VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRƯƠNG THỊ NHƯ HOA

DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI PHỤ NỮ
NUÔI CON NHỎ BỊ SANG CHẤN TÂM LÝ TỪ THỰC TIỄN
3 QUẬN SƠN TRÀ, HẢI CHÂU, THANH KHÊ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
Chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã số: 60 90 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS TS. NGUYỄN THỊ MAI LAN

HÀ NỘI,2016


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn Thạc sĩ
Công tác xã hội về “Dịch vụ công tác xã hội đối với phụ nữ nuôi con nhỏ bị sang
chấn tâm lý từ thực tiễn 3 quận Sơn Trà, Hải Châu, Thanh Khê, thành phố Đà
Nẵng” là hoàn toàn trung thực và không trùng lặp với các đề tài khác trong cùng
lĩnh vực.
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan này.
Tác giả luận văn

Trương Thị Như Hoa


Bảng 2.8. Đánh giá kết quả các dịch vụ tư vấn, giáo dục xã hội đã được nhận 50...........................20
Bảng 2.9. Các hoạt động hỗ trợ tham vấn, trị liệu tâm lý đã được nhận và nhu cầu sử dụng 51.....20
Bảng 2.10. Đánh giá kết quả các hỗ trợ tham vấn, trị liệu rối nhiễu tâm trí đã được nhận 52........20
Bảng 2.11. Các hoạt động quản lý trường hợp đã nhận được và nhu cầu sử dụng 54....................20
Bảng 2.12. Đánh giá kết quả các hỗ trợ quản lý trường hợp đã được nhận 55...............................20
MỞ ĐẦU............................................................................................................................................1
Chương 1.........................................................................................................................................15
NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI................................................................15
ĐỐI VỚI PHỤ NỮ NUÔI CON NHỎ BỊ SANG CHẤN TÂM LÝ...............................................................15

1.1. Lý luận về phụ nữ nuôi con nhỏ bị sang chấn tâm lý......................................15
Với những đặc điểm chung của phụ nữ sau sinh và người bị sang chấn tâm lý,
chúng ta có thể thấy phụ nữ nuôi con nhỏ bị sang chấn tâm lý cần có những nhu
cầu sau đây:.............................................................................................................22
- Cần chuẩn bị tốt tâm lý trong giai đoạn mang thai để phòng ngừa sang chấn tâm
lý sau sinh................................................................................................................22
- Cần sự quan tâm chăm sóc, chia sẻ của những người thân để phục hồi và phòng
ngừa các stress sau sang chấn và các rối loạn tâm thần như trầm cảm hoặc lo âu.
.................................................................................................................................22
- Cần hỗ trợ về mặt tâm lý như tham vấn, trị liệu sang chấn.................................22
- Cần chăm sóc sức khỏe toàn diện cho bà mẹ và trẻ em.......................................22
- Cần trang bị những kiến thức và kỹ năng chăm sóc trẻ và tự chăm sóc sức khỏe
tâm thần cho bản thân.............................................................................................22
- Cần trợ giúp về xã hội đối với những phụ nữ nghèo...........................................22


- Cần được tư vấn pháp lý, biện hộ bảo vệ quyền lợi trong những trường hợp có
sự kiện sang chấn liên quan đến pháp luật (như bạo lực gia đình …)...................22
1.2. Lý luận về dịch vụ công tác xã hội đối với phụ nữ nuôi con nhỏ bị sang chấn
tâm lý.......................................................................................................................22

