ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐÀO THỊ NGỌC QUÝ

NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHĂM SÓC SỨC KHỎE BAN ĐẦU
CHO PHỤ NỮ NÔNG THÔN DỰA VÀO CỘNG ĐỒNG
(Nghiên cứu tại xã Thanh Hà, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam)

Chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã số: 60.90.01.01
LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH CÔNG TÁC XÃ HỘI

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Văn Quyết

Hà Nội -2015


LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình nghiên cứu để hoàn thành luận văn này, tôi nhận được những
sự giúp đỡ chân thành và hướng dẫn nhiệt tình từ các ban ngành, tổ chức xã hội tại
địa bàn nghiên cứu; Quý thầy cô, bạn bè và gia đình. Với sự kính trọng và biết ơn,
tôi xin được bày tỏ lời cảm ơn sâu sắc tới những người hỗ trợ tôi trong suốt thời
gian thực hiện đề tài này:
Đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới PGS.TS Phạm Văn Quyết là
người trực tiếp hướng dẫn khoa học và theo sát mọi bước tiến trong quá trình tôi
tiến hành nghiên cứu. Mặc dù bận rộn với công việc tại trường, nhưng thầy đã
thường xuyên giành thời gian để kịp thời giúp đỡ và chỉ dẫn tận tình những vướng
mắc về chuyên ngành. Thầy cũng luôn tạo điều kiện để tôi phát huy những sáng
kiến và ý tưởng vào bài luận văn. Hơn nữa, thầy đã dành cho tôi những lời động
viên, khích lệ trong những lúc tôi gặp khó khăn trong việc triển khai kế hoạch.

Học viên

Đào Thị Ngọc Quý


MỤC LỤC
Trang
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ..................................................................................... 4
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU............................................................................... 5
PHẦN I. MỞ ĐẦU ..................................................................................................... 6
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................................... 6
2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu................................................................................. 8
3. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn.................................................................................. 17
4. Đối tượng nghiên cứu, khách thể nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu ................. 18
5. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ....................................................................... 19
6. Câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu ...................................................... 19
7. Phương pháp tiếp cận và các phương pháp nghiên cứu ....................................... 20
8. Cấu trúc luận văn .................................................................................................. 25
PHẦN II: NỘI DUNG CHÍNH ................................................................................ 26
Chương 1. Cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của nghiên cứu .................................... 26
1.1. Khái niệm công cụ ............................................................................................ 26
1.1.1. Chăm sóc sức khỏe ban đầu ........................................................................... 26
1.1.2. Hiệu quả chăm sóc sức khỏe ban đầu ............................................................ 27
1.1.3. Phụ nữ nông thôn ............................................................................................ 28
1.1.4. Cộng đồng....................................................................................................... 29
1.1.5. Dựa vào cộng đồng ......................................................................................... 31
1.1.6. Huy động sự tham gia của cộng đồng ............................................................ 33
1.2. Lý thuyết ứng dụng trong nghiên cứu ............................................................... 35
1.2.1. Lý thuyết nhu cầu ........................................................................................... 35
1.2.2. Lý thuyết hệ thống .......................................................................................... 38

3.1.2. Phát triển các chương trình chăm sóc sức khỏe ban đầu ................................ 88
3.2. Cách thức triển khai ........................................................................................... 93
3.3. Vai trò của nhân viên công tác xã hội ............................................................. 105
Tiểu kết chương 3 ................................................................................................... 110


KẾT LUẬN ............................................................................................................ 112
HẠN CHẾ............................................................................................................... 114
KHUYẾN NGHỊ .................................................................................................... 115
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................... 117
PHỤ LỤC ............................................................................................................... 122


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Nghĩa

Kí hiệu viết tắt
CBYT

Cán bộ y tế

CSSK

Chăm sóc sức khỏe

CSSKBĐ

Chăm sóc sức khỏe ban đầu

CTXH

Hình 1.1. Thang nhu cầu của A. Maslow ................................................................ 36
Bảng 2.1. Số liệu báo cáo công tác CSSKBĐ 4 tháng đầu năm 2014 tại xã Thanh Hà
................................................................................................................................. 49
Bảng 2.2. Tình hình sử dụng các dịch vụ CSSKBĐ 4 tháng đầu năm 2014 ở xã Thanh Hà
................................................................................................................................. 58


