên tiến đòi hỏi con người không
ngừng học hỏi, nâng cao tri thức và kỹ năng của mình. Sứ mệnh đó đặt lên vai ngành
giáo dục, một trọng trách lớn lao: đào tạo con người đáp ứng yêu cầu xã hội ngày càng
phát triển. Trong những năm gần đây, giáo dục Việt Nam đã và đang thực hiện nhiều
thay đổi trong toàn bộ quá trình dạy học, việc đổi mới phương pháp dạy học rất được
quan tâm. Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản
Việt Nam khoá VIII đã chỉ rõ một nhiệm vụ quan trọng của ngành Giáo dục và Đào
tạo là: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, khắc phục lối truyền thụ
một chiều, rèn luyện thói quen, nề nếp tư duy sáng tạo của người học” [18]. Và điều
này tiếp tục được khẳng định tại khoản 2 điều 5 Luật giáo dục: “Phát huy tính tự giác,
tích cực, chủ động, sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học,
khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” [3].
Nói đến đổi mới giáo dục nghĩa là phải đổi mới toàn diện ngay từ bậc học mầm
non, đặt nó là trọng tâm và ưu tiên hàng đầu trong công cuộc đổi mới. Giáo dục mầm
non là bậc học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân và được xác định là bậc học
giữ vai trò quan trọng trong việc đặt nền móng nhân cách cho trẻ. L. N. Tônxtôi từng
nhận định: “Tất cả những gì mà đứa trẻ sẽ có sau này khi trở thành người lớn đều thu
nhận được từ thời thơ ấu. Trong quãng đời còn lại những cái mà nó thu nhận được chỉ
đáng một phần trăm những cái đó mà thôi”, đồng thời ông còn đưa ra một phép so
sánh “Nếu từ đứa trẻ năm tuổi đến người lớn, khoảng cách chỉ là một bước thì từ đứa
trẻ sơ sinh đến đứa trẻ năm tuổi là một khoảng dài kinh khủng” [30, tr. 337]. Điều này
cho thấy lứa tuổi mầm non là giai đoạn vàng của sự phát triển và không thể tìm thấy ở
bất kì giai đoạn nào. Nhận thức được vai trò của giáo dục mầm non cùng với nhu cầu
đổi mới giáo dục, chương trình giáo dục mầm non 2009 ra đời với triết lý “dạy học lấy
trẻ làm trung tâm” và “dạy học theo hướng tích hợp”, nhằm mục đích phát huy tích
cực, chủ động, sáng tạo, khả năng tư duy, giải quyết vấn đề, khả năng học suốt đời của



phải đáp ứng mọi yêu cầu, mong muốn của trẻ” [2].


3

Mô hình dạy học theo dự án của Lilian G. Katz là cách tiếp cận hiện đại rất được
thế giới quan tâm nhưng lại khá mới mẻ đối với giáo dục mầm non Việt Nam, cho nên
cần thiết phải cập nhật đặc biệt là chúng ta đang trong giai đoạn đổi mới giáo dục
hướng đến “Dạy học lấy trẻ làm trung tâm” và “Dạy học tích hợp”. Đồng thời, đến
thời điểm này vẫn chưa có một công trình nghiên cứu nào về dạy học theo dự án của
Lilian G. Katz tại Việt Nam, nhất là các thành phố trẻ như Cà Mau. Xuất phát từ
những lý do trên, chúng tôi quyết định lựa chọn nghiên cứu đề tài “Thử nghiệm mô
hình dạy học theo dự án với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi tại thành phố Cà Mau”. Điều
chúng tôi mong muốn là giúp trẻ chủ động hơn trong quá trình học và biết nghĩ về
những gì các em được học.
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu cốt lõi của luận văn là thử nghiệm mô hình dạy học theo dự
án với trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi nhằm đánh giá tính khả thi và hiệu quả của mô hình với
mục tiêu chương trình giáo dục mầm non trong điều kiện giáo dục mầm non tại thành
phố Cà Mau.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu: Mô hình dạy học theo dự án với trẻ mẫu giáo 5 - 6
tuổi trong điều kiện Cà Mau.
3.2. Khách thể nghiên cứu: Quá trình hoạt động của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi.
4. Giả thuyết khoa học
Mô hình dạy học theo dự án có thể phù hợp với mục tiêu đổi mới giáo dục mầm
non, phù hợp với tinh thần dạy học hướng vào người học và phù hợp với điều kiện
giáo dục mầm non tại thành phố Cà Mau.
5. Nhiệm vụ của đề tài
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về mô hình dạy học theo dự án.