Các mô hình dịch vụ công tác xã hội cho đối tượng yếu thế nói chung, công tác
chăm sóc sức khỏe tâm thần nói riêng cũng đang trong giai đoạn phôi thai hình
thành, chưa có một công trình nghiên cứu chính thức về loại hình dịch vụ công
tác xã hội cho phụ nữ nuôi con nhỏ bị sang chấn tâm lý.......................................35
Mặt khác, những dịch vụ hiện nay được cung cấp ở tuyến tỉnh, chưa thành lập
được theo quy định đề án 32 là phải cung cấp ở ngay tại cộng đồng để tăng khả
năng và điều kiện tiếp cận dịch vụ của người dân nói chung và phụ nữ nói riêng.
.................................................................................................................................35
Có thể nói đây là yếu tố quan trọng nhất và là rào cản lớn nhất hiện nay trong
công tác chăm sóc sức khỏe tâm thần cho phụ nữ nói chung................................35
1.4. Cơ sở pháp lý về dịch vụ công tác xã hội trong chăm sóc sức khỏe tâm thần
.................................................................................................................................37
Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến dịch vụ công tác xã hội đối với phụ nữ nuôi
con nhỏ bị sang chấn tâm lý, bao gồm: yếu tố về cơ chế chính sách, vai trò của
truyền thông, đặc điểm tâm lý của phụ nữ nuôi con nhỏ bị sang chấn tâm lý, vai
trò của nhân viên công tác xã hội và tính chuyên nghiệp của các dịch vụ. Ngoài
ra, luận văn cũng đưa ra các cơ sở pháp lý về dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần
trên địa bàn cả nước và thành phố Đà Nẵng...........................................................40
Chương 2.........................................................................................................................................41
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU DỊCH VỤ CÔNG TÁC XÃ HỘI ĐỐI VỚI..........................................................41
PHỤ NỮ NUÔI CON NHỎ BỊ SANG CHẤN TÂM LÝ TỪ THỰC TIỄN.....................................................41
3 QUẬN SƠN TRÀ, HẢI CHÂU, THANH KHÊ, THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG................................................41

2.1. Vài nét về địa bàn nghiên cứu..........................................................................41


Bảng 2.2. Trình độ chuyên môn của phụ nữ nuôi con nhỏ bị sang chấn tâm lý...............................45

* Thực trạng về nguyên nhân gây sang chấn tâm lý của phụ nữ nuôi con nhỏ.....47
Bảng 2.6. Nguyên nhân gây sang chấn tâm lý ở phụ nữ nuôi con nhỏ.............................................48

phụ nữ đơn thân mang thai; phụ nữ trong các gia đình đang gặp khủng hoảng tài
chính, thiên tai, hỏa hoạn …...................................................................................61
+ Tham vấn nhóm hay thành lập Câu lạc bộ những bà mẹ mang thai và đang
chăm sóc trẻ sơ sinh để cung cấp thông tin và trao đổi để có thêm kiến thức kỹ
năng phòng ngừa sang chấn tâm lý sau sinh;.........................................................62
+ Phát tờ rơi tuyên truyền kiến thức về sang chấn tâm lý và những hậu quả của nó
đối với phụ nữ nuôi con nhỏ;..................................................................................62
+ Tọa đàm, đối thoại với bác sĩ, chuyên gia tâm lý về nội dung đó trên các chuyên
mục truyền hình;......................................................................................................62
+ Xây dựng những cuốn sổ tay hoặc cẩm nang chăm sóc sức khỏe tâm thần tuyên
truyền cho phụ nữ cùng gia đình khi đang trong giai đoạn chuẩn bị mang thai,
sinh con và nuôi con nhỏ;.......................................................................................62
+ Truyền thông bằng hình thức sân khấu hóa trong các buổi sinh hoạt ở cộng
đồng dân cư….........................................................................................................62
+ Giới thiệu về các đường dây tư vấn/ tổng đài tư vấn miễn phí cho người dân về
sức khỏe tâm thần ở địa phương. Cụ thể là số điện thoại 18001046 của Trung tâm
Công tác xã hội Đà Nẵng........................................................................................62
3.1.3. Điều kiện thực hiện.......................................................................................62
- Cần nguồn kinh phí ngân sách bố trí cho các ngành, địa phương triển khai thực
hiện..........................................................................................................................62
- Đào tạo đội ngũ báo cáo viên, tuyên truyền viên các cấp từ thành phố đến quận
huyện xã phường. Đặc biệt trang bị kiến thức, kỹ năng tuyên truyền cho y tế thôn
bản và nhân viên công tác xã hội tại cộng đồng.....................................................62
- Mời chuyên gia hỗ trợ kỹ thuật, biên soạn nội dung tuyên truyền phù hợp với
từng đối tượng và hình thức truyền thông..............................................................62
3.2. Biện pháp 2 : Nghiên cứu đề xuất mô hình.....................................................62


3.2.1. Nội dung biện pháp.......................................................................................62
Nghiên cứu xây dựng và đề xuất các mô hình dịch vụ công tác xã hội trong chăm

