ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
------------ o0o -------------

NGUYỄN THỊ HƢỜNG

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP HÓA HỌC THEO TIẾP CẬN
PISA TRONG DẠY HỌC PHẦN HỢP CHẤT HỮU CƠ CHỨA OXI
HÓA HỌC 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHẰM PHÁT TRIỂN
CHO HỌC SINH NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC

Hà Nội – 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
------------ o0o -------------

NGUYỄN THỊ HƢỜNG

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP HÓA HỌC THEO TIẾP CẬN
PISA TRONG DẠY HỌC PHẦN HỢP CHẤT HỮU CƠ CHỨA OXI
HÓA HỌC 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NHẰM PHÁT TRIỂN
CHO HỌC SINH NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC
Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học
(BỘ MÔN HÓA HỌC)
Mã số: 60 14 01 11


defined.
1.2.5. Các phƣơng pháp đánh giá năng lực ............... Error! Bookmark not defined.
1.2.6. Thực trạng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT ở tỉnh
Ninh Bình .................................................................. Error! Bookmark not defined.
1.3. Bài tập Hóa học gắn với thực tiễn ...................... Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Khái niệm ........................................................ Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Phân loại BTHH thực tiễn ............................... Error! Bookmark not defined.
1.3.3. Vai trò của BTHH thực tiễn ............................ Error! Bookmark not defined.
1.4. PISA ................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.4.1. Giới thiệu......................................................... Error! Bookmark not defined.
1.4.2. Thực trạng sử dụng bài tập PISA ở Việt Nam Error! Bookmark not defined.

1


1.4.3. Thực trạng sử dụng câu hỏi và bài tập Hóa học theo định hƣớng tiếp cận
PISA nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh THPT ở một số
trƣờng THPT tỉnh Ninh Bình .................................... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chƣơng 1...................................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2 .............................................................. Error! Bookmark not defined.
XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI TẬP HOÁ HỌC THEO TIẾP CẬN PISA
TRONG DẠY HỌC PHẦN HỢP CHẤT HỮU CƠ CHỨA OXI HOÁ HỌC LỚP
11 THPT NHẰM PHÁ T TRIỂN CHO HỌC SINH NĂNG LƢ̣C Error! Bookmark
not defined.
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ ............................................ Error! Bookmark not defined.
2.1. Phân tích chƣơng trình hợp chất hữu cơ chứa oxi Hóa học 11 THPT. ...... Error!
Bookmark not defined.
2.1.1. Mục tiêu .......................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Cấu trúc logic phần hợp chất hữu cơ chứa oxi Error! Bookmark not defined.

2.4.4. Sử dụng khi làm thí nghiệm ............................ Error! Bookmark not defined.
TIỂU KẾT CHƢƠNG 2............................................ Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3 .............................................................. Error! Bookmark not defined.
THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM .................................... Error! Bookmark not defined.
3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sƣ phạm .... Error! Bookmark not defined.
3.1.1. Mục đích thực nghiệm sƣ phạm ...................... Error! Bookmark not defined.
3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sƣ phạm ..................... Error! Bookmark not defined.
3.2. Thời gian, đối tƣợng thực nghiệm...................... Error! Bookmark not defined.
3.2.1. Thời gian thực nghiệm .................................... Error! Bookmark not defined.
3.2.2. Đối tƣợng thực nghiệm ................................... Error! Bookmark not defined.
3.3. Quá trình thực nghiệm sƣ phạm ................................... Error! Bookmark not defined.
3.3.1. Lựa chọn đối tƣợng thực nghiệm .................... Error! Bookmark not defined.
3.3.2.Kiểm tra mẫu trƣớc thực nghiệm ..................... Error! Bookmark not defined.
3.3.3.Lựa chọn GV thực nghiệm ............................... Error! Bookmark not defined.
3.3.4.Tiến hành thực nghiệm..................................... Error! Bookmark not defined.
3.3.5. Thực hiện chƣơng trình thực nghiệm .............. Error! Bookmark not defined.
3.4. Kết quả thực nghiệm và xử lý kết quả thực nghiệmError!

