ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN VĂN THIỆN

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ HƢỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP
VẬT LÝ CHƢƠNG “ DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU” LỚP 12, NHẰM
PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC, NĂNG LỰC SÁNG TẠO CỦA HỌC
SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÝ

HÀ NỘI – 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN VĂN THIỆN

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ HƢỚNG DẪN GIẢI BÀI TẬP VẬT LÝ
CHƢƠNG “DÒNG ĐIỆN XOAY CHIỀU” LỚP 12, NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH
CỰC, NĂNG LỰC SÁNG TẠO CỦA HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÝ

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
( BỘ MÔN VẬT LÝ)
Mã số: 60.14.01.11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. NGUYỄN VĂN NHÃ


Nguyễn Văn Thiện

i


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt

Viết đầy đủ

BT

Bài tập

BTVL

Bài tập vật lý

ĐC

Đối chứng

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

Danh mục các hình ......................................................................................... vii
MỎ ĐẦU........................................................................................................ 1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
NGHIÊN CỨU ....................................................................................... 7

1.1. Bài tập vật lí, vai trò và mục đích sử dụng trong dạy
học vật lí
1.1.1. Bài tập vật lí ...................................................................................
1.1.2. Mục đích sử dụng bài tập vật lí .....................................................
1.1.3. Vai trò của bài tập vật lí trong dạy và học.....................................
1.2. Các dạng bài tập vật lí ......................................................................
1.2.1. Phân loại theo phương pháp giải ...................................................
1.2.2. Phân loại theo nội dung .................................................................
1.2.3. Phân loại theo mục đích lý luận dạy học .......................................
1.2.4. Phân loại theo hình thức làm bài ...................................................
1.3. Phương pháp giải bài tập Vật ...........................................................
1.3.1. Các bước giải bài tập Vật lí ...........................................................
1.3.2. Một số điểm lưu ý khi học sinh bài tập và bài thi Vật lí ..............
1.4. Sử dụng hệ thống bài tập vật lý nhằm phát triển tư duy, năng
lực sáng tạo của học sinh .........................................................................
1.4.1. Tư duy sáng tạo .............................................................................
1.4.2. Xây dựng hệ thống bài tập vật lý, nhằm phát triển tư duy
sáng tạo của học sinh ...............................................................................
1.4.3.Sử dụng hệ thống bài tập ................................................................
1.5. Vai trò của giáo viên và học sinh trong dạy và học bài tập vật lý ..........
1.5.1.Vai trò của giáo viên.......................................................................
1.5.2. Vai trò của học sinh .......................................................................
1.6. Thực trạng về dạy học bài tập vật lý ở trường phổ thông hiện nay........

iii

26
27
28
30
31

Chƣơng 2: XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ ĐƢA RA
PHƢƠNG PHÁP GIẢI BÀI TẬP CHƢƠNG „„DÒNG ĐIỆN
XOAY CHIỀU‟‟ VẬT LÝ 12, THEO HƢỚNG PHÁT TRIỂN
TƢ DUY CỦA HỌC SINH ................................................................... 33
2.1. Vị trí, cấu trúc chương “Dòng điện xoay chiều” ...................................... 33
2.1.1. Vị trí và vai trò của chương “Dòng điện xoay chiều” ...................... 33
2.1.2. Cấu trúc nội dung chương “Dòng diện xoay chiều”.......................... 33
2.2. Thang năng lực nhận thức của BLOOM” ........................................... 35
2.3. Những yêu cầu về kiến thức và kỹ năng giải bài tập ....................... 36
2.3.1. Về nội dung kiến thức, trình độ nhận thức .................................... 36
2.3.2. Về kỹ năng ..................................................................................... 40
2.4. Các chủ đề bài tập của chương „„Dòng điện xoay chiều‟‟ vật lý 12 ...... 41
2.4.1. Bài tập viết phương trình và tính các đại lượng tức thời............... 42
2.4.2. Tìm tổng trở, các giá trị hiệu dụng U, I, P và độ lệch pha của
các đại lượng xoay chiều của mạch R, L, C ............................................ 47
2.4.3. Phương pháp dùng giản đồ vectơ quay ......................................... 56
2.4.4. Bài tập về các đại lượng R, L C ,  biến thiên.............................
2.4.5. Dạng bài tính công suất của dòng điện..........................................
2.4.6. Dạng bài tính điện lượng ...............................................................
2.4.7. Bài tập về hộp đen .........................................................................
2.4.8. Bài tập về máy biến thế và truyền tải điện năng ...........................
2.5. Kết luận Chương 2............................................................................
Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ............................................
3.1. Mục đích, nhiệm vụ, đối tượng và phương pháp của TNSP ............