Ngành Y tế đã vào cuộc và chính thức thành lập các phòng Công tác xã hội trong
bệnh viện. Có thể thấy đây là một chủ trương đúng. Tuy nhiên, nhận thức về vai
trò nhiệm vụ của nhân viên công tác xã hội trong bệnh viện vẫn chưa được toàn
diện. Ngoài việc huy động các nguồn lực trợ giúp bệnh nhân, các nhân viên công
tác xã hội trong bệnh viện cần thực hiện tốt vai trò là người hỗ trợ tâm lý cho
bệnh nhân, người nhà và thậm chí cho cả nhân viên y tế trong bệnh viện. Song chỉ
với một nhóm nhỏ nhân viên công tác xã hội trong bệnh viện thôi cũng không thể
kịp thời phát hiện sớm những dấu hiệu liên quan đến sang chấn tâm lý của phụ nữ
sau sinh ở các bệnh viện. Mà ngay những bác sĩ, nhân viên điều dưỡng, hộ lý nếu
có những kiến thức cơ bản có thể giúp phát hiện sớm để kết nối cho Phòng công
tác xã hội trong bệnh viện hỗ trợ kịp thời, hoặc đề xuất chuyển tuyến cho trạm y
tế cộng đồng cùng Trung tâm Công tác xã hội tiếp tục theo dõi, hỗ trợ tâm lý cho
sản phụ.....................................................................................................................64
Mặt khác, khi đã được tuyên truyền về các dịch vụ trợ giúp chăm sóc sức khỏe
tâm thần cho người dân thông qua tổng đài 18001046 của Trung tâm Công tác xã
hội Đà Nẵng, ngay chính sản phụ có những bâng khuân lo lắng, những tâm sự
thầm kín có thể sử dụng dịch vụ tham vấn thông qua tổng đài để chia sẻ và giải
tỏa những cảm xúc tiêu cực của mình....................................................................65
Tuy nhiên, để hỗ trợ cho dịch vụ phát hiện sớm cần có bộ công cụ đã được chuẩn
hóa để có thể kết luận tương đối chính xác về hội chứng “sang chấn tâm lý” của
phụ nữ sau sinh........................................................................................................65
3.2.2.3. Dịch vụ can thiệp khẩn cấp........................................................................65
Khi phát hiện ra sản phụ có những biểu hiện của sang chấn tâm lý, nhân viên
công tác xã hội trong bệnh viện hay bác sĩ tâm lý tại các bệnh viện cần có những
kỹ thuật để hỗ trợ ngay cho bệnh nhân. Việc giúp bệnh nhân giải tỏa những cảm


xúc tiêu cực, chia sẻ được câu chuyện gây ra những tổn thương tâm lý cho mình,
là việc làm cần thiết, ngăn chặn kịp thời những hậu quả đáng tiếc xảy ra như
“stress sau sang chấn” hay các rối loạn tâm thần khác như trầm cảm, rối loạn lo

Sau khi trả lời được các câu hỏi trên, nhân viên công tác xã hội tìm hiểu xem liệu
khi có sự cố xảy ra, cách thức liên hệ và mức độ sẵn sàng của các cá nhân, tổ
chức này vào cuộc như thế nào? So sánh về tính hiệu quả, mức độ chi phí của các
dịch vụ của các cơ sở khác nhau, trên cơ sở đó sẽ đưa ra những gợi ý và cung cấp
đầy đủ thông tin cho thân chủ và gia đình để họ có thể lựa chọn dịch vụ phù hợp
nhất..........................................................................................................................66
3.2.2.5. Dịch vụ quản lý ca.....................................................................................66
Đối với những thân chủ có vấn đề phức tạp, có từ 2 nhu cầu cần trợ giúp trở lên,
nhân viên công tác xã hội cần mở hồ sơ quản lý ca theo đúng quy trình và biểu
mẫu quy định. Nội dung cụ thể đã được trình bày khá chi tiết ở chương 1...........66
3.2.3. Điều kiện thực hiện.......................................................................................67
- Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa hai ngành y tế và lao động-thương binh và xã
hội trong việc xây dựng và thực hiện quy trình. Điều đó đòi hỏi ngành lao độngthương binh và xã hội với vai trò quản lý nhà nước về nghề công tác xã hội cần
tham mưu Ủy ban nhân dân thành phố ban hành quy chế phối hợp thực hiện......67
- Đồng thời, với vai trò điều phối kết nối nguồn lực, Trung tâm Công tác xã hội
Đà Nẵng cần thiết lập mạng lưới các cơ sở cung cấp dịch vụ liên quan và huy
động các nguồn lực khác để hỗ trợ khi cần thiết....................................................67
- Cần có cơ chế đảm bảo tính chuyên nghiệp của dịch vụ từ toàn diện, đồng bộ
cho đến liên tục trong quá trình cung cấp dịch vụ. Điều đó đòi hỏi sự vào cuộc và
đầu tư của các ngành liên quan đến chất lượng dịch vụ cụ thể của từng đơn vị
trong mạng lưới.......................................................................................................67
3.3. Biện pháp 3 : Đào tạo nâng cao năng lực........................................................67


