ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHẠM THỊ LAN HƢƠNG

VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH THỨC Ở NÔNG
THÔN ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN VỐN XÃ HỘI
(Nghiên cứu trƣờng hợp xã Liên Hòa, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc)

LUẬN VĂN THẠC SĨ XÃ HỘI HỌC

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

PHẠM THỊ LAN HƢƠNG

VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH THỨC Ở NÔNG
THÔN ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN VỐN XÃ HỘI
(Nghiên cứu trƣờng hợp xã Liên Hòa, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc)

Chuyên ngành:

Xã hội học

Mã số:

60 31 30


1.1 Cơ sở lý luận ................................................. Error! Bookmark not defined.
1.1.1 Khái niệm công cụ ..................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.1.1 - Tổ chức xã hội, tổ chức xã hội phi chính thức ......... Error! Bookmark not defined.
1.1.1.2 - Vốn xã hội ............................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.1.3 Khái niệm vai trò ........................................................ Error! Bookmark not defined.
1.1.2 Lý thuyết áp dụng .......................................................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2.1 Lý thuyết về mạng lưới quan hệ xã hội ..................... Error! Bookmark not defined.
1.1.2.2 Lý thuyết trao đổi hợp lý ............................................ Error! Bookmark not defined.

1.2 Cơ sở thực tiễn .............................................. Error! Bookmark not defined.


1.2.1 Tổng quan nghiên cứu ................................ Error! Bookmark not defined.
1.2.1.1 Nhóm các nghiên cứu về tổ chức xã hội . Error! Bookmark not defined.
1.2.1.2 Nhóm các nghiên cứu về vốn xã hội ..... Error! Bookmark not defined.
* Nhóm các nghiên cứu lý thuyết về vốn xã hội ..................... Error! Bookmark not defined.
* Nhóm các nghiên cứu thực nghiệm về vốn xã hội ............... Error! Bookmark not defined.

1.2.2 Khái quát về địa bàn nghiên cứu – xã Liên Hòa, Lập Thạch, Vĩnh Phúc.
............................................................................. Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG II. VAI TRÒ CỦA CÁC TỔ CHỨC PHI CHÍNH THỨC Ở XÃ LIÊN
HÒA ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN VỐN XÃ HỘI .......... Error! Bookmark not defined.
2.1 Khái quát về các tổ chức xã hội phi chính thức ở xã Liên Hòa hiện nay
............................................................................. Error! Bookmark not defined.
2.1.1 Thống kê, mô tả .......................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1.1 Tổ liên gia tự quản ..................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1.2 Hội vãi đi chùa/hội phật giáo ..................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.1.3 Tổ Hòa Giải ................................................................ Error! Bookmark not defined.
2.1.1.4 Hội chơi tiền (Hụi tiền) .............................................. Error! Bookmark not defined.
2.1.1.5 Hội đồng ngũ .............................................................. Error! Bookmark not defined.

2.2.3 Tổ chức phi chính thức ở Liên hòa và vai trò tạo dựng mạng lƣới liên kết
xã hội. .................................................................. Error! Bookmark not defined.
2.2.3.1 Vai trò tạo mạng lưới liên kết xã hội thông qua hoạt động đảm bảo an ninh trật tự,
giải quyết các mâu thuẫn xã hội......................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.3.2 Vai trò tạo mạng lưới liên kết xã hội thông qua các hoạt động đảm bảo vấn đề dân
chủ và tham gia vào đời sống chính trị .............................................. Error! Bookmark not defined.

PHẦN III. KẾT LUẬN .............................................. Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................... 10
PHỤ LỤC ................................................................... Error! Bookmark not defined.