Bookmark

not

defined.
3.4.1. Kết quả kiểm tra trƣớc thực nghiệm ............... Error! Bookmark not defined.
3.4.2. Kết quả kiểm tra sau thực nghiệm................... Error! Bookmark not defined.
3.4.3. Xử lí kết quả ................................................... Error! Bookmark not defined.
3.4.4. Phân tích kết quả thực nghiệm sƣ phạm ......... Error! Bookmark not defined.
TIỂU KẾT CHƢƠNG 3............................................ Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ................................... Error! Bookmark not defined.
1. Kết luận ................................................................. Error! Bookmark not defined.

giá học sinh theo định hƣớng phát triển năng lực. Do vậy biên soạn hệ thống bài tập

4


theo cách tiếp cận năng lực và sử dụng nó một cách có hiệu quả là vấn đề rất đáng
quan tâm và khó đối với các nhà sƣ phạm.
Qua khảo sát, vấn đề phát triển năng lực cho học sinh thông qua bài học chƣa
thật sự đƣợc chú trọng. Thực trạng đó diễn ra rất nhiều nơi trong cả nƣớc nói chung
và ở địa bàn tỉnh Ninh Bình nói riêng.
Hiện nay có nhiều phƣơng pháp để phát triển năng lực của học sinh, trong đó
có phƣơng pháp tiếp cận PISA. PISA là chƣơng trình quốc tế đánh giá năng lƣ̣ c
những hiểu biết của học sinh về các vấn đề liên quan đến thực tiễn.
Nội dung phần hợp chất hữu cơ chứa oxi thuộc chƣơng trình lớp 11 THPT có
nhiều nội dung gắn với thực tiễn đời sống, sản xuất hóa học, có tác dụng trong việc
phát triển năng lực :
- Sử dụng ngôn ngữ Hoá học
- Thực hành Hoá học
- Năng lực tính toán
- Năng lực giải quyết vấn đề khoa học
- Năng lực vận dụng kiến thức Hoá học vào thực tiễn.
Học trên ghế nhà trƣờng chỉ là một giai đoạn rất ngắn. Thực tiễn cuộc sống
đa dạng, phong phú và đầy bất ngờ đòi hỏi con ngƣời cần phải đƣợc trang bị không
chỉ kiến thức mà cần có những phẩm chất khác. Phát hiện và giải quyết những vấn
đề thực tiễn nảy sinh là một trong nhƣng năng lực cần thiết giúp cho mỗi ngƣời có
thể hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình. Ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trƣờng,
học sinh cần phải đƣợc hình thành và phát triển năng lực hành động nói chung, năng
lực giải quyết vấn đề nói riêng. Hóa học là một ngành khoa học thực nghiệm có
nhiều gắn bó với đời sống và sản xuất, có nhiều thuận lợi.
Chính vì vậy, tôi chọn đề tài: “Xây dựng và sử dụng bài tập Hóa học theo

giải quyết vấn đề cho học sinh THPT.
- Điều tra thực trạng về việc dạy học Hóa học của giáo viên một số trƣờng
THPT theo định hƣớng phát triển năng lực cho học sinh.
- Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm ở các trƣờng THPT Yên Khánh A, THPT
Yên Mô B tỉnh Ninh Bình
5. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
5.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học Hóa học ở một số trƣờng Trung học phổ thông tỉnh Ninh
Bình.
5.2. Đối tượng nghiên cứu

6


- Cơ sở lý luận và thực tiễn phƣơng pháp dạy học hóa học theo định hƣớng
phát triển năng lực.
- Nội dung kiến thức phần hợp chất hữu cơ chứa oxi môn Hóa học 11
THPT.
- Xây dựng và sử dụng bài tập Hoá học theo tiếp cận PISA nhằm phát triển
năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tỉnh Ninh Bình.
6. Phạm vi nghiên cứu
- Hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh tỉnh Ninh Bình theo tiếp
cận PISA và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.
- Hoạt động dạy và học của giáo viên và học sinh khi tiến hành dạy phần hợp
chất hữu cơ chứa oxi thuộc chƣơng trình Hóa học lớp 11 tại trƣờng THPT Yên
Khánh A, THPT Yên Mô B tỉnh Ninh Bình.
7. Giả thuyết khoa học
Sử dụng một cách hợp lí câu hỏi và bài tập theo tiếp cận PISA khi dạy phần
hợp chất hữu cơ chứa oxi trong chƣơng trình hóa học 11 THPT với các phƣơng
pháp dạy học mới sẽ giúp phát huy tính tích cực, tự chủ, hợp tác trong học tập của