3.3.1. Nội dung biện pháp:......................................................................................67
Tập huấn, đào tạo nâng cao năng lực trong chăm sóc sức khỏe tâm thần có ý
nghĩa to lớn trong việc phòng ngừa, can thiệp những vấn đề liên quan tới sức
khỏe tâm thần. Với thực trạng hiện nay, nhiều người do thiếu kiến thức về nguyên
nhân dẫn đến tình trạng sức khỏe tâm thần, có nhận thức sai lệch về sức khỏe tâm
thần dẫn đến kỳ thị, hoặc chính là tác nhân gây nên những sang chấn tâm lý cho

nước ngoài đào tạo ngắn hạn về sang chấn tâm lý sau sinh, mời chuyên gia quốc
tế sang Việt Nam tập huấn chuyên sâu cho đội ngũ tham vấn viên tại Việt Nam về
chủ đề này. Về lâu về dài có thể cấp học bổng cho sinh viên Việt Nam đi học thạc
sĩ, tiến sĩ công tác xã hội và yêu cầu họ hướng đến chuyên ngành công tác xã hội
trong bệnh viện........................................................................................................68
3.3.3. Điều kiện thực hiện.......................................................................................68
- Công tác đào tạo này cần đặc biệt quan tâm và giao cho ngành y tế, lao độngthương binh và xã hội thành phố Đà Nẵng đưa vào nguồn ngân sách hàng năm để
triển khai thực hiện..................................................................................................68
- Các ngành liên quan cần đề xuất với Trung tâm Phát triển nguồn nhân lực của
thành phố Đà Nẵng để mời chuyên gia nước ngoài hỗ trợ kỹ thuật và tạo điều kiện
cho nhân viên công tác xã hội ở các đơn vị cung cấp dịch vụ được tham gia đào
tạo ở nước ngoài......................................................................................................69
- Đối với vấn đề hợp tác quốc tế cần sự vào cuộc của các trường đại học có đào
tạo công tác xã hội, đặc biệt là đưa công tác xã hội vào đào tạo cho sinh viên
ngành y....................................................................................................................69
3.4. Biện pháp 4: Cơ chế chính sách.......................................................................69
3.4.1. Nội dung biện pháp.......................................................................................69
Tạo điều kiện thuận lợi về cơ chế chính sách qua đó đẩy mạnh phát triển các loại
hình dịch vụ công tác xã hội, đặc biệt thu hút sự tham gia của khối tư nhân vào


việc cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe tâm thần cho phụ nữ mang thai nuôi con
nhỏ...........................................................................................................................69
3.4.2. Cách thức thực hiện......................................................................................69
3.4.2.1. Bộ Lao động- Thương binh và xã hội cùng Bộ Y tế nghiên cứu tạo hành
lang pháp lý để phát triển nghề công tác xã hội trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe
tâm thần cho người dân nói chung và phụ nữ nói riêng, đặc biệt là phụ nữ trong
giai đoạn mang thai và nuôi con nhỏ......................................................................69
Hiện nay, ngoài đề án 32 về phát triển nghề công tác xã hội, đề án 1215 về trợ
giúp xã hội và phục hồi chức năng cho người tâm thần, người rối nhiễu tâm trí

