I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

HUNH NH TèNH

các tội xâm phạm các quy định về quản lý
và bảo vệ rừng trong luật hình sự việt nam
(trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh đắk lắk)

LUN VN THC S LUT HC

H NI - 2015


I HC QUC GIA H NI
KHOA LUT

HUNH NH TèNH

các tội xâm phạm các quy định về quản lý
và bảo vệ rừng trong luật hình sự việt nam
(trên cơ sở số liệu thực tiễn địa bàn tỉnh đắk lắk)

Chuyờn ngnh: Lut hỡnh s v t tng hỡnh s
Mó s: 60 38 01 04

LUN VN THC S LUT HC

Ngi hng dn khoa hc: TS. MAI HI NG

H NI - 2015

Khái niệm và ý nghĩa các quy định các tội xâm phạm các quy
định về quản lý và bảo vệ rừng trong luật hình sự Việt Nam ........ 15

1.1.1.

Khái niệm các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng ...... 15

1.1.2.

Ý nghĩa của việc quy định các tội xâm phạm các quy định về
quản lý và bảo vệ rừng....................................................................... 18

1.2.

Khái quát lịch sử và phát triển của luật hình sự việt Nam về
các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng từ

sau cách mạng tháng 8 năm 1945 cho đến nayError! Bookmark not defined
1.2.1.

Giai đoạn 1945 đến 1985 ................... Error! Bookmark not defined.

1.2.2.

Giai đoạn 1985 đến nay ..................... Error! Bookmark not defined.

1.3.

Các tội xâm phạm các quy định về quản lý và bảo vệ rừng
trong luật hình sự một số nước trên thế giớiError! Bookmark not defined.

2.1.2.

Tội vi phạm quy định về quản lý rừng - Điều 176 Bộ luật hình sựError! Bookmark

2.1.3.

Tội hủy hoại rừng - Điều 189 Bộ luật hình sựError! Bookmark not defined.

2.1.4.

Tội vi phạm các quy định về bảo vệ động vật hoang dã quí hiếm Điều 190 Bộ luật hình sự ..................... Error! Bookmark not defined.

2.1.5.

Tội vi phạm chế độ bảo vệ đặc biệt đối với khu bảo tồn thiên nhiên Điều 191 Bộ luật hình sự ..................... Error! Bookmark not defined.

2.1.6.

Tội vi phạm các qui định về phòng cháy chữa cháy - Điều 240 Bộ
luật hình sự.......................................... Error! Bookmark not defined.

2.2.

Thực tiễn xét xử các tội phạm về quản lý và bảo vệ rừng trên
địa bàn Đăk Lăk............................... Error! Bookmark not defined.

2.2.1.

Tình hình xét xử các tội xâm phạm các quy định về quản lý và
bảo vệ rừng trên địa bàn Đăk Lăk ..... Error! Bookmark not defined.

3.3.

Những giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của bộ
luật hình sự việt nam về các tội xâm phạm các quy định về
quản lý và bảo vệ rừng .................... Error! Bookmark not defined.

3.3.1.

Xã hội hóa hoạt động bảo vệ rừng ..... Error! Bookmark not defined.

3.3.2.

Tăng cƣờng giám sát hoạt động thực thi pháp luậtError! Bookmark not defined

KẾT LUẬN .................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 19


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
BLHS:

Bộ luật hình sự

BVMT:

Bảo vệ môi trƣờng

DVMTR:

Dịch vụ môi trƣờng rừng

TNHS:

Trách nhiệm hình sự

UBND:

Ủy ban nhân dân


DANH MỤC CÁC BẢNG, HÌNH

Số hiệu
bảng, hình

Tên bảng, hình

Bảng 2.1: Danh sách đơn vị hành chính của tỉnh Đắk Lắk

Trang
Error!
Bookmark
not
defined.

Error!
Bảng 2.2: Số vụ và số bị cáo bị xét xử sơ thẩm về tội vi
phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng từ Bookmark
năm 2005 đến năm 2013
not
defined.

MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm qua, tình hình tội phạm xâm phạm các quy định về
quản lý và bảo vệ rừng có chiều hƣớng gia tăng, đặc biệt là tội vi phạm các
quy định về khai thác và bảo vệ rừng. Số lƣợng các vụ án hình sự đã đƣợc
điều tra, truy tố và đƣa ra xét xử chƣa phản ánh hết đƣợc thực trạng phá rừng,
khai thác rừng, vận chuyển, buôn bán gỗ trái phép. Bởi theo quy định của Bộ
luật Hình sự thì ngƣời vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng chỉ bị xử lý hình sự
nếu hành vi của họ gây hậu quả nghiêm trọng, hoặc họ đã bị xử phạt hành
chính về hành vi này mà vẫn còn vi phạm. Đồng thời một số quy định của Bộ
luật hình sự về các tội này còn chƣa thực sự phù hợp với thực tiễn đấu tranh
chống tội phạm và chƣa đủ sức răn đe đối với loại tội phạm nguy hiểm này.
Để quản lý tốt hơn nguồn tài nguyên rừng của đất nƣớc, thiết nghĩ cần sớm có
những quy định sửa đổi theo hƣớng nghiêm khắc hơn và chặt chẽ hơn đối với
các quy định về tội phạm vi phạm các quy định về quản lý và bảo rừng.
Ở nƣớc ta, trong Nghị Quyết số 48- NQ-TW của Bộ Chính trị về Chiến
lƣợc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật Việt Nam đến năm 2010,
định hƣớng đến năm 2020 đã đƣa ra là cần phải hoàn thiện pháp luật về tài
nguyên và môi trƣờng theo nguyên tắc quản lý chặt chẽ, phát triển bền vững,
bảo đảm kết hợp hài hòa giữa việc sử dụng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên;
với mục tiêu chiến lƣợc là cải thiện chất lƣợng môi trƣờng. Đến năm 2020, tỉ
lệ che phủ rừng đạt 45% [19]. Đối với vùng trung du, miền núi: Phát triển
mạnh sản xuất lâm nghiệp, cây công nghiệp, cây ăn quả và chăn nuôi đại gia
súc tạo thành các vùng sản xuất hàng hoá tập trung, trƣớc hết là nguyên liệu
cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu. Bảo vệ và phát triển rừng
Thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xác định, Việt

10




lĩnh vực khác nhau: luật học, kinh tế học, địa chất, môi trƣờng, và đƣợc xem
xét trên cách khía cạnh khác nhau nhƣ: quản lý và bảo vệ rừng ảnh hƣởng sức
khoẻ con ngƣời, thiệt hại về kinh tế, thiệt hại đối với môi trƣờng, tác động đến
hệ sinh thái vv....
các đề tài nghiên cứu liên quan đến quản lý và bảo vệ rừng trở nên hấp
dẫn các nhà nghiên cứu, thu hút nguồn trí tuệ của nhiều nhà khoa học và
nhiều cơ quan nghiên cứu, và là vấn đề quan tâm của cả xã hội.
Tác giả Nguyễn Thị Hải với đề tài tội vi phạm các quy định về khai
thác và bảo vệ rừng trong luật hình sự Việt Nam - một số vấn đề lý luận và
thực tiễn, theo đó tác giả đã nghiên cứu và phân tích lịch sử lập pháp về tội vi
phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng trong pháp luật hình sự Việt
Nam từ năm 1945 đến nay. Phân tích và làm rõ khái niệm, những dấu hiệu
pháp lý của tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng, đồng thời
phân biệt tội phạm này với một số tội phạm khác trong BLHS (176, 189, 191)
nhằm áp dụng đúng đắn điều luật trong thực tiễn xét xử. Khái quát tình hình
tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng và thực tiễn xét xử tội
phạm này trong 5 năm qua (2005-2009). Đề xuất một số giải pháp nhằm đấu
tranh phòng, chống tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ rừng ở
nƣớc ta một cách có hiệu quả: giải pháp về hoàn thiện pháp luật, tổ chức quản
lý, kinh tế - xã hội và văn hoá - giáo dục [21].
Nguyễn Thị Dung cũng có đề tài nghiên cứu “Tội vi phạm các quy định
về quản lý rừng trong luật hình sự Việt Nam”, theo đó tác giả đã nghiên cứu
những vấn đề lý luận về tội vi phạm các quy định về quản lý rừng trong Bộ
luật hình sự Việt Nam nhƣ làm rõ khái niệm, dấu hiệu pháp lý về tội vi phạm
các quy định về quản lý rừng; phân biệt tội phạm này với các tội phạm khác
có liên quan. Tổng hợp kết quả nghiên cứu, cũng nhƣ đánh giá những yếu tố
làm cho tình hình về tội vi phạm các quy định về quản lý rừng ngày càng diễn

