ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN THỊ HẢI YẾN

SỬ DỤNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THÔNG QUA
DẠY HỌC CHƢƠNG KIM LOẠI KIỀM, KIM LOẠI
KIỀM THỔ, NHÔM – HÓA HỌC 12

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

TRẦN THỊ HẢI YẾN

SỬ DỤNG BÀI TẬP HÓA HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH THÔNG QUA
DẠY HỌC CHƢƠNG KIM LOẠI KIỀM, KIM LOẠI
KIỀM THỔ, NHÔM – HÓA HỌC 12

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC
Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
BỘ MÔN HÓA HỌC
Mã số: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Đức Dũng

BT

Bài tập

BTHH

Bài tập hóa học

DH

Dạy học

DHHH

Dạy học hóa học

ĐC

Đối chứng

ĐHQG

Đại học Quốc gia

ĐHSP

Đại học Sƣ phạm

GQVĐ


PP

Phƣơng pháp

PPDH

Phƣơng pháp dạy học

PTHH

Phƣơng trình hóa học

SGK

Sách giáo khoa

THPT

Trung học phổ thông

TN

Thực nghiệm

TNSP

Thực nghiệm sƣ phạm

TNKQ


1.1.2. Khái niệm và cấu trúc năng lực....................... Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Các năng lực cần phát triển cho học sinh trung học ..... Error! Bookmark not
defined.
1.1.4. Các phƣơng pháp đánh giá năng lực ............... Error! Bookmark not defined.
1.2. Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học Hoá học
................................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề ............. Error! Bookmark not defined.
1.2.2. Cấu trúc và biểu hiện của năng lực giải quyết vấn đề ... Error! Bookmark not
defined.
1.2.3. Biện pháp phát triển năng lực giải quyết vấn đề ........... Error! Bookmark not
defined.
1.2.4. Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề ............... Error! Bookmark not defined.
1.3. Bài tập hoá học .................................................. Error! Bookmark not defined.
1.3.1. Khái niệm bài tập hóa học ............................... Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Ý nghĩa, tác dụng của bài tập hoá học trong dạy học tích cực................ Error!
Bookmark not defined.
1.3.3. Phân loại bài tập hoá học ............................... Error! Bookmark not defined.
1.3.4. Xu hƣớng phát triển bài tập hóa học ............... Error! Bookmark not defined.
1.3.5. Bài tập định hƣớng năng lực ........................... Error! Bookmark not defined.

iii


1.4. Thực trạng xây dựng và sử dụng bài tập hoá học trong việc phát triển năng lực
giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học hoá học ở một số trƣờng THPT ở Hà
Nội ............................................................................. Error! Bookmark not defined.
1.4.1. Mục đích và đối tƣợng điều tra ....................... Error! Bookmark not defined.
1.4.2. Phƣơng pháp và tiến hành điều tra .................. Error! Bookmark not defined.
1.4.3. Kết quả điều tra ............................................... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chƣơng 1...................................................... Error! Bookmark not defined.

2.4.1. Sử dụng bài tập khi nghiên cứu tài liệu mới ... Error! Bookmark not defined.
2.4.2. Sử dụng bài tập hóa học trong việc củng cố kiến thức và kĩ năng.......... Error!
Bookmark not defined.
2.4.3. Sử dụng bài tập khi luyện tập và ôn tập .......... Error! Bookmark not defined.
2.4.4. Sử dụng bài tập trong tiết kiểm tra, đánh giá .. Error! Bookmark not defined.
2.4.5. Sử dụng bài tập trong tiết thực hành .............. Error! Bookmark not defined.
2.4.6. Sử dụng bài tập thông qua tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp ...... Error!
Bookmark not defined.