v


DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 2.1: Bảng phân phối chương trình của chương “Dòng điện xoay
chiều” vật lý 12-cơ bản ............................................................................... 35
Bảng 3.1: Thông tin về các lớp học sinh tham gia trong quá trình
TNSP ........................................................................................................
85
Bảng 3.2: Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất tích lũy bài
kiểm tra số 1.....................................................................................................
89
Bảng 3.3: Bảng xếp loại học tập lần 1 .............................................................
90
Bảng 3.4: Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất tích lũy bài
kiểm tra số 2.....................................................................................................
91
Bảng 3.5: Bảng xếp loại học tập lần 2 .............................................................
92
Bảng 3.6: Bảng tổng hợp các tham số đặc trưng sau 2 bài kiểm tra ......................
93

vi


DANH MỤC CÁC HÌNH
Trang
Hình 1.1: Chu trình sáng tạo ............................................................................
21

sáng tạo, tự do tư duy dưới sự định hướng của người thầy. Từ đó họ có thể phát
huy khả năng tự học và duy trì việc học lâu dài, tính tích cực trong học tập là tích
cực trong nhận thức, được thể hiện bằng động cơ, hứng thú học tập, tiền đề
của tự giác, độc lập và sáng tạo. Để người học tích cực chủ động trong học tập
thì người thầy cần có phương pháp dạy học tích cực, nghĩa là tập trung vào việc
phát huy tính tích cực của người học. Muốn đổi mới cách học phải đổi mới cách
dạy và có sự phối hợp nhịp nhàng hoạt động dạy với hoạt động học thì mới
thành công.
Trong quá trình dạy học nói chung, dạy học môn vật lý nói riêng, có rất
nhiều phương pháp dạy học tích cực để nâng cao chất lượng trong học tập, phát
triển năng lực tư duy độc lập, nâng cao hiệu quả tự học của học sinh. Trong số
đó, phương pháp sử dụng hệ thống bài tập là một phương pháp phổ biến, được
sử dụng thường xuyên và mang lại hiệu quả cao. Đặc biệt, môn Vật lí là một

1


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2005). Luật Giáo dục. Nxb Tư pháp.
2. Dƣơng Trọng Bái (2003), Chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi vật lí trung
học phổ thông. Nxb Giáo dục.
3. Lƣơng Duyên Bình. Sách giáo khoa vật lý 12-cơ bản. Nxb Giáo dục.
4. Lƣơng Duyên Bình – Vũ Quang – Nguyễn Thƣợng Chung – Tô Giang
– Trần Chí Minh – Ngô Quốc Quýnh (2008), Sách giáo viên Vật lý lớp 12.
Nxb Giáo dục.
5. Lƣơng Duyên Bình – Vũ Quang – Tô Giang – Ngô Quốc Quýnh (2008),
Sách bài tập Vật lý 12. Nxb. Giáo dục.
6. Hà Văn Chính-Trần Nguyên Tƣờng. Các dạng bài tập mạch điện xoay
chiều không phân nhánh. Nxb Đại Học Sư Phạm.
7. Phan Dũng. Phương pháp luận sáng tạo và đổi mới. Nxb Trẻ