CHƢƠNG 1
MỘT SỐ VẤN ĐỀ CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ
DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT
VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH Ở THPT
1.1. Định hƣớng đổi mới giáo dục phổ thông
1.1.1. Đổi mới giáo dục trên thế giới
Giáo dục thế kỷ 21 chịu tác động của nhiều yếu tố trong đó phải kể đến các
yếu tố sau: Sự phát triển nhƣ vũ bão của khoa học- công nghệ; Sự tƣơng tác ở mức
độ cao của các hệ thống kinh tế, chính trị, xã hội. Đặc biệt là nhu cầu tự khẳng định
của từng cộng đồng, vùng, lãnh thổ trong quá trình toàn cầu hoá.
Do đó để đáp ứng những yêu cầu đó, giáo dục cần đổi mới cả nội dung và
phƣơng pháp dạy, phƣơng pháp học.
Trên thế giới hiện nay nhiều quốc gia đã và đang tiến hành đổi mới phƣơng
pháp dạy và học theo định hƣớng tiếp cận năng lực, chú trọng kết quả đầu ra của
ngƣời học. Đổi mới giáo dục nhằm đạt tới mục tiêu của ngƣời học: Học để biết, học
để làm, học để sống cùng nhau và học để làm ngƣời.
1.1.2. Định hướng đổi mới giáo dục phổ thông ở Việt Nam sau năm 2015
Giáo dục theo định hƣớng phát triển năng lực , quan tâm đến chất lƣợng đầu
ra- đó là sản phẩm cuối cùng của quá trình dạy và học, thực hiện mục tiêu phát triển
toàn diện nhân cách của ngƣời học, chú trọng năng lực vận dụng những tri thức của
nhân loại cùng với sự phát huy tiềm năng sẵn có của mỗi cá nhân để biết vận dụng
các kiến thức đã học vào cuộc sống.
1.2. Năng lực và vấn đề phát triển năng lực cho học sinh THPT
1.2.1. Khái niệm năng lực
Năng lực đƣợc định nghĩa theo nhiều cách khác nhau bằng sự lựa chọn các dấu hiệu
khác nhau. Có thể phân ra làm hai nhóm chính:
- Nhóm lấy dấu hiệu tố chất tâm lý để định nghĩa: Ví dụ: “Năng lực là một
thuộc tính tích hợp của nhân cách là tổ hợp các đặc tính tâm lý của cá nhân phù hợp
với yêu cầu của một hoạt động xác định, đảm bảo cho hoạt động đó có kết quả tốt

con ngƣời. Phát triển năng lực của ngƣời học chính là mục tiêu mà dạy và học tích
cực muốn hƣớng tới. Tùy theo môi trƣờng hoạt động mà năng lực có thể đánh giá
hoặc đo đƣợc, quan sát đƣợc ở những tình huống nhất định.
1.2.2. Phân loại năng lực
1.2.2.1. Năng lực cá nhân có thể phân thành các dạng sau:

