ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
-----------------------------------------------------

LƢƠNG CAO VINH

PHÁT TRIỂN TƢ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH
THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “THỂ TÍCH CỦA KHỐI ĐA DIỆN”
TRONG CHƢƠNG TRÌNH HÌNH HỌC LỚP 12, BAN NÂNG CAO

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM TOÁN

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
-----------------------------------------------------

LƢƠNG CAO VINH

PHÁT TRIỂN TƢ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH
THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ “THỂ TÍCH CỦA KHỐI ĐA DIỆN”
TRONG CHƢƠNG TRÌNH HÌNH HỌC LỚP 12, BAN NÂNG CAO

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM TOÁN
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN TOÁN)
Mã số: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN THỊ HỒNG MINH

Lương Cao Vinh

i


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

STT

CÁC CHỮ VIẾT TẮT

VIẾT ĐẦY ĐỦ

1

CĐ

Cao đẳng

2

ĐH

Đại học

3

Nxb

Nhà xuất bản


9

THTT

Toán học và tuổi trẻ

10

TS

Tiến sĩ

ii


DANH MỤC CÁC BẢNG

Stt

Bảng

Nội dung

Trang

Nội dung chương “Khối đa diện và thể tích của
1

Bảng 1.1

CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄNError! Bookmark not defined.
1.1. Tư duy ........................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Khái niệm về tư duy ............................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Quá trình tư duy ...................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Các thao tác tư duy ................................. Error! Bookmark not defined.
1.1.4. Vai trò của tư duy ................................... Error! Bookmark not defined.
1.2. Tư duy sáng tạo ............................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Sáng tạo .................................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Khái niệm tư duy sáng tạo ...................... Error! Bookmark not defined.
1.2.3. Một số yếu tố đặc trưng của tư duy sáng tạoError!

Bookmark

not

defined.
1.3. Phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh......... Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Nhiệm vụ và mục tiêu phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh phổ thông
.......................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Vận dụng tư duy biện chứng để phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh
.......................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.3.3. Tiềm năng của chủ đề “Thể tích của khối đa diện” trong việc bồi dưỡng
và phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh ....... Error! Bookmark not defined.
1.4. Thực tiễn vấn đề phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh trong giảng dạy
môn Toán ở trường trung học phổ thông ............. Error! Bookmark not defined.

1.4.1. Nội dung chương “Khối đa diện và thể tích của chúng” trong chương
trình hình học 12, Nâng cao…………………………………………………….22



̣
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................... 4


PHỤ LỤC .............................................................................................................. 5


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Hiến pháp nước ta đã khẳng định “Giáo dục là quốc sánh hàng đầu”. Điều
đó đã thể hiện vai trò rất quan trọng của giáo dục. Giáo dục đóng vai trò then
chốt trong việc đào tạo con người – chủ thể kiến tạo xã hội, do đó giáo dục đóng
vai trò then chốt trong sự phát triển của xã hội.
Sự phát triển của xã hội và sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất
nước đang đòi hỏi cấp bách phải nâng cao chất lượng giáo dục để đáp ứng yêu
cầu đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao. Đất nước không chỉ cần những
người lao động biết làm việc, biết làm tốt việc mà còn rất cần những con người
sáng tạo, sáng tạo để đem lại nhiều lợi ích cho xã hội.
Nghị quyết Trung ương Đảng lần thứ 4 (khóa VII) đã xác định: “Phải
khuyến khích tự học, phải áp dụng những phương pháp giáo dục hiện đại để bồi
dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề”. Như
vậy, trong giáo dục, bên cạnh những thay đổi về nội dung cần có những đổi mới
mạnh mẽ về phương pháp dạy học. Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng
phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh là một trong những hướng chủ đạo của
đổi mới phương pháp dạy học.
Đã có nhiều nghiên cứu về tư duy sáng tạo, chẳng hạn: bộ sách nổi tiếng
Sáng tạo toán học, Giải bài toán như thế nào, Toán học và những suy luận có lí
của G.Pôlia. Trong nước ta, cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề lý
luận và thực tiễn việc phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh, như các công trình
[3], [7], [10], [12], [18], [20], … Điều đó đã cho thấy tầm quan trọng của việc

hình học lớp 12, ban nâng cao.
6. Phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu các ứng dụng của chủ đề “Thể tích của khối đa diện” theo
chương trình sách giáo khoa, sách bài tập hình học 12, ban nâng cao (Nxb giáo
dục năm 2008) và tài liệu tham khảo.
- Thời gian: Học kì 1 năm học 2015 – 2016.
7. Nhiệm vụ và nội dung nghiên cứu
7.1. Nhiệm vụ nghiên cứu
2


