ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

===================

HỒ THỊ THÀNH

QUÁ TRÌNH DÂN CHỦ HÓA Ở INDONESIA
TƢ̀ NĂM 1945 ĐẾN NAY - NHÌN TỪ GÓC ĐỘ
GIAI CẤP TRUNG LƢU VÀ XÃ HỘI DÂN SƢ̣

LUẬN ÁN TIẾN SĨ ĐÔNG NAM Á HỌC

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

===================

HỒ THỊ THÀNH

QUÁ TRÌNH DÂN CHỦ HÓA Ở INDONESIA
TƢ̀ NĂM 1945 ĐẾN NAY - NHÌN TỪ GÓC ĐỘ
GIAI CẤP TRUNG LƢU VÀ XÃ HỘI DÂN SƢ̣
Chuyên ngành: Đông Nam Á học
Mã số

: 62 31 50 10


thông tin khoa học và góp ý cho luận án của tôi như GS. Douglas A Kammen, TS.
Stan Tan (ĐH Quốc gia Singapore), GS.Tường Vũ (ĐH Oregon - Mỹ), GS.
Bambang Purwanto, GS. Aris Arif Mundayat, GS. Mohtar Mas’oed (ĐH Gadja
Mada - Indonesia), GS. Iwan G. Sujatmiko (ĐH Indonesia), PGS. Nguyễn Văn
Hồng, PGS.TS. Phạm Quang Minh, PGS.TS. Đỗ Thu Hà, TS. Nguyễn Thị Vân (ĐH
Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội), GS.TSKH. Trần Khánh, PGS.TS. Nguyễn
Duy Dũng, (Viện Nghiên cứu Đông Nam Á - Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt
Nam), GS.TS. Trần Thị Vinh (Đại học Sư phạm Hà Nội) cùng nhiều thầy cô khác.
Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn các đồng nghiệp trong và ngoài khoa Đông
Phương học đã không tiếc thời gian chia sẻ các kiến thức khoa học với tôi, đặc biệt
là TS. Nguyễn Thanh Hải, TS. Trần Tiến, TS. Võ Minh Vũ, Th.S Phạm Thanh
Huyền, Th.S. Nguyễn Thu Hường, TS. Võ Xuân Vinh... Các bạn còn động viên và
chia sẻ với tôi các công việc khác của khoa để tôi có thêm thời gian tập trung cho
luận án.
Tôi cũng biết ơn Quỹ Trao đổi Nghiên cứu khu vực Đông Nam Á
(SEASREP) và Viện Nghiên cứu châu Á (ARI), thuộc ĐH Quốc gia Singapore đã
cấp học bổng cho tôi đi nghiên cứu thực địa và tìm kiếm tài liệu tại Singapore và
Indonesia trong những năm vừa qua. Tôi không quên sự giúp đỡ của các nhà nghiên


cứu ở Viện Khoa học Indonesia (The Indonesian Institute of Sciences (Tiếng
Indonesia: Lembaga Ilmu Pengetahuan Indonesia, viết tắt là LIPI) cùng nhiều sinh
viên, nghiên cứu sinh, các nhà hoạt động của các tổ chức xã hội và nhiều người dân
Indonesia khác đã cung cấp và chỉ dẫn tôi những thông tin quý giá trong quá trình
nghiên cứu thực địa.
Cuối cùng, tôi xin dành sự biết ơn tới những người thân trong gia đình đã
chia sẻ khó khăn và động viên tôi trong suốt thời gian tôi thực hiện luận án.
Tôi xin chân thành cảm ơn!



