BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Lê Thị Thu Trang

CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ
HUYỆN TÂN PHÚ, TỈNH ĐỒNG NAI
GIAI ĐOẠN 2000 - 2011

LUẬN VĂN THẠC SĨ ĐỊA LÝ HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2014


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

Lê Thị Thu Trang

CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU KINH TẾ
HUYỆN TÂN PHÚ, TỈNH ĐỒNG NAI
GIAI ĐOẠN 2000 - 2011
Chuyên ngành :

Địa lý học

Mã số

60 31 05 01

:

này.
Tôi xin trân trọng cảm ơn UBND tỉnh Đồng Nai, Cục Thống kê tỉnh Đồng Nai,
UBND huyện Tân Phú, phòng Tài nguyên Môi trường, phòng Kinh tế Hạ tầng,
phòng Thống Kê, phòng Lao động Thương binh - Xã hội, Trung tâm Dân số - Kế
hoạch hoá gia đình huyện Tân Phú và các ban ngành khác của huyện Tân Phú, đã
cung cấp cho tôi những tư liệu hữu ích trong luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám Hiệu cùng các thầy, cô trường THPT
Đoàn Kết, và xin cảm ơn gia đình đã động viên, luôn giúp đỡ, tạo điều kiện tốt nhất
cho tôi hoàn thành luận văn này.
Trong quá trình thực hiện luận văn, dù đã có nhiều cố gắng nhưng do thời gian
và kiến thức còn hạn chế cũng như cách nhìn nhận vấn đề chưa toàn diện nên không
tránh khỏi những sai sót nhất định. Vì vậy, tác giả kính mong sự đóng góp ý kiến
của quý Thầy, Cô và các bạn đọc, để luận văn được hoàn thiện với nội dung sâu sắc
hơn.
Tác giả trân trọng cảm ơn!


MỤC LỤC
Lời cam đoan
Mục lục
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt
Danh mục các bảng
Danh mục các hình vẽ, biểu đồ
MỞ ĐẦU .................................................................................................................... 1
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ
CẤU KINH TẾ .................................................................................... 8
1.1. Cơ sở lý luận về chuyển dịch cơ cấu kinh tế .................................................... 8
1.1.1. Các khái niệm ............................................................................................ 8
1.1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế ....................... 17
1.2. Cơ sở thực tiễn................................................................................................ 21

PHÚ,

TỈNH

ĐỒNG

NAI

ĐẾN NĂM 2020 ............................................................................... 101
3.1. Cơ sở định hướng, quan điểm, mục tiêu và định hướng .............................. 101
3.1.1. Cơ sở định hướng................................................................................... 101
3.1.2. Quan điểm phát triển ............................................................................. 105
3.1.3. Mục tiêu phát triển KT - XH huyện Tân Phú đến năm 2020 ................ 106
3.1.4. Xây dựng các các phương án chuyển dịch cơ cấu kinh tế ..................... 108
3.1.5. Định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Tân Phú ....................... 113
3.2. Một số giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Tân Phú ...................... 125
3.2.1. Nhóm giải pháp chung ........................................................................... 125
3.2.2. Nhóm giải pháp riêng ............................................................................ 128
Tiểu kết chương 3 .................................................................................................. 139
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .............................................................................. 140
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 144


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CCLĐ

Cơ cấu lao động

CCKT


KV I

Khu vực I (nông, lâm nghiệp và thuỷ sản)

KV II

Khu vực II (công nghiệp – xây dựng)

KV III

Khu vực III (dịch vụ)

TNHH

Trách nhiệm hữu hạn

TNHHMTV

Trách nhiệm hữu hạn một thành viên

TTCN

Tiểu thủ công nghiệp

VA

Giá trị gia tăng

VLXD


Cơ cấu GTSX khu vực I tỉnh Đồng Nai (2000 -2011) .................... 26

Bảng 1.7.

Cơ cấu GTSX ngành nông nghiệp Đồng Nai (2000 -2011) ............. 27

Bảng 1.8.

Cơ cấu GTSX ngành công nghiệp Đồng Nai (2000 -2011) ............. 27

Bảng 1.9.

Cơ cấu GDP khu vực III phân theo ngành tỉnh Đồng Nai ............... 28

Bảng 1.10.

Cơ cấu GDP phân theo thành phần kinh tế tỉnh Đồng Nai ............ 29

Bảng 1.11.

GTSX công nghiệp tỉnh Đồng Nai phân theo lãnh thổ ..................... 30

Bảng 2.1.