PHẦN I. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nằm trong chiến lược CSSK toàn dân, công tác CSSKBĐ được coi là nấc thang
quan trọng đối với việc đảm bảo cho người dân được đón nhận những thông tin và dịch
vụ CSSK thiết yếu một cách đầy đủ và công bằng với mức chi phí mà họ có thể chấp
nhận được. CSSKBĐ lần đầu tiên được khẳng định có vị trí quan trọng đặc biệt đối với
các nước đang và chưa phát triển tại hội nghị Alma – Ata. Sau khi đón nhận tuyên ngôn
Alma – Ata (ngày 12 tháng 9 năm 1978), Việt Nam bắt đầu triển khai mạnh mẽ các nội
dung có trong tuyên ngôn này, phát triển thành 10 nội dung CSSKBĐ để phù hợp với tình
hình thực tế của quốc gia. Với hệ thống mạng lưới y tế cơ sở được mở rộng tới những
vùng khó khăn đã tạo điều kiện cho người dân được tiếp cận với hoạt động CSSKBĐ.
Trong bối cảnh con người đang phải đối mặt với ngày càng nhiều những vấn đề sức khỏe
do tốc độ phát triển nhanh chóng của xã hội công nghiệp thì việc thực hiện hiệu quả các
chương trình CSSKBĐ cũng trở thành mục tiêu chiến lược đảm bảo đời sống người dân.
Trong suốt quá trình phát triển của ngành CTXH, lĩnh vực CSSK luôn giữ được vị
trí quan trọng và thu hút sự quan tâm của đội ngũ chuyên nghiệp. CTXH với CSSK là
một mảng lớn của CTXH trong y tế, nó cũng là một dạng đặc biệt trong thực hành CTXH
mà đóng góp vào sự phát triển của ngành nghề này. Hoạt động thực hành trong y tế đã
được bắt đầu từ Anh sau đó lan sang Mỹ vào năm 1850, với mô hình bác sĩ là người tình
nguyện trợ giúp, tìm hiểu những khó khăn trong điều kiện kinh tế xã hội của bệnh nhân
bằng hình thức vãng gia. Đến năm 1902, CTXH trong các cơ sở y tế vẫn chưa hình thành
đội ngũ riêng do vậy những sinh viên y khoa được cung cấp kiến thức để xem xét yếu tố
môi trường và xã hội ảnh hưởng như thế nào đến bệnh nhân của họ. Tuy nhiên vào những

Phụ nữ là nhóm đối tượng có nhiều nhu cầu trong việc CSSK xuất phát từ cả đặc điểm
sinh lý và xã hội. Ngày nay, người phụ nữ không chỉ giữ vai trò chăm sóc gia đình mà
còn tham gia hoạt động kinh tế xã hội nên họ thường phải chịu nhiều áp lực dễ khiến cho
sức khỏe giảm sút và đối mặt với bệnh tật. Đặc biệt, phụ nữ ở độ


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Trịnh Hòa Bình (1996), Vai trò của gia đình nông thôn đối với việc CSSK trong thời
kỳ đổi mới, Viện Xã hội học, Hà Nội.
2. Đỗ Thị Bình (1997), Những vấn đề chính sách xã hội với phụ nữ nông thôn trong giai
đoạn hiện nay, Nxb Khoa học xã hội, Hà Nội.
3. Trần Thị Trung Chiến (ch.b) (1997), Hướng dẫn quản lý chăm sóc sức khỏe ban đầu
tuyến cơ sở, Nxb Y học, Hà Nội.
4. Tuấn Cường (2005), Thực trạng và định hướng phát triển CTXH trong lĩnh vực y tế,
văn hóa xã hội, Lao động xã hội, Số 270, tr.14-16.
5. Nguyễn Tấn Dũng, Quyết định số 122/QĐ-TTg Phê duyệt Chiến lược quốc gia bảo
vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân giai đoạn 2011-2020, tầm nhìn đến năm
2030,
Nguồn
/>de=detail&document_id=165437 , Ngày 21/07/2014.
6. Nguyễn Tấn Dũng, Quyết định số 1208/QĐ-TTg Phê duyệt Chương trình mục tiêu
quốc gia Y tế giai đoạn 2012-2015, Nguồn
/>cgia?_piref135_18249_135_18248_18248.strutsAction=ViewDetailAction.do&_pire
f135

7.
8.
9.
10.