thuốc lá Indonesia


GMNI - Gerakan Mahasiswa Nasional Indonesia: Phong trào sinh viên quốc gia
Indonesia
GOLKAR - Partai Golongan Karya: Đảng các nhóm sự nghiệ p (Đảng GOLKAR)
GPF - Golongan Pengusaha Famasi: Hội các doanh nghiệp dược phẩm
G30S - Gerakan Tiga Puluh September: Phong trào ba mươi tháng chín
HIPMI - Himpunan Pengusaha Muda Indonesia: Hiệp hội các nhà kinh doanh trẻ
Indonesia
HIPPI - Himpunan Penguasa Pribumi Indonesia: Hiệp hội các nhà kinh doanh bản
địa Indonesia
HMI - Himpunan Mahasiswa Islam: Tổ chức sinh viên Islam
ICMI - Ikatan Cendekiawan Muslim Indonesia: Hiệp hội trí thức Islam Indonesia
IPKI - Partai Ikatan Pendukung Kemerdekaan Indonesia: Đảng liên minh ủng hộ
độc lập Indonesia
ICW - Indonesian Corruption Watch: Tổ chức giám sát tình trạng tham nhũng ở
Indonesia
IMF - International Monetary Fund: Quỹ tiền tệ quốc tế
INFIGHT - The Indonesian Front for the Defence of Human Rights: Mặt trận bảo vệ
nhân quyền Indonesia
IPKI - Ikatan Pendukung Kemerdekaan Indonesia: Liên minh ủng hộ độc lập
Indonesia
KADIN - Kamar Dagang dan Industri: Phòng thương mại và công nghiệp
KAMMI - Kesatuan Aksi Mahasiswa Muslim Indonesia: Liên đoàn hành động sinh
viên Islam Indonesia
KKN - Korupsi, Kolusi dan Nepotisme: Tham nhũng, câu kết và chủ nghĩa thân hữu
Kodam - Komando Daerah Militer: Hệ thống chỉ huy khu vực quân sự
KONTRAS - Komisi untuk Orang Hilang dan Korban Tindak Kekerasan: Uỷ ban vì
những nạn nhân bị mất tích và bị bạo hành

PDIP - Partai Demokrasi Indonesia Perjuangan: Đảng Dân chủ Indonesia Đấu tranh
PDS - Partai Damai Sejahtera: Đảng Hòa Bình Thịnh vượng
PIHAM - Piagam Hak Asasi Manusia: Trung tâm giáo dục và thông tin về nhân quyền
PKI - Partai Komunis Indonesia: Đảng Cộng sản Indonesia
PMII - Pergerakan Mahasiswa Islam Indonesia: Phong trào sinh viên Islam Indonesia
PMKRI - Perhimpunan Mahasiswa Katolik Republik Indonesia: Liên đoàn sinh viên
Thiên chúa giáo của Cộng hòa Indonesia
PNI- Partai Nasional Indonesia : Đảng Dân tộc Indonesia


PPBI - Pusat Perjuangan Buruh Indonesia: Trung tâm đấu tranh công nhân
Indonesia
PPP -Partai Persatuan Pembangunan: Đảng Thống nhất Phát triển
PPD - Perjuangan Pemuda Untuk Demokrasi: Tổ chức chiến binh thanh niên vì dân chủ
PRD - Partai Rakyat Demokrasi: Ðảng Dân chủ Nhân dân
PSI - Partai Sosialis Indonesia: Đảng Xã hội Indonesia
PVOs - Private Voluntary Organizations: Các tổ chức xã hội tư nhân tự nguyện
PWI - Persatuan Wartawan Indonesia: Hiệp hội báo chí Indonesia
RACA Institute - Rapid Agrarian Conflict Appraisal Institute: Cơ quan đánh giá
nhanh xung đột ruộng đất
SeTAM - Serikat Tani Merdeka: Hiệp hội nông dân độc lập
SBMSK - Serikat Buruh Merdeka Setia Kawan: Liên đoàn công nhân độc lập
đoàn kết
SBSI - Serikat Buruh Sejahtera Indonesia: Liên đoàn công nhân thịnh vượng
Indonesia
SKEPHI- Sekretariat Kerjasama Pelestarian Hutan Indonesia: Mạng lưới bảo tồn
rừng ở Indonesia
SMID - Solidaritas Mahasiswa Indonesia untuk Demokrasi: Đoàn kết sinh viên
Indonesia vì dân chủ
SBIP - Sekretariat Bersama Industri Pemintalan: Ban thư ký chung ngành công