Diện tích tự nhiên theo đơn vị hành chính huyện Tân Phú.............. 34

Bảng 2.2.

Cơ cấu diện tích các nhóm đất chính trên địa bàn huyện Tân Phú.......... 37


Dân số lao động huyện Tân Phú thời kỳ 2000 - 2011...................... 47

Bảng 2.11.

Cơ cấu giá trị gia tăng huyện Tân Phú giai đoạn 2000 - 2011 ......... 60

Bảng 2.12.

Cơ cấu GTSX khu vực I huyện Tân Phú giai đoạn 2000 - 2011........... 62

Bảng 2.13.

Cơ cấu diện tích các loại cây trồng chủ yếu huyện Tân Phú ............ 64

Bảng 2.14.

Tốc độ tăng sản lượng cây trồng chủ yếu của huyện Tân Phú ......... 65

Bảng 2.15.

Tình hình phát triển chăn nuôi huyện Tân Phú ................................. 67

Bảng 2.16.

Kết quả thực hiện các chỉ tiêu chủ yếu về phát triển thuỷ sản .......... 68

Bảng 2.17.

Cơ cấu ngành công nghiệp chủ yếu trên địa bàn huyện Tân Phú ......... 72



Các chỉ tiêu phát triển kinh tế theo phương án I ............................. 109

Bảng 3.2.

Các chỉ tiêu phát triển kinh tế theo phương án II............................ 110

Bảng 3.3.

Các chỉ tiêu phát triển kinh tế theo phương án III .......................... 112

Bảng 3.4.

Cơ cấu diện tích các loại cây trồng chủ yếu.................................... 115

Bảng 3.5.

Sản lượng các loại cây trồng chủ yếu ước tính đến năm 2020 ....... 116

Bảng 3.6.

Tốc độ tăng trưởng ngành chăn nuôi ............................................. 117

Bảng 3.7.

GTSX, giá trị gia tăng ngành CN - XD huyện đến năm 2020 ........ 118

Bảng 3.8.

Dự báo chuyển dịch cơ cấu ngành công nghiệp huyện Tân Phú........ 119


Biểu đồ 2.1.

Cơ cấu lao động theo khu vực kinh tế của huyện Tân Phú ...............48

Biểu đồ 2.2.

Cơ cấu nguồn vốn đầu tư toàn xã hội năm 2010...............................52

Biểu đồ 2.3.

Tổng giá trị sản xuất (giá thực tế) huyện Tân Phú ............................58

Biểu đồ 2.4.

Cơ cấu giá trị sản xuất huyện Tân Phú giai đoạn 2000 - 2011 .........59

Biểu đồ 2.5.

Cơ cấu GTSX khu vực I huyện Tân Phú giai đoạn 2000 - 2011 ......63

Biểu đồ 2.6.

Tốc độ tăng bình quân vật nuôi huyện Tân Phú (2000 - 2011) ........66

Biểu đồ 2.7.

Cơ cấu sản lượng thuỷ sản huyện Tân Phú .......................................69

Biểu đồ 2.8.

1

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế là một xu hướng tất yếu của nền kinh tế hiện nay.
Hòa cùng với xu thế phát triển của đất nước, huyện Tân Phú cũng đạt được những
bước phát triển trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế nhưng chuyển dịch còn chậm, khu
vực nông nghiệp còn chiếm tỉ trọng cao trong cơ cấu giá trị gia tăng và giá trị
sản xuất.
Với một huyện vùng sâu, vùng xa thuộc tỉnh Đồng Nai, nền kinh tế còn kém
phát triển, đời sống dân cư còn thấp, kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp. Tuy tiềm
năng của vùng không lớn, nhưng chưa khai thác triệt để tiềm năng của vùng.
Nhằm tạo nên một sự phát triển, sự chuyển dịch kinh tế theo hướng tốt nhất,
góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của dân cư tại huyện Tân Phú nói riêng và
cả tỉnh nói chung. Với mong muốn đóng góp một phần công sức bé nhỏ của mình
cho sự phát triển của huyện nhà, tác giả đã đi đến quyết định chọn đề tài nghiên cứu
“Chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2000 - 2011”.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
* Mục tiêu:
Vận dụng cơ sở lý luận về cơ cấu kinh tế, chuyển dịch cơ cấu kinh tế vào
nghiên cứu thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai
đến năm 2011.
Đưa ra định hướng và giải pháp nhằm thúc đẩy cơ cấu kinh tế của huyện Tân
Phú, khai thác tiềm năng của vùng và phù hợp với xu thế phát triển CNH - HĐH
của tỉnh và của đất nước.
* Nhiệm vụ:
Tổng hợp cơ sở lý luận và thực tiễn về cơ cấu kinh tế, và chuyển dịch cơ cấu
kinh tế.
Đánh giá các nguồn lực tác động đến chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện
Tân Phú.