12


13


- Nghiên cứu các quy định pháp luật Việt Nam về quản lý và bảo vệ rừng;
- Các tập quán của ngƣời dân trên địa bàn Đắk Lắk về bảo vệ rừng;
- Thực tiễn xét xử các tội vi phạm quy định về quản lý và bảo vệ rừng
trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk;
- Đƣa ra một số đề xuất, khuyến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật Việt
Nam về quản lý và bảo vệ rừng.
4. Phương pháp nghiên cứu
Phƣơng pháp nghiên cứu, kỹ thuật sử dụng:
- Phương pháp luận phép biện chứng duy vật: Quan điểm lịch sử cụ thể
luôn đƣợc quán triệt trong quá trình nghiên cƣ́u , đánh giá, phân tích tình hình
thực tiễn. Mục đích nghiên cứu của luận văn là các quy định của pháp luật
Việt Nam về quản lý và bảo vệ rừng nên cần phải có cái nhìn toàn diện, lịch
sử và phát triển.
- Phương pháp phân tích - so sánh: Luận văn nghiên cứu, phân tích,
các quy định của pháp luật Việt Nam về quản lý và bảo vệ rừng qua từng thời
kỳ lịch sử. Luận văn cũng sử dụng những phƣơng pháp nghiên cứu luật học
truyền thống nhƣ phƣơng phƣơng pháp tổng hợp, phƣơng pháp thống kê,
phƣơng pháp lịch sử, tƣ duy logic, phƣơng pháp quy nạp, diễn giải… nhằm
làm sáng tỏ nội dung và phạm vi nghiên cứu của đề tài.
5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
Ý nghĩa lý luận: Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần làm sáng tỏ
tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trƣờng, quản lý và bảo vệ rừng nói riêng.
Ý nghĩa thực tiễn: dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu,
tuyên truyền giáo dục về bảo vệ môi trƣờng; đồng thời những kiến nghị, giải
pháp đƣợc đƣa ra có tính khả thi đối với việc xây dựng pháp luật Việt Nam về
quản lý và bảo vệ rừng, đặc biệt là việc quản lý và bảo vệ tài nguyên rừng trên

Ngày nay, nhiều nơi con ngƣời đã không bảo vệ đƣợc rừng, còn chặt
phá bừa bãi làm cho tài nguyên rừng khó đƣợc phục hồi và ngày càng bị cạn
kiệt, nhiều nơi rừng không còn có thể tái sinh, đất trở thành đồi trọc, sa mạc,
nƣớc mƣa tạo thành những dòng lũ rửa trôi chất dinh dƣỡng, gây lũ lụt, sạt lở
cho vùng đồng bằng gây thiệt hại nhiều về tài sản, tính mạng ngƣời dân. Vai
trò của rừng trong việc bảo vệ môi trƣờng đang trở thành vấn đề thời sự và lôi
quấn sự quan tâm của toàn thế giới.
- Rừng giữ không khí trong lành: do chức năng quang hợp của cây
xanh, rừng là một nhà máy sinh học tự nhiên thƣờng xuyên thu nhận CO 2
và cung cấp CO2.. Đặc biệt ngày nay khi hiện tƣợng nóng dần lên của trái
đất do hiệu ứng nhà kính, vai trò của rừng trong việc giảm lƣợng khí CO 2
là rất quan trọng.
- Rừng điều tiết nƣớc, phòng chống lũ lụt, xói mòn: Rừng có vai trò

