ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

NGUYỄN THỊ ĐÀO

HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC
PHÒNG NGỪA VÀ NGĂN CHẶN HÀNH VI VI PHẠM
PHÁP LUẬT CỦA VỊ THÀNH NIÊN
(Nghiên cứu được thực hiện tại quận Đống Đa – Hà Nội)

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
-----------------------------------------------------

NGUYỄN THỊ ĐÀO

HOẠT ĐỘNG CÔNG TÁC XÃ HỘI TRONG VIỆC PHÒNG
NGỪA VÀ NGĂN CHẶN HÀNH VI VI PHẠM PHÁP LUẬT
CỦA VỊ THÀNH NIÊN
(Nghiên cứu được thực hiện tại quận Đống Đa – Hà Nội)
Chuyên ngành: Công tác xã hội
Mã số: 60 90 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ CÔNG TÁC XÃ HỘI
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS Đặng Cảnh Khanh

trở thành hành trang và động lực giúp tôi thêm yêu và gắn bó nhiều hơn với ngành
nghề mình lựa chọn, với niềm tin có thể giúp đỡ, chia sẻ với tất cả những cá nhân,
nhóm và cộng đồng yếu thế trong xã hội.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 20 tháng 1 năm 2015

Nguyễn Thị Đào


MỤC LỤC

PHẦN 1. MỞ ĐẦU ................................................................................................... 6
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................... 7
2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu .......................................................................... 8
3. Ý nghĩa của nghiên cứu ...................................... Error! Bookmark not defined.
4. Câu hỏi nghiên cứu ............................................. Error! Bookmark not defined.
5. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ..................... Error! Bookmark not defined.
6. Giả thuyết nghiên cứu ......................................... Error! Bookmark not defined.
7. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu ................... Error! Bookmark not defined.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu. ................................... Error! Bookmark not defined.
9. Phạm vi nghiên cứu: ........................................... Error! Bookmark not defined.
PHẦN 2: NỘI DUNG CHÍNH ................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA CÔNG TÁC XÃ HỘI
TRONG VIỆC PHÕNG NGỪA VÀ NGĂN CHẶN HÀNH VI VI PHẠM PHÁP
LUẬT CỦA VỊ THÀNH NIÊN .............................. Error! Bookmark not defined.
1.1. Các khái niệm công cụ……...…………..……………………………….Error!
Bookmark not defined.
1.1.1. Khái niệm “vị thành niên”……………………….…….…...…………Error!
Bookmark not defined.
1.1.2. Khái niệm vị thành niên vi phạm pháp luật……...……………..…...Error!

defined.

Bookmark

not


2.4. Công tác đấu tranh phòng ngừa đƣợc thực hiện tại địa phƣơng nhằm làm
giảm tỉ lệ vị thành niên vi phạm pháp luật và kết quả đạt đƣợc.Error!

Bookmark

not defined.
CHƢƠNG 3: VẬN DỤNG CÔNG TÁC XÃ HỘI BƢỚC ĐẦU XÂY DỰNG
CHƢƠNG TRÌNH LÀM VIỆC ĐỐI VỚI NHÓM VỊ THÀNH NIÊN NHẰM
PHÒNG NGỪA VÀ NGĂN CHẶN HÀNH VI VI PHẠM PHÁP LUẬT…….58
3.1. Mô tả nhóm đối tƣợng ..................................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Sơ đồ tƣơng tác trƣớc khi bắt đầu làm việc nhómError! Bookmark not defined.
3.3. Mô tả tiến trình thực hành công tác xã hội nhóm:Error! Bookmark not defined.
3.4. Đánh giá ............................................................ Error! Bookmark not defined.
PHẦN 3: PHẦN KẾT LUẬN .................................... Error! Bookmark not defined.

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ

Biể u đồ 2.1: Nế u bị gây gổ, bắt nạt bạ n sẽ làm gìError! Bookmark not
defined.
Biể u đồ 2.2: Bả ng đánh giá về các mối quan hệ trong gia đình .. Error!
Bookmark not defined.
Biể u đồ 2.3: Bả ng đánh giá về sự quan tâm của nhà trường tới thanh
thiế u niên ............................................................ Error! Bookmark not defined.

gây nhiều vụ án và tệ nạn xã hội nghiêm trọng.