Bookmark not defined.
1.1.3. Vấn đề vai trò giai cấp trung lưu, xã hội dân sự trong quá trình dân chủ hóaError!
Bookmark not defined.
1.2. Lý thuyết về dân chủ hóa và phƣơng pháp tiếp cận..Error! Bookmark not
defined.
1.2.1. Lý thuyết về dân chủ ......................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Dân chủ hóa và xu hướng nghiên cứu dân chủ trong xã hội hiện đại .......Error!
Bookmark not defined.
1.3. Khái niệm chính sử dụng trong luận án ...... Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Giai cấp trung lưu .............................................. Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Xã hội dân sự và các tổ chức xã hội dân sự ..... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết ..................................................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2. QUÁ TRÌNH DÂN CHỦ HÓA Ở INDONESIA (1945-2014)Error!
Bookmark not defined.
2.1. Các mô hình dân chủ trƣớc cải cách (1998) Error! Bookmark not defined.
10


2.1.1. Sự ra đời của nhà nước Indonesia và tư tưởng dân chủ Pancasila (1945-1950)Error!
Bookmark not defined.
2.1.2. Sự thiết lập mô hình Dân chủ Tự Do (1950-1959)Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Sự chuyển giao từ Dân chủ Tự Do sang Dân chủ Chỉ Đạo (1959-1965) .Error!
Bookmark not defined.
2.1.4. Dân chủ Trật Tự Mới (1966-1998) .................. Error! Bookmark not defined.
2.2. Kỷ nguyên Cải cách Dân chủ (1998-2014)... Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Sự sụp đổ của chế độ Trật Tự Mới................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Cải cách dân chủ sau năm 1998 và sự hình thành mô hình Dân chủ Tham giaError!
Bookmark not defined.
2.2.3. Những thách thức và hạn chế của cải cách dân chủ ở IndonesiaError! Bookmark
not defined.

TÀI LIỆU THAM KHẢO....................................................................................... 12
TÀI LIỆU THAM KHẢO
TIẾNG VIỆT
1.

An Ninh Thủ Đô (2014), Tổng thống Indonesia Joko Widodo tuyên thệ nhậm chức
(Quang Vinh),
/>
2.

Hoàng Chí Bảo (2007), Dân chủ và dân chủ ở cơ sở nông thôn trong tiến trình đổi
mới, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.

3.

BBC Tiếng Việt (2014), Dân chủ có giúp tăng trưởng kinh tế? (Nhật Bình),
14/10/2014, />conomic_growth.

4.

Bộ Chí nh trị (1998), Chỉ thị về Xây dựng và thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở (số
30-T/TW ngày 18/2/1998),
/>
12


5.

Bộ Chí nh trị (2004), Thông báo về kết quả sáu năm thực hiện chỉ thị về thực hiện
chỉ thị số 30-T/TW của Bộ Chí nh trị (khóa VIII) và tiếp tục chỉ đạo xây dựng và thực

xuất bản Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
14. Trương Đắc Linh (2002 ), Thể chế chính trị và tổ chức Bộ máy nhà nước các nước
ASEAN, Đề tài cấp Bộ, Mã số B 98-26-04.
15. C. Mác và Ph. Ăng-ghen (1995), Toàn tập, T.3, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội.
16. C. Mác và Ph. Ăng-ghen (2002), Toàn tập, T.1, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
17. Lương Ninh (cb.) (2005), Lịch sử Đông Nam Á, NXB Giáo dục, Hà Nội.
13


18. Thái Ninh, Hoàng Chí Bảo (1991), Dân chủ tư sản và dân chủ xã hội chủ nghĩa,
NXB Sự thật, Hà Nội.
19.

Vũ Huy Phú (cb.) (2013), Xã hội Dân sự -Một số vấn đề chọn lọc , NXB Tri thức ,
Hà Nội.

20. Lê Minh Quân (2011), Về quá trình dân chủ hoá xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện
nay, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội.
21. Lê Minh Quân (2011), Dân chủ xã hội chủ nghĩa - Bản chất của chế độ, mục tiêu và
động lực phát triển đất nước
http://123.30.190.43:8080/tiengviet/tulieuvankien/tulieuvedang/details.asp?topic=16
8&subtopic=306&leader_topic=&id=BT651157214.
22. Rousseau, J.J. (1992), Bàn về Khế ước xã hội, (Thanh Đạm dịch), NXB Thành phố
Hồ Chí Minh, Hồ Chí Minh.
23. Nguyễn Đì nh Tấn (2013), “Vai trò của tầng lớp trung lưu ở Việt Nam hiện nay : Xu
hướng biến đổi và giải pháp thúc đẩy sự phát triển” , Tạp chí Khoa học Xã hội Việt
Nam (70), tr.57-62.
24. Hồ Thị Thành (2012), “Đấu tranh bảo vệ môi trường của các tổ chức phi chính phủ
ở Indonesia dưới thời kỳ Trật Tự Mới”, Tạp chí nghiên cứu Đông Nam Á (153), tr.
47-53.