PHẦN I. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Từ sau đổi mới đến nay, nông thôn Việt Nam đã trải qua nhƣ̃ng biến đổi vô
cùng to lớn về mọi mặt đời sống kinh tế , văn hó a, xã hội. Song song với đó là sự ra
đời và vận hành của hàng loạt các tổ chức xã hội, trong đó có các tổ chức phi chính
thức, còn gọi là các tổ chức phi quan phƣơng. Dữ liệu từ một vài nghiên cứu chỉ ra
Việt Nam là nƣớc có nhiều tổ chức xã hội nhất trong khu vực. Cụ thể theo số liệu của
Vụ Tổ chức phi chính phủ, Bộ Nội vụ thì đến tháng 12/2006 Việt Nam có 364 hội có
phạm vi hoạt động toàn quốc và 4157 hội và hàng chục vạn tổ chức nhỏ có hoạt động
đƣợc đăng kí chính thức tại các cấp chính quyền cơ sở [1, tr 31]. Hiện nay, cả nƣớc có
khoảng 425 hội hoạt động ở phạm vi toàn quốc , khoảng gần 14.000 hội có phạm vi
hoạt động ở cấp tỉnh , cấp huyện. Trong đó , ở 22 tỉnh, thành phố thuộc khu vực phía
Nam có 2.636 tổ chƣ́c hội ở cấp tỉ nh. Ở 13 tỉnh, thành phố thuộc khu vực miền Trung
- Tây Nguyên có 1.712 tổ chƣ́c, ở các tỉnh khu vực phía Bắc có gần 3.000 hội cấp
tỉnh. Ngoài ra, còn hàng vạn hội hoạt động ở phạm vi xã , phƣờng và thị trấn . Nhìn
chung, trong nhƣ̃ng năm gần đây, tính trung bình mỗi năm có khoảng 20 hội, hiệp hội
nghề nghiệp khoa học và công nghệ, kinh tế có phạm vi hoạt động toàn quốc đƣợc cấp
phép thành lập . Bên cạnh đó , còn có rất nhiều các loại hội , nhóm phi chính thức

tên tuổi của nhiều tác giả nhƣ Bourdieu, James Cloleman, Robert Putnam, Francis
Fukuyama… , Nhƣng tại Việt Nam, chỉ mãi đến những năm gần đây “vốn xã hội” mới
đƣợc gọi tên và bắt đầu đƣợc đƣa vào chiến lƣợc phát triển. Có lẽ cũng vì thế mà “nở
rộ” các nghiên cứu về “vốn xã hội” trong thời gian qua. Các khía cạnh chính của “vốn
xã hội” đƣợc các nhà nghiên cứu Việt Nam đề cập chủ yếu là: khảo cứu khái niệm
“vốn xã hội” và các vấn đề lý thuyết xoay quanh thuật ngữ này, hoặc là đánh giá, phê
bình về các quan điểm liên quan đến vốn xã hội của các tác giả trên thế giới. Hƣớng
nghiên cứu thứ hai ở Việt Nam thời gian qua là hƣớng đến các công trình thực nghiệm
liên quan đến vai trò của vốn xã hội đối với các vấn đề quản lý, phát triển bền vững,
phát triển văn hóa xã hội...
Một vài phân tích mang tính lý thuyết về vốn xã hội đã chỉ ra giữa “vốn xã hội”
và mạng lƣới các tổ chức xã hội có mối quan hệ mật thiết. Một mặt, chính nhờ vốn xã
hội đƣợc “sản sinh” trong mạng lƣới các tổ chức ấy mà củng cố thêm tính bền vững cho
các tổ chức xã hội. Trong khi đó, nhờ có mạng lƣới các tổ chức xã hội mà vốn xã hội
đƣợc hình thành. Hay nói cách khác, mạng lƣới xã hội chính là điều kiện cần cho sự
hình thành vốn xã hội. Trong trƣờng hợp này mạng lƣới xã hội đƣợc đề cập đến chính
là mạng lƣới đƣợc tạo ra bởi các tổ chức phi chính thức ở nông thôn.
Vậy trên thực tế, mạng lƣới các tổ chức xã hội phi chính thức ở nông thôn hiện
tại đƣợc ra đời và vận hành ra sao? Từ đó, các tổ chức phi chính thức này có vai trò nhƣ
thế nào đối với sự phát triển vốn xã hội ở nông thôn hiện nay? Xuất phát từ những lý do
trên, chúng tôi đã quyết định lƣ̣a chọn vấn đề “vai trò của các tổ chức phi chính thức ở


nông thôn đối với việc phát triển vốn xã hội” làm đề tài nghiên cứu nhằm tìm lời giải
cho các câu hỏi trên.
2. Ý nghĩa nghiên cứu
2 .1 Ý nghĩa lý luận
Đề tài này góp phần làm sáng tỏ một số khái niệm nhƣ tổ chƣ́c xã hộ i, tổ chƣ́c
xã hội phi chính thức , vốn xã hội. Tƣ̀ đó có đóng góp nhất đị nh trong lĩ nh vƣ̣c xã hội
học nông thôn, quản lý xã hội.