Theo số liệu của Ban chỉ đạo Đề án IV “Đấu tranh phòng, chống tội phạm xâm hại
trẻ em và tội phạm trong lứa tuổi chưa thành niên”, từ năm 2007 - 6/2013, toàn quốc
phát hiện gần 63.600 vụ, gồm hơn 94.300 em vi phạm pháp luật hình sự. Số vụ phạm
pháp tăng gần 4.300 vụ, bằng 6,72% so với 6,5 năm trước đó. So với tổng số vụ phạm
pháp hình sự trong toàn quốc thì số vụ án do người chưa thành niên gây ra chiếm gần
20%. Những trường hợp phạm tội nghiêm trọng như giết người, cướp của, hiếp dâm, sử
dụng vũ khí, bạo lực, tụ tập thành băng nhóm tội phạm ở tuổi vị thành niên đã diễn ra
ngày càng nhiều, gây lo ngại cho toàn xã hội. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, tỷ lệ gái
mại dâm và người nghiện ma túy ở tuổi vị thành niên cũng đang có xu hướng ra tăng.
Công tác xã hội đã và đang có vai trò quan trọng đối với sự phát triển bình đẳng và
tiến bộ của mỗi quốc gia và nhân loại. Đặc biệt, công tác xã hội góp phần giải quyết các
vấn đề xã hội liên quan đến đời sống của từng cá nhân, từng nhóm nhỏ và cộng đồng
những người yếu thế. Khi mà nền kinh tế phát triển, kéo theo đó là những hệ lụy tiêu cực,
những vấn đề xã hội phức tạp, thì công tác xã hội sẽ giúp con người hạn chế những ảnh
hưởng tiêu cực và hướng con người đến một cuộc sống tốt đẹp hơn.
Công tác xã hội cũng tham gia vào công cuộc phòng ngừa và ngăn chặn những hành
vi vi phạm pháp luật của vị thành niên. Công tác xã hội với trẻ em và thanh thiếu niên là
một lĩnh vực được quan tâm hàng đầu hiện nay tại nhiều Quốc gia trên Thế giới và trong
đó có Việt Nam.
Vị thành niên là lứa tuổi đang có sự thay đổi mạnh mẽ về tâm-sinh lý, muốn tự
khẳng định mình, không muốn phụ thuộc và dễ bị tác động, rủ rê, lôi kéo của các đối
tượng xấu. Nhiều em bị ảnh hưởng tâm lý từ các loại phim, ảnh bạo lực, văn hoá phẩm
đồi trụy trên mạng Internet và ngoài xã hội. Sự hình thành hành vi ở lứa tuổi này chịu rất
nhiều tác động từ gia đình, nhà trường, xã hội và mỗi em lại có những hoàn cảnh riêng,
những khó khăn riêng và những lý do riêng. Chính vì thế việc nghiên cứu và can thiệp để
có thể hỗ trợ các em một cách hiệu quả và kịp thời là một việc làm vô cùng cần thiết.
Những hành vi vi phạm pháp luật có ảnh hưởng rất lớn đến tương lai của các em, ảnh

tâm. Ông cho rằng, những đặc điểm sinh học gắn liền với lứa tuổi và tâm lý mà tuổi trẻ,
trong đó có vị thành niên là những đối tượng dễ gây ra tội phạm và các hành vi sai lệch
xã hội. Vì vậy nếu biết ngăn chặn và phòng ngừa kịp thời thì “ Khi vượt qua lứa tuổi này,
con người lại dễ trở thành những người lương thiện”. Đây là những gợi mở rất đáng chú
ý khi nghiên cứu về tội phạm vị thành niên.