sung

phát

triển

năm

2011),

/>d=450858.
31. VIDS (2006), Một xã hội dân sự đang hình thành - Đánh giá ban đầu về xã hội dân
sự tại Việt Nam, Đề tài nghiên cứu dự án do UNDP Hà Nội và SNV (Hà Lan) tài trợ.
32. VietnamNet (2014), Thủ tướng: Dân chủ là xu thế không thể đảo ngược, (Chung
Hoàng, H.Phúc),
/>33. Voskresenskaia, N.M. và N.B. Davletshina (2008), Chế độ dân chủ - Nhà nước và
xã hội, NXB Tri thức, Hà Nội.

TIẾNG ANH
34. Abdullah, Taufik (2009), "Democracy and Problem of Integration", Indonesia: Toward
Democracy, Institute of Southeast Asian Studies, Singapore, pp.183-268.
35. Acemoglu, Daron and James Robinson (2009), The Economic Origins of
Dictatorship and Democracy, Cambridge University Press, New York, USA.
36. Acemoglu, Daron and James Robinson (2013),

Middle Class Rising?,

/>37. ADB (2010), Part I: Special chapter: The rise of Asia’s middle class, Manila: Asian
Development Bank,
/>38. Aiyar, Pallavi (2014), "Oscar nomination ends Indonesia’s amnesia", The Hindu,

49. Cammark, Paul (1994), “Democratization and Citizenship in Latin America”,
Democracy and Democratization, Geraint Parry and Micheal Moran (eds.),
Routledge, London, pp.174-195.
16


50. Chalmers, Ian (1993), “Democracy constrained: The Emerging Political Culture of the
Indonesian Middle Class”, Asian Studies Review Vol.17 (1), pp. 50-57.
51. Cribb, Robert (ed.) (1990), The Indonesian Killings 1965-1966, Monash University,
Victoria, Australia.
52. Crouch, Harold (1999), "Wiranto and Habibie: military-civilian relation since May
1998", Reformasi - Crisis and Change in Indonesia, Arief Budiman, Barbara Hatley
and Damien Kingsbury (eds.), Monash Asia Institute, Monash University Clayton
3168 Australia, pp. 127-148.
53. Dagur, Ryan (2012), New organization to strengthen workers, UCANEWS.com,
/>54. Dahl, Robert (2000), On Democracy, Yale Nota Bene, Yale University Press.
55. Dewey, John (1888), The Ethics of Democracy, Philosophical Papers, second series
(No.1), University of Michigan.
56. Dewey, John (1935), Liberalism and Social Action, Putnam, New York.
57. Dewey, John (1940), Freedom and Culture, Allen & Unwi, London.
58. Diamond,

Larry

(2009),

How

is


70. Goldthorpe, John. H (1995), “The service revisisted”, Social Change and the Middle
Classes, Tim Butler and Mike Savage (eds.), Published by UCL Press, Limitted,
University College London, Gower Street, London, pp. 313-329.
71. Guan, Lee Hock (ed.) (2004), Civil Society in Southeast Asia, Institute of Southeast
Asian Studies, Singapore, pp. 217 - 233.
72. Hadiwinata, Bob S. (2003), The Politics of NGOs in Indonesia: Developing
democracy and managing a movement, RoutledgeCurzon, 11 New Fetter Lane,
London EC4P 4EE.
73. Haris, Syamsuddin (2004), "General Election under the New Order", Election in
Indonesia, Hans Antlov and Sven Cederroth (eds.), RoutledgeCurzone, New York,
pp.18-37.
74. Hayek, F.A (1982), “Law, Legislation and Liberty”, The Political Order of a Free
People, Vol.3, University of Chicago Press, Chicago.
75. Held, David (2006), Models of Democracy (3rd Edition), Standford University Press,
California.
76. Helfner, Robert W. (1993), “Islam, State and Civil Society: ICMI and the Struggle
for the Indonesian Middle Class”, Indonesia (56), pp. 1-35.