internet,... liên quan đến tổ chức xã hội, vốn xã hội.
4.3 Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi không gian: xã Liên Hòa, huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc
- Phạm vi thời gian: tƣ̀ tháng 11/2013 – 06/2015.
- Giới hạn nghiên cƣ́u : Nghiên cƣ́u này chỉ tập trung làm sáng tỏ một số khía
cạnh vai trò của các tổ chức xã hội phi chính thức ở xã Liên Hoa đến các vấn đề: phát
triển kinh tế, đời sống văn hóa tinh thần, các hoạt động ma chay cƣới hỏi, đảm bảo an
ninh trật tự, phát huy quyền dân chủ cho ngƣời dân.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
5.1 Phƣơng pháp luận
- Nghiên cứu này đƣợc dựa trên sự tiếp cận và vận dụng chủ nghĩa duy vật biện
chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử làm kim chỉ nam cho những phân tích, lý giải và
chứng minh các quan điểm, nhận định đƣợc đƣa ra trong quá trình nghiên cứu.
- Vận dụng lý thuyết về mạng lƣới xã hội, lý thuyết lựa chọn hợp lý và căn cứ
trên các quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nƣớc đã ban hành làm cơ sở lý luận
cho việc phân tích, lý giải và chứng minh các quan điểm, nội dung nghiên cứu trong
đề tài.
5.2 Phƣơng pháp xã hội học


5.2.1 Phƣơng pháp phân tích tài liệu thứ cấp
Phân tích các tài liệu có sẵn liên quan đến các tổ chức phi chính thức ở nông
thôn cũng nhƣ vai trò của nó đối với việc phát triển nông thôn làng xã. Đồng thời
chúng tôi cũng tập trung vào khảo cứu các nghiên cứu liên quan đến vốn xã hội trong
và ngoài nƣớc để có đƣợc cái nhìn tổng thể về vốn xã hội cũng nhƣ mạng lƣới liên kết
ở nông thôn. Từ đó nhằm xây dựng cơ sở lý luận, khung lý thuyết cũng nhƣ tổng quan
về đề tài nghiên cứu.
5.2.2 Phƣơng pháp thu thập thông tin định tính
5.2.2.1 Phƣơng pháp phỏng vấn sâu
Tiến hành phỏng vấn 39 trƣờng hợp. Mẫu phỏng vấn bao gồm đại diện là ngƣời

9. Nguyễn Kiến Giang (1991). Tìm hiểu khái niệm xã hội công dân,
/>10. Trần Hữu Quang (2009). Một số quan niệm cổ điển về xã hội dân sự, Tạp chí
Khoa học xã hội, (7).
11. Bùi Quang Dũng (15/4/2007). Xã hội dân sự: khái niệm và các vến đề,

12. Hồ Bá Thâm (10/4/2009). Xã hội dân sự: tính đặc thù và vấn đề ở Việt Nam,

13. Trần Tuấn Phong (8/5/2009). Xã hội công dân và xã hội dân sự: từ Arixtot đến
Hêghen,
14. Nguyễn Nhƣ Phát (2006). Tìm hiểu khái niệm xã hội dân sự, Tạp chí Nhà nƣớc
và Pháp luật , (6), tr. 3 - 8.
15. Võ Khánh Vinh (2006). Khung tư duy nhận thức về xã hội dân sự, Tạp chí Nhà
nƣớc và Pháp luật, (2), tr. 3 - 7.


16. Phạm Thị Ngọc Trầm (2006). Nhà nước pháp quyền, Xã hội dân sự với vấn đề
quyền và nghĩa vụ công dân, Tạp chí triết học , (4), tr. 3 - 9
17. Nguyễn Trần Bạt (15/8/2007). Bàn về xã hội dân sự,
18. Nguyễn Mạnh Cƣờng (2009). Xã hội dân sự Việt Nam,
19. Lê Văn Quang, Văn Đức Thanh (2003). Quan hệ giữa nhà nước và xã hội dân
sự Việt Nam: lịch sử và hiện tại , Nxb CTQG, Hà Nội.
21. Đặng Việt Phƣơng và Bùi Quang Dũng. “Các tổ chức xã hội tự nguyện ở nông
thôn đồng bằng Sông Hồng: Liên kết và trao đổi xã hội”, Tạp chí XHH số 4,
năm 2011 (1).
22. Mai Văn Hai và Ngô Thanh Quý (2013). Toàn cầu hóa và bản sắc làng Việt ở
miền Bắc”, do Quỹ Phát triển khoa học và công nghệ quốc gia tài trợ
23. Nguyễn Thị Minh Phƣơng (2011). Vốn xã hội ở nông thôn Việt Nam đương
đại”, Tạp chí xã hội học số 4 năm 2011
24. Ngô Đức Thịnh (2008). Tiếp cận nông thôn Việt Nam từ mạng lưới xã hội và
Vốn xã hội cho phát triển, Tạp chí Cộng Sản. Số 18