iv


2.5. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh ..... Error!
Bookmark not defined.
2.5.1. Xác định các tiêu chí và mức độ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề ... Error!
Bookmark not defined.
2.5.2. Bảng kiểm quan sát (dành cho GV) ................ Error! Bookmark not defined.
2.5.3. Phiếu hỏi HS về mức độ phát triển năng lực giải quyết vấn đề……………
Error!
Bookmark not defined.
2.5.4. Đánh giá qua bài kiểm tra .............................. Error! Bookmark not defined.
2.6. Thiết kế một số kế hoạch bài dạy minh họa ....... Error! Bookmark not defined.
2.6.1. Kế hoạch bài dạy: Tiết 51. Bài 27: Nhôm và hợp chất của nhôm ( nhôm
hiđroxit và nhôm sunfat) ........................................... Error! Bookmark not defined.
2.6.2. Kế hoạch bài dạy: Tiết 48. Bài 28. Luyện tập: Tính chất của kim loại kiềm,
kim loại kiềm thổ và một số hợp chất của chúng ...... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chƣơng 2...................................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ............. Error! Bookmark not defined.
3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sƣ phạm ........... Error! Bookmark not
defined.

trƣờng THPT Trung Văn ........................................... Error! Bookmark not defined.

vi


Bảng 3.5. Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất luỹ tích bài kiểm tra số 2
trƣờng THPT Trung Văn ........................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.6. Bảng phân loại kết quả học tập trƣờng THPT Trung Văn ................ Error!
Bookmark not defined.
Bảng 3.7. Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất luỹ tích bài kiểm tra số 1
trƣờng THPT Chƣơng Mỹ A ..................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.8. Bảng phân phối tần số, tần suất và tần suất luỹ tích bài kiểm tra số 2
trƣờng THPT Chƣơng Mỹ A ..................................... Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.9. Bảng phân loại kết quả học tập trƣờng THPT Chƣơng Mỹ A ................ Error!
Bookmark not defined.
Bảng 3.10. Bảng tổng hợp kết quả đánh giá năng lực GQVĐ của HS trƣờng THPT
Trung Văn (GV đánh giá – HS tự đánh giá) ............. Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.11. Bảng tổng hợp kết quả đánh giá năng lực GQVĐ của HS trƣờng THPT
Chƣơng Mỹ A (GV đánh giá – HS tự đánh giá) ....... Error! Bookmark not defined.
Bảng 3.12. Bảng tổng hợp các tham số đặc trƣng .......... Error! Bookmark not defined.

vii


DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ
Hình 1.1. Mô hình cấu trúc năng lực hành động ------------------------------------------- 8
Hình 1.2. Cấu trúc năng lực GQVĐ --------------------------------------------------------- 12
Hình 3.1. Đồ thị biểu diễn đƣờng lũy tích bài kiểm tra số 1 –THPT Trung Văn ----- 91
Hình 3.2. Đồ thị biểu diễn đƣờng lũy tích bài kiểm tra số 2 - THPT Trung Văn----- 91
Hình 3.3. Biểu đồ phân loại kết quả học tập của HS (bài kiểm tra số 1 – THPT

sinh (HS) năng lực (NL) tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề (NLGQVĐ)...”.
Chiến lược phát triển giáo dục 2011-2020 đã nêu giải pháp cụ thể cho giáo dục
phổ thông: “thực hiện đổi mới chương trình và sách giáo khoa từ sau năm 2015
theo định hướng phát triển NL HS. Chương trình phải hướng tới phát triển các NL
chung mà mọi HS đều cần có trong cuộc sống như NL sáng tạo, NL hợp tác, NL tự
học, NLGQVĐ, ...”
Để thực hiện mục tiêu chiến lƣợc này, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định xu
hƣớng đổi mới trong giáo dục hiện nay là chuyển từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận
NL. Nhiệm vụ cấp thiết đặt ra là phải đổi mới PPDH, áp dụng các PPDH hiện đại để
bồi dƣỡng và phát triển cho HS các NL cần thiết để thích ứng với thực tiễn nhƣ: NL
tƣ duy, NL vận dụng kiến thức hóa học, NLGQVĐ,...
Trong dạy học hóa học (DHHH), bài tập hóa học (BTHH) vừa là mục đích, vừa
là nội dung, PPDH và cũng là phƣơng tiện dạy học (DH) hiệu quả để phát triển NL
và rèn kĩ năng cho HS. Giải BTHH với tƣ cách là một PPDH, có tác dụng rất lớn

