ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

ĐẶNG NGỌC THANH

MéT Sè VÊN §Ò C¥ B¶N
§Ó GI¶M Vµ TIÕN TíI XO¸ Bá H×NH PH¹T Tö H×NH
TRONG LUËT H×NH Sù VIÖT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

ĐẶNG NGỌC THANH

MéT Sè VÊN §Ò C¥ B¶N
§Ó GI¶M Vµ TIÕN TíI XO¸ Bá H×NH PH¹T Tö H×NH
TRONG LUËT H×NH Sù VIÖT NAM
Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
Mã số: 60 38 01 04

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Cán bộ hướng dẫn khoa học: GS.TSKH. LÊ VĂN CẢM

HÀ NỘI - 2016


số tội danh trong Bộ luật hình sự ........ Error! Bookmark not defined.
Chương 2: THỰC TRẠNG NHỮNG QUY PHẠM CỦA PHÁP
LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM VỀ HÌNH PHẠT TỬ HÌNH VÀ
THỰC TIỄN ÁP DỤNG TỪ SAU CÁCH MẠNG THÁNG 8
NĂM 1945 ĐẾN NAY ....................... Error! Bookmark not defined.
2.1.

Lịch sử hình thành các quy định về hình phạt tử hình trong
luật hình sự Việt Nam ....................... Error! Bookmark not defined.

2.1.1. Các quy định của luật hình sự Việt Nam giai đoạn 1945 - 1985 về
hình phạt tử hình ................................. Error! Bookmark not defined.

1


2.1.2. Các quy định của luật hình sự Việt Nam giai đoạn 1985 – 1999 về
hình phạt tử hình ................................. Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Các quy định của luật hình sự Việt Nam giai đoạn 1999- đến nay
về hình phạt tử hình............................. Error! Bookmark not defined.
2.2.

Thực trạng áp dụng hình phạt tử hình ở Việt Nam trong
những năm gần đây ........................... Error! Bookmark not defined.

2.3.

Đánh giá các quy phạm về hình phạt tử hình trong luật hình sự
Việt Nam - những tồn tại, hạn chế của các quy định này trong
luật hiện hành ..................................... Error! Bookmark not defined.

Trong xu thế toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng hiện
nay của đất nước ta, đặc biệt khi chúng ta đang tiến hành công cuộc xây dựng
Nhà nước Pháp quyền (NNPQ) xã hội chủ nghĩa do Đại hội Đảng cộng sản
Việt Nam lần thứ IX, lần thứ X chỉ ra và tiếp tục khẳng định tại báo cáo chính
trị trình Đại hội Đảng lần thứ XI “Tiếp tục đẩy mạnh việc xây dựng và hoàn
thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, đảm bảo Nhà nước ta thực sự
là của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân” [37, tr. 246], với định hướng
rất rõ ràng đó là: Nâng cao nhận thức về xây dựng Nhà nước pháp quyền
XHCN, tôn trọng và bảo vệ quyền con người. Còn tại Nghị quyết 49-NQ/TW
ngày 02/6/2005 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm
2020 đã chỉ ra: “Công tác tư pháp còn nhiều hạn chế; Chính sách hình sự…
còn nhiều bất cập, chậm được sửa đổi bổ sung; Vẫn còn tình trạng oan, sai
trong điều tra, bắt, giam giữ, truy tố, xét xử…” [8] do đó nhiệm vụ cải cách
Tư pháp phải được tiến hành khẩn trương, đồng bộ, phù hợp với hoàn cảnh
nước ta và yêu cầu hội nhập quốc tế, đáp ứng được xu thế phát triển của xã
hội trong tương lai. Trong đó Nghị quyết đưa ra phương hướng cụ thể đó là:
Phải hoàn thiện chính sách pháp luật hình sự…, tôn trọng
và bảo vệ quyền con người; Coi trọng việc hoàn thiện chính sách
hình sự…, đề cao hiệu quả phòng ngừa và tính hướng thiện
trong việc xử lý người phạm tội; Hạn chế áp dụng hình phạt tử
hình theo hướng chỉ áp dụng đối với một số ít loại tội phạm đặc
biệt nghiêm trọng [74, tr. 2].
Do đó việc nghiên cứu một số vấn đề cơ bản để giảm và tiến tới xoá bỏ
hình phạt tử hình trong Luật hình sự Việt Nam để từ đó đưa ra những quan điểm
phân tích mang tính khoa học, có chiều sâu và xác đáng góp phần Hoàn thiện