tác xã hội. Điểm công tác xã hội này, dưới sự quản lý và điều hành của Ủy ban
nhân dân xã/phường. Ngoài 1-2 cán bộ thường trực, điểm công tác xã hội cần
hoạt động theo cơ chế hội đồng. Hội đồng tham gia gồm các thành viên liên quan
của các ngành lao động- thương binh và xã hội, y tế, giáo dục, tư pháp, Công an,
Hội phụ nữ và đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh. Trung tâm Công tác xã
hội đại diện cho ngành lao động- thương binh và xã hội sẽ chịu trách nhiệm hỗ trợ
chuyên môn nghiệp vụ nghề công tác xã hội, giám sát, kiểm huấn và cung cấp
thông tin về nguồn lực kết nối trợ giúp cho các đối tượng có nhu cầu..................71
Bên cạnh đó, thành phố cần huy động và tạo điều kiện cho các cơ sở tư nhân phát
triển các mô hình hỗ trợ phụ nữ là nạn nhân của bạo lực gia đình, phụ nữ thất
nghiệp chưa tìm được việc làm trong giai đoạn chăm sóc con nhỏ … có một điểm
đến ngay tại cộng đồng để sinh hoạt tinh thần, hỗ trợ những việc làm phù hợp
trong giai đoạn đặc thù (như mô hình làm bán thời gian của Tổng Công ty Coca
cola Việt Nam dành cho phụ nữ nuôi con nhỏ). Những địa điểm sinh hoạt này là
nơi các phụ nữ có nguy cơ cao được trang bị những kiến thức kỹ năng cần thiết để
phòng ngừa sang chấn tâm lý, đồng thời có cơ hội giao lưu và tiếp xúc với mọi
người, phòng tránh được những áp lực xảy ra khi phải thường xuyên chỉ ở nhà nội
trợ và chăm sóc con. Đồng thời, địa điểm này cũng là một nguồn lực hỗ trợ để
phụ nữ có thể chia sẻ khi gặp phải những sự kiện gây sang chấn một cách kịp thời


nhất. Địa điểm này sẽ được lồng ghép trong “Điểm công tác xã hội tại cộng đồng”
như đề xuất ở mục trên. Để hỗ trợ cho hoạt động này triển khai hiệu quả cần có sự
chỉ đạo điều hành của ủy ban nhân dân xã phường, sự tham gia của cán bộ gia
đình trẻ em, Hội phụ nữ… Và đặc biệt là sự giám sát hỗ trợ kỹ thuật của Trung
tâm Công tác xã hội.................................................................................................71
Ngoài ra, cần phải có chính sách tạo điều kiện và khuyến khích tư nhân thành lập
các trung tâm tham vấn trị liệu tâm lý, trở thành những vệ tinh, những địa chỉ kết
nối khi cần thiết của trung tâm công tác xã hội......................................................71
3.4.3. Điều kiện thực hiện.......................................................................................71

và chương trình hành động quốc gia phòng chống bạo lực gia đình. Các bộ ngành
liên quan được phân công cần bổ sung thêm những nội dung liên quan đến hậu
quả của bạo lực gia đình, để thấy rõ vai trò trách nhiệm của các ngành trong việc
cần tăng cường hơn nữa công tác bình đẳng giới và phòng chống bạo lực gia đình
đối với phụ nữ và trẻ em.........................................................................................72
3.5.3. Điều kiện thực hiện.......................................................................................73
Ngoài việc bố trí ngân sách, việc đầu tư cho kỹ thuật, phương pháp tiếp cận, kiến
thức kỹ năng cho đội ngũ tuyên truyền viên về bình đẳng giới và phòng chống
bạo lực gia đình là quan trọng nhất. Cần quan tâm đẩy mạnh việc bồi dưỡng kiến
thức kỹ năng công tác xã hội cho đội ngũ này. Điều đó cũng đòi hỏi ở sự nhận
thức và quan tâm thì mới có được sự đầu tư cho công tác này mang lại hiệu quả
cao............................................................................................................................73
Ở chương này tác giả đã đưa ra năm nhóm giải pháp quan trọng đó là: trước hết là
cần phải đẩy mạnh các hoạt động truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về
chăm sóc sức khỏe tâm thần cho phụ nữ mang thai, nuôi con nhỏ, phòng ngừa
sang chấn và rối nhiễu tâm trí; tiếp đến là cần phải nghiên cứu xây dựng và đề
xuất các mô hình dịch vụ công tác xã hội cho nhóm đối tượng đặc thù này theo