sau:
+ Nhận thức của giáo viên về đổi mới giáo dục mầm non hiện nay.
+ Thực trạng sử dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học tại các
trường mầm non.
+ Hiểu biết của giáo viên về mô hình dạy học theo dự án.
- Phương pháp phỏng vấn: Bên cạnh quan sát và sử dụng phiếu anket, chúng tôi
còn sử dụng phương pháp phỏng vấn giáo viên nhằm tìm hiểu sâu hơn về thực trạng áp
dụng các phương pháp dạy học tích cực với trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi, đồng thời phỏng


5

vấn cán bộ Sở Giáo dục và Đào tạo về hình thức giáo viên tiếp cận mô hình dạy học
theo dự án của Lilian Katz.
- Phương pháp thử nghiệm: Phương pháp thử nghiệm được chúng tôi sử dụng để
giải quyết nhiệm vụ thứ ba của đề tài. Sau khi đã đi sâu nghiên cứu cơ sở lí luận và tìm
hiểu thực trạng của việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đáp ứng mục tiêu
đổi mới chương trình tại trường mầm non, chúng tôi tiến hành thử nghiệm khoa học
mô hình dạy học theo dự án với trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi tại trường mầm non để đánh
giá tính khả thi và hiệu quả mô hình này.
Ngoài ra, trong quá trình thực hiện đề tài chúng tôi còn kết hợp sử dụng phương
pháp thống kê toán học để xử lý số liệu thu được qua phần mềm Excel trong quá trình
nghiên cứu.
8. Kế hoạch nghiên cứu
- Nghiên cứu lý luận: Từ 1/9/2013 đến 30/12/2013
- Khảo sát thực trạng: Từ 1/1/3014 đến 30/2/2014
- Thử nghiệm khoa học: Từ 1/3/2014 đến 30/5/2014
- Hoàn thành đề tài: 1/6/2014 đến 30/9/2014



sở lí luận về dạy học theo dự án và đây cũng là cơ sở lí luận cho cả quá trình nghiên


7

cứu của chúng tôi. Trong chương một chúng tôi nghiên cứu về làn sóng cải cách giáo
dục trên thế giới kéo theo sự đổi mới giáo dục mầm non tại Việt Nam, sau đó là những
vấn đề liên quan trực tiếp đến mô hình dạy học theo dự án như: khái niệm, mục đích,
đặc trưng, môi trường giáo dục, ưu điểm - hạn chế và cấu trúc của dạy học theo dự án.
Những vấn đề trên sẽ được phân tích rất chi tiết nhằm phục vụ cho đề tài nghiên cứu
của chúng tôi, đồng thời đây cũng sẽ là nguồn tài liệu để các bạn tham khảo về một mô
hình dạy học mới nếu các bạn mong muốn “Dạy học giống như châm một ngọn
lửa…”.
1.1. Bối cảnh nghiên cứu đề tài
1.1.1. Làn sóng cải cách giáo dục của thế giới
Làn sóng cải cách giáo dục trên thế giới diễn ra từ những năm 80 - 90 của thế kỉ
XX với công cuộc “Cải cách bên trong” đến “Cải cách toàn diện”[25] đã ảnh hưởng
không nhỏ đến giáo dục Việt Nam nói chung và giáo dục mầm non nói riêng. Đặc biệt
là phong trào “Cải cách hướng tới tương lai - Future Improvement” [25], nội dung
của làn sóng cải cách giáo dụclà tập trung tạo ra những “kết quả” có thể chưa phát huy
tác dụng tức thì nhưng nhất thiết giúp trẻ sống tự tin, mạnh mẽ hơn trong môi trường
đầy xung đột ở tương lai. Mục đích giáo dục và chức năng giáo dục cũng đổi mới, đó
là người học tự trang bị những hiểu biết đa dạng về xã hội, những kỹ năng cần thiết
theo chuẩn mực văn hóa của địa phương, nơi người học sống và học tập, để có thể ứng
phó và giải quyết vấn đề trong mọi tình huống [25]. Tinh thần của cuộc cải cách này
tiến bộ hơn các cuộc cải cách trước đó, học không còn là quá trình gói gọn trong
khuôn khổ nhà trường, mà là quá trình cá nhân tự tạo ra những cơ hội không có giới
hạn nhằm đạt đến khả năng ứng biến linh hoạt, ổn định trong môi trường luôn biến đổi
không ngừng. Dạy học phải hướng vào người học, quá trình học của trẻ không bị giới
hạn cả không gian và thời gian, việc học có thể diễn ra bất cứ ở đâu, bất cứ thời điểm