3


chính sách, PLHS Việt Nam là rất cần thiết và có ý nghĩa hết sức quan trọng cả

1.2. Về góc độ lập pháp
Nhìn chung ở hầu hết các NNPQ có tính đích thực thì các chế định của
pháp luật trong lĩnh vực Tư pháp hình sự (TPHS) nói chung và PLHS nói
riêng chính là để bảo vệ các quyền và tự do của con người về mặt cốt lõi phải
phù hợp với những quy định và những nguyên tắc được thừa nhận chung của
pháp luật quốc tế (Công ước quốc tế) trong lĩnh vực Tư pháp hình sự. Xuất
phát từ lý do này, để đáp ứng tốt trong xu thế hội nhập quốc tế, năm 2009
Quốc hội đã tiến hành thảo luận Dự thảo luật sửa đổi bổ sung một số điều của
Bộ luật hình sự (BLHS) Việt Nam năm 1999 theo hướng nhân đạo hoá (xoá
bớt một số cấu thành tội phạm quy định mức hình phạt tử hình). Do đó ngày
19/6/2009 Quốc hội chính thức thông qua Luật số 37/QH12 "Về sửa đổi bổ
sung một số điều của Bộ luật hình sự năm 1999" đã giảm bớt cấu thành tội
phạm (CTTP) từ 29 CTTP xuống còn 23 CTTP ở 22 điều luật có quy định
hình phạt tử hình. Vì vậy, đặc biệt trong giai đoạn hiện nay nền kinh tế nước
ta đã có sự phát triển đáng kể, xu thế hội nhập ngày càng tích cực, sâu rộng và
có trách nhiệm trước cộng đồng quốc tế của nước ta thì việc cải cách thể chế
pháp luật, trong đó có PLHS cho phù hợp là rất cần thiết.
1.3. Về góc độ khoa học- thực tiễn
Hiện tại có hai nhóm quan điểm trái ngược nhau, chủ yếu xoay quanh
một số vấn đề là: có nên tiếp tục quy định hình phạt tử hình trong hệ thống
hình phạt của PLHS quốc gia hay không? Và nếu có thì cần hạn chế ở mức độ
nào? Hay là phải xoá bỏ ngay hình phạt đặc biệt nghiêm khắc, thiếu tính nhân
đạo nhất này ra khỏi hệ thống hình phạt của PLHS quốc gia. Hoặc nếu là tiến
tới xoá bỏ hình phạt tử hình thì tiến tới đến khi nào?. Do đó những đòi hỏi đặt
ra cho các nhà khoa học-luật gia, các cán bộ đã và đang làm việc trong lĩnh
vực TPHS của đất nước một nhiệm vụ quan trọng đó là cần phải nghiên cứu
để đưa ra những luận chứng, những nội dung phân tích có tính tích cực, khách

5




luật nói chung và pháp luật hình sự nói riêng. Tuy nhiên việc nghiên cứu đề
tài: “Một số vấn đề cơ bản để giảm và tiến tới xoá bỏ hình phạt tử hình
trong Luật hình sự Việt Nam” là một chuyên đề còn mới cho nên chưa được
quan tâm đúng mức, những công trình khoa học nghiên cứu về chuyên đề này
của các nhà khoa học- pháp luật trong nước còn khá khiêm tốn (mang tính
chung chung). Cụ thể, cho đến thời điểm hiện nay chỉ có một số ít cuốn sách,
công trình khoa học, đề tài chuyên khảo, một vài luận văn tiến sỹ và một số
bài báo viết về lĩnh vực tử hình trong Luật hình sự đó là:
2.1. Các sách như
1) Bộ luật hình sự của nước Công hoà xã hội chủ nghĩa (CHXHCN)
Việt Nam năm 1999, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
2) Phạm Văn Lợi, Nguyễn Văn Hiển, “Một số vấn đề về hình phạt tử
hình và thi hành hình phạt tử hình - thực trạng và giải pháp”, NXB Tư pháp
Hà Nội, 2005;
3) TS. Phạm Văn Lợi (chủ biên) sách chuyên khảo "Một số vấn đề về
hình phạt tử hình và thi hành hình phạt tử hình”, Nhà xuất bản Chính trị
Quốc gia Hà Nội, 2006;
4) TS. Phạm Văn Lợi (chủ biên) "Chính sách hình sự trong thời kỳ đổi
mới ở Việt Nam”, NXB Tư pháp Hà Nội, 2007.
5) Hội luật gia (Sách tham khảo) "Hình phạt tử hình trong Luật quốc
tế", NXB Hồng Đức, 2008;
6) ThS. Vũ Thị Thuý, (Sách chuyên khảo) “Hình phạt tử hình trong Luật
hình sự Việt Nam”, NXB Đại học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh, 2010;
7) Nguyễn Đăng Dung - Phạm Hồng Thái - Vũ Công Giao - Lã Khánh
Tùng, (Sách tham khảo) “Những điều cần biết về hình phạt tử hình”, NXB
Lao động - Xã hội, 2010;
8) GS.TSKH. Đào Trí Úc - PGS.TS. Vũ Công Giao - PGS.TS. Trương


tiêm thuốc độc”, Hà Nội.