số 2 năm 2003
38. Nguyễn Tuấn Anh (2010). Vốn xã hội và sự cần thiết phải nghiên cứu vốn xã
hội ở Nông thôn Việt Nam hiện nay ( Tham Luận)
39. Nguyễn Duy Thắng (2007). Sử dụng vốn xã hội trong chiến lược sinh kế của
nông dân ven đô Hà Nội dưới tác động của đô thị hóa, Tạp chí xã hội học, số 4
(100), 2007. Tr 41
40. Bế Quỳnh Nga và đồng sƣ̣ (2008. Vai trò của các mạng lưới xã hội ở
nông thôn trong việc cung cấp các dịch vụ tài chính nhằm giảm thiểu
rủi ro và cải thiện sinh kế cho các hộ gia đì nh nông dân, Viện xã hội
học , Không xuất bản
41. Đặng Ngọc Quang (2009), Xây dựng nguồn vốn xã hội – Phương thức
tạo quyền cho người nghèo trong phát triển ở đị a phương, Tạp chí
khoa học xã hội.
42. TS Trần thị Hiền (2012). Chƣơng IX: Quy chế Pháp lý hành chính của các tổ
chức xã hội, Giáo trình luật hành chí nh Việt Nam, NXB Công an Nhân Dân.
43. Bế Quỳnh Nga (2008). Các tổ chức xã hội tự nguyện ở nông thôn và vai trò trợ
giúp xã hội trong bối cảnh nền kinh tế chuyển đổi . Tạp chí Xã hội học , (số 02),
tr.43-51
44. Nguyễn Văn Tuấn (2009). Vốn xã hội và nghiên cứu vấn đề vốn xã hội ở Việt
Nam hiện nay, Tạp chí Khoa học Xã hội số 12 (36)-2009
45. Khúc Thị Thanh Vân (2012). Vai trò của vốn xã hội trong phát triển kinh tế hộ
ở nông thôn đồng bằng sông Hồng hiện nay – Nghiên cứu trường hợp tại Nam
Định và Bắc Ninh, Luận án Tiến sỹ Xã hội học. Mã số 62.31.30.01
46. Phạm Tất Dong – Lê Ngọc Hùng (2001). Xã hội học, NXB Đại Học Quốc Gia
Hà Nội, 2001, (Tr 273 – 274)


47. Khúc Thị Thanh Vân (2012). Tác động của vốn xã hội đến nông dân trong quá
trình phát triển bền vững nông thôn vùng đồng bằng Bắc Bộ (2010 - 2020).
Luận án tiến sỹ xã hội học năm 2012

60. Koh, G./Ling, O.G. (Eds.) (2000). State-Society Relations in Singapore. New
York/Singapore
61. Yang Tuan (Ed.) (2003). Social Policy in China. Social Policy Research Centre.
Institute of Sociology. Chinese Academy of Social Sciences
62. Francis Fukuyama (2000), “Social capital and civil society”, IMF Working
paper WP/2000/7
63. Rueland, J./Ladavalya, M.L.B. (1993). Local Associations and Municipal
Government in Thailand, Freiburg (Arnold Bergstroesser Institut; Freiburger
Beitraege zu Entwicklung und Politik 14).


64. Putnam, Robert (2000). Bowling Alone: The ollapse and Revival of American
Community. New York: Simon and Schuster, tr. 48
65. Granovotter (1983), The Strength of Weak Ties: A Network Theory Revisited,
Sociological Theory, Vol. 1, (1983), pp. 201-233, (article consists of 33 pages)
66. Le Anh Tuan (2010), Change in social capital – a case study collective Rice
Farming Pratice in the Mekong Delta, Vietnam, Jame Cook Universit.
67. MPRA
Paper
No.
25552.
Posted
10,
October
2010,
/>68. Le Bach Duong, Khuat Thu Hong, Bach Tan Sinh, and Nguyen Thanh Tung (2003).
Civil Society in Vietnam. Ha Noi: Center for Social Development Studies
69. />70. Halpern D (2005) „Social Capital’, published by Polity Press: Cambridge
71. Lin Nan (2001), Social Capital: A theory of social structure and Action,
Cambridge: University. Press. Book.