ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ LOAN

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ HƢỚNG DẪN
HOẠT ĐỘNG GIẢI BÀI TẬP CHƢƠNG CÁC ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN – VẬT LÝ 10 NHẰM BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÝ

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ LOAN

XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ HƢỚNG DẪN
HOẠT ĐỘNG GIẢI BÀI TẬP CHƢƠNG CÁC ĐỊNH LUẬT
BẢO TOÀN – VẬT LÝ 10 NHẰM BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHUYÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÝ
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC VẬT LÝ
Mã số: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. ĐINH VĂN DŨNG


Bookmark not defined.
1.3.3. Tình hình thực tế về công tác bồi dưỡng học sinh giỏi Vật lý trường
THPT Cao Bá Quát – Gia Lâm ....................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1 .............................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2: XÂY DỰNG HỆ THỐNG BÀI TẬP VÀ HƢỚNG DẪN
HOẠT ĐỘNG GIẢI BÀI TẬP .................... Error! Bookmark not defined.

i


2.1. Phân tích nội dung chương “Các định luật bảo toàn” để bồi dưỡng học
sinh giỏi ........................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Vị trí, tầm quan trọng của chương “Các định luật bảo toàn” trong phần
“Cơ học” – Vật lý 10 để giải các bài tập “Cơ học”Error!

Bookmark

not

defined.
2.1.2. Cấu trúc nội dung chương Các định luật bảo toànError!

Bookmark

not defined.
2.1.3. Nội dung chương “Các định luật bảo toàn”Error!

Bookmark

not

defined.

ii

Bookmark

not


3.3.2. Tiến hành thực nghiệm.......................... Error! Bookmark not defined.
3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm ................. Error! Bookmark not defined.
3.4.1. Tiêu chí đánh giá ................................... Error! Bookmark not defined.
3.4.2. Kết quả thực nghiệm sư phạm .............. Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN CHƢƠNG 3 .............................. Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................... Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................. 8
PHỤ LỤC ....................................................... Error! Bookmark not defined.

iii


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục được coi là cuốc sách hàng đầu của nước ta, hiện nay ngành
giáo dục đang có đổi mới và được quan tâm đặc biệt. Trong đó đào tạo nhân
tài vẫn là mục tiêu quan trọng nhất của ngành giáo dục, các trường chuyên là
một mũi nhọn tiên phong trong quá trình đào tạo nhân tài cho đất nước. Hệ
thống các trường chuyên, lớp chọn trung học phổ thông trên cả nước đã và
đang đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi là
cái nôi để đào tạo các nhà khoa học, nhà quản lý và các doanh nhân giỏi.

chuyên .
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Tìm hiểu đặc điểm, năng lực của Học sinh giỏi, học sinh giỏi Vật lý
THPT chuyên.
- Tìm hiểu lý luận về phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi, học sinh
giỏi Vật lý ở trường THPT chuyên.
- Tìm hiểu lý luận về vai trò, tác dụng, phương pháp giải bài tập Vật lý.
- Nghiên cứu nội dung kiến thức chương Các định luật bảo toàn– Vật lý
10 THPT.
- Lựa chọn xây dựng hệ thống bài tập Các định luật bảo toàn.
- Định hướng xây dựng phương pháp giải bài tập và hướng dẫn hoạt
động giải bài tập chương Các định luật bảo toàn.
- Thực nghiệm sư phạm để đánh giá ưu điểm, nhược điểm và hiệu quả
của hệ thống bài tập và phương pháp hướng dẫn hoạt động giải bài tập
chương Các định luật bảo toàn.
4. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu: Học sinh lớp ban A trường THPT Cao Bá Quát
– Gia Lâm.
- Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống bài tập và phương pháp hướng dẫn
hoạt động giải bài tập chương Các định luật bảo toàn.

2


5. Vấn đề nghiên cứu
Xây dựng hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập chương
Các định luật bảo toàn - Vật Lý 10-Trung học phổ thông như thế nào sẽ bồi
dưỡng được học sinh giỏi Vật lý ở trung học phổ thông ?
6. Giả thuyết khoa học
Xây dựng được hệ thống bài tập đa dạng, phong phú có chất lượng kết

Ngoài phần Mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung
chính của luận văn được trình bày trong 03 chương.
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiến.
Chương 2: Xây dựng hệ thống bài tập và hướng dẫn hoạt động giải bài tập.
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm.