Tiếp theo có thể kể đến nhà tội phạm học nổi tiếng tác giả Raffaele Garofalo với cuốn
sách “ Criminilogy” (tội phạm học), 1885, đã cho rằng về bản chất, con người luôn ẩn
chứa trong mình những yếu tố tự nhiên và sự phạm tội. Điều này gắn liền với điều mà
ông gọi là :“bản năng sinh tồn tự nhiên”. Tuy nhiên khác với Lombroso, ông đã nhấn
mạnh tới khả năng khắc chế bản năng tự nhiên này, thông qua việc xây dựng một môi
trường xã hội lành mạnh. Raffaele Garofalo dành nhiều công nghiên cứu về hành vi phạm
tội của giới trẻ và lên án mạnh mẽ các thiết chế xã hội đã nuôi dưỡng những mầm mống
xã hội tự nhiên của tội phạm và đã có lúc tỏ ra bi quan về khả năng khắc chế tội phạm
này do chính những điều kiện thay đổi còn quá yếu ớt của các thiết chế xã hội.
Nhà xã hội học nổi tiếng J. Macionis khẳng định rằng, chúng ta hãy “ khoan lên án
nhóm vị thành niên phạm tội mà hãy lên án chính cái cơ chế xã hội không bình thường đã
sinh ra hiện tượng vị thành niên phạm tội”. Theo quan điểm của ông thì bên cạnh việc
khắc phục trực tiếp những vụ việc vi phạm của vị thành niên chúng ta cần phải hành động
vào những vấn đề khác, chẳng hạn chống sự thất học, chống sự nghèo đói và thất nghiệp
và sau cùng là phải tập trung vào việc xây dựng cơ chế trong sáng, lành mạnh [17].
Trong những nghiên cứu về tội phạm vị thành niên gần đây, không thể không nhắc
đến những nghiên cứu của các nhà khoa học thuộc nhóm “ Lý thuyết tiểu văn hóa trong
tội phạm học” ( subcultural theory). Chịu ảnh hưởng của trường phái Chicago nổi tiếng
trong xã hội học, đại diện của nhóm này như các giáo sư Albert K. Cohen, Richard và
Lloyd Ohlin đã gắn kết khái niệm về bệnh hoạn xã hội( anomie) của Durkheim với lý
thuyết phân tâm học của Freud trong những phân tích về sai lệch xã hội và tội phạm vị
thành niên. Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh tới khía cạnh phải nhận thức đúng đắn về văn
hóa thanh niên để hiểu rõ hơn về nhận thức thức và hành vi của vị thành niên trong quá

nạn xã hội trong thời kì đổi mới, Báo cáo tổng hợp đề tài, Hà Nội.
7. Lê Xuân Hoàn (2007) Công tác chỉ đạo và liên kết phối hợp của đoàn Thanh niên


cộng sản Hồ Chí Minh trong hoạt động phoàng chống tội phạm ma túy ở thanh
thiếu niên, Báo cáo tổng hợp đề tài, Hà Nội.
8. Phạm Đình Hổ ( 2002) Vũ Trung tùy bút, NXB Văn hóa, Hà Nội
9. Đặng Cảnh Khanh (2003), Gia đình, trẻ em và sự kế thừa các giá trị truyền
thống, NXB Lao động – Xã hội, Hà Nội.
10. Đặng Cảnh Khanh và Lê Thị Quý ( 2009), Gia đình học, NXB Chính trị Hành
Chính Quốc gia, Hà Nội
11. Đặng Cảnh Khanh (2002), Đoàn Thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh với công
tác chăm sóc giáo dục trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, Nxb Thanh Niên,
Hà Nội.
12. Đặng Vũ Cảnh Linh (2003), Vị thành niên và chính sách đối với vị thành niên.
NXB Lao động – Xã hội, Hà Nội.
13. Phan Huy Phú (2004), Hình luật chí trong Lịch triều hiến chương loại chí,
NXB Khoa học xã hội, Hà Nội
14. Trần Đình Tuấn ( 2010), Công tác xã hội lý thuyết và thực hành, Nhà xuất bản
đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.
15. Tổng Cục dân số - kế hoạch hóa gia đình, Tổng cục Thống kê và ngân hàng phát
triển Châu Á(2010), Điều tra Quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam lần
thứ hai,SAVY II, Hà Nội.
16. Nguyễn Xuân Yêm, Phạm Đình Khánh, Nguyễn Thị Kim Liên ( 2003), Mại dâm,
ma túy, cờ bạc, tội phạm thời hiện đại, Nhà xuất bản Công an nhân dân, Hà Nội.
17. Viện nghiên cứu Truyền thống và Phát triển ( 2014), Tư liệu nghiên cứu của đề tài
cấp Nhà nước “Tội phạm vị thành niên. Thực trạng, giải pháp phòng ngừa và đấu
tranh trong quản lý phát triển xã hội ở nước ta hiện nay”.

Tài liệu tham khảo tiếng anh