hướng tiếp cận liên ngành dựa vào cộng đồng và phù hợp với điều kiện kinh tế xã
hội của Việt Nam; công tác đào tạo nâng cao năng lực cần được chú trọng bởi đây
là một lĩnh vực khá mới mẻ, cần những kiến thức rộng và kỹ năng chuyên sâu;
giải pháp về cơ chế chính sách là giải pháp quan trọng quyết định cho sự hình
thành và phát triển các loại hình dịch vụ công tác xã hội, đặc biệt cần có chính
sách thu hút sự tham gia của khối tư nhân vào việc cung cấp dịch vụ chăm sóc
sức khỏe tâm thần cho phụ nữ mang thai nuôi con nhỏ; cuối cùng là tăng cường
công tác bình đẳng giới và phòng chống bạo lực gia đình, bởi bất bình đẳng giới
và bạo lực gia đình là một trong những tác nhân quan trọng gây nên sang chấn
tâm lý đối phụ nữ và trẻ em....................................................................................74
KẾT LUẬN.........................................................................................................................................75


Bảng 2.8. Đánh giá kết quả các dịch vụ tư vấn, giáo dục xã hội đã được nhận

50

Bảng 2.9. Các hoạt động hỗ trợ tham vấn, trị liệu tâm lý đã được nhận và nhu cầu
sử dụng

51

Bảng 2.10. Đánh giá kết quả các hỗ trợ tham vấn, trị liệu rối nhiễu tâm trí đã được
nhận
52
Bảng 2.11. Các hoạt động quản lý trường hợp đã nhận được và nhu cầu sử dụng

54

Bảng 2.12. Đánh giá kết quả các hỗ trợ quản lý trường hợp đã được nhận

55

Bảng 2.13. Đánh giá về các yếu tố ảnh hưởng đến dịch vụ công tác xã hội đối với
phụ nữ nuôi con nhỏ bị sang chấn tâm lý trên địa bàn khảo sát

58


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Cùng với sự phát triển nhanh chóng của xã hội loài người, dịch vụ công tác

rộng hơn là đến với những người khuyết tật khó khăn cần trợ giúp việc làm ...
Dịch vụ công tác xã hội cũng chỉ được phát triển ở các cơ sở cung cấp dịch
vụ xã hội của ngành lao động – thương binh và xã hội, chưa được triển khai sâu
rộng, đồng bộ ở các ngành liên quan khác như y tế, giáo dục, tư pháp ... dẫn đến
nhóm đối tượng gần gũi nhất với các dịch vụ của ngành y tế là phụ nữ mang thai,
nuôi con nhỏ ... chưa có cơ hội để tiếp cận và thụ hưởng các dịch vụ công tác xã hội
trong chăm sóc sức khỏe tâm thần. Sự thiếu vắng một hệ thống dịch vụ xã hội
chuyên nghiệp, liên tục, hiệu quả, có khả năng đáp ứng đầy đủ nhu cầu của các
nhóm dễ bị tổn thương càng khiến cho phụ nữ mang thai, nuôi con nhỏ và kể cả trẻ
em dễ rơi vào hoàn cảnh khó khăn hơn.
Với một số vai trò của Công tác xã hội là: thúc đẩy thay đổi xã hội, giải
quyết vấn đề, con người và môi trường, nâng cao năng lực, dịch vụ công tác xã hội
sẽ tác động, can thiệp tới nhóm phụ nữ nuôi con nhỏ bị sang chấn tâm lý một cách
khoa học và chuyên nghiệp sẽ đóng góp nhiều cho việc cải thiện chất lượng công
tác chăm sóc bảo vệ phụ nữ và trẻ em.
Quận Sơn Trà, Hải Châu và Thanh Khê, thành phố Đà Nẵng là 3 quận thời
gian qua được sự quan tâm của Unicef đầu tư xây dựng mô hình “Phường làm tốt
công tác xã hội với trẻ em” từ năm 2013 đến nay. Các ngành, địa phương trên địa
bàn đã từng bước tiếp cận với các dịch vụ công tác xã hội cho trẻ em. Cán bộ các
ngành liên quan như phụ nữ, y tế, giáo dục … được bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng
về nghề công tác xã hội. Đây là nguồn nhân lực có thể hỗ trợ trong việc nghiên cứu
khảo sát về số liệu phụ nữ nuôi con nhỏ bị sang chấn tâm lý tại 3 địa phương và
nắm bắt được nhu cầu sử dụng dịch vụ công tác xã hội của họ. Qua đó cũng sẽ giúp
cho Trung tâm Cung cấp Dịch vụ Công tác xã hội Đà Nẵng có cơ hội tuyên truyền
và cung cấp các Dịch vụ công tác xã hội đến các nhóm đối tượng yếu thế, trong đó
có phụ nữ nuôi con nhỏ bị sang chấn tâm lý.