- Hệ thống hóa và chỉ ra được những vấn đề liên quan đến tư duy sáng tạo: khái
niệm, cấu trúc, các yếu tố đặc trưng của tư duy sáng tạo, các biện pháp bồi
dưỡng và phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh.
- Tìm hiểu thực trạng dạy học chủ đề “Thể tích của khối đa diện” trong chương
trình hình học lớp 12 ở trường THPT Cộng Hiền, Hải Phòng.
- Đề xuất một số biện pháp dạy học nhằm bồi dưỡng, phát triển tư duy sáng tạo
cho học sinh lớp 12.
7.2. Nội dung nghiên cứu
- Tư duy, tư duy sáng tạo, một số yếu tố đặc trưng của tư duy sáng tạo.
- Vấn đề phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh lớp 12 thông qua dạy học chủ đề
“Thể tích của khối đa diện”.
- Thực trạng việc dạy học chủ đề “Thể tích của khối đa diện” trong chương trình
hình học lớp 12 ở trường THPT Cộng Hiền, Hải Phòng.
- Các biện pháp nhằm bồi dưỡng, phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh lớp 12.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu
8.1. Nghiên cứu lý luận
- Nghiên cứu tài liệu về giáo dục học môn Toán, tâm lý học, lý luận và phương
pháp dạy học môn Toán.
- Các sách, báo, tạp chí, các bài viết liên quan đến đề tài.

nội.
11. Bùi Văn Nghị (2005), Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên giáo viên trung học phổ
thông chu kì III (2004 - 2007) Toán học. Nxb Đại học sư phạm.
12. Bùi Văn Nghị (2006), Vận dụng lí luận vào thực tiễn dạy học môn toán ở trường
phổ thông. Nxb Đại học sư phạm Hà Nội.
13. Hoàng Phê (2006), Từ điển Tiếng Việt. Nxb Đà nẵng.
14. G. Pôlia (1968). Toán học và những suy luận có lý. Nxb Giáo dục.
15. G. Pôlia (1978). Sáng tạo toán học, Nxb Giáo dục.
16. Đoàn Quỳnh (2008), Sách giáo khoa, sách bài tập Hình học 12 Nâng cao. Nxb
Giáo dục.

4


17. X.L.Rubinstein (1940), ( sách dịch ), Những cơ sở tâm lí học đại cương.
Nxb Matxcơva.
18. Nguyễn Thế Thạch (2006), Hướng dẫn thực hiện chương trình SGK lớp
10, 11, 12 THPT môn Toán học. Nxb Giáo dục.
19. Tôn Thân ( 1995), Xây dựng câu hỏi và bài tập nhằm bồi dưỡng một số
yếu tố của tư duy sáng tạo cho học sinh khá và giỏi Toán ở trường Trung học
cơ sở Việt Nam. Viện Khoa học Giáo dục.
20. Chu Cẩm Thơ (2015), Phát triển tư duy thông qua dạy học môn toán ở trường
phổ thông. Nxb Đại học sư phạm.
21. Nguyễn Cảnh Toàn (1998), Tập cho học sinh giỏi Toán làm quen dần với nghiên
cứu toán học. Nxb Giáo dục.
22. Nguyễn Nhƣ Ý (1999), Từ điển Tiếng Việt. Nxb Đà nẵng.
23. Bộ giáo dục và đào tạo, Chiến lược phát triển giáo dục Việt Nam 2009-2020
24. Đề thi đại học cao đẳng
25. Nghị quyết Hội nghị lần thứ tư BCH TW Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VII
về tiếp tục đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo. Nghiên cứu giáo dục, H. 2 -1994.