động, Tạp chí Nghiên cứu gia đình và giới, số 6, tr.53-65.
16. Vũ Khắc Lương (2010), Bài giảng “Huy động sự tham gia của cộng đồng trong hoạt
động xã hội”, Đại học Y hà Nội, Hà Nội.
17. Magtymova A. (2007), Những chiến lược để phối hợp khi cung cấp các dịch vụ sức
khỏe ban đầu ở các nước thu nhập trung bình và thấp: Bình luận của RHL, Thư viện
sức khỏe sinh sản của WHO, Geneva.
18. Đỗ Hồng Ngọc, Chăm sóc sức khoẻ ban đầu, Nguồn
Ngày 05/07/2014.
19. Quyền của người phụ nữ nông thôn dưới góc độ bình đẳng giới trong điều kiện kinh
tế xã hội hiện nay, Nguồn />Ngày 12/07/2014.
20. Phạm Văn Quyết & Nguyễn Quý Thanh (2011), Phương pháp nghiên cứu xã hội
học, Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
21. Lê Thị Hồng Thơm (2006), Nghiên cứu về tiếp cận, sử dụng dịch vụ khám bệnh phụ
nữ nông thôn và đánh giá giải pháp can thiệp tại một xã, Đại học Y Hà Nội, Hà Nội.
22. Nguyễn Thị Thúy (2011), Sự tham gia và quyền của phụ nữ nông thôn trong gia đình
và xã hội (Nghiên cứu trường hợp phụ nữ đang thma gia trong hệ thống chính trị cơ
sở tại 04 xã của tỉnh Thanh Hóa), Học viện Khoa học xã hội, Hà Nội.


23. Trần Quang Tiến, Nguyễn Thu Hường, Trương Thu Hà, Nguyễn Thu Hương &
Nguyễn Văn Thanh (2010), Tập bài giảng phát triển cộng đồng, Nxb Phụ nữ, Hà Nội.
24. Trịnh Văn Tùng & Nguyễn Thu Trang, Phát triển cộng đồng ở Việt Nam: Thực trạng
và định hướng tiếp cận trong bối cảnh mới, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn,
Hà Nội, Nguồn
/>20Tung%20-%20Nguyen%20Thu%20Trang.pdf, Ngày 20/08/2014.
25. Trịnh Văn Tùng (2014), Bài giảng Phát triển cộng đồng, Đại học Khoa học Xã hội và
Nhân văn, Hà Nội.
26. Ủy ban nhân dân xã Thanh Hà, Báo cáo kết quả thực hiện chỉ tiêu kinh tế xã hội 6
tháng đầu năm 2014, phương hướng nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2014, Thanh Liêm,
Hà Nam.


practice

program

office,

Atlanta,

From

Retrieved September 03, 2014
35. Mrigesh Bhatia & Susan Rifkin, A renewed focus on primary health care: revitalize
or reframe, From Retrieved
August 24, 2014.
36. Olenda Kalinicheko, Carla A.F.Amado & Sergio P. Santo (2013), Performance
assessment in primary health: A systematic literature review, University of Algarve –
Faculty

of

Economics

and

CEFAGE-UE,

Portugal,

From


From

w-

acts.ca/sites/default/files/attachements/Preparing%20for%20Change.%20Social%20


Work%20in%20Primary%20Health%20Care%20Report_0.pdf, Retrieved August 25,
2014.
41. Special interest group of the IASW (2011), The role of social work in primary health
care

in

Ireland,

Irish

Association

of

Social

workers,

Irish,

From


From

/>health.pdf, Retrieved August 25, 2014.