18


77. Yap Thiam Hien (1990), “Law, State and Civil Society”, State and Civil Society in
Indonesia, Arief Budiman (ed.), Monash Asia Institute, Monash University, Clayton
3168, Australia, pp.VI –IX.
78. HKTDC Research (2012), Rising in Asia open up more markets for Hong Kong,
/>79. Hodgson, An (2012), “Indonesia’s Rising Middle Class to transform the Country’s
Consumer Market”, Euromonitor International,
/>80. Hodgson, Geoffrey M. (2006), "What are institutions?", Journal of Economic Issues
Vol. XL (1), March 2006, pp. 1-25.
/>81. Holmes, Frank (2011), Significant Growth Potential for Indonesia's Middle Class,

/>88. International IDEA (Institute for Democracy and Electoral Assistance) (2000),
Democratization in Indonesia: An Assessment, Forum for Democratic Reform,
Stockholm.
89. Kerkvliet, Benedict J. (1990), Everyday Politics in the Philippines: Class and Status
Relations in a Central Luzon Village, University of California Press, Berkeley.
90. Kerkvliet, Benedict J. (2009), The Power of Everyday Politics: How Vietnamese
Peasants Transformed National Policy, Cornell University Press, Ithaca, New York.
91. Klinken, Gerry van (1999), Reformasi - Crisis and change in Indonesia, Published
by Monash Asia Institute, Monash University, Clayton 3168 Australia.
92. Klinken, Gerry van and Ward Berenschot (eds.) (2014), In Search of Middle
Indonesia: Middle Classes in Provincial Towns, Brill, Leiden - Boston.
93. King, Dwight Y. (1982), Interest Groups and Political Linkage in Indonesia 18001965, Special Report (20), Centre for Southeast Asian Studies, Northern Illinois
University.
94. Kochetkova, Inna (2010), The Myth of the Russian Intelligentsia: Old Intellectuals
in the New Rusia, Routledge, New York.
95. Lan, Thung Ju (2004), “Ethnicity and the Civil Rights Movement in Indonesia”,
Civil Society in Southeast Asia, Lee Hock Guan (ed.), Institute of Southeast Asian
Studies, Singapore, pp. 217 - 233.
96. Lee, Verena Beittinger (2005), “Civil society in Indonesia: Concepts and Realities”,
Democratization in Indonesia after the fall of Suharto, Ingris Wessel (ed.), Die
Deutsche Bibliotheka, Berlin, pp. 93- 117.
97. Lev, Daniel S. (1989), “Intermediate classes and change in Indonesia: Some Initial
Reflection”, Politics of Middle Class Indonesia, Richard Tanter and Kenneth Young
(eds.), Centre of Southeast Asian Studies, Monash University, Clayton, Victoria,
Australia 3168, pp. 25-43.
20


98. Liddle, R. William (1993), “Politics 1992-1993: Sixth term Adjustments in the
Ruling Formula”, Indonesia Assessment 1993, Labour: Sharing in the Benefits of



118. Santoso, Amir (1997), “Democratization: The case of Indonesia’s New Order”,
Democratization in Southeast and East Asia, Anek Laothamatas (ed.), Institute of
Southeast Asian Studies, Singapore, pp. 21-45.
119. Schumpeter, Joseph (2003), Capitalism, Socialism and Democracy, Routledge,
London.
120. Schwarz,

Adam

(1997),

“Indonesia

after

Suharto”,

Foreign,

/>121. Scott, James C. (1985), Weapons of the Weak: Everyday Forms of Peasant
Resistance, Yale University Press, New Haven, Connecticut, United States.
122. Setiawan, Bonnie (2004), “LSM sebagai Kekuatan Sosial Baru”, Kompas,
Pustakaloka, Sartuday, April 17.
123. Shenon, Philip (1992), “Indonesia seeks to Atone for a Massacre in Timor”, The
New York Times,
/>124. Sharpe, Joanne (2014), "Meet Indonesia's Middle Class", The Interpreter,
/>125. Sinpeng, Aim and Aries A. Arugay (2015), "The middle class and democracy in
Southeast Asia", Routledge Handbook of Southeast Asian Democratization, William