16


điều hòa nguồn nƣớc giảm dòng chảy bề mặt chuyển nó vào lƣợng nƣớc
ngấm xuống đất và vào tầng nƣớc ngầm. Khắc phục đƣợc xói mòn đất, hạn
chế lắng đọng lòng sông, lòng hồ, điều hòa đƣợc dòng chảy của các con sông,
con suối (tăng lƣợng nƣớc sông, nƣớc suối vào mùa khô, giảm lƣợng nƣớc
sông suối vào mùa mƣa).
- Rừng bảo vệ độ phì nhiêu và bồi dƣỡng tiềm năng của đất: ở vùng có
đủ rừng thì dòng chảy bị chế ngự, ngăn chặn đƣợc nạn bào mòn, nhất là trên
đồi núi dốc tác dụng ấy có hiệu quả lớn, nên lớp đất mặt không bị mỏng, mọi
đặc tính lý hóa và vi sinh vật học của đất không bị phá hủy, độ phì nhiêu đƣợc
duy trì. Rừng lại liên tục tạo chất hữu cơ. Điều này thể hiện ở qui luật phổ
biến: rừng tốt tạo ra đất tốt, và đất tốt nuôi lại rừng tốt.
- Rừng cung cấp cho con ngƣời dƣỡng khí, lƣơng thực, thực phẩm. Mỗi
năm, mỗi ngƣời cần tới 4.000kg O2 để thở, toàn nhân loại sử dụng khoảng

sở cho phát triển trồng trọt, chăn nuôi; Rừng còn là nhà của muôn loài. Trên
trái đất có khoảng 1,4 triệu loài sinh vật đã đƣợc phát hiện. Việt Nam có
khoảng 12.000 loài thực vật, 800 loài chim, 180 loài bò sát, 80 loài lƣỡng cƣ,
275 loài thú, 5.500 loài côn trùng...; khoảng 80% trong số đó thuộc về hệ sinh
thái rừng. Sự đa dạng sinh học của rừng chính vì vậy còn có ý nghĩa vô cùng
to lớn đối với khoa học và cảnh quan du lịch [56].
Thực tế hiện nay, việc vi phạm các quy định quản lý về khai thác, bảo
vệ rừng hiện nay xảy ra hết sức phức tạp với những thủ đoạn tinh vi, hậu quả
của tội phạm gây ra hết sức nặng nề, không những ảnh hƣởng đến trật tự quản
lý kinh tế của Nhà nƣớc, mà trực tiếp ảnh hƣởng đến môi trƣờng sống của
chúng ta. Việc khai thác, chặt, phá rừng bừa bãi, khai thác tài nguyên, khoáng
sản trái phép, săn bắn động vật hoang dã, quí hiếm diễn ra nhiều địa phƣơng,
đặc biệt là trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk đang diễn ra rất phức tạp.
Nhằm đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm vi phạm các quy định
về quản lý rừng, trên cơ sở kế thừa các quy định của Bộ luật Hình sự năm

18


1985, Bộ luật hình sự năm 1999 sửa đổi bổ sung năm 2009 quy định 6 điều
khoản liên quan tới bảo vệ nguồn tài nguyên rừng, cụ thể:
- Điều 175 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm các quy định về khai thác và
bảo vệ rừng.
- Điều 176 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm quy định về quản lý rừng.
- Điều 189 Bộ luật hình sự về Tội hủy hoại rừng.
- Điều 190 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm các quy định về bảo vệ động
vật hoang dã quí hiếm.
- Điều 191 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm chế độ bảo vệ đặc biệt đối
với khu bảo tồn thiên nhiên.
- Điều 240 Bộ luật hình sự về Tội vi phạm các qui định về phòng cháy

Ban Soạn thảo Bộ luật hình sự (2014), Dự thảo Phần chung Bộ luật hình
sự Việt Nam, Hà Nội.

3.

Lê Văn Bính (2010), Luật Điều ước quốc tế, Khoa Luật, ĐHQGHN,
NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

4.

Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2000), Chỉ thị số
32/2000/CPNNPTNT/KL ngày 27/3 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và
Phát triểnnông thôn về việc tổ chức theo dõi diễn biến rừng và đất lâm
nghiệp trong cả nước, Hà Nội.

5.

Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng (2010), Báo cáo môi trường quốc gia năm
2010, Tổng quan môi trƣờng Việt Nam, Hà Nội.

6.

Lê Văn Cảm (2003), Giáo trình Luật Hình sự Việt Nam (phần các tội
hạm), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.

7.