10


- Năng lực chung bao gồm những thuộc tính tâm lý nhƣ khả năng chú ý,
quan sát, ghi nhớ, tƣởng tƣợng, sáng tạo.
- Năng lực riêng gồm những thuộc tính có ý nghĩa với những loại hình nhất
định. Ví dụ: Năng lực toán học gồm khả năng tƣ duy trừu tƣợng, năng khiếu phân
tích, tổng hợp…
Năng lực chung và năng lực riêng có mối liên hệ qua lại chặt chẽ, bổ sung
cho nhau, năng lực riêng đƣợc phát triển dễ dàng và nhanh chóng hơn trong điều
kiện tồn tại năng lực chung.
Một cách phân loại khác ngƣời ta chia ra 4 loại năng lực cơ bản cần cho
ngƣời lao động mới trong xã hộ tri thức, giúp họ có khả năng hoàn thành nhiệm vụ
mô ̣t cách chủ đô ̣ng và sáng ta ̣o trong bố i cảnh đầ y thách thức hiện nay. Đó là [18]:
Năng lực tư duy: Khả năng nghiên cƣ́u , phân tić h , tổ ng hơ ̣p , nhâ ̣n biế t vấ n
đề. Hiể u nguyên nhân của vấ n đề cầ n đƣơ ̣c xƣ̉ lý , giải quyết trong quá trình thực
hiê ̣n nhiê ̣m vu ̣, công viê ̣c.
Năng lực hành động: Khả năng tổ chức thực hiện công việc hiệu quả , hoàn
thành nhiệm vụ trong điều kiện thực tiễn phức tạp.
Năng lực quan hê ,̣ giao tiế p, thuyế t phục , lãnh đạo, làm việc với người khác :
Khả năng quan hê ̣, giao tiế p hiê ̣u quả, thuyế t phu ̣c, truyề n cảm hƣ́ng cho mo ̣i ngƣời
để cùng thực hiện tốt nhất công việc.
Năng lực tiế p thu , đổ i mới , sáng tạo và phát triển : Khả năng liên tu ̣c câ ̣p
nhâ ̣t thông tin , tiế p thu kiế n thƣ́c và học tập trong quá trình thƣ̣c hiê ̣n công viê ̣c ,

quyết vấn đề trong dạy học Hoá học ở trường phổ thông. Kỷ yếu hội thảo khoa học:
Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hoạt động hoá người học, Đại học sƣ
phạm Hà Nội.
8. Tăng Hồng Dƣơng. Luận văn thạc sĩ: “Tiếp cận đánh giá PISA bằng phương
pháp giải quyết vấn đề qua dạy học các bài toán thực tiễn phần khối đa diện và
khối tròn xoay (hình học không gian lớp 12 – Ban cơ bản” – lớp Cao học lý luận và
phƣơng pháp dạy học môn Toán K5 – Trƣờng đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia
Hà Nội.
9. Vũ Cao Đàm (2007) Phƣơng pháp luận nghiên cứu khoa học. NXB Giáo dục, Hà
Nội
10. Đỗ Tiến Đạt (2011) Chương trình đánh giá HS quốc tế PISA. Kỷ yếu Hội thảo
Quốc gia về giáo dục Toán học phổ thông - Năm 2011.
11. Nguyễn Thị Hồng Gấm (2012). Phát triển năng lực sáng tạo cho sinh viên
thông qua dạy học phần hóa vô cơ và lí luận – phương pháp dạy học hóa học ở
trường cao đẳng sư phạm, Luận án Tiến sĩ Giáo dục học, Viê ̣n Khoa ho ̣c Giáo du ̣c
Viê ̣t Nam.

12


12. Nguyễn Sơn Hà. Khai thác tiêu chuẩn của PISA nhằm rèn luyện khả năng toán
học hóa (“Rèn luyện HS trung học phổ thông khả năng toán học hóa theo tiêu
chuẩn của PISA” đăng trên Tạp chí Khoa học Đại học Sƣ phạm Hà Nội số 4/2010
13. Nguyễn Thị Phƣơng Hoa (chủ biên), Vũ Hải Hà ( 2014) PISA và những vấn
đề của giáo dục Việt Nam (tập 1). NXB Đa ̣i ho ̣c Sƣ pha ̣m Hà Nô ̣i.
14. Nguyễn Thị Phƣơng Hoa (2000) Chương trình đánh giá HS quốc tế (PISA)
(Mục đích, tiến trình thực hiện, các kết quả chính. Tạp chí Khoa học Đại học Quốc
gia Hà Nội số 25/2000.
15. Nguyễn Công Khanh (chủ biên), Nguyễn Lê Thạch, Hà Xuân Thành (2014)
Tài liệu kiểm tra đánh giá trong giáo dục. NXB ĐHSP Hà Nội.