Định hướng và đề xuất một số giải pháp thúc đẩy sự chuyển dịch cơ cấu kinh
tế của huyện đến năm 2020.


3

4. Lịch sử nghiên cứu
Chuyển dịch cơ cấu kinh tế có vai trò quan trong trong sự nghiệp CNH - HĐH
đất nước. Đồng thời đây cũng là một xu hướng phát triển tất yếu của đất nước, của
khu vực và thế giới. Do vậy, trong thời gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu
về vấn đề cơ cấu kinh tế nói chung và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế nói riêng đã
có nhiều tác giả và nhiều công trình nghiên cứu được công bố.
Một số công trình mang tính quốc gia như:
- Nguyễn Trần Quế (2004), Chuyển dịch cơ cấu kinh tế Việt Nam trong những
năm đầu thế kỷ 21, Nhà xuất bản Khoa học xã hội - Hà Nội nghiên cứu về chuyển
dịch cơ cấu kinh tế ngành, thành phần kinh tế và chuyển dịch cơ cấu kinh tế vùng.
- Bùi Tất Thắng (2006), Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam , Nhà
xuất bản khoa học xã hội - Hà Nội nghiên cứu về tổng quan về cơ cấu kinh tế,
chuyển dịch ngành kinh tế và thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và giải
pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành Việt Nam đến năm 2020.
- Ngô Doãn Vịnh (2006), Những vấn đề chủ yếu về kinh tế phát triển, nghiên
cứu những vấn đề chủ yếu về kinh tế phát triển như: quan niệm về nền kinh tế quốc
dân, tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững, cơ cấu của nền kinh tế, đầu tư phát
triển. Tác giả đã đưa ra các cơ sở lý luận, những quan điểm, lý thuyết của các nhà
nghiên cứu nổi tiếng thế giới, đồng thời trình bày những khảo nghiệm, ứng dụng đối
với nền kinh tế nước ta .
- Đỗ Hoài Nam (1996), Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và phát triển những
ngành trọng điểm, mũi nhọn ở Việt Nam, Nhà xuất bản Khoa học Xã hội - Hà Nội.
trong vùng kinh tế trọng điểm phía nam như:
- “Định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế nội bộ các ngành kinh tế vùng kinh

5. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Phương pháp luận
5.1.1 Quan điểm hệ thống
Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện Tân phú là một hệ thống hoàn chỉnh
gồm nhiều tầng bậc, bản thân nó là sự hợp thành của nhiều hệ thống khác nhau hợp
thành, đồng thời lại là một bộ phận của hệ thống lớn hơn - hệ thống kinh tế xã hội.
Trong chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện Tân Phú cũng có mối quan hệ chặt chẽ


5

với môi trường xung quanh, bao gồm cả môi trường tự nhiên và môi trường kinh tế
xã hội và ngược lại. Đó là một hệ thống luôn luôn vận động và không ngừng phát
triển.
Vì vậy khi nghiên cứu sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện Tân Phú cần
phải xem xét các nhân tố ảnh hưởng đến sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện,
và xem xét mối tương quan đối với chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh, của vùng
Đông Nam Bộ và của cả nước.
5.1.2. Quan điểm tổng hợp lãnh thổ
Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế của huyện Tân Phú phải phụ thuộc nhiều nguồn
lực khác nhau, chúng có mối liên hệ mật thiết với nhau, tác động chi phối lẫn nhau
tạo nên thế mạnh riêng cho từng vùng trong huyện. Song cơ cấu lãnh thổ kinh tế
huyện vẫn là một thể tổng hợp hoàn chỉnh, vẫn nằm trong một chỉnh thể chung của
tỉnh, của vùng, của cả nước.
Do vậy khi nghiên cứu nguồn lực phát triển kinh tế của huyện, phải xem xét,
phân tích, đánh giá, tìm hiểu các mối quan hệ qua lại giữa các nguồn lực tự nhiên,
nguồn lực kinh tế xã hội, nguồn lực bên trong và nguồn lực bên ngoài. Từ đó đưa ra
những giải pháp, định hướng, phát triển có tính đồng bộ, tổng hợp nhằm khai thác
tối đa tiềm năng, và những lợi thế của huyện tạo động lực thúc đẩy kinh tế và nâng
cao chất lượng cuộc sống huyện nhà.