Lê Văn Cảm (2005), Những vấn đề cơ bản trong khoa học luật hình sự
(phần chung), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội.


an xã, phường, thị trấn, lực lượng kiểm lâm và các lực lượng khác trong
công tác giữ gìn an ninh chính trị, trật tự, Hà Nội.
17. Chính phủ (2010), Nghị định số 117/2010/NĐ-CP ngày 24/12/2010 về tổ
chức quản lý hệ thống rừng đặc dụng, Hà Nội.
18. Chính phủ (2013), Nghị định số 157/2013/NĐ-CP ngày 11/11/2013 quy
định xử phạt vi phạm hành chính về quản lý rừng, phát triển rừng, bảo
vệ rừng và quản lý lâm sản, Hà Nội.
19. Đảng Cộng sản Việt Nam (2005), Nghị quyết số 48-NQ/TW ngày 24/5
của Bộ Chính trị về chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp
luật Việt Nam đến năm 2010, định hướng đến năm 2020, Hà Nội.
20. Nguyễn Thị Dung (2012), Tội vi phạm các quy định về quản lý rừng
trong luật hình sự Việt Nam, Luận văn thạc sĩ, Khoa Luật - Đại học Quốc
gia Hà Nội.
21. Nguyễn Thị Hải (2009), Tội vi phạm các quy định về khai thác và bảo vệ
rừng trong luật hình sự Việt Nam – một số vấn đề lý luận và thực tiễn,
Luận văn thạc sĩ luật học, Khoa Luật, ĐHQGHN.

21


22. Vũ Thu Hạnh (2007) “Một số phát hiện về ảnh hƣởng

(tác động ) của

chính sách, pháp luật đến quản lý tài nguyên rừng công bằng và bền
vững”, Tạp chí Pháp luật và Phát triển, tr.46-52, Hà Nội.
23. Bạch Xuân Hòa (2013), Lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật
hình sự Việt Nam về bảo vệ tài nguyên rừng từ sau Cách mạng tháng
Tám năm 1945 đến nay, Viện Kiểm sát nhân dân An Nhơn, Bình Định.
24. Nguyễn Ngọc Hòa (Chủ biên) (2006), Giáo trình Luật hình sự Việt Nam,

38. Quốc hội (2004), Luật bảo vệ và phát triển rừng, Nxb Chính trị Quốc
gia, Hà Nội.
39. Quốc hội (2009), Bộ luật hình sự năm 1999 sửa đổi bổ sung năm 2009,
Hà Nội.
40. Quốc hội (2014), Bộ luật hình sự năm 1999, được sửa đổi, bổ sung năm
2009, Nxb Chính trị Quốc gia - Sự thật, Hà Nội.
41. Công Thái (2014), Nhức nhối nạn phá rừng, Thời báo Ngân hàng.
42. Tòa án nhân dân tỉnh Đắk Lắk (2015), Báo cáo số 40/2015/BC-TA tổng
kết công tác năm 2014 và phương hướng, nhiệm vụ trọng tâm công tác,
Đắk Lắk.
43. Tòa án nhân dân tối cao (2015), Tài liệu Hội nghị triển khai công tác
năm 2015 của ngành Tòa án nhân dân, Hà Nội.
44. Trịnh Quốc Toản (2008), “Hoàn thiện hình phạt tử hình, tù có thời hạn và
phạt tiền theo yêu cầu cải cách tƣ pháp”, Tạp chí Tòa án nhân dân, (9).
45. Trƣờng Đại học luật Hà Nội (2008), Giáo trình Luật Hình sự (Phần 2),
Nxb Công an nhân dân, Hà Nội.
46. Hà Công Tuấn (2006), Quản lý nhà nước bằng pháp luật trong lĩnh vực
bảo vệ rừng, Luận án tiến sĩ Luật học, Học viện Chính trị - Hành chính
Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội.
47. Trịnh Tiến Việt (2013), Tội phạm và trách nhiệm hình sự, Nxb Chính trị
Quốc gia - Sự thật, Hà Nội.

23


Trang Website:
48. />49. />=15937643&p_details=1.
50. />3&Itemid=94.
51. />52. />ew=article&id=240:t-ng-quan-v-d-k-l-k&catid=130:tin-bai-d-k-l-k-ti-mnang-phat-tri-n&Itemid=620.
53. />54. />55. />56. />tro_he_sinh_thai_rung/c.