10


12. C.Mác - Ăng-ghen (1993), Toàn tập, Tập 4, tr.443, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội.
13. C.Mác - Ăng-ghen (1993), Toàn tập, Tập 8, tr.673, Nxb Chính trị quốc
gia, Hà Nội.
14. Lê Cảm (1999), Hoàn thiện pháp luật hình sự Việt Nam trong giai đoạn
xây dựng Nhà nước pháp quyền (Một số vấn đề cơ bản của phần chung),
Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
15. Lê Cảm (2000), “Luật hình sự Việt Nam trước thế kỷ thứ XV”, Dân chủ
pháp luật, (5).
16. Lê Cảm (2005), Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự (phần
chung), tr. 687, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.
17. Lê Cảm (2007), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (phần chung), Nxb Đại
học Quốc gia Hà Nội.
18. Lê Cảm, Nguyễn Thị Lan (2014) “Hình phạt tử hình trong pháp luật hình
sự Việt Nam: Giữ nguyên hay cần giảm và tiến tới loại bỏ?”, Tạp chí
khoa học ĐHQGHN, (3), tr.1-14.
19. Đỗ Văn chỉnh (1997), “Một số vấn đề cần khắc phục trong việc thi hành
án hình sự”, Tòa án nhân dân, (8).
20. Chủ tịch Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1945), Sắc lệnh số 47-SL
"Giữ tạm thời các luật lệ hiện hành ở miền Bắc, Trung, Nam bộ cho đến
khi ban hành những bộ luật pháp duy nhất cho toàn quốc", ngày
10.10.1945.
21. Chủ tịch Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1945), Sắc lệnh số 6-SL
"Cấm nhân dân không được đăng lính, bán thực phẩm, làm tay sai cho
quân đội Pháp", ngày 05.9.1945.

33. Chủ tịch Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1953), Sắc lệnh số 150-SL
"Thành lập Toà án nhân dân đặc biệt ở những nơi phát động quần chúng
thi hành chính sách ruộng đất", ngày 12.4.1953.

12


34. Chủ tịch Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1953), Sắc lệnh số 151-SL
"Trừng trị địa chủ chống pháp luật trong khi và ở những nơi phát động
quần chúng thi hành chính sách ruộng đất", ngày 12.4.1953.
35. Chủ tịch Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1956), Sắc lệnh số 267-SL
"Trừng trị những âm mưu và hành động phá hoại tài sản của Nhà nước
và nhân dân, cản trở việc thực hiện chính sách, kế hoạch Nhà nước",
ngày 15.6.1956.
36. Chủ tịch Nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (1976), Quyết định số
29/QĐ/76 " Về trừng trị các tên Tư sản mại bản phạm tội lũng đoạn, đầu
cơ, tích trữ, phá rối thị trường", ngày 27.5.1976.
37. Đảng công sản Việt Nam (2011), Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc
lần thứ XI, Nxb Chính trị quốc gia - sự thật, Hà Nội.
38. Trần Văn Độ (2005), “Thi hành hình phạt tử hình ở một số nước trên thế
giới và vấn đề hoàn thiện pháp luật về thi hành hình phạt tử hình ở Việt
Nam”, Nhà nước pháp luật, (3), tr. 66.
39. Thiên Đức (2004), Sẽ bỏ án tử hình đối với một số tội phạm kinh tế, Bài
báo đăng trên báo pháp luật thứ ba, ngày 20.4.2004.
40. Nguyễn Đăng Dung, Phạm Hồng Thái, Vũ Công Giao, Lã Khánh Tùng
(2010), Những điều cần biết về hình phạt tử hình, Nxb Lao động - Xã hội.
41. Đỗ Đức Hồng Hà (2009), “Hoàn thiện hệ thống hình phạt trong Bộ luật
hình sự Việt Nam, qua tham khảo bộ luật hình sự Trung Hoa”, Tạp chí
kiểm sát, (21), tr. 44 -47.
42. Hội đồng kinh tế-Xã hội (1984), Nghị quyết 1984/50 ngày 25/5/1984 về