Trong quá trình nghiên cứu đề tài, việc vận dụng phương pháp phân tích, so
sánh mang lại nhiều lợi ích. Thông qua việc phân tích, so sánh, đối chiếu các số liệu
thống kê để thấy được quá trình chuyển dịch cơ cấu qua các giai đoạn. Từ đó rút ra
được những nội dung tổng hợp nhất, đầy đủ nhất giải quyết tốt hơn nhiệm vụ và
mục tiêu đề ra.
5.2.4. Phương pháp khảo sát thực địa
Đây là một phương pháp không thể thiếu được trong nghiên cứu Địa Lý.
Thông qua phương pháp thực địa ta có thể thẩm định mức độ tin cậy của các số liệu,
báo cáo, xâm nhập thực tế để có nhận xét đúng đắn và giải pháp thiết thực hơn.
Trên cơ sở nghiên cứu địa bàn huyện nhà, đây là một điều kiện thuận lợi để
tiến hành và khai thác phương pháp này một cách tốt nhất.


7

5.2.5. Phương pháp bản đồ, biểu đồ.
Đây là phương pháp đặc trưng của khoa học Địa Lý, sử dụng phương pháp này
giúp cho các vấn đề nghiên cứu được cụ thể, trực quan sinh động hơn. Các bản đồ
trong đề tài có thể được tác giả xử lý, thành lập dựa trên cơ sở dữ liệu thu thập
được.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục;
phần nội dung chính của đề tài “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Tân Phú, tỉnh
Đồng Nai giai đoạn 2000 - 2011” được chia thành 3 chương như sau:
- Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về cơ cấu kinh tế, chuyển dịch cơ cấu
kinh tế.
- Chương 2: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Tân Phú, tỉnh
Đồng Nai thời kỳ 2000 - 2011
- Chương 3: Định hướng và giải pháp chuyển dịch cơ cấu kinh tế huyện Tân
Phú, tỉnh Đồng Nai đến năm 2020.

 Khái niệm: Có nhiều cách tiếp cận khác nhau về khái niệm cơ cấu kinh tế:
Cơ cấu kinh tế (CCKT) của xã hội theo Kark Marx là toàn bộ những quan hệ
sản xuất phù hợp với quá trình phát triển nhất định của các lực lượng sản xuất vật


9

chất. Mác đồng thời nhấn mạnh, khi phân tích cơ cấu, phải chú ý đến cả hai khía
cạnh là chất lượng và số lượng, cơ cấu chính là sự phân chia về chất và tỉ lệ về số
lượng của những quá trình sản xuất xã hội.
Theo từ điển Bách khoa Việt Nam (1995) thì cơ cấu kinh tế là tổng thể các
ngành, lĩnh vực, bộ phận kinh tế có quan hệ hữu cơ tương đối ổn định hợp thành.
Hay cơ cấu kinh tế là một tổng thể hệ thống kinh tế bao gồm nhiều yếu tố có
quan hệ chặt chẽ với nhau, tác động qua lại với nhau trong những không gian và
thời gian nhất định, trong những điều kiện kinh tế xã hội nhất định, được thể hiện cả
về mặt định tính lẫn định lượng, cả về số lượng và chất lượng, phù hợp với mục tiêu
được xác định của nền kinh tế [4].
Như vậy, CCKT được hiểu là tổng thể những những yếu tố cấu thành nền kinh
tế, đó là các ngành sản xuất, các thành phần kinh tế và các vùng kinh tế. Các yếu tố
này có mối quan hệ chặt chẽ với nhau được biểu hiện cả về chất và lượng tùy thuộc
vào mục tiêu của nền kinh tế trong từng thời kỳ nhất định.
 Đặc điểm:
Cơ cấu kinh tế là vấn đề có nội dung rộng, biểu hiện mối quan hệ giữa sản xuất
và lực lượng sản xuất của nền kinh tế.
CCKT là một hệ thống ràng buộc, có các đặc trưng chủ yếu là mang tính khách
quan và tính lịch sử.
Đồng thời, cơ cấu kinh tế là một hệ thống động, gắn với sự biến đổi phát triển
không ngừng của các yếu tố và các bộ phận cấu thành. Muốn phát huy tác dụng của
CCKT, CCKT phải trải qua một quá trình, một thời gian nhất định. Thời gian này
dài hay ngắn tùy thuộc vào đặc điểm của từng loại CCKT. Vì vậy, các loại cơ cấu