2





Ở Việt Nam, thì đây vẫn còn là một đề tài chưa được nhiều công trình nghiên
cứu. Chỉ có một số bài dịch từ tài liệu nước ngoài. Tuy nhiên, tại hội thảo quốc tế
“Chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về công tác xã hội và an sinh xã hội” năm 2012, hai
tác giả cùng tên Trần Thu Hương cũng đưa ra một cái nhìn lý thuyết về khái niệm
“Tổn thương tâm lý”. Qua đó tác giả cũng khuyến nghị rằng “khái niệm tổn thương
tâm lý nên được xem là một khái niệm bao trùm, cần được đi sâu nghiên cứu trong
công tác xã hội nói chung … và công tác xã hội với sức khỏe tâm thần”. [11, tr.621]
2.2. Các nghiên cứu về sang chấn tâm lý sau sinh và hậu quả của nó
2.2.1. Trên thế giới
Từ những năm 1997, tác giả J. Laurence Reynolds, MD, MSc đã có công
trình nghiên cứu về sang chấn tâm lý sau sinh của phụ nữ Post – traumatic stress
discorder after childbirth: the phenomenon of traumatic birth. Ông chỉ ra rằng
“Sang chấn tâm lý là hậu quả của sự mang thai và quá trình sinh nở”. Đồng thời
trong nghiên cứu cũng có nêu “những phụ nữ có kiểu thần kinh ưu tư, cuộc sống
khá phức tạp khi mang thai, giao tiếp kém hoặc bị cô lập sau sinh … dễ bị sang
chấn hay tổn thương tâm lý”. [34, tr.831]
Và đến năm 2004, tác giả Beck, Cheryl Tatano cũng có công trình nghiên
cứu Post-Traumatic Stress Disorder Due to Childbirth: The Aftermathvà có kết
luận tương tự “Sinh đẻ là một tác nhân bậc nhất gây sang chấn tâm lý cho phụ nữ”.
Cụ thể các tác nhân gây sang chấn như là gặp sự cố khi sinh, tâm lý sợ sinh hoặc ám
ảnh quá trình chuyển dạ, sinh nở, nuôi con vất vả vượt quá sự mong đợi, hoặc ít có
sự hỗ trợ xã hội sau sinh. [35, tr.216]
2.2.2. Tại Việt Nam
Hiện nay chưa có nhiều công trình nghiên cứu về sang chấn tâm lý của phụ
nữ sau sinh. Chỉ có các công trình nghiên cứu khác liên quan như : công trình
nghiên cứu về “Một số biến đổi tâm lý của phụ nữ sau sinh con” của tác giả
Nguyễn Linh Trang – Trung tâm Nghiên cứu về Phụ nữ thuộc Đại học Quốc gia Hà
Nội. Trong bài viết, tác giả đã chia sẻ “sau khi sinh đời sống tinh thần của phụ nữ

(chương trình nghiên cứu Young
Lives, 2001-2005)
Hà Nam: 234 phụ nữ có thai 3
tháng cuối hoặc mới sinh con

33%

Hà Nam và Hà Nội (mẫu ngẫu nhiên trong vòng 2 tháng
Hà Nội: 364 phụ nữ có thai 3
6 xã ở Hà Nam và 4 phường ở Hà
tháng cuối hoặc mới sinh con
Nội; Đại học Melbourne-RTCCD,
trong vòng 2 tháng
2008)

22%

- Năm 2014, tác giả Trần Thị Minh Đức và đồng nghiệp khảo sát 1.134 phụ nữ
sinh con trong vòng 12 tháng, cho kết quả 15,5% phụ nữ sau sinh mắc trầm cảm,
7,6% phụ nữ có rối loạn lo âu. [5, tr.254]
2.2.3. Ở Đà Nẵng

5