bản thân và cho quốc gia” [24, tr. 58]. Song song chiến lược phát triển giáo dục,
chương trình “khung” cũng ra đời, với triết lí chung là “vừa học vừa chơi”, ở trường
trẻ được chơi theo sở thích riêng, tự do tưởng tượng và sáng tạo với trò chơi, người
dạy chỉ đóng vai trò theo dõi, hướng dẫn và định hướng [24]. Thiết bị dạy học an toàn,
gần gũi với đời sống thực của trẻ, có sức gợi mở trí tưởng tượng cho trẻ. Ngoài ban
hành chương trình mới, Chính phủ liên bang cũng ban hành chuẩn chất lượng quốc gia
về giáo dục trẻ thơ gồm 7 lĩnh vực và 57 yếu tố [24, tr. 58]. Xu hướng đổi mới tiếp tục
lan rộng đến một đất nước còn khá non trẻ về giáo dục mầm non đó là Indonesia,
chính phủ bắt đầu quan tâm và đầu tư phát triển chương trình giáo dục mầm non theo


9

hướng tiếp cận toàn diện và tích hợp với mục tiêu “Thực hiện hệ thống giáo dục mầm
non toàn diện và tích hợp để phát triển đa trí tuệ và chuẩn bị cho trẻ sẵn sàng bước vào
giáo dục tiểu học” [27, tr. 63].
Làn sóng cải cách giáo dục đã châm lửa cho các nhà giáo dục khắp mọi nơi mạnh
dạn thể hiện những quan điểm của mình về đổi mới giáo dục, trong giai đoạn này các
mô hình giáo dục hiện đại là trung tâm cho những nghiên cứu để áp dụng rộng rãi vào
thực tế giáo dục mầm non: phương pháp Montessori, cách tiếp cận HighScope, Reggio
Emilia và dạy học theo dự án của Lilian Katz,… Một trong những mô hình trên, dạy
học theo dự án cũng rất được quan tâm, dạy học theo dự án đã được các nhà sư phạm
Mỹ xây dựng cơ sở lý luận từ cuối thế kỷ XIX và coi đó là mô hình dạy học quan
trọng để thực hiện quan điểm “lấy học sinh làm trung tâm” nhằm khắc phục nhược
điểm của dạy học truyền thống [29]. Đối với bậc mầm non thì dạy học theo dự án được
biết đến bởi Lilian Katz, một nhà lãnh đạo quốc tế trong lĩnh vực giáo dục trẻ nhỏ. Mô
hình dạy học theo dự án được Lilian Katz đúc kết qua một thời gian dài nghiên cứu về
giáo dục mầm non ở nhiều quốc gia trên thế giới [33], [38], [39]. Vào khoảng những
năm 80 - 90 của thế kỉ XX, Lilian Katz đã cho ra đời hàng loạt những tác phẩm nói về
dạy học theo dự án và những ấn phẩm nổi tiếng của Lilian Katz trước tiên phải được

mầm non Việt Nam. Với triết lý giáo dục “Sự phát triển là vòng tròn đồng tâm đi theo
hướng xoáy trôn ốc, thể hiện tính kế thừa và thống hợp” và hình thức giáo dục là “dạy
học hướng vào người học”, “dạy học tích hợp”, chương trình giáo dục mầm non 2009
đã thể hiện được tính mới trong quan điểm dạy học so với chương trình trước đây. Dạy
học không còn chú trọng vào kiến thức cần cung cấp để trẻ nhớ, trẻ thuộc mà quan
trọng là tạo điều kiện để trẻ tự tìm hiểu và khám phá môi trường xung quanh; dạy học
không chỉ là nhiệm vụ của nhà trường, mà là nhiệm vụ của gia đình và toàn xã hội;
trong môi trường học không chỉ trong lớp mà được mở rộng ra thế giới xung quanh
trẻ; dạy học không còn phân từng môn riêng lẻ mà là dạy học tích hợp theo chủ đề;
dạy học không còn là một sự cứng nhắc, rập khuôn, áp đặt từ phía cô lên trẻ mà trở
nên linh hoạt hơn trong lựa chọn chủ đề, môi trường, hình thức và phương pháp dạy
học. Trong những điểm khác biệt nêu trên giữa chương trình đổi mới và chương trình
giáo dục mầm non cũ thì phương pháp dạy học tích cực được xem là điểm mới của
chương trình 2009, đóng vai trò là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của giáo viên mầm
non, theo Jean Vial (1968) phương pháp dạy học tích cực có ba tiêu chuẩn chủ yếu:
hoạt động, tự do, tự giáo dục [7]. Để có kiến thức mới, trẻ phải được tự hoạt động,