4


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Công tác bồi dƣỡng học sinh giỏi Vật lý
1.1.1. Học sinh giỏi và học sinh giỏi Vật lý
Trên thế giới việc phát hiện và bồi dưỡng HSG đã có từ rất lâu. Ở
Trung Quốc, từ đời nhà Đường những trẻ em có tài đặc biệt được mời đến sân
Rồng để học tập và được giáo dục bằng những hình thức đặc biệt.
Trong tác phẩm phương Tây, Plato cũng đã nêu lên các hình thức giáo
dục đặc biệt cho HSG. Ở châu Âu trong suốt thời Phục hưng, những người có
tài năng về nghệ thuật, kiến trúc, văn học... đều được nhà nước và các tổ chức
cá nhân bảo trợ, giúp đỡ.
Nước Mỹ mãi đến thế kỉ 19 mới chú ý tới vấn đề GD học sinh giỏi và
tài năng. Đầu tiên là hình thức GD linh hoạt tại trường St. Public Schools
Louis 1868 cho phép những HSG học chương trình 6 năm trong vòng 4 năm;
sau đó lần lượt là các trường Woburn; Elizabeth; Cambridge…
Và trong suốt thế kỉ XX, HSG đã trở thành một vấn đề của nước Mỹ
với hàng loạt các tổ chức và các trung tâm nghiên cứu, bồi dưỡng học sinh
giỏi ra đời. Năm 2002 có 38 bang của Hoa Kỳ có đạo luật về giáo dục HSG
(Gifted & Talented Student Education Act) trong đó 28 bang có thể đáp ứng
đầy đủ cho việc GD học sinh giỏi.
Nước Anh thành lập cả một Viện hàn lâm quốc gia dành cho học sinh

Nhiều nước quan niệm: HSG là những đứa trẻ có năng lực trong các
lĩnh vực trí tuệ, sáng tạo, nghệ thuật và năng lực lãnh đạo hoặc lĩnh vực lí
thuyết. Những học sinh này cần có sự phục vụ và những hoạt động không theo
những điều kiện thông thường của nhà trường nhằm phát triển đầy đủ các
năng lực vừa nêu trên.
Cũng có nhiều nước quan niệm: Học sinh giỏi là những đứa trẻ có năng
lực trong các lĩnh vực trí tuệ, sáng tạo, nghệ thuật và năng lực lãnh đạo hoặc
lĩnh vực lý thuyết.

6


Có thể nói, hầu như tất cả các nước đều coi trọng vấn đề đào tạo và bồi
dưỡng học sinh giỏi trong chiến lược phát triển chương trình GD phổ thông.
Nhiều nước ghi riêng thành một mục dành cho HSG, một số nước coi đó là
một dạng của giáo dục đặc biệt hoặc chương trình đặc biệt.
Chính vì vậy đã từ lâu, việc bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi đã trở
thành nhiệm vụ của đại đa số các trường THPT đặc biệt là ở các trường
chuyên, trường năng khiếu. Kết quả thi của các đội tuyển HSG phần nào phản
ánh chất lượng dạy và học của nhà trường ấy. Tài năng là vốn quí của nước
nhà . Tài năng sẽ có và đến nhờ năng khiếu song có năng khiếu cũng không
trở thành tài năng được nếu không có quá trình giáo dục, bồi dưỡng một cách
khoa học . Vì vậy để thực hiện mục tiêu đào tạo thế hệ trẻ Việt nam trở thành
con người Việt nam có tài có đức kế tục sự nghiệp cách mạng thì nhiệm vụ
của các thầy cô giáo phải kịp thời phát hiện và có kế hoạch bồi dưỡng học
sinh có năng khiếu . Đồng chí Lê Khả Phiêu nguyên Bí thư trung ương Đảng
đã từng nói : " Về nhân tài một mặt phải tìm được những cách thích hợp để
phát hiện và bồi dưỡng nhân tài , đồng thời cũng cần lưu ý là nhân tài sẽ có
điều kiện xuất hiện trên một nền dân trí rộng và trên cơ sở việc tổ chức đào
tạo nhân lực tốt và nhân tài là người có trí tuệ sắc bén và những người có bàn

10. Vũ Thanh Khiết (2006), Các bài toán chọn lọc vật lí 10,(Bài tập tự luận
và trắc nghiệm), NXN Giáo dục.
11. Nguyễn Quang Lạc(1997), Lí luận dạy học hiện đại ở trường phổ thông,
Đại học Vinh.
12. T.S Trần Ngọc (2008), Phân loại và phương pháp giải các dạng bài tập
vật lí 10, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

8


13. Nguyễn Đức Thâm (chủ biên), Nguyễn Ngọc Hưng, Phạm Xuân Quế
(2002), phương pháp dạy học vật lí ở trường phổ thông, NXB Đại học
Quốc gia Hà Nội .
14. Nguyễn Đức Thâm (chủ biên), Nguyễn Ngọc Hưng (1998), Tổ chức hoạt
động nhận thức của học sinh trong dạy học vật lí ở trường phổ thông, Đại
học Quốc gia Hà Nội.
15. Nguyễn Đức Thâm và nhóm tác giả (2005), tài liệu bồi dưỡng “Nâng cao
năng lực cho giáo viên Trung học phổ thông về đổi mới phương pháp dạy
học”môn vật lí, Đại học Sư phạm Hà Nội
16. Lê Văn Thông (1997), Phân loại và phương pháp giải bài tập vật lí 10,
Nhà xuất bản Trẻ.
17. Phạm Hữu Tòng (1989), Phương pháp dạy bài tập vật lí, NXB Giáo dục.
18. Phạm Quý Tư (Chủ biên), Lương Tất Đạt, Lê Chân Hùng, Bùi Trọng
Tuân, Lê Trọng Tường (2007), Hướng dẫn làm bài tập và ôn tập vật lí 10
nâng cao, NXB Giáo dục.
19. Mai Trọng Ý (2006), Kiến thức cơ bản vật lí lớp 10 nâng cao, Nhà xuất
bản Đại học Quốc gia Hà nội .

9