Tòa án”, Tạp chí kiểm sát, (20), tr. 45-46.
56. Phạm Thị Kim Ngân (1995), Tâm lý học Tư pháp, tr.170-171, Nxb
TPHCM, TPHCM.
57. Trần Công Phàn (2014), “Một số định hướng sửa đổi, bổ sung Bộ luật
hình sự đáp ứng xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt
Nam”, Tạp chí kiểm sát, (16), tr. 2- 12.
14


58. Đỗ Mạnh Quang (2013), “Cần nghiên cứu thu hẹp phạm vi các tội danh
có quy định hình phạt tử hình trong Bộ luật hình sự”, Tạp chí kiểm sát,
(4), tr. 28-32.
59. Quốc hội (1997), Bộ luật hình sự của nước CHXHCN Việt Nam năm
1985, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
60. Quốc hội (2000), Bộ luật Tố tụng hình sự của nước CHXHCN Việt Nam
năm 1998, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
61. Quốc hội (2004), Bộ luật Tố tụng hình sự của nước CHXHCN Việt Nam
năm 2003, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
62. Quốc hội (2007), Bộ luật hình sự của nước CHXHCN Việt Nam năm
1999, Nxb Lao động – xã hội, Hà Nội.
63. Quốc hội (2010), Luật thi hành án hình sự số 53/2010/QH12, Hà Nội.
64. Quốc hội (2011), Bộ luật hình sự của nước CHXHCN Việt Nam năm
1999, được sửa đổi bổ sung một số điều năm 2009, NXB Chính trị quốc
gia, Hà Nội.
65. Quốc hội (2014), Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam,
năm 2013, Nxb Hồng đức Hà Nội.
66. Quốc hội (2015), Bộ luật hình sự 2015 (Dự thảo trình Quốc hội thông
qua ngày 27/11/2015), Hà Nội.
67. Nguyễn Sơn (2002), “Bàn về bản chất và chức năng của hình phạt”, Nhà
nước và pháp luật, (9), tr. 43-45.

79. Trường Đại học Luật Hà Nội (1997), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam,
NXB Giáo dục Hà Nội.
80. Trường Đại học Luật Hà Nội (1999), Từ điển giải thích thuật ngữ luật
học, Nxb Công an nhân dân Hà Nội.

16


81. Hoàng Anh Tuyên (2015), “Những nội dung cơ bản sửa đổi, bổ sung trong
dự thảo Bộ luật hình sự sửa đổi”, Báo bảo vệ pháp luật (70), tr. 11, 14.
82. Phạm Minh Tuyên (2013), “Một số vấn đề về xét xử tội phạm khủng bố
và tài trợ khủng bố theo điều 230a và điều 230b của Bộ luật hình sự và
thực tiễn áp dụng”, Tạp chí kiểm sát, (4), tr. 52-59.
83. Đào Trí Úc (1993), Mô hình lý luận về Bộ luật hình sự Việt Nam, tr. 138139, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội.
84. Đào Trí Úc (1994), Những vấn đề lý luận của việc đổi mới pháp luật hình
sự trong giai đoạn hiện nay, Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
85. Đào Trí Úc (1997), Nhà nước và Pháp luật của chúng ta trong sự nghiệp
đổi mới, Nxb khoa học Hà Nội.
86. Đào Trí Úc (Chủ biên) (1994), Tội phạm học, Luật hình sự và Luật tố
tụng hình sự Việt Nam, tr. 222, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
87. Đào Trí Úc, Vũ Công Giao, Trương Thị Hồng Hà (2015), Quyền sống và
Hình Phạt tử hình, Nxb Chính trị quốc gia - sự thật, Hà Nội.
88. Mai Khắc Ứng (2009), “Trần Trọng Kim Việt Nam sử lược”, Tạp chí
Xưa & Nay, (346).
89. Uỷ ban Thường vụ Quốc hội (1978), Pháp lệnh về việc ân giảm án tử
hình và xét duyệt án tử hình, Hà Nội.
90. V.I. Lênin (1978), Toàn tập, Tập 3, tr.119-120, Nxb Tiến bộ, Maxcơva.
91. V.I. Lênin (1997), Toàn tập, Tập 4, Nxb Tiến bộ, Maxcơva.
92. Viện kiểm sát nhân dân tối cao (1995-2005), Báo cáo tổng kết công tác
ngành kiểm sát các năm từ 1995-2005, Hà Nội.