1


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bernd Meier, Nguyễn Văn Cƣờng (2014), Lí luận dạy học hiện đại – Cơ sở đổi
mới mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học, NXB ĐHSP, Hà Nội.
2. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2009), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ năng
môn Hóa học lớp 12, NXB Giáo dục, Hà Nội.
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2009), Tập đề thi tuyển sinh Đại học - Cao đẳng môn
Hóa học, NXB Giáo dục, Hà Nội.
4. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2010), Tập đề thi tuyển sinh Đại học - Cao đẳng môn
Hóa học, NXB Giáo dục, Hà Nội.
5. Bộ Giáo dục và Đào tạo - Dự án Việt - Bỉ (2010), Dạy và Học tích cực, một số
phương pháp và kỹ thuật dạy học, NXB ĐHSP, Hà Nội.
6. Bộ Giáo dục và Đào tạo (2012), Tập đề thi tuyển sinh Đại học - Cao đẳng môn

Trƣờng ĐHSP Hà Nội.
17. Trịnh Ngọc Đính (2005), Xây dựng hệ thống bài tập hoá học để rèn luyện cho
HS năng lực phát hiện vấn đề và giải quyết vấn đề ở THPT, luận văn Thạc sĩ Khoa
học Giáo dục, trƣờng ĐHSP Hà Nội.
18. Nguyễn Thị Hồng Gấm (2012), Phát triển năng lực sáng tạo cho sinh viên
thông qua dạy học phần hóa vô cơ và lí luận – phương pháp dạy học hóa học ở
trường cao đẳng sư phạm, luận án Tiến sĩ Giáo dục học, Viê ̣n Khoa ho ̣c Giáo du ̣c
Viê ̣t Nam.
19. Dƣơng Thị Hồng Hạnh (2014), Phát triển năng lực phát hiện và giải quyết vấn
đề cho học sinh thông qua dạy học chương Sự điện li - Hóa học 11 chương trình cơ
bản, luận văn Thạc sĩ Khoa học Giáo dục, trƣờng Đại học Giáo dục, ĐHQG Hà Nội.
20. Nguyễn Thị Quỳnh Hoa (2014), Phát triển năng lực phát hiện và giải quyết
vấn đề qua dạy học phần Hóa học Phi kim 10 trung học phổ thông, luận văn Thạc sĩ
Khoa học Giáo dục, trƣờng Đại học Giáo dục, ĐHQG Hà Nội.
21. Bùi Quốc Hùng (2014), Tuyển chọn, xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập
chương Cacbon – Silic hóa học 11 nhằm phát triển năng lực phát hiện và giải quyết
vấn đề cho học sinh trung học phổ thông, luận văn thạc sĩ Khoa học Giáo dục,
trƣờng Đại học Giáo dục, ĐHQG Hà Nội.
22. Trần Thị Thu Huệ (2012), Phát triển một số năng lực của học sinh THPT
thông qua phương pháp và sử dụng thiết bị trong dạy học hóa học phần Hóa học
Vô cơ, luận án Tiến sĩ Khoa học Giáo dục, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam.
23. Nguyễn Công Khanh (2014), Kiểm tra và đánh giá trong giáo dục, NXB
ĐHSP, Hà Nội.

3


24. Nguyễn Thi Lý (2012), Sử dụng phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết
vấn đề hỗ trợ dạy học – phần kim loại hóa học lớp 12 nâng cao – THPT, luận văn
thạc sĩ Khoa học Giáo dục, trƣờng Đại học Giáo dục, ĐHQG Hà Nội.



36. Nguyễn Xuân Trƣờng (2006), 385 câu hỏi và đáp về hóa học đời sống, NXB
Giáo dục, Hà Nội.
37. Nguyễn Xuân Trƣờng (2007), Cách biên soạn và trả lời câu hỏi trắc nghiệm
môn Hoá học ở trường phổ thông, NXB Giáo dục, Hà Nội.
38. Nguyễn Xuân Trƣờng (2009), Sử dụng bài tập trong dạy học hóa học ở trường
phổ thông, NXB ĐHSP, Hà Nội.

5