11

được quan sát trên đối tượng, tự do phát huy sáng kiến, tự lựa chọn con đường đi tới
kiến thức. Phương pháp dạy học tích cực hướng tới đáp ứng các nhu cầu đó, đồng thời
phát huy tinh thần chủ động, tăng cường tính tự chủ, sự phát triển và hoàn thiện nhân
cách của trẻ. Phương pháp dạy học tích cực là công cụ để hướng đến thực hiện quan
điểm “dạy học lấy trẻ làm trung tâm”, bởi vì đặc trưng của phương pháp dạy học tích
cực là: dạy học thông qua tổ chức các hoạt động học tập cho trẻ, chú trọng rèn luyện
khả năng tự học, tăng cường học tập cá thể và phối hợp với học tập hợp tác nhóm. Với
cách học này, vai trò của giáo viên không hề giảm nhẹ, trái lại nó đòi hỏi ở giáo viên
trình độ lành nghề, óc sáng tạo, sự linh hoạt,… để đóng vai người khởi xướng, động
viên, xúc tác, trợ giúp, cố vấn [4]. Điều này thể hiện ngay ở việc lựa chọn phương

trình Giáo dục Mầm non: Từ 11,4% đến 30% giáo viên thấy khó khăn khi lập kế hoạch
chăm sóc, giáo dục trẻ theo chương trình giáo viên mầm non mới; 11,1% đến 27%
giáo viên thấy khó khăn khi xây dựng và tổ chức môi trường cho trẻ hoạt động như: tổ
chức môi trường hoạt động an toàn cho trẻ, tổ chức môi trường hoạt động mang tính
mở, kích thích trẻ tích cực hoạt động và sáng tạo,… [11]. Trần Thị Kim Thoa - Hiệu
trưởng Trường mầm non 11, quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh cho biết:
Việc áp dụng chương trình giáo dục mầm non mới đòi hỏi giáo viên phải năng
động, sáng tạo, phải biết xây dựng các hoạt động phù hợp với trẻ. Và các hoạt
động đó phải khơi gợi được hứng thú và kích thích trẻ hoạt động tích cực. Tuy
nhiên khi giáo viên, nhất là giáo sinh thực tập soạn một đề tài cho hoạt động một
ngày hay một tuần theo chủ đề thường có hai xu hướng. Nếu giáo viên thiên về
khám phá khoa học thì bỏ sót kỹ năng sống cho trẻ, ít dạy xúc cảm và tình cảm.
Nếu giáo viên dạy theo tăng cường tính thoải mái, tự do cho trẻ thì bỏ sót tính kỹ
năng bộ môn [48].
Đồng thời, hiệu trưởng của một số trường mầm non thực hiện chương trình giáo
viên mầm non mới cũng thừa nhận là chương trình rất hay nhưng khi áp dụng vào thực
tế thì không đơn giản chút nào. Áp lực vì sĩ số học sinh, cơ sở vật chất chưa tương
xứng và đặc biệt là phương pháp dạy của giáo viên vẫn không thoát ra được kiểu dạy
truyền thụ một chiều. Nhiều giáo viên vẫn hay áp đặt trẻ phải làm theo ý mình mà
không hề quan tâm đến tình cảm của trẻ, vô tình giáo viên đã làm tổn thương trẻ…
[48]. Nguyên nhân của vấn đề trên có thể lí giải với một số lý do sau: giáo viên có
trình độ chuyên môn kém nên chưa bắt kịp tinh thần của chương trình, hay từ rất lâu
giáo viên đã hình thành cho bản thân một lối mòn trong tư duy, suy nghĩ và cả cách
làm, cho nên xuất hiện quan điểm bảo thủ, khó chấp